Nồng độ sắt, ferritin huyết tương và mức độ xơ hoá gan ở bệnh nhân xơ gan do rượu điều trị tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Nghiên cứu sắt, ferritin huyết tương và mức độ xơ hoá gan do rượu tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên

• Tác giả: Bùi Thị Phấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Dương Hồng Thái
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Nồng độ sắt, ferritin huyết tương và mức độ xơ hoá gan ở bệnh nhân xơ gan do rượu điều trị tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về sắt ferritin huyết tương và xơ hoá gan

Xơ gan là giai đoạn cuối của quá trình viêm mạn tính tại nhu mô gan. Bệnh lý này gây đảo lộn cấu trúc mạch máu và hình thành mô sẹo lan tỏa. Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên ghi nhận rượu là căn nguyên hàng đầu dẫn đến xơ gan ở nam giới. Trong tiến trình bệnh, sự chuyển hóa sắt nội mô gặp rối loạn nghiêm trọng. Sắt đóng vai trò tổng hợp tế bào máu nhưng dư thừa sắt lại gây hại mô. Ferritin là protein dự trữ sắt chủ yếu bên trong cơ thể. Nồng độ chất này trong huyết tương phản ánh chính xác lượng sắt dự trữ tại gan. Khi tế bào gan hoại tử, ferritin được giải phóng ồ ạt vào tuần hoàn máu. Tình trạng này làm tăng áp lực oxy hóa nội bào và kích hoạt tế bào sao. Các tế bào sao tăng sinh chất nền ngoại bào nhanh chóng. Quá trình tạo xơ diễn ra liên tục khiến mô gan xơ cứng dần. Việc theo dõi đồng thời nồng độ sắt, ferritin huyết tương và mức độ xơ hóa gan mang ý nghĩa lâm sàng đặc biệt. Bác sĩ dựa vào đó để nhận diện mức độ suy giảm chức năng gan sớm. Điều này giúp ngăn chặn kịp thời biến chứng nguy hiểm của xơ gan.

1.1. Vai trò sinh học của sắt và ferritin đối với gan

Sắt tham gia cấu tạo nhân heme của huyết sắc tố và nhiều hệ enzyme khử độc. Gan đảm nhiệm vai trò trung tâm điều hòa quá trình xuất nhập sắt trong cơ thể. Ferritin giữ sắt dưới dạng hòa tan an toàn và không gây độc hại cho tế bào. Khi lượng sắt tự do vượt quá ngưỡng gắn kết, các gốc tự do hình thành với tốc độ cao. Hiện tượng peroxy hóa lipid màng tế bào bùng phát và hủy hoại ty thể. Tế bào gan bị tổn thương sẽ giải phóng lượng lớn ferritin vào máu ngoại vi. Do đó, chỉ số ferritin huyết tương vừa biểu thị kho dự trữ sắt vừa là chất chỉ điểm phản ứng viêm cấp hoặc mạn tính tại gan.

1.2. Mối liên hệ sinh bệnh học giữa ứ sắt và xơ hoá gan

Ứ đọng sắt kích thích trực tiếp quá trình xơ hóa thông qua phản ứng Fenton. Phản ứng này sản sinh gốc hydroxyl có độc tính cực mạnh đối với phân tử sinh học. Các đại thực bào và tế bào Kupffer tại gan nhanh chóng bị hoạt hóa. Chúng tiết ra các cytokine tiền viêm cùng yếu tố tăng trưởng biến đổi TGF-beta. Dưới tác động của TGF-beta, tế bào sao chuyển dạng thành nguyên bào sợi cơ. Các tế bào này tổng hợp collagen typ I và typ III lắng đọng tại khoảng Disse. Sự tích tụ bất thường này phá vỡ cấu trúc tiểu thùy gan nguyên vẹn. Khoảng cửa bị thu hẹp dần khiến sức cản mạch máu tăng cao. Mô xơ phát triển mất kiểm soát dẫn đến suy gan không hồi phục.

II. Rối loạn sắt ferritin huyết tương và xơ hoá gan do rượu

Nghiên cứu lâm sàng tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cho thấy đa số bệnh nhân xơ gan do rượu có rối loạn vi chất rõ rệt. Lạm dụng đồ uống có cồn làm ức chế tổng hợp hepcidin tại gan. Hepcidin là hormone peptide giữ nhiệm vụ khóa kênh xuất sắt ferroportin ở tế bào ruột. Thiếu hụt hepcidin khiến niêm mạc ruột tăng cường hấp thu sắt từ thức ăn vào máu. Sắt tự do lưu thông quá mức làm bão hòa khả năng vận chuyển của transferrin huyết tương. Lượng sắt dư thừa bắt buộc lắng đọng sâu trong nhu mô gan. Nồng độ ferritin huyết tương ở nhóm bệnh nhân này tăng vọt so với trị số tham chiếu. Trị số ferritin nam giới thường vượt ngưỡng 300 ng/ml và có thể đạt tới hàng nghìn ng/ml. Tình trạng tăng ferritin đi kèm với mức độ xơ hóa gan tiến triển từ F3 đến F4. Nồng độ sắt cao gây tổn thương ADN và thúc đẩy quá trình chết theo chương trình của tế bào gan. Rối loạn này còn làm nặng thêm tình trạng xuất huyết tiêu hóa và suy gan mất bù.

2.1. Tác động của cồn lên cơ chế hấp thu và dự trữ sắt

Ethanol chuyển hóa tại gan tạo ra acetaldehyde và các gốc tự do oxy hóa. Chất chuyển hóa trung gian này ức chế trực tiếp quá trình biểu hiện gen của hepcidin. Khi hepcidin giảm thấp, kênh ferroportin ở tế bào niêm mạc ruột mở liên tục. Lượng ion sắt hấp thu vào tĩnh mạch cửa tăng lên nhanh chóng mà không gặp trở ngại. Đồng thời, rượu còn gây tổn thương màng lysosome của tế bào gan. Sắt dự trữ bên trong ferritin bị giải phóng vào bào tương dưới dạng ion tự do độc hại. Hiện tượng này tạo thành vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm. Gan vừa phải gánh chịu độc chất từ rượu vừa bị hủy hoại bởi lượng sắt quá tải nội bào.

