Luận văn thạc sĩ ueh các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông cửu long giai đoạn 2006 2008

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông cửu long giai, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Đỗ Trường Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Đói Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long Giai Đoạn 2006 - 2008
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các quan điểm về nghèo
• 2.2. Xác định ngưỡng nghèo
• 2.3. Các thước đo chỉ số nghèo thông dụng
• 2.4. Các nguyên nhân dẫn đến nghèo
• 2.5. Tóm tắt chương 1
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Sơ lược về đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.4. Kiểm định sự khác biệt của giá trị trung bình và kiểm định quan hệ giữa các biến định tính
• 3.5. Tiêu chí phân tích nghèo
• 3.6. Cơ sở xác định nghèo
• 3.7. Nguồn số liệu
• 3.8. Mô hình kinh tế lượng
• 3.9. Các biến độc lập
• 3.10. Nhóm các nhân tố thuộc hộ gia đình-vốn con người. Nhóm nhân tố liên quan vốn tài nguyên thiên nhiên, vốn tài chính, vốn thể chế
• 3.11. Mô hình nghiên cứu
• 3.12. Tóm tắt chương 2
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổng quan về tình trạng nghèo tại vùng nghiên cứu
• 4.2. Nghèo theo vị trí địa lý
• 4.3. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với tuổi chủ hộ
• 4.4. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với giới tính của chủ hộ
• 4.5. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với tình trạng học vấn của hộ
• 4.6. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với tỷ lệ người phụ thuộc
• 4.7. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với thành phần dân tộc của hộ
• 4.8. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với nghề nghiệp chính và tình trạng việc làm của chủ hộ
• 4.9. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với tài sản-đất đai của hộ gia đình
• 4.10. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với khả năng tiếp cận tín dụng của hộ
• 4.11. Quan hệ giữa tình trạng nghèo với các đặc điểm hạ tầng cơ sở
• 4.12. Kết quả ước lượng tham số mô hình logistic đánh giá tác động của các nhân tố nghèo của Vùng kinh tế trọng điểm vùng ĐBSCL
• 4.13. Thảo luận chính sách
• 4.14. Giới hạn nghiên cứu
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghèo Đói Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long 2006 2008

Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong những khu vực kinh tế trọng điểm của Việt Nam, đóng góp lớn vào sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu. Tuy nhiên, tình trạng nghèo đói vẫn còn tồn tại ở nhiều địa phương trong vùng. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại ĐBSCL vẫn cao, đặc biệt ở các huyện như Thốt Nốt, Tịnh Biên, và U Minh. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói trong giai đoạn 2006-2008, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi nhằm cải thiện đời sống người dân.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Của Vùng ĐBSCL

ĐBSCL có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với sản phẩm chính là lúa gạo và thủy sản. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các tỉnh thành đã dẫn đến tình trạng nghèo đói. Các yếu tố như chính sách phát triển, tình hình kinh tế và đặc điểm xã hội đều ảnh hưởng đến mức sống của người dân.

1.2. Tình Hình Nghèo Đói Tại ĐBSCL Giai Đoạn 2006 2008

Trong giai đoạn 2006-2008, tỷ lệ nghèo đói tại ĐBSCL đã giảm nhưng vẫn còn nhiều hộ gia đình sống dưới ngưỡng nghèo. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 16% năm 2006 xuống còn 14,5% năm 2008. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều xã có tỷ lệ hộ nghèo cao trên 30%, cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ cụ thể.

II. Các Nhân Tố Kinh Tế Ảnh Hưởng Đến Nghèo Đói Tại ĐBSCL

Các nhân tố kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tình trạng nghèo đói. Những yếu tố như vốn tài chính, vốn con người, và cơ sở hạ tầng đều có tác động lớn đến khả năng thoát nghèo của các hộ gia đình. Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết các nhân tố này và mối quan hệ của chúng với tình trạng nghèo đói.

2.1. Vốn Tài Chính Và Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng

Vốn tài chính là yếu tố quyết định đến khả năng đầu tư và phát triển sản xuất của hộ gia đình. Nhiều hộ nghèo không có khả năng tiếp cận tín dụng, dẫn đến việc không thể đầu tư vào sản xuất hoặc kinh doanh, từ đó duy trì tình trạng nghèo đói.

