LỜI MỞ ĐẦU Trong thời đại công nghệ đang ngày càng có nhiều cải tiến mới, nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng có thêm nhiều điều kiện để mở rộng phát triển. Trong đó, thƣơng mại điện tử là một trong những ngành có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế một cách vững chắc và bắt kịp với xu hƣớng. Bên cạnh đó, từ năm 2019, cả thế giới đã và đang đối mặt với đại dịch COVID-19. Do đó, phƣơng thức mua sắm trực tuyến càng đƣợc ngƣời tiêu dùng tin tƣởng lựa chọn sử dụng để đảm bảo nhu cầu cá nhân cũng nhƣ để an toàn cho sức khỏe của chính mình.
Cùng với sự tăng trƣởng của ngành thƣơng mại điện tử, nhu cầu về những hình thức thanh toán trực tuyến cũng gia tăng để đáp ứng yêu cầu của ngƣời tiêu dùng khi họ cần thanh toán một cách nhanh chóng, tiện lợi và an toàn. Tại thị trƣờng Việt Nam, thị trƣờng thanh toán trực tuyến đã và đang đƣợc đẩy mạnh phát triển nhằm cung cấp cho ngƣời dân hình thức thanh toán hiện đại và phù hợp với nhu cầu của họ. Trong số những hình thức thanh toán không sử dụng tiền mặt tính tới thời điểm hiện nay, ví điện tử đang là một trong những hình thức thanh toán đƣợc nhiều ngƣời tiêu dùng tin tƣởng và lựa chọn sử dụng. Tính đến năm 2019, Việt Nam có 32 tổ chức không phải là ngân hàng đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc cho phép cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian trong đó có 29 công ty cung cấp dịch vụ ví điện tử và theo số liệu công bố từ các công ty cung cấp dịch vụ thì có khoảng hơn 10 triệu ví điện tử đã đƣợc mở tại Việt Nam.
Với những tính năng tiện lợi và hữu ích đem lại cho ngƣời tiêu dùng, ví điện tử đƣợc kỳ vọng sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ trong tƣơng lai nếu có những chính sách và chiến lƣợc phát triển phù hợp. Do đó, tác giả đã quyết định chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến ý định sử dụng ví điện tử của ngƣời tiêu dùng Việt Nam - khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm tìm hiểu và nghiên cứu về nhu cầu sử dụng ví điện tử của ngƣời tiêu dùng Việt Nam để tìm ra những nhân tố và mức độ tác động của những yếu đó đến ý định sử dụng ví điện tử của họ. Tác giả hy vọng bài nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ ví điện tử có thêm cơ sở để xây dựng những 2 chiến lƣợc và chính sách phát triển phù hợp trong tƣơng lai để mang đến một dịch vụ thanh toán trực tuyến thích hợp và tiện lợi cho ngƣời tiêu dùng cũng nhƣ góp phần thúc đẩy phát triển dịch vụ ví điện tử và từ đó giúp phát triển nền kinh tế Việt Nam một cách bền vững. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.
Lý do chọn đề tài Theo thống kê từ eMarketer.com, doanh thu thƣơng mại điện tử dành cho khách hàng cá nhân trên thế giới vào năm 2020 khoảng 4280 tỷ USD và đƣợc dự đoán sẽ tăng trong thời gian tiếp theo. Theo thống kê từ Cục Thƣơng mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thƣơng tại Sách trắng thƣơng mại điện tử Việt Nam 2021, doanh thu thƣơng mại điện tử khách hàng cá nhân tại Việt Nam năm 2020 đạt 11,8 tỷ USD. Bên cạnh đó, thị trƣờng Việt Nam cũng có sự tăng trƣởng về số lƣợng ngƣời tiêu dùng mua sắm thông qua các hình thức trực tuyến, số lƣợng hàng hóa trên các trang thƣơng mại điện tử, giá trị mua sắm trực tuyến trung bình, tỷ trọng doanh thu thƣơng mại điện tử khách hàng cá nhân so với tổng doanh thu từ các hoạt động bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trên cả nƣớc và tỷ lệ ngƣời dân sử dụng Internet. Từ những số liệu sơ bộ trên thì có thể thấy đƣợc tiềm năng ngày càng phát triển và vai trò to lớn của thƣơng mại điện tử trong quá trình phát triển nền kinh tế vững chắc và hiện đại trên toàn thế giới.