2.2. Mối tương quan giữa nồng độ ferritin và giai đoạn xơ hoá

Thực tế điều trị tại khoa Nội Tiêu hóa ghi nhận mối tương quan thuận giữa ferritin và độ xơ hóa. Ở giai đoạn xơ hóa nhẹ F1 và F2, chỉ số ferritin thường tăng vừa phải. Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn xơ hóa nặng F3 và xơ gan F4, nồng độ ferritin tăng đột biến. Nồng độ ferritin phản ánh mức độ hoại tử tế bào gan và mức độ thâm nhiễm viêm. Sự tăng cao bất thường của ferritin dự báo nguy cơ cao xuất hiện biến chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Ngoài ra, chỉ số này còn gắn liền với thang điểm tiên lượng bệnh Child-Pugh và thang điểm MELD. Do vậy, ferritin được xem là chỉ dấu sinh học giá trị để phân loại mức độ nặng của xơ gan.

III. Đánh giá sắt ferritin huyết tương và đo xơ hoá gan chuẩn

Quy trình chẩn đoán tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên kết hợp chặt chẽ sinh hóa máu và thăm dò hình ảnh. Bệnh nhân được lấy mẫu máu tĩnh mạch vào buổi sáng khi chưa ăn. Khoa Sinh hóa tiến hành định lượng sắt huyết tương bằng phương pháp so màu tự động trên hệ thống AU5800. Nồng độ ferritin được đo bằng phương pháp đo độ đục miễn dịch ở bước sóng 570 nm. Phương pháp này sử dụng hạt latex phủ kháng thể đặc hiệu kháng ferritin để cho kết quả chính xác cao. Cùng với xét nghiệm máu, bác sĩ ứng dụng kỹ thuật siêu âm đàn hồi mô gan không xâm lấn. Phương pháp đo xung bức xạ âm ARFI hoặc đo đàn hồi thoáng qua cho phép định lượng độ cứng của gan. Kỹ thuật này khắc phục hoàn toàn nhược điểm gây đau đớn và nguy cơ chảy máu của phương pháp sinh thiết gan truyền thống. Sự phối hợp giữa nồng độ ferritin huyết tương và kết quả siêu âm đàn hồi giúp phân loại mức độ xơ hóa từ F0 đến F4 chính xác. Quy trình này nâng cao hiệu quả chẩn đoán sớm và tối ưu hóa phác đồ điều trị.

3.1. Kỹ thuật xét nghiệm sắt và ferritin trên hệ thống tự động

Hệ thống phân tích tự động AU5800 thực hiện xét nghiệm với độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội. Mẫu huyết tương được tách nhanh chóng khỏi tế bào máu để tránh hiện tượng tan máu làm sai lệch chỉ số sắt. Nguyên lý đo dựa trên phản ứng kết hợp kháng nguyên và kháng thể tạo phức hợp đặc hiệu. Đối với ferritin, phức hợp ngưng kết của hạt latex gây suy giảm cường độ ánh sáng truyền qua. Máy tự động tính toán nồng độ ferritin dựa trên sự biến thiên mật độ quang ở bước sóng chuẩn 570 nm. Khoảng tham chiếu sinh học chuẩn được thiết lập riêng cho từng giới tính. Nam giới có giới hạn bình thường từ 30 đến 300 ng/ml và nữ giới từ 15 đến 200 ng/ml.

3.2. Đánh giá độ xơ hoá gan bằng siêu âm đàn hồi không xâm lấn

Siêu âm đàn hồi mô gan là bước tiến công nghệ giúp định lượng độ cứng nhu mô gan nhanh chóng. Sóng biến dạng truyền qua tổ chức mô với vận tốc phụ thuộc vào mật độ collagen. Mô gan càng xơ hóa nặng thì vận tốc truyền sóng càng cao và độ cứng tính bằng kilopascal càng lớn. Bác sĩ thực hiện đo đạc lặp lại tại vùng hạ phân thùy gan phải để thu được số liệu tin cậy. Kết quả phân loại chính xác các mức độ xơ hóa từ F0 không xơ hóa đến F4 xơ gan thực thụ. Phương pháp này hoàn toàn không gây đau và không phát sinh biến chứng chảy máu. Đây là công cụ sàng lọc lý tưởng giúp theo dõi tiến triển bệnh định kỳ tại tuyến chuyên khoa.

IV. Kết luận về sắt ferritin huyết tương và xơ hoá gan điều trị

Đánh giá nồng độ sắt và ferritin huyết tương mang giá trị lâm sàng thiết thực trong quản lý bệnh nhân xơ gan do rượu. Kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên khẳng định rối loạn chuyển hóa sắt diễn ra song hành với mức độ xơ hóa mô gan. Sự gia tăng nồng độ ferritin huyết tương là yếu tố cảnh báo tiến triển xơ gan nặng và tổn thương tế bào gan cấp diễn. Khi phát hiện ferritin tăng cao bất thường, bác sĩ cần chỉ định kiểm tra độ đàn hồi gan để xác định chính xác giai đoạn tổn thương. Việc cai rượu triệt để là nguyên tắc cốt lõi giúp hồi phục nồng độ hepcidin và giảm ứ đọng sắt. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng giảm sắt và sử dụng các thuốc chống oxy hóa bảo vệ tế bào gan cần được triển khai đồng bộ. Đối với các trường hợp quá tải sắt trầm trọng, liệu pháp thải sắt hoặc trích máu trị liệu có thể được cân nhắc thận trọng. Theo dõi định kỳ ferritin và độ xơ hóa giúp giảm thiểu tối đa biến chứng suy gan và kéo dài đời sống cho bệnh nhân.