2.2. Vốn Con Người Và Giáo Dục

Trình độ học vấn và kỹ năng của người dân ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tìm kiếm việc làm và thu nhập. Những hộ gia đình có trình độ học vấn thấp thường gặp khó khăn trong việc thoát nghèo. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề là cần thiết để nâng cao năng lực lao động.

III. Các Nhân Tố Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Nghèo Đói Tại ĐBSCL

Ngoài các nhân tố kinh tế, các nhân tố xã hội cũng có ảnh hưởng lớn đến tình trạng nghèo đói. Các yếu tố như địa lý, giới tính, và tình trạng hôn nhân đều có thể tác động đến khả năng thoát nghèo của hộ gia đình. Nghiên cứu sẽ xem xét các yếu tố này và cách chúng tương tác với nhau.

3.1. Địa Lý Và Khả Năng Tiếp Cận Dịch Vụ

Vùng sâu vùng xa thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục và tín dụng. Điều này làm gia tăng tình trạng nghèo đói và khó khăn trong việc phát triển kinh tế.

3.2. Giới Tính Và Vai Trò Của Phụ Nữ

Phụ nữ thường chịu nhiều thiệt thòi trong việc tiếp cận các nguồn lực và cơ hội. Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội có thể giúp giảm nghèo hiệu quả hơn.

IV. Chính Sách Phát Triển Để Giảm Nghèo Đói Tại ĐBSCL

Để giảm tình trạng nghèo đói, cần có các chính sách phát triển hiệu quả. Các chính sách này cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề, và hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo. Nghiên cứu sẽ đề xuất một số chính sách cụ thể nhằm cải thiện tình hình.

4.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, và nước sạch là cần thiết để tạo điều kiện cho người dân phát triển sản xuất và cải thiện đời sống.

4.2. Đào Tạo Nghề Và Tạo Việc Làm

Chương trình đào tạo nghề cần được triển khai rộng rãi để nâng cao kỹ năng cho người lao động, giúp họ có cơ hội tìm kiếm việc làm và tăng thu nhập.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các nhân tố kinh tế và xã hội đều có tác động mạnh mẽ đến tình trạng nghèo đói tại ĐBSCL. Việc áp dụng các chính sách phát triển phù hợp có thể giúp cải thiện tình hình. Nghiên cứu sẽ trình bày các kết quả cụ thể và ứng dụng thực tiễn của chúng.

5.1. Kết Quả Phân Tích Dữ Liệu

Phân tích dữ liệu cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa các nhân tố kinh tế và tình trạng nghèo đói. Các hộ gia đình có khả năng tiếp cận tài chính tốt hơn thường có tỷ lệ nghèo thấp hơn.

5.2. Ứng Dụng Chính Sách Vào Thực Tiễn

Các chính sách đã được áp dụng tại một số địa phương cho thấy hiệu quả trong việc giảm nghèo. Cần tiếp tục mở rộng và điều chỉnh các chính sách này để phù hợp với từng khu vực cụ thể.

VI. Kết Luận Và Hướng Tương Lai Về Nghèo Đói Tại ĐBSCL

Tình trạng nghèo đói tại ĐBSCL vẫn là một thách thức lớn. Nghiên cứu đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp cụ thể. Hướng tới tương lai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và cộng đồng để thực hiện các chính sách giảm nghèo hiệu quả.

6.1. Tóm Tắt Các Nhân Tố Ảnh Hưởng

Các nhân tố kinh tế và xã hội đều có vai trò quan trọng trong việc xác định tình trạng nghèo đói. Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa chúng.

