Luận văn thạc sĩ ueh các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp xây lắp trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp xây lắp trên địa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trần Thị Hoài Thương
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Ngoan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chính Sách Kế Toán Của Doanh Nghiệp Xây Lắp Tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Nghiên cứu mục tiêu của việc lựa chọn chính sách kế toán
• 1.2. Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán
• 1.2.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Một số vấn đề về chính sách kế toán
• 2.1.1. Khái niệm chính sách kế toán
• 2.1.2. Đặc trưng của chính sách kế toán
• 2.1.3. Vai trò của chính sách kế toán
• 2.2. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency theory)
• 2.3. Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymetric information)
• 2.4. Lý thuyết hợp đồng (Contractual theory)
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1. Nguồn dữ liệu
• 3.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.3. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất và thang đo nháp
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2.2. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.2.1. Thuế và chi phí khác của doanh nghiệp
• 3.2.2.2. Đòn bẩy tài chính
• 3.2.2.3. Mục đích cá nhân của nhà quản lý
• 3.2.2.4. Chỉ tiêu tài chính phục vụ công tác đấu thầu
• 3.2.2.5. Đặc điểm thị trường của doanh nghiệp
• 3.2.2.6. Thông tin trên báo cáo tài chính phản ánh trung thực và hợp lý
• 3.3. Xây dựng thang đo biến nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu định tính
• 3.3.1.1. Mục tiêu của nghiên cứu định tính
• 3.3.1.2. Thực hiện nghiên cứu định tính
• 3.3.1.3. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.3.2. Mô hình nghiên cứu và thang đo chính thức
• 3.3.2.1. Mô hình nghiên cứu chính thức
• 3.3.2.2. Thang đo hiệu chỉnh sau nghiên cứu định tính
• 3.4. Nghiên cứu định lượng
• 3.4.1. Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát
• 3.4.2. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 3.4.3. Thu thập dữ liệu
• 3.4.4. Xử lý và phân tích dữ liệu
• 3.4.4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 3.4.4.2. Kiểm định và đánh giá thang đo
• 3.4.4.3. Phân tích hồi quy bội
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng về lựa chọn chính sách kế toán để quản trị lợi nhuận trong các doanh nghiệp xây lắp
• 4.1.1. Đặc thù của doanh nghiệp xây lắp
• 4.1.2. Các lựa chọn chính sách kế toán để quản trị lợi nhuận trong doanh nghiệp xây lắp
• 4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.1. Kết quả thống kê mô tả
• 4.2.1.1. Mô tả đặc điểm mẫu
• 4.2.1.2. Mô tả thang đo
• 4.2.2. Kết quả kiểm định và đánh giá thang đo
• 4.2.2.1. Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha
• 4.2.2.2. Kết quả phân tích nhân tố khám phá
• 4.2.2.3. Kết quả phân tích hồi quy bội
• 4.2.2.3.1. Phân tích tương quan
• 4.2.2.3.2. Kết quả phân tích hồi quy bội
• 4.2.2.3.3. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.2.3.4. Dò tìm các vi phạm giả định của mô hình
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị về lựa chọn CSKT nhằm nâng cao chất lượng BCTC
• 5.1.1. Đối với DN
• 5.1.2. Đối với Bộ tài chính
• 5.1.3. Đối với công ty kiểm toán
• 5.2. Những vấn đề cần lưu ý đối với đối tượng sử dụng thông tin trên BCTC khi đưa ra quyết định kinh tế
• 5.2.1. Đối với cơ quan thuế
• 5.2.2. Đối với chủ đầu tư, nhà thầu chính
• 5.2.3. Đối với nhà đầu tư
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chính Sách Kế Toán

Chính sách kế toán là một phần quan trọng trong quản lý tài chính của các doanh nghiệp xây lắp tại TP. Hồ Chí Minh. Việc lựa chọn chính sách kế toán phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp luật mà còn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp trong ngành xây lắp.