4.1. Ứng dụng lâm sàng trong theo dõi và tiên lượng bệnh

Định lượng nồng độ ferritin huyết tương định kỳ là phương thức đơn giản để giám sát đáp ứng điều trị. Sự sụt giảm của nồng độ ferritin chứng tỏ quá trình hoại tử tế bào gan đang được kiểm soát hiệu quả. Ngược lại, nếu chỉ số ferritin liên tục tăng cao, nguy cơ xuất hiện các biến chứng như cổ trướng hoặc xuất huyết tĩnh mạch thực quản sẽ gia tăng. Kết hợp chỉ số ferritin cùng thang điểm Child-Pugh giúp bác sĩ phân nhóm nguy cơ bệnh nhân chính xác hơn. Việc này cho phép đưa ra chiến lược can thiệp sớm và sắp xếp lịch tái khám phù hợp cho từng cá nhân. Đây là giải pháp hữu hiệu nhằm cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh.

4.2. Khuyến nghị can thiệp giảm ứ sắt và bảo vệ nhu mô gan

Bệnh nhân xơ gan do rượu cần dừng hẳn việc tiêu thụ các loại đồ uống có cồn. Việc ngừng sử dụng rượu giúp phục hồi trục hepcidin-ferroportin và ngăn ngừa sự hấp thu sắt quá mức tại ruột. Khẩu phần ăn hàng ngày cần hạn chế các loại thịt đỏ và thực phẩm giàu sắt vô cơ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý bổ sung các chế phẩm chứa sắt hoặc vitamin C liều cao. Vitamin C làm tăng tốc độ hấp thu sắt ở đường tiêu hóa và đẩy mạnh phản ứng oxy hóa phá hủy tế bào. Bác sĩ nên kê đơn các thuốc chống oxy hóa như silymarin hoặc vitamin E liều thích hợp để trung hòa gốc tự do. Điều này bảo vệ màng tế bào gan và làm chậm quá trình xơ hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xơ gan là giai đoạn cuối của quá trình tổn thương nhu mô gan mạn tính, đặc trưng bởi sự xơ hóa tiến triển và hình thành các nốt tái tạo đảo lộn cấu trúc vi thể gan. Theo thống kê y tế toàn cầu năm 2017, bệnh lý xơ gan chiếm từ 2% đến 4% tổng số ca tử vong trên toàn thế giới, cướp đi sinh mạng của hơn 1,32 triệu phụ nữ và 883.000 nam giới mỗi năm. Tại Việt Nam, tình trạng lạm dụng thức uống có cồn đang ở mức báo động với hơn 90% nam giới trưởng thành sử dụng rượu bia và khoảng 25% trong số đó uống ở mức độ gây hại cho sức khỏe. Các báo cáo lâm sàng giai đoạn 2019-2021 tại khu vực phía Bắc ghi nhận tỷ lệ bệnh nhân xơ gan do căn nguyên rượu nhập viện chiếm từ 72,5% đến 75,2%, vượt xa các nhóm nguyên nhân nhiễm độc khác.

Vấn đề then chốt trong bệnh sinh xơ gan do rượu là sự rối loạn điều hòa cân bằng nội môi sắt. Quá trình tiêu thụ ethanol kéo dài gây ức chế tổng hợp hormone hepcidin tại tế bào gan, dẫn đến tăng tích tụ sắt quá mức tại mô gan, thúc đẩy phản ứng oxy hóa và kích hoạt quá trình xơ hóa. Nhằm giải quyết yêu cầu lượng hóa tổn thương một cách chính xác, đề tài được thực hiện với mục tiêu: Mô tả nồng độ sắt, ferritin huyết tương cùng các mức độ xơ hóa gan thông qua kỹ thuật siêu âm đàn hồi xung lực truyền âm; đồng thời phân tích mối liên quan giữa các chỉ số chuyển hóa sắt này với mức độ xơ hóa cấu trúc và tình trạng suy chức năng gan. Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong thời gian từ tháng 7 năm 2020 đến tháng 7 năm 2021 trên nhóm đối tượng bệnh nhân nội trú. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa lâm sàng to lớn, cung cấp hệ số tham chiếu sinh học giúp giảm tỷ lệ chỉ định sinh thiết gan xâm lấn và nâng cao khả năng phân tầng nguy cơ biến chứng ở người bệnh xơ gan do rượu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự liên kết giữa ba trục lý thuyết bệnh sinh học và chẩn đoán chức năng hiện đại:

Mô hình độc học chuyển hóa ethanol và điều hòa hepcidin: Rượu sau khi hấp thu vào cơ thể được chuyển hóa tại gan thành acetaldehyde thông qua enzyme alcohol dehydrogenase và cytochrome P450 2E1. Acetaldehyde cùng các gốc tự do thúc đẩy quá trình hoại tử tế bào gan. Đồng thời, rượu làm giảm biểu hiện gen mã hóa hepcidin - peptide điều hòa hấp thu sắt do gan sản xuất. Khi hepcidin sụt giảm, kênh vận chuyển ferroportin tại tá tràng và đại thực bào không bị ức chế, khiến lượng sắt hấp thu từ ruột vào máu tăng vọt, gây ứ đọng sắt độc hại trong mô gan.

Lý thuyết hoạt hóa tế bào sao gan của Friedman: Tế bào sao tại khoảng Disse khi tiếp xúc với các gốc oxy hóa tự do và phản ứng peroxy hóa lipid màng tế bào sẽ chuyển từ trạng thái nghỉ dự trữ vitamin A sang trạng thái hoạt hóa dạng nguyên bào sợi. Các tế bào này tăng tổng hợp các protein nền ngoại bào, chủ yếu là collagen type I và type III, vượt quá khả năng tiêu hủy tự nhiên, dẫn tới xơ hóa mô lan tỏa.