6.2. Định Hướng Chính Sách Trong Tương Lai

Cần có các chính sách linh hoạt và phù hợp với từng địa phương để giảm nghèo bền vững. Việc theo dõi và đánh giá hiệu quả của các chính sách cũng rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong công cuộc xóa đói giảm nghèo qua hai thập kỷ đổi mới. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ nghèo chung của cả nước đã giảm mạnh từ 58% năm 1993 xuống 16% năm 2006 và tiếp tục hạ xuống 14,5% vào năm 2008, giúp gần 30 triệu người dân thoát khỏi cảnh bần cùng. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, dù tỷ lệ nghèo toàn vùng năm 2007 ghi nhận ở mức 12,4%, sự chênh lệch mức sống nội vùng vẫn diễn ra rất gay gắt. Nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới tại Kiên Giang và An Giang vẫn ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo cục bộ trên 30%, cá biệt có những ấp lên tới trên 50%.

Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long được thành lập theo Quyết định số 492/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 16/04/2009, bao gồm 4 tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương: Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang và Cà Mau. Đây là trung tâm sản xuất lúa gạo, nuôi trồng và chế biến thủy hải sản xuất khẩu chủ lực của cả nước, đồng thời giữ vai trò trung tâm năng lượng với các cụm nhiệt điện Ô Môn, Cà Mau, Kiên Lương có tổng công suất thiết kế lên tới 9.400 MW. Mặc dù sở hữu vị thế địa kinh tế chiến lược, đây lại là vùng kinh tế trọng điểm được thành lập muộn nhất cả nước, nơi sinh kế của hơn 70% dân cư vẫn gắn chặt với nông nghiệp truyền thống và đối mặt với rủi ro tái nghèo cao tại các địa bàn khó khăn như Thốt Nốt, Tịnh Biên, Tri Tôn, U Minh Thượng và U Minh Hạ.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Nhận diện và lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố kinh tế - xã hội đến xác suất nghèo đói của hộ gia đình trong giai đoạn 2006 - 2008. Mục tiêu cụ thể là xác định các rào cản phát triển, đo lường sự đóng góp của các nguồn vốn sinh kế và đề xuất hàm ý chính sách nhằm thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 10% - 11% theo Quyết định số 20/2007/QĐ-TTg của Chính phủ. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc tối ưu hóa nguồn lực an sinh xã hội cho khu vực Tây Nam Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết tiếp cận nghèo đa chiều của Amartya Sen (1999) và Khung sinh kế bền vững của Ngân hàng Thế giới cùng DFID. Nghèo đói không chỉ đơn thuần là sự thiếu hụt thu nhập thuần túy mà là tình trạng thiếu hụt năng lực, bị tước đoạt các cơ hội cơ bản để đạt được mức sống tối thiểu mà xã hội thừa nhận. Khung phân tích phân rã nguồn lực hộ gia đình thành 5 nhóm vốn nền tảng:

• Vốn con người: Đo lường qua số năm đi học bình quân của chủ hộ, độ tuổi, quy mô lao động và tỷ lệ phụ thuộc trong gia đình.
• Vốn tài nguyên thiên nhiên: Thể hiện qua quy mô diện tích đất sản xuất nông nghiệp và điều kiện thổ nhưỡng.
• Vốn tài chính: Bao gồm khả năng tiếp cận nguồn tín dụng chính thức, các khoản nợ và tích lũy tiền tệ.
• Vốn vật chất: Đánh giá qua giá trị tài sản lâu bền, loại hình nhà ở kiên cố hay tạm bợ.
• Vốn xã hội và thể chế: Phản ánh qua khả năng tiếp cận hạ tầng cơ sở công cộng như đường giao thông, điện lưới, trạm y tế, trường học và chợ đầu mối.

Về tiêu chí phân loại, luận văn sử dụng chuẩn nghèo tuyệt đối theo chi tiêu của Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới năm 2008 với mức 280.000 đồng/người/tháng, tương đương 3.360.000 đồng/người/năm (đảm bảo năng lượng 2.100 calo/ngày cùng giỏ hàng hóa phi lương thực tối thiểu). Chuẩn chi tiêu được lựa chọn vì tính ổn định cao hơn thu nhập, phản ánh chính xác phúc lợi kinh tế dài hạn và tránh được xu hướng khai thấp thu nhập phổ biến ở khu vực nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp trích xuất từ cuộc Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam năm 2008 (VHLSS 2008) do Tổng cục Thống kê triển khai. Mẫu nghiên cứu đại diện cho 4 tỉnh thành thuộc Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long gồm 773 hộ gia đình được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng nhiều giai đoạn tại 3.063 địa bàn khảo sát trên toàn quốc.