1.1. Định Nghĩa Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp

Chính sách kế toán được hiểu là tập hợp các nguyên tắc và phương pháp mà doanh nghiệp áp dụng để ghi nhận và báo cáo các giao dịch tài chính. Điều này bao gồm việc lựa chọn các chuẩn mực kế toán phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Kế Toán Trong Quản Lý Tài Chính

Chính sách kế toán không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định mà còn cung cấp thông tin tài chính chính xác cho các bên liên quan. Điều này rất quan trọng trong việc ra quyết định đầu tư và quản lý tài chính.

II. Những Thách Thức Trong Việc Lựa Chọn Chính Sách Kế Toán

Việc lựa chọn chính sách kế toán không phải lúc nào cũng dễ dàng. Các doanh nghiệp xây lắp tại TP. Hồ Chí Minh thường phải đối mặt với nhiều thách thức như sự thay đổi của các quy định pháp luật, áp lực từ các bên liên quan và sự phức tạp trong việc ghi nhận doanh thu và chi phí. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến quyết định của doanh nghiệp trong việc lựa chọn chính sách kế toán.

2.1. Áp Lực Từ Các Bên Liên Quan

Các bên liên quan như nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan thuế thường có yêu cầu cao về tính minh bạch và chính xác của báo cáo tài chính. Điều này tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp trong việc lựa chọn chính sách kế toán.

2.2. Sự Thay Đổi Của Quy Định Pháp Luật

Các quy định về kế toán thường xuyên thay đổi, điều này khiến cho doanh nghiệp phải cập nhật và điều chỉnh chính sách kế toán của mình để tuân thủ. Sự không chắc chắn này có thể dẫn đến rủi ro tài chính cho doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chính Sách Kế Toán

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp xây lắp. Phương pháp này giúp thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, từ đó đưa ra những kết luận chính xác hơn.

3.1. Phương Pháp Định Tính

Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích các nghiên cứu trước đây và phỏng vấn các chuyên gia trong ngành. Điều này giúp xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến chính sách kế toán.

3.2. Phương Pháp Định Lượng

Phương pháp định lượng được áp dụng thông qua khảo sát và phân tích dữ liệu từ các báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Kết quả từ phương pháp này sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các giả thuyết nghiên cứu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Lắp

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp xây lắp tại TP. Hồ Chí Minh. Những nhân tố này bao gồm áp lực tài chính, yêu cầu từ các bên liên quan và đặc thù của ngành xây lắp.

4.1. Ảnh Hưởng Của Áp Lực Tài Chính

Áp lực tài chính từ các khoản vay và chi phí hoạt động có thể khiến doanh nghiệp lựa chọn các chính sách kế toán nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro tài chính.

4.2. Đặc Thù Ngành Xây Lắp

Ngành xây lắp có những đặc thù riêng về ghi nhận doanh thu và chi phí, điều này ảnh hưởng đến cách mà doanh nghiệp lựa chọn chính sách kế toán để phản ánh chính xác tình hình tài chính.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Chính Sách Kế Toán

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lựa chọn chính sách kế toán là một quá trình phức tạp và chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố khác nhau. Để nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, các doanh nghiệp cần xem xét kỹ lưỡng các nhân tố này và điều chỉnh chính sách kế toán cho phù hợp.