Hệ thống đánh giá xơ hóa không xâm lấn Metavir và công nghệ tạo hình xung bức xạ âm: Phân loại Metavir chia xơ hóa gan thành 5 giai đoạn từ F0 (không xơ hóa), F1 (xơ hóa khoảng cửa), F2 (xơ hóa khoảng cửa có vài cầu nối), F3 (xơ hóa bắc cầu) đến F4 (xơ gan thực thụ). Kỹ thuật siêu âm đàn hồi xung lực truyền âm đo vận tốc sóng biến dạng qua nhu mô gan với đơn vị mét trên giây (m/s), tỷ lệ thuận với độ cứng của gan. Giá trị ngưỡng vận tốc sóng biến dạng tương ứng với từng giai đoạn xơ hóa dao động từ 1,16 m/s cho F1 đến trên 1,86 m/s cho F4. Song song đó, thang điểm Child-Pugh từ 5 đến 15 điểm được áp dụng để lượng giá mức độ suy giảm chức năng gan theo ba nhóm A, B và C.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu trên quần thể bệnh nhân điều trị nội trú tại Khoa Nội Tiêu hóa thuộc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 49 bệnh nhân, tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, mức ý nghĩa thống kê 0,05 và tỷ lệ xơ gan tích lũy ở người nghiện rượu ước tính là 15%. Trên thực tế lâm sàng, nghiên cứu đã thu thập được 65 bệnh nhân đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn chọn mẫu.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng liên tục trong khoảng thời gian từ tháng 7 năm 2020 đến tháng 7 năm 2021. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm: Bệnh nhân được chẩn đoán xơ hóa gan hoặc xơ gan do rượu theo tiêu chuẩn phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10, có tiền sử lạm dụng rượu trên 10 năm với mức tiêu thụ tối thiểu 80g cồn nguyên chất mỗi ngày, được thực hiện siêu âm đàn hồi gan. Nghiên cứu loại trừ nghiêm ngặt các đối tượng đồng nhiễm virus viêm gan B hoặc C, người mắc bệnh lý huyết học gây thừa sắt hoặc thiếu máu mạn tính khác, bệnh nhân có tiền sử truyền máu trong vòng 120 ngày trước đó hoặc đang sử dụng các chế phẩm bổ sung sắt.

Về phương pháp phân tích, các chỉ số sắt huyết tương và nồng độ ferritin được định lượng bằng hệ thống tự động hiện đại thông qua phương pháp đo quang và đo độ đục miễn dịch hạt latex tại bước sóng 570 nm. Quy trình đo độ đàn hồi gan thực hiện trên hệ thống máy siêu âm Acuson với đầu dò cong chuyên dụng đa tần số từ 1 đến 4 MHz. Lý do lựa chọn bộ phương pháp phân tích này xuất phát từ độ nhạy trên 90% và độ đặc hiệu cao của kỹ thuật đo vận tốc sóng biến dạng so với sinh thiết gan, hạn chế tối đa nguy cơ tai biến xuất huyết cho bệnh nhân có rối loạn đông máu nặng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 65 đối tượng nghiên cứu ghi nhận các đặc trưng dịch tễ và bệnh học nổi bật:

Toàn bộ 100% bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu là nam giới, độ tuổi trung bình tập trung nhiều nhất ở nhóm từ 40 đến 59 tuổi, với thời gian uống rượu bình quân lên tới 16,8 năm. Tình trạng thiếu máu xuất hiện với tần suất áp đảo, chiếm tỷ lệ 81,5% (53 trên tổng số 65 bệnh nhân), trong đó mức độ thiếu máu vừa và nặng chiếm tới 46,2%. Đánh giá theo thang điểm chức năng Child-Pugh cho thấy bệnh nhân vào viện đa phần ở giai đoạn muộn: Nhóm Child-Pugh C chiếm tỷ lệ cao nhất với 47,7%, nhóm Child-Pugh B chiếm 41,5%, trong khi nhóm Child-Pugh A chỉ chiếm vỏn vẹn 10,8%.

Chỉ số nồng độ ferritin huyết tương tăng cao rõ rệt ở 78,5% bệnh nhân nghiên cứu (vượt ngưỡng bình thường 300 ng/ml ở nam giới), nồng độ ferritin trung bình đạt khoảng 542,6 ng/ml, thậm chí nhiều trường hợp xơ gan mất bù ghi nhận mức ferritin vượt trên 1000 ng/ml. Ngược lại, nồng độ sắt huyết tương thể hiện sự biến thiên phức tạp: 55,4% bệnh nhân có nồng độ sắt huyết tương hạ thấp dưới mức 15 µmol/l, trong khi tỷ lệ có nồng độ sắt bình thường là 26,1% và tăng cao chiếm 18,5%.

Kết quả đánh giá độ xơ hóa cấu trúc qua siêu âm đàn hồi ghi nhận 76,9% đối tượng ở mức độ xơ hóa nặng và xơ gan thực thụ, bao gồm giai đoạn F3 chiếm 23,1% và giai đoạn F4 chiếm 53,8%. Nhóm bệnh nhân F1 và F2 chỉ chiếm tỷ lệ 23,1%. Vận tốc sóng biến dạng trung bình ở nhóm xơ gan F4 đạt mức 1,94 ± 0,38 m/s, cao vượt trội so với nhóm xơ hóa F1-F2 với vận tốc dưới 1,34 m/s.

Phân tích tương quan chỉ ra mối liên hệ thuận có ý nghĩa thống kê giữa nồng độ ferritin huyết tương với mức độ xơ hóa gan trên siêu âm đàn hồi và độ nặng theo thang điểm Child-Pugh với hệ số tương quan r đạt 0,58 (giá trị p nhỏ hơn 0,001). Nồng độ ferritin tăng tỷ lệ thuận với mức độ suy giảm albumin máu (ghi nhận nồng độ albumin giảm dưới 35 g/l ở 84,6% bệnh nhân).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện lâm sàng phản ánh trung thực bản chất sinh lý bệnh của tổn thương gan do cồn. Sự tăng vọt của nồng độ ferritin huyết tương ở 78,5% người bệnh xuất phát từ hai cơ chế cộng hưởng: Một mặt do rượu ức chế bài tiết hepcidin gây ứ đọng sắt đại thể, mặt khác bản thân ferritin hoạt động như một protein phản ứng pha cấp giải phóng ồ ạt từ các tế bào gan bị hoại tử dưới tác động của các cytokine tiền viêm như interleukin-6 và yếu tố hoại tử u alpha. Trái lại, tình trạng sụt giảm sắt huyết tương ở hơn 55% bệnh nhân không đồng nghĩa với thiếu sắt toàn cơ thể, mà là hệ quả của việc sắt bị giam giữ bên trong hệ lưới nội mô đại thực bào, kết hợp với tình trạng suy dinh dưỡng, giảm nồng độ albumin chuyên chở và biến chứng mất máu mạn tính qua đường tiêu hóa.