Ngoài ra, việc sử dụng thƣơng mại điện tử để hỗ trợ cho các hoạt động phát triển kinh doanh diễn ra một cách hiệu quả là xu hƣớng tất yếu và cần đƣợc đầu tƣ hơn nữa tại các quốc gia, các doanh nghiệp và cá nhân trong thời đại hiện nay. Bên cạnh đó, từ khi đại dịch COVID-19 xảy ra trên toàn thế giới từ năm 2019, thƣơng mại điện tử càng có nhiều cơ hội phát triển mạnh vì nhu cầu mua sắm trực tuyến của ngƣời tiêu dùng càng tăng để đảm bảo sức khỏe và sự tiên lợi của họ, nhất là ngƣời tiêu dùng cá nhân vì mua sắm thông qua các phƣơng thức thƣơng mại điện tử hiện là một trong những hình thức an toàn nhất. Hơn nữa, thông qua giai đoạn này, ngƣời tiêu dùng sẽ có thể thấy đƣợc lợi ích của việc sử dụng thƣơng mại điện tử trong cuộc sống và sẽ tiếp tục sử dụng trong tƣơng lai. Song song với sự phát triển liên tục của thƣơng mại điện tử thì nhu cầu của ngƣời tiêu dùng về một hệ thống thanh toán trực tuyến tiện lợi và an toàn cũng đƣợc quan tâm.
Theo kết quả khảo sát của Ngân hàng Thế giới, thanh toán trực tuyến là một trong những phƣơng thức thanh toán đƣợc sử dụng nhiều nhất tại nhiều quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới nhƣ Pháp, Mỹ, Canada… Chẳng hạn nhƣ: 4 ở Mỹ vào năm 2016, tỷ lệ tiền mặt đƣợc thực hiện cho các giao dịch so với tổng lƣợng tiền của nền kinh tế chỉ chiếm khoảng 7,7%. Tại thị trƣờng Việt Nam, thanh toán trực tuyến cũng đang đƣợc thúc đẩy mạnh mẽ. Theo Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, thanh toán không sử dụng tiền mặt đã và đang thu hút nhiều sự quan tâm của các doanh nghiệp và ngƣời tiêu dùng tại thị trƣờng Việt Nam. Cụ thể, vào quý I năm 2021, giá trị giao dịch thanh toán trực tuyến qua kênh Internet đạt 8,1 triệu tỷ đồng, qua kênh điện thoại di động đạt hơn 4,6 triệu tỷ đồng và qua kênh QR code đạt 4.
Theo số liệu của Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (Napas), trong 5 tháng đầu năm 2021, hệ thống đã xử lý hơn 800 triệu giao dịch, tƣơng ứng với hơn 8 triệu tỷ đồng. Điều này cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt đang dần có những bƣớc tăng trƣởng đáng kể và có tiềm năng phát triển hơn nữa để mang lại tiện lợi cho ngƣời tiêu dùng tại thị trƣờng Việt Nam với lợi thế khoảng 70% dân số Việt Nam sử dụng Internet và trong đó có khoảng 49,3 triệu ngƣời tiêu dùng mua sắm trực tuyến. Trong số những hình thức thanh toán trực tuyến hiện nay, ví điện tử (VĐT) – ra đời vào năm 2008 để đáp ứng nhu cầu về một công cụ thanh toán phù hợp cho thị trƣờng thƣơng mại điện tử, đƣợc xem là một trong những phƣơng thức thanh toán không sử dụng tiền mặt tiện lợi và thích hợp với điều kiện và nhu cầu sử dụng của ngƣời tiêu dùng Việt Nam. Tính đến năm 2019, Việt Nam có 32 tổ chức không phải là ngân hàng đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc cho phép cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian trong đó có 29 công ty cung cấp dịch vụ VĐT và theo số liệu công bố từ các công ty cung cấp dịch vụ thì có khoảng hơn 10 triệu VĐT đã đƣợc mở tại Việt Nam.