5.1. Kiến Nghị Đối Với Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật và điều chỉnh chính sách kế toán để phù hợp với các quy định mới và yêu cầu từ các bên liên quan. Điều này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh tế và chính sách của nhà nước đến sự lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế năng động của cả nước với tổng giá trị sản xuất toàn ngành năm 2015 đạt khoảng 190.840 tỷ đồng, gấp hơn 12 lần so với quy mô 15.225 tỷ đồng của thành phố Đà Nẵng trong cùng thời kỳ. Do đặc thù chu kỳ thi công công trình kéo dài từ 12 đến 36 tháng cùng kết cấu chi phí phức tạp, việc lập và trình bày báo cáo tài chính theo Chuẩn mực kế toán số 21 (VAS 21) luôn đặt ra những bài toán chọn lựa chiến lược. Doanh nghiệp xây lắp không chỉ lựa chọn chính sách kế toán thuần túy nhằm tuân thủ khung pháp lý, mà còn chủ động vận dụng sự linh hoạt của chuẩn mực để quản trị lợi nhuận, đáp ứng đồng thời mục tiêu tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế và tối ưu hóa hồ sơ năng lực thi công.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc xác định và lượng hóa các nhân tố chi phối hành vi lựa chọn chính sách kế toán của các nhà quản lý doanh nghiệp xây lắp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu cụ thể gồm 3 nhiệm vụ: nhận diện 6 nhóm nhân tố tác động, đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố thông qua mô hình hồi quy đa biến, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính trung thực của thông tin tài chính. Nghiên cứu được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2016. Kết quả phân tích mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ số đo lường tin cậy cho hơn 100 doanh nghiệp xây lắp, giúp các định chế tài chính và chủ đầu tư nâng cao độ chính xác trong thẩm định rủi ro kinh tế lên trên 25%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng của 4 lý thuyết kinh tế và kế toán thực chứng kinh điển:

• Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory - Jensen và Meckling, 1976): Giải thích sự xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, tạo động cơ cho ban điều hành sử dụng chính sách kế toán để tối đa hóa thu nhập cá nhân thông qua các gói trả thưởng theo kết quả kinh doanh.
• Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymmetric Information - Akerlof, 1970; Myers và Majluf, 1984): Phản ánh tình trạng nhà quản lý nắm bắt nội tình hoạt động sâu hơn người ngoài, từ đó chủ động chọn phương pháp ghi nhận doanh thu và chi phí có lợi nhất trước cơ quan thuế hoặc nhà thầu chính.
• Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory): Làm rõ xu hướng các đơn vị có năng lực vượt trội sử dụng số liệu kế toán tích cực nhằm phát tín hiệu chất lượng đến thị trường và các tổ chức tín dụng.
• Lý thuyết hợp đồng (Contractual Theory): Khẳng định các điều khoản cam kết vay vốn và tiêu chí đấu thầu thúc đẩy doanh nghiệp điều chỉnh các chỉ số tài chính kế toán theo ngưỡng an toàn.

Mô hình nghiên cứu kế thừa từ các công trình của Watts và Zimmerman (1990), Frank (2004), Szilveszter Fekete và cộng sự (2010), tích hợp 6 nhóm biến độc lập: Thuế và chi phí khác; Đòn bẩy tài chính; Mục đích cá nhân của nhà quản lý; Chỉ tiêu tài chính phục vụ đấu thầu; Đặc điểm thị trường; Thông tin phản ánh trung thực, hợp lý. Biến phụ thuộc là Mục tiêu lựa chọn chính sách kế toán theo 3 định hướng của Mariana Gurau (2014) gồm tối đa hóa lợi nhuận, bảo toàn vốn dài hạn và giảm thiểu nghĩa vụ thuế.

Các khái niệm then chốt bao gồm: Chính sách kế toán theo Chuẩn mực VAS 21, ước tính kế toán dồn tích (Discretionary Accruals), quản trị lợi nhuận (Earnings Management) và tỷ số đòn bẩy tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai giai đoạn định tính và định lượng chặt chẽ với nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đa dạng:

Nghiên cứu định tính được triển khai qua phương pháp phỏng vấn chuyên sâu 6 chuyên gia đầu ngành gồm kiểm toán viên hành nghề trên 10 năm kinh nghiệm, chuyên gia tài chính và kế toán trưởng các tập đoàn xây dựng. Tỷ lệ đồng thuận của hội đồng chuyên gia đối với các thang đo đạt từ 66,67% đến 100%, bổ sung thành công biến quan sát hoàn thành nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước vào nhân tố phục vụ công tác đấu thầu với sự nhất trí của 4 trên 6 chuyên gia (chiếm 66,67%).

Nghiên cứu định lượng áp dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện phi xác suất kết hợp phát triển mầm (Snowball Sampling). Bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc theo thang đo Likert 5 mức độ được phát trực tiếp và gửi thư điện tử đến 220 nhà quản lý doanh nghiệp xây lắp tại Thành phố Hồ Chí Minh, thu về 168 phiếu hợp lệ đưa vào phân tích thống kê.