Trong thực hành trình bày dữ liệu, các mối liên kết này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua đồ thị phân tán biểu diễn tương quan giữa nồng độ ferritin huyết tương và vận tốc sóng biến dạng. Bên cạnh đó, một bảng chéo phân bố giữa các phân độ Child-Pugh (A, B, C) với các mức độ xơ hóa Metavir (F1 đến F4) sẽ làm nổi bật tính đồng thuận giữa suy giảm chức năng tổng hợp sinh hóa và biến đổi cấu trúc giải phẫu của gan. Khi vận tốc sóng biến dạng vượt ngưỡng 1,77 m/s, trung vị nồng độ ferritin tăng vọt từ khoảng 215 ng/ml ở nhóm F1-F2 lên trên 680 ng/ml ở nhóm F4.

So sánh với các công bố khoa học trong và ngoài nước, kết quả này hoàn toàn tương đồng với nghiên cứu của Đặng Thị Kim Oanh tại Bệnh viện Bạch Mai khi ghi nhận 61% bệnh nhân xơ gan có tăng ferritin huyết thanh, cũng như nghiên cứu của Võ Thị Anh Thư tại Đồng Nai với 56,6% bệnh nhân xơ gan tăng ferritin. Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu tại Ấn Độ của tác giả Rakhi Maiwall cũng chỉ ra rằng nồng độ ferritin vượt ngưỡng 500 ng/ml là yếu tố tiên lượng độc lập làm tăng nguy cơ tử vong trong vòng 30 ngày ở bệnh nhân xơ gan nhập viện. Điều này khẳng định ferritin và vận tốc đàn hồi mô gan là hai chỉ dấu song hành, phản ánh đồng thời mức độ tổn thương hoại tử tế bào và độ cứng của mô xơ hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu thập được, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị then chốt có giá trị ứng dụng thực tiễn cao:

Thứ nhất, chuẩn hóa phác đồ xét nghiệm ferritin huyết tương trong quy trình tiếp nhận ban đầu: Ban giám đốc Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên cùng các cơ sở y tế tuyến tỉnh cần ban hành hướng dẫn kỹ thuật yêu cầu kiểm tra nồng độ ferritin cho 100% bệnh nhân xơ gan nhập viện trong vòng 24 giờ đầu. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm tình trạng ứ sắt và phản ứng viêm hệ thống, hoàn thành áp dụng đồng bộ trong vòng 6 tháng tới.

Thứ hai, mở rộng chỉ định siêu âm đàn hồi xung lực truyền âm thay thế sinh thiết gan: Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Khoa Thăm dò chức năng cần đào tạo nâng cao kỹ thuật đo vận tốc sóng biến dạng cho 100% bác sĩ chuyên khoa. Đặt mục tiêu ứng dụng kỹ thuật này cho ít nhất 85% bệnh nhân nghi ngờ xơ hóa gan do rượu, giúp giảm khoảng 35% các chỉ định sinh thiết gan xâm lấn có nguy cơ biến chứng chảy máu trong vòng 12 tháng.

Thứ ba, thiết lập quy chuẩn kiểm soát liệu pháp bù sắt ở bệnh nhân xơ gan có thiếu máu: Các bác sĩ lâm sàng Khoa Tiêu hóa và Huyết học phải chấm dứt việc tự ý chỉ định bổ sung chế phẩm sắt đường uống hoặc truyền máu toàn phần chỉ dựa trên chỉ số huyết sắc tố đơn thuần. Bắt buộc phải định lượng ferritin và độ bão hòa transferrin trước khi điều trị; chỉ bổ sung sắt khi ferritin dưới 30 ng/ml, hướng tới mục tiêu giảm 50% các tai biến ứ đọng sắt gây độc tế bào gan tại các khoa điều trị nội trú trong vòng 3 tháng.

Thứ tư, xây dựng mô hình tư vấn cai nghiện rượu và quản lý ngoại trú sau xuất viện: Đơn vị tư vấn sức khỏe phối hợp với mạng lưới y tế cơ sở thiết lập chương trình theo dõi định kỳ 3 tháng một lần cho người bệnh sau khi xuất viện. Đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ cai rượu tuyệt đối đạt trên 60% sau 6 tháng theo dõi, qua đó cải thiện tiên lượng sống còn sau 5 năm của bệnh nhân xơ gan từ mức 35% lên trên 70%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị đối với 4 nhóm đối tượng chuyên môn cụ thể:

Bác sĩ chuyên khoa Nội Tiêu hóa và Truyền nhiễm: Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng để ứng dụng chỉ số ferritin huyết tương như một dấu ấn sinh học tiên lượng độc lập. Bác sĩ lâm sàng có thể sử dụng kết quả này để phân tầng nguy cơ biến chứng xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan và hội chứng gan thận ở người bệnh xơ gan mất bù.

Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh và Siêu âm: Tài liệu cung cấp bảng giá trị ngưỡng vận tốc sóng biến dạng chi tiết tương ứng với các giai đoạn xơ hóa Metavir. Các bác sĩ có thể trực tiếp ứng dụng bảng tham chiếu này nhằm chuẩn hóa quy trình đo đạc độ đàn hồi mô gan trên dòng máy trang bị tính năng xung lực truyền âm.

Học viên sau đại học, Bác sĩ nội trú và Nghiên cứu sinh y khoa: Công trình là hình mẫu điển hình về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang tiến cứu trong lĩnh vực bệnh học nội khoa. Học viên có thể khai thác phương pháp luận, cách xử lý số liệu y sinh học và cách biện luận mối quan hệ bệnh sinh giữa các chỉ số hóa sinh với hình thái cấu trúc mô học.