Mô hình kinh tế lượng chủ đạo là mô hình hồi quy Logistic nhị phân (Binary Logistic Regression). Lý do lựa chọn mô hình này xuất phát từ đặc tính biến phụ thuộc mang tính định danh nhị phân: nhận giá trị 1 nếu hộ gia đình có chi tiêu bình quân dưới ngưỡng 3.360.000 đồng/năm (hộ nghèo) và nhận giá trị 0 nếu chi tiêu bình quân bằng hoặc cao hơn ngưỡng này (hộ không nghèo). Mô hình Logistic cho phép ước lượng xác suất nghèo đói và hệ số tác động biên (Odds Ratio) của từng biến số độc lập mà không vi phạm các giả định phân phối chuẩn như trong phương pháp bình phương bé nhất thông thường (OLS).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy và kiểm định thống kê trên 773 hộ gia đình đã chỉ ra các phát hiện định lượng then chốt:

Thứ nhất, trình độ học vấn của chủ hộ có mối tương quan nghịch biến chặt chẽ với xác suất nghèo đói. Số năm đi học trung bình của chủ hộ ở nhóm không nghèo đạt 7,2 năm, trong khi nhóm hộ nghèo chỉ đạt mức 4,3 năm. Kết quả ước lượng mô hình Logistic khẳng định khi số năm đi học của chủ hộ tăng thêm 1 năm, xác suất rơi vào ngưỡng nghèo của hộ gia đình giảm đi 12,4% với mức ý nghĩa thống kê 1%.

Thứ hai, quy mô sở hữu đất đai canh tác là nhân tố quyết định cơ bản đến mức sống. Diện tích đất sản xuất trung bình của nhóm hộ khá giả đạt 4.750 m2/hộ, cao gấp 3,8 lần so với mức 1.250 m2/hộ của nhóm hộ nghèo. Có tới 77,2% số người nghèo trong vùng lao động tự do thuần nông, đối mặt với tình trạng thiếu đất hoặc hoàn toàn không có đất sản xuất, dẫn đến việc phải bán sức lao động thời vụ với tiền công thấp.

Thứ ba, tỷ lệ người sống phụ thuộc và yếu tố sắc tộc tạo nên rào cản thoát nghèo lớn. Tỷ lệ phụ thuộc ở các hộ nghèo bình quân chiếm 48,5% tổng số nhân khẩu, cao hơn 18,2% so với hộ không nghèo. Tỷ lệ nghèo trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Khmer tại Tri Tôn, Tịnh Biên, Kiên Lương) cao gấp 2,8 lần so với nhóm dân tộc Kinh và Hoa, xuất phát từ rào cản ngôn ngữ, trình độ văn hóa và vị trí địa lý cách trở.

Thứ tư, nguồn vốn tín dụng và điều kiện nhà ở phản ánh sự phân hóa sâu sắc. Khoảng 65,4% hộ nghèo phải tìm đến nguồn vay phi chính thức hoặc cầm cố tài sản với lãi suất cao. Hơn 92% hộ nghèo phải sinh sống trong những căn nhà tạm bợ, vách lá, thiếu điều kiện nước sạch và vệ sinh cơ bản.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|    BẢNG TỔNG HỢP CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XÁC SUẤT NGHÈO ĐÓI (VHLSS 2008)   |
+------------------------------------+---------------+------------------------+
| Biến số độc lập                    | Hệ số hồi quy | Ý nghĩa thống kê       |
+------------------------------------+---------------+------------------------+
| Số năm đi học của chủ hộ           | -0.124        | p < 0.01 (Giảm nghèo)  |
| Diện tích đất sản xuất nông nghiệp | -0.085        | p < 0.01 (Giảm nghèo)  |
| Tỷ lệ người phụ thuộc trong hộ     | +0.215        | p < 0.05 (Tăng nghèo)  |
| Chủ hộ là người dân tộc thiểu số   | +0.342        | p < 0.01 (Tăng nghèo)  |
| Tiếp cận tín dụng chính thức       | -0.168        | p < 0.05 (Giảm nghèo)  |
+------------------------------------+---------------+------------------------+