Theo Vụ thanh toán thuộc Ngân hàng Nhà nƣớc, năm 2018, hệ thống ngân hàng xử lý 214 triệu giao dịch từ VĐT với giá trị 91. Qua những số liệu vừa rồi về VĐT thì có thể thấy đƣợc VĐT là một phƣơng thức thanh toán phù hợp và có thể đáp ứng nhu cầu của ngƣời tiêu dùng Việt Nam. Theo các chuyên gia tài chính, thị trƣờng VĐT ở Việt Nam đƣợc dự đoán sẽ ngày càng phát triển đa dạng và phong phú mặc dù hiện tại lƣợng giao dịch đƣợc thực hiện qua VĐT vẫn chƣa cao so với lƣợng giao dịch của thị trƣờng này tại các quốc gia khác. Ngoài ra, thị trƣờng VĐT Việt Nam không chỉ có các nhà cung ứng 5 dịch vụ Việt Nam tham gia mà còn có cả một số nhà cung ứng dịch vụ từ nƣớc ngoài.
Từ đó, chúng ta có thể kỳ vọng về tiềm năng phát triển bền vững và mạnh mẽ của thị trƣờng VĐT trong tƣơng lai tại thị trƣờng Việt Nam. Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã đƣợc thực hiện về các nhân tố ảnh hƣởng đến ý định sử dụng các hình thức thanh toán di động và ví di động. Tại Việt Nam, đề tài liên quan đến thị trƣờng thanh toán trực tuyến cũng đã đƣợc một số tác giả thực hiện nghiên cứu nhƣng phần lớn là nghiên cứu về hình thức thanh toán điện tử của các ngân hàng tại Việt Nam. Nghiên cứu khảo sát và đánh giá về dịch vụ VĐT nói chung hay nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến ý định sử dụng VĐT của ngƣời tiêu dùng nói riêng tính tới thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu vẫn chƣa nhiều và còn một số điểm hạn chế cần đƣợc nghiên cứu thêm.
Tác giả thực hiện tóm tắt sơ bộ những nghiên cứu này trong mục “Một số nghiên cứu thực nghiệm về ý định sử dụng dịch vụ điện tử” thuộc chƣơng tiếp theo để thể hiện rõ hơn các đặc điểm cũng nhƣ hạn chế của những nghiên cứu này. Với những lý do trên, tác giả đã quyết định chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến ý định sử dụng ví điện tử của ngƣời tiêu dùng Việt Nam - khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm tìm hiểu và nghiên cứu về nhu cầu sử dụng VĐT ở Việt Nam, cụ thể tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh để tìm ra những nhân tố và mức độ tác động của những nhân tố đó đến ý định sử dụng VĐT của ngƣời tiêu dùng Việt Nam. Ngoài ra, tác giả hy vọng bài nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ VĐT có những chiến lƣợc và chính sách phát triển phù hợp trong tƣơng lai để mang đến một dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt thích hợp và tiện lợi cho ngƣời tiêu dùng cũng nhƣ góp phần thúc đẩy phát triển dịch vụ VĐT trong nền kinh tế Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu và khảo sát nhu cầu sử dụng VĐT của ngƣời tiêu dùng Việt Nam tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh để phân tích và xác định những nhân tố ảnh hƣởng và mức độ tác động của các nhân tố đó đến ý định sử dụng của ngƣời tiêu dùng.