Cán bộ quản lý y tế và Y tế công cộng: Luận văn cung cấp số liệu thực tế về gánh nặng bệnh lý tiêu hóa liên quan đến rượu bia tại khu vực Thái Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc. Dữ liệu này hỗ trợ đắc lực cho công tác xây dựng chính sách phòng chống tác hại rượu bia và phân bổ nguồn lực trang thiết bị chẩn đoán không xâm lấn cho các bệnh viện tuyến tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao bệnh nhân xơ gan do rượu lại có nồng độ ferritin huyết tương tăng cao vượt mức bình thường? Sự gia tăng ferritin bắt nguồn từ hai yếu tố chính. Rượu làm tổn thương tế bào gan và ức chế sản xuất hormone hepcidin, khiến lượng sắt hấp thu từ ruột tăng vọt và tích tụ lại trong cơ thể. Đồng thời, phản ứng viêm hoại tử giải phóng các cytokine như interleukin-6 kích thích gan tăng tổng hợp ferritin vào máu, khiến nồng độ chất này thường xuyên vượt mức 300 ng/ml, thậm chí đạt trên 1000 ng/ml.

Kỹ thuật siêu âm đàn hồi xung lực truyền âm có ưu thế gì vượt trội so với sinh thiết gan truyền thống? Sinh thiết gan là thủ thuật xâm lấn tiềm ẩn biến chứng chảy máu với tỷ lệ đau đớn cao và mẫu mô thu được rất nhỏ. Ngược lại, kỹ thuật xung lực truyền âm là phương pháp hoàn toàn không xâm lấn, đo trực tiếp vận tốc sóng biến dạng với độ nhạy 93,2% và độ đặc hiệu 97,8% trong chẩn đoán xơ hóa gan nặng, đồng thời có thể thực hiện an toàn trên người bệnh có cổ trướng.

Vì sao có tình trạng nồng độ sắt huyết tương giảm nhưng ferritin lại tăng ở bệnh nhân xơ gan? Hiện tượng này phản ánh tình trạng thiếu máu trong bệnh lý mạn tính. Sắt huyết tương giảm dưới 15 µmol/l do sắt bị giữ chặt bên trong các đại thực bào và không được giải phóng để tạo hồng cầu, kết hợp với suy dinh dưỡng và mất máu vi thể. Trong khi đó, ferritin huyết tương tăng cao đóng vai trò là một chất chỉ điểm phản ứng viêm cấp tính và hoại tử mô gan.

Mối liên quan giữa thang điểm Child-Pugh và nồng độ ferritin có ý nghĩa gì trong thực hành lâm sàng? Nghiên cứu chứng minh nồng độ ferritin huyết tương có mối tương quan thuận rõ rệt với điểm số Child-Pugh. Bệnh nhân thuộc nhóm Child-Pugh C có nồng độ ferritin cao hơn hẳn nhóm Child-Pugh A và B. Do đó, ferritin hoạt động như một công cụ sinh học bổ trợ đắc lực giúp dự báo mức độ suy giảm chức năng gan và nguy cơ tử vong sớm mà không cần can thiệp xâm lấn.

Bệnh nhân xơ gan do rượu bị thiếu máu có nên tự ý mua thuốc sắt để uống bù không? Tuyệt đối không được tự ý bổ sung sắt khi chưa có chỉ định chuyên khoa. Ở người bệnh xơ gan, cơ thể thường bị ứ đọng sắt tại nhu mô gan dù sắt lưu hành trong máu thấp. Việc uống thêm sắt hoặc truyền máu không kiểm soát sẽ làm tăng lắng đọng sắt tại gan, thúc đẩy phản ứng oxy hóa phá hủy tế bào gan nhanh hơn và khiến xơ gan tiến triển xấu đi nhanh chóng.

Kết luận

• Đề tài đã phân tích toàn diện bức tranh dịch tễ và bệnh học trên 65 bệnh nhân xơ gan do rượu tại Thái Nguyên với 100% là nam giới, thời gian uống rượu bình quân 16,8 năm và tỷ lệ thiếu máu lên đến 81,5%.
• Làm sáng tỏ đặc trưng rối loạn chuyển hóa sắt với 78,5% bệnh nhân tăng nồng độ ferritin huyết tương và 55,4% đối tượng có biểu hiện sụt giảm nồng độ sắt huyết tương lưu hành.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của kỹ thuật siêu âm đàn hồi xung lực truyền âm khi xác định chính xác 76,9% bệnh nhân ở giai đoạn xơ hóa tiến triển F3 và F4 với vận tốc sóng biến dạng đạt 1,94 m/s.
• Xác lập mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa nồng độ ferritin với mức độ xơ hóa cấu trúc và thang điểm suy chức năng gan Child-Pugh với hệ số r đạt 0,58.
• Cung cấp luận cứ y học vững chắc giúp các thầy thuốc thận trọng trong quyết định bổ sung sắt và truyền máu, ngăn chặn nguy cơ nhiễm độc sắt thứ phát cho bệnh nhân gan mạn tính.

Đóng góp lớn nhất của công trình là việc tích hợp thành công chỉ số sinh học ferritin cùng kỹ thuật hình ảnh đàn hồi mô gan để xây dựng giải pháp đánh giá toàn diện bệnh nhân xơ gan do rượu một cách chuẩn xác và an toàn. Trong giai đoạn 2026-2028, các nghiên cứu tiếp nối cần mở rộng quy mô trên 300 bệnh nhân tại nhiều trung tâm y tế khu vực nhằm theo dõi dọc tỷ lệ biến chứng trong 24 tháng. Các bác sĩ và cơ sở điều trị tiêu hóa hãy nhanh chóng áp dụng bộ đôi chỉ số này vào quy trình thăm khám thường quy để tối ưu hóa hiệu quả điều trị và kéo dài sự sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN 3 1. Xơ gan Xơ gan là hậu quả tổn thương mạn tính dẫn đến hủy hoại tế bào gan, tăng sinh tổ chức xơ, tăng sinh hạt tái tạo từ những tế bào gan lành và do đó làm đảo lộn hoàn toàn cấu trúc tiểu thuỳ gan và hình thành xơ gan [74]. Xơ gan có thể dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong như: Xuất huyết tiêu hoá, suy gan, bệnh não gan… [73]. Tiên lượng ở bệnh nhân xơ gan thay đổi đáng kể tuỳ thuộc vào bệnh nhân xơ gan còn bù hay mất bù.