Thảo luận kết quả

Khi mô phỏng xác suất nghèo qua các biểu đồ phân phối chi tiêu, sự khác biệt giữa nhóm có sinh kế đa dạng và nhóm thuần nông hiển hiện rõ rệt. Những hộ gia đình chuyển đổi sang hoạt động phi nông nghiệp, dịch vụ và thương mại có mức chi tiêu bình quân cao hơn 34% so với các hộ độc canh cây lúa. Điều này hoàn toàn trùng khớp với kết quả nghiên cứu của Dominique Haughton (2001) và Vũ Hoàng Đạt (2006) khi khẳng định đa dạng hóa thu nhập là chìa khóa thoát nghèo nông thôn.

Hiện tượng thiếu đất canh tác kết hợp với vòng luẩn quẩn tài chính của Waheed (1996) được minh chứng rõ nét: Nông dân thiếu đất dẫn đến thu nhập thấp, tích lũy bằng không, buộc phải vay nợ phi chính thức khi ốm đau hoặc mùa màng thất bát, cuối cùng dẫn tới việc phải bán hoặc cầm cố nốt phần đất sản xuất ít ỏi. Về mặt thể chế và hạ tầng, các xã nghèo vùng sâu vùng xa có khoảng cách đến chợ huyện trên 10 km làm gia tăng chi phí vận chuyển nông sản lên 15% - 20%, khiến giá bán thực tế của nông dân bị thương lái ép giảm sâu so với thị trường trung tâm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, các khuyến nghị chính sách được xây dựng theo hướng hành động cụ thể cho từng nhóm giải pháp:

Thứ nhất, nâng cấp vốn con người và phổ cập đào tạo nghề nông thôn. Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tại 4 tỉnh thành cần đẩy mạnh chương trình phổ cập giáo dục trung học cơ sở và dạy nghề ngắn hạn miễn phí. Mục tiêu trong giai đoạn 2012 - 2015 là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo trong các hộ nghèo từ mức dưới 15% lên tối thiểu 40%, đặc biệt chú trọng các lớp đào tạo song ngữ Việt - Khmer tại An Giang và Kiên Giang.

Thứ hai, quy hoạch đất sản xuất và hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần triển khai dự án giao đất sản xuất gắn liền với cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt tỷ lệ 95% trước năm 2015. Hỗ trợ chuyển đổi tối thiểu 25.000 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình luân canh lúa - tôm, nuôi thủy sản giá trị cao và cây ăn trái đặc sản nhằm nâng cao giá trị thu hoạch trên mỗi hecta đất lên gấp 1,5 đến 2 lần.

Thứ ba, tái cấu trúc hệ thống tín dụng chính sách vi mô. Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần nâng hạn mức vay vốn tín chấp từ mức 15 triệu đồng lên 30 - 50 triệu đồng/hộ, thời hạn vay linh hoạt từ 36 đến 60 tháng. Đảm bảo tỷ lệ bao phủ của tín dụng chính thức đạt trên 85% số hộ nghèo và cận nghèo trong vòng 2 năm, hạn chế triệt để nạn tín dụng đen.

Thứ tư, hoàn thiện mạng lưới hạ tầng giao thông liên ấp và thủy lợi nội đồng. Ủy ban nhân dân 4 tỉnh cần ưu tiên phân bổ 30% - 35% nguồn vốn đầu tư công hàng năm cho việc kiên cố hóa đường giao thông nông thôn và kênh mương thủy lợi. Mục tiêu đến năm 2015 có 100% số xã có đường ô tô về đến trung tâm và 90% hộ dân được tiếp cận điện lưới quốc gia cùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Các nhà hoạch định chính sách cấp vùng và địa phương: Cán bộ thuộc Ủy ban nhân dân, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội 4 tỉnh Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau có thể sử dụng mô hình xác suất nghèo để thiết kế tiêu chí phân bổ ngân sách Chương trình 135 và Chương trình Mục tiêu Quốc gia Giảm nghèo bền vững chính xác cho từng ấp, xã.
• Giới nghiên cứu học thuật và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế phát triển, Xã hội học nông thôn có thể kế thừa khung phân tích 5 nguồn vốn sinh kế và quy trình trích rút dữ liệu VHLSS để mở rộng đề tài sang các giai đoạn phân tích tiếp theo.
• Các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Đại diện các tổ chức như World Bank, UNDP, ADB và AusAID có nguồn tư liệu thực nghiệm tin cậy để thẩm định hiệu quả dự án, xây dựng các chương trình can thiệp sinh kế, hỗ trợ nước sạch và bình đẳng giới tại đồng bằng Tây Nam Bộ.
• Lãnh đạo các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng thương mại: Giúp các tổ chức tín dụng thấu hiểu cơ cấu rủi ro, nhu cầu dòng tiền và đặc điểm tài sản thế chấp của nông hộ để phát triển các sản phẩm tín dụng nông nghiệp thông minh, không cần tài sản đảm bảo.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng chuẩn nghèo nào để phân loại hộ nghèo và không nghèo? Nghiên cứu áp dụng chuẩn nghèo tuyệt đối theo chi tiêu của Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới năm 2008 với mức 280.000 đồng/người/tháng (3.360.000 đồng/người/năm). Chuẩn này đảm bảo mức năng lượng tối thiểu 2.100 calo/người/ngày cộng với các nhu cầu phi lương thực thiết yếu, phản ánh mức sống chính xác hơn chuẩn thu nhập 200.000 đồng/tháng của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Tại sao tình trạng thiếu đất sản xuất lại là nguyên nhân nghèo hàng đầu tại Đồng bằng sông Cửu Long? Kinh tế vùng phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, nhưng số liệu mẫu cho thấy hộ nghèo chỉ sở hữu bình quân 1.250 m2 đất, thấp hơn 3,8 lần so với hộ không nghèo. Thiếu đất canh tác khiến nông dân không thể tạo ra thặng dư nông sản, buộc phải đi làm thuê thời vụ bấp bênh với thu nhập không đủ trang trải nhu cầu cơ bản.

Trình độ học vấn của chủ hộ tác động như thế nào đến khả năng giảm nghèo? Mô hình Logistic định lượng chỉ ra rằng mỗi năm đi học tăng thêm của chủ hộ giúp làm giảm 12,4% xác suất nghèo đói của gia đình. Học vấn cao giúp chủ hộ nhanh chóng tiếp thu tiến bộ kỹ thuật thâm canh, nắm bắt thông tin thị trường và dễ dàng chuyển đổi sang các công việc phi nông nghiệp có thu nhập ổn định.

Yếu tố dân tộc thiểu số ảnh hưởng ra sao đến mức sống của hộ gia đình trong vùng? Hộ gia đình người Khmer có tỷ lệ nghèo cao gấp 2,8 lần so với hộ người Kinh và Hoa. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc sinh sống tại các địa bàn khó khăn, tỷ lệ phụ thuộc trong hộ chiếm trên 48%, hạn chế trong tiếp cận ngôn ngữ phổ thông và thiếu vốn đầu tư cải tiến kỹ thuật canh tác.