Ở những bệnh nhân xơ gan còn bù, thời gian sống thêm trung bình trên 12 năm. Ngược lại, ở những bệnh nhân trải qua giai đoạn mất bù, thường được xác định là cổ trướng, bệnh não gan, xuất huyết tĩnh mạch và vàng da, thời gian sống còn ngắn hơn rất nhiều, có khi là 2 năm hoặc ít hơn [33]. Xơ hoá gan Xơ hoá gan là hậu quả của tổn thương mạn tính ở gan, biểu hiện bởi sự tích tụ cơ chất gian bào, trong khi đó những tổn thương gan cấp tính thường không gây xơ hoá, trừ khi tổn thương diễn tiến thành mạn tính. * Cơ chế bệnh sinh Khởi phát xơ hoá gan thường yên lặng, âm ỉ, không có triệu chứng và diễn biến từ từ thành xơ gan nếu không điều trị.

Xơ hoá gan xảy ra do sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất và thoái hoá cơ chất gian bào. Cơ chất gian bào được sản xuất chủ yếu bởi tế bào sao của gan. Tế bào sao nằm trong khoảng Disse, giữa tế bào gan và tế bào nội mạc xoang gan. Bình thường, tế bào sao ở trạng thái nghỉ ngơi và nơi dự trữ chính vitamin A.

Khi gan bị tổn thương mạn tính, tế bào sao được hoạt hoá để tăng sản xuất và giảm thoái hoá cơ chất gan bào. Quá trình hoạt hoá tế bào sao gồm 2 giai đoạn: - Giai đoạn khởi đầu: Liên quan đến những thay đổi sớm trong biểu hiện gen và kiểu hình giúp tế bào phản ứng với các cytokine và những kích thích 4 khác. Khởi đầu chủ yếu từ sự kích thích của paracrine, là những chất được tiết ra từ các tế bào kế cận như tế bào nội mạc xoang gan, Kupffer, tế bào gan và tiểu cầu. - Giai đoạn duy trì: Ảnh hưởng của những kích thích kéo dài nhằm duy trì kiểu hình đã hoạt hoá.

Hậu quả lâu dài này liên quan đến autocrine (chất được tiết ra từ tế bào và tác động lên chính thụ thể tế bào đó) cũng như paracrine. Hoạt hoá tế bào sao kéo dài làm thay đổi đặc tính riêng biệt của nó như tăng sinh, hoá ứng động, tạo xơ, co thắt, giảm thoái hoá cơ chất… (hình 1. Hậu quả của những thay đổi này là nhằm tăng sự tích tụ cơ chất gian bào. Kiểu hình và các đặc tính của tế bào sao hoạt hoá [39] Nguồn: Friedman SL, JBiol Chem, 2000.

* Các giai đoạn và mức độ xơ hoá gan Có nhiều hệ thống điểm mô bệnh học để phân độ giai đoạn xơ hoá gan như Knodell IV (kết hợp cả điểm hoại tử, viêm và xơ hoá), Ishak (Knodell cải tiến), Scheuer, Batts - Ludwing (Scheuer cải tiến), Metavir… 5 Theo Metavir, có 5 giai đoạn xơ hoá gan gồm F0: Không xơ hoá, F1: Xơ hoá khoảng cửa, F2: Xơ hoá khoảng cửa và vài cầu nối, F3: Xơ hoá với nhiều cầu nối hay xơ hoá bắc cầu, F4: Xơ gan. Ngoài ra, hệ thống Metavir còn đánh giá độ hoạt động (garde of activity) bao gồm A0: Không hoạt tính viêm hoại tử, A: Độ hoạt động nhẹ, A2: Độ hoạt động trung bình, A3: Độ hoạt động nặng [52]. Giai đoạn xơ hoá gan theo các thang điểm [52] Dựa vào các giai đoạn, xơ hoá gan được chia làm 3 mức độ là xơ hoá nhẹ khi F0, F1; xơ hoá đáng kể (significant fibrosis) khi ≥ F2; xơ hoá nặng (advanced fibrosis) khi ≥ F3 và xơ gan (F4). Hệ thống điểm Metavir đơn giản và được sử dụng nhiều nhất.

Các phương pháp đánh giá xơ hoá gan không xâm nhập hiện nay đều phân độ giai đoạn xơ hoá gan tương ứng theo phân loại Metavir (hình 1. Các giai đoạn xơ hoá gan theo Metavir [52] Nguồn: Poynard T, Semin Liver Dis, 2000 * Vai trò của đánh giá xơ hoá gan Đánh giá xơ hoá gan có 3 vai trò chính: - Xác định mức độ tổn thương gan để quyết định thời điểm bắt đầu điều trị, tránh tiến triển đến xơ gan, đặc biệt khi có xơ hoá đáng kể. - Thiết lập chế độ theo dõi đặc biệt, xác định thời gian tối ưu để bắt đầu tầm soát biến chứng (ung thư gan, giãn tĩnh mạch thực quản) đối với xơ hoá nặng và xơ gan. - Tiên lượng, theo dõi và dự đoán đáp ứng điều trị.

Dịch tễ học xơ gan Xơ gan được công bố lần đầu tiên năm 1819 do Laennec, nhà lâm sàng học người Pháp khi mổ tử thi người lính nghiện rượu. Từ đó đến nay khoa học kỹ thuật phát triển, người ta càng hiểu rõ hơn về bệnh căn, bệnh sinh của xơ gan [15]. Xơ gan ảnh hưởng đến hàng trăm triệu bệnh nhân trên toàn thế giới. Năm 2017 xơ gan chiếm 2 - 4% tổng số ca tử vong trên toàn cầu, khiến hơn 1,32 triệu người chết ở nữ giới và 88300 ở nam giới [72].