Những huyện nào trong vùng kinh tế trọng điểm đang tập trung tỷ lệ hộ nghèo cao nhất? Nghiên cứu chỉ ra các điểm nóng nghèo đói tập trung tại các huyện có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và hạ tầng yếu kém như Tri Tôn, Tịnh Biên của tỉnh An Giang; U Minh Thượng, An Minh của tỉnh Kiên Giang; huyện U Minh của tỉnh Cà Mau và huyện Thốt Nốt thuộc thành phố Cần Thơ.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng hóa thành công tác động của 5 nhóm vốn sinh kế đến xác suất nghèo đói của 773 hộ gia đình tại Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long qua bộ dữ liệu VHLSS 2008.
• Số năm đi học bình quân của chủ hộ (giảm 12,4% xác suất nghèo mỗi năm học) và diện tích đất sản xuất là hai nhân tố có tác động giải thích mạnh mẽ nhất đến mức sống hộ gia đình.
• Tỷ lệ người phụ thuộc cao (48,5%) và việc thiếu hụt nguồn tín dụng chính thức là những nguyên nhân trực tiếp đẩy các hộ nghèo vào bẫy nợ nần phi chính thức và bấp bênh kinh tế.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc kết hợp đồng bộ 4 trụ cột chính sách: đào tạo nghề song ngữ, cấp quyền sử dụng đất, mở rộng tín dụng ưu đãi và hoàn thiện hạ tầng liên ấp.
• Tạo lập cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc phục vụ công tác rà soát, đánh giá và xây dựng các chương trình an sinh xã hội địa phương cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh định lượng thực nghiệm chuẩn xác về cơ chế tác động của các nhân tố vi mô đến nghèo đói tại vùng kinh tế trọng điểm non trẻ nhất cả nước. Bước tiếp theo, các nghiên cứu cần tiếp tục khai thác dữ liệu giai đoạn sau năm 2010 để đánh giá thêm tác động của biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác mô hình hồi quy của luận văn để áp dụng trực tiếp vào việc hoạch định chính sách xóa đói giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Các quan điểm về nghèo Nghèo là một khái niệm diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định. Thước đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phương và theo thời gian. Trong đề tài này, tác giả sẽ lược khảo các khái niệm về nghèo được các tổ chức, cá nhân nghiên cứu nghèo đói thường sử dụng.

Qua đó, tác giả tìm hiểu những khía cạnh của nghèo đói cũng như quan điểm của những nghiên cứu trước đó. Người nghèo nghĩa là những người có mức sống thấp, họ không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người: Rowntree (1901) cho rằng nghèo là tình trạng thiếu một số lượng tiền cần để “có được những thứ tối thiểu cần thiết cho việc duy trì thể chất thuần tuý” (trích trong Nguyễn Trọng Hoài, 2007). Ủng hộ cho định nghĩa trên, hội nghị chống nghèo đói khu vực Châu Á – Thái Bình Dương do tổ chức Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP) tổ chức ở Thái Lan năm 1993: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương”. Blackwood và cộng tác viên (1994) xác định "nghèo" là phần dân số mà không thể đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cơ bản và phụ thuộc vào các biến số như giáo dục, sức khỏe, tuổi thọ, tỷ lệ tử vong ở trẻ em.

Blackwood và cộng tác viên (1994) đề cập “nhu cầu cơ bản” bao gồm nhu cầu vật chất (thực phẩm, sự chăm sóc về y tế, giáo dục, chỗ ở, v.v…) và phi vật chất (sự tham gia, danh dự) và đòi hỏi “có một cuộc sống đầy ý nghĩa". Báo cáo đánh giá vùng về tình hình nghèo đói và quản lý nhà nước có sự tham gia của cộng đồng (RPGA, 2003), nhận thức về đói nghèo của nhóm những người nghèo ở vùng ven biển miền Trung và vùng ĐBSCL, một hộ nghèo có nghĩa là có một ngôi nhà xây tạm bợ (không mái ngói, không tường gỗ), thường xuyên có người ốm, không có hoặc có ít gia súc, không có vốn để kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 7 doanh, thiếu kinh nghiệm kinh doanh, không có tài sản có giá trị, có mảnh đất nhỏ và cằn cỗi, có quá nhiều con nhỏ, là người già và cô đơn, bị mất mùa hoặc có thuyền đánh cá không may mắn, không có đủ thức ăn cho quá ba tháng và phải kiếm củi hoặc làm thuê để sống qua ngày. Khái niệm về nghèo này được dùng đề xác định người nghèo ở nước ta cũng như một số quốc gia khác trên thế giới về nghèo đói do tính đơn giản, trực diện của nó. Nghèo khiến người nghèo không có khả năng và quyền tự do để đạt cuộc sống mà họ mong muốn, hơn nữa họ còn thiếu cơ hội tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng: Theo Sen (1999), nghèo là không có khả năng và quyền tự do đáng kể để vươn tới một cuộc sống mà họ mong muốn”.