Tại Hoa Kỳ tỷ lệ mắc bệnh 7 gan và xơ gan tăng gấp đôi trong thập kỷ qua, tỷ lệ tử vong tăng 65% và tỷ lệ nhập viện vì xơ gan hiện vượt xa các bệnh mãn tính khác như suy tim [68]. Việt Nam là nước thuộc khu vực Đông Nam Á, nơi có tỷ lệ viêm gan virus B và C cao. Có tới 8,4 triệu người (10,7%) nhiễm HBV mạn tính ở nước ta, tần suất này thay đổi tùy theo yếu tố nguy cơ kèm theo [37]. Mặt khác, tình hình lạm dụng rượu ngày càng phổ biến, đứng thứ 2 tại khu vực Đông Nam Á và bệnh nhân nhập viện vì bệnh gan do rượu ngày càng tăng.

Theo nghiên cứu của Bùi Văn Lạc và Mai Hồng Bàng năm 2002, tỷ lệ bệnh nhân nhập viện vì xơ gan do rượu là 20% [2]. Trong nghiên cứu thực hiện tại bệnh viện đa khoa tỉnh Bắc Kạn từ tháng 8/2019 - tháng 6/2020, kết quả cho thấy có 72,5% bệnh nhân xơ gan là do rượu [7]. Nguyên nhân gây xơ gan Có nhiều nguyên nhân gây ra bệnh gan có thể dẫn đến xơ gan, ngoài viêm gan do virus, các bệnh như gan nhiễm mỡ, viêm gan tự miễn, viêm đường mật xơ cứng và bệnh chuyển hoá (Wilson’s) cũng có thể dẫn đến xơ gan. Rượu cũng là một trong những nguyên nhân gây xơ gan và làm trầm trọng hơn các bệnh lý gan mạn tính trước đó [73].

Tóm tắt các nguyên nhân xơ gan Viêm gan virus C, viêm gan virus B, Cytomegalovirus Virus (CMV), Epstein Barr virus (EBV). Độc chất và thuốc Rượu, Amiodarone, Methotrexate, Nitrofurantoin… Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH), Chuyển hóa Haemochromatosis, bệnh Wilson. Bệnh gan mạn do nguyên nhân tự miễn, xơ gan ứ mật Bệnh tự miễn nguyên phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát. Nguyên nhân khác Suy tim phải… Rượu là một trong những nguyên nhân phổ biến gây hay gặp nhất gây 8 bệnh gan ở các nước phương Tây.

Sự phát triển của xơ gan ở những người uống rượu tuỳ thuộc vào lượng và tính đều đặn của lượng rượu uống, 8 - 20% tổng số những người uống rượu thường xuyên tiến triển xơ gan. Tử vong do xơ gan liên quan do rượu ở Pháp và Tây Ban Nha là 30 ca/100.000 dân/năm, thấp nhất là ở các nước Bắc Âu (5ca/100. Ở Trung Âu, 15 ca tử vong do xơ gan trong mỗi 100. Trong 2 - 3 thập niên qua, tiêu thụ rượu các quốc gia phương Tây có giảm, nhưng các nước Đông Âu và các nước đang phát triển lại xu hướng tăng [36].

Ở các nước Châu Á, lạm dụng rượu cũng ở mức báo động. Theo một nghiên cứu ở Trung Quốc, tỉ lệ nghiện rượu từ 4,8% - 11,8% tùy theo vùng [36]. Tỷ lệ sử dụng rượu bia ở Việt Nam ngày càng gia tăng nhanh và đang ở mức báo động. Việt Nam đã trở thành quốc gia có mức tiêu thu rượu bia vô cùng cao, đứng thứ 2 ở Đông Nam Á chỉ sau Thái Lan.

Tổng kết năm 2015, ngành rượu bia đạt sản lượng 3,17 tỷ lit bia và khoảng 360 triệu lit rượu. Trong 10 năm qua, tốc độ tiêu thụ bia của người Việt Nam đã tăng hơn 200%, có đến 90% nam giới Việt Nam uống rượu bia, trong đó 1/4 trong số này sử dụng rượu bia ở mức độ có hại [3]. Vai trò của rượu trong viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan Lạm dụng rượu có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Bệnh gan do rượu là bệnh rất thường gặp ở các nước châu Á, nghiện rượu nặng trong thời gian dài làm tế bào gan bị nhiễm mỡ, các dải xơ hình thành dần dần dẫn đến xơ gan do rượu [8].

Rượu là đồ uống được sử dụng rộng rãi vì vậy nghiện rượu là bệnh tương đối phổ biến trên toàn thế giới. Tại Hoa Kỳ, khoảng 17 triệu người trưởng thành có tiền sử lạm dụng rượu. Việt Nam đang tiêu thụ gần 68 triệu lít rượu mỗi năm, đứng ở vị trí 29 trên thế giới về chỉ số sử dụng rượu, bia; tỷ lệ dân số sử dụng rượu, bia ngày càng trẻ hóa với độ tuổi 14 - 17 là 47,5% và trong độ tuổi 18 - 21 là 67% [25]. Theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới có 3,3 triệu người 9 tử vong (chiếm khoảng 6% số người tử vong toàn cầu) là do sử dụng rượu, rượu là yếu tố nguy cơ trong khoảng 50% trường hợp xơ gan.

Trong một nghiên cứu trên dân số Đan Mạch với 446 bệnh nhân xơ gan rượu thì nguy cơ tiến triển cổ trướng, xuất huyết tiêu hoá, bệnh não gan là 25% sau 1 năm và 50% sau 5 năm [58]. Để hình dung và ước tính khối lượng cồn nguyên chất đã tiêu thụ, nhiều quốc gia đã đưa định nghĩa đồ uống có cồn và định nghĩa về đơn vị chuẩn vào hướng dẫn quốc gia. Cho đến nay, 10 gam là mức phổ thông nhất cho 1 đơn vị cồn tiêu chuẩn [30]. Đơn vị cồn được tính bằng công thức sau [24]: Đơn vị cồn = Dung tích (ml) x (Nồng độ (%) x Khối lượng riêng) Ví dụ: Cốc bia 0,33 lít với nồng độ cồn 4% sẽ có 10.

Cồn nguyên chất có khối lượng riêng là 0.