Phương pháp phân tích được thực hiện trên phần mềm SPSS 20 thông qua 3 bước:

1. Thống kê mô tả đặc điểm mẫu khảo sát.
2. Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (yêu cầu lớn hơn 0,70) và phân tích nhân tố khám phá EFA (KMO nằm trong khoảng 0,5 đến 1,0; kiểm định Bartlett có Sig < 0,05; tổng phương sai trích lớn hơn 50%).
3. Phân tích hồi quy tuyến tính bội OLS để kiểm định 6 giả thuyết nghiên cứu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này xuất phát từ khả năng xử lý hiệu quả các dữ liệu đo lường hành vi tâm lý, kiểm soát hiện tượng đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) và đảm bảo tính vững của các ước lượng tham số trong giai đoạn khảo sát từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 168 mẫu doanh nghiệp xây lắp tại Thành phố Hồ Chí Minh mang lại những kết quả nổi bật sau:

• Nhân tố Chỉ tiêu tài chính phục vụ công tác đấu thầu có tác động thuận chiều mạnh nhất đến việc lựa chọn chính sách kế toán với hệ số hồi quy chuẩn hóa Beta đạt 0,342 (mức ý nghĩa thống kê p < 0,01). Khoảng 83,33% chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đồng ý rằng việc duy trì chỉ số doanh thu bình quân và tỷ suất lợi nhuận ròng ổn định là điều kiện tiên quyết để vượt qua vòng sơ tuyển hồ sơ dự thầu.
• Nhân tố Thuế và chi phí khác của doanh nghiệp xếp vị trí thứ hai với hệ số Beta đạt 0,285 (p < 0,01). Có tới 78,6% doanh nghiệp thừa nhận chủ động lựa chọn phương pháp trích khấu hao nhanh hoặc phân bổ chi phí trả trước linh hoạt nhằm đẩy lùi nghĩa vụ thuế Thu nhập doanh nghiệp sang các kỳ sau.
• Nhân tố Đòn bẩy tài chính giữ vị trí thứ ba với hệ số Beta bằng 0,214 (p < 0,05). Các doanh nghiệp có hệ số nợ trên tổng tài sản vượt ngưỡng 65% có xu hướng rõ nét trong việc chọn chính sách kế toán hoãn ghi nhận chi phí tổn thất để không vi phạm cam kết duy trì chỉ số thanh toán hiện hành trong hợp đồng tín dụng ngân hàng.
• Nhân tố Mục đích cá nhân của nhà quản lý và Đặc điểm thị trường có hệ số tác động lần lượt là 0,165 và 0,143 (p < 0,05). Trong khi đó, nhân tố Thông tin trên báo cáo tài chính phản ánh trung thực và hợp lý ghi nhận mức độ tác động yếu nhất với hệ số Beta chỉ đạt 0,118 (p < 0,05).

Toàn bộ mô hình đạt hệ số xác định R bình phương hiệu chỉnh là 54,6%, cho thấy 6 nhân tố giải thích được hơn một nửa sự biến thiên trong quyết định lựa chọn chính sách kế toán của các nhà quản lý. Dữ liệu hồi quy được trình bày tường minh qua bảng ma trận hệ số tương quan Pearson và hệ thống biểu đồ phân tán Scatterplot, biểu đồ phân phối chuẩn Histogram giúp kiểm tra giả định phần dư không đổi và không vi phạm hiện tượng tự tương quan.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy phản ánh chính xác bức tranh thực tế của các nhà thầu thi công trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Yếu tố đấu thầu trở thành động lực chi phối mạnh nhất bắt nguồn từ tính chất sống còn của các gói thầu xây lắp. Khi giá trị sản xuất ngành xây dựng địa phương đạt quy mô xấp xỉ 190.840 tỷ đồng, áp lực cạnh tranh buộc các nhà thầu phải làm đẹp các chỉ tiêu như tính thanh khoản của tài sản ngắn hạn và doanh thu xây lắp dở dang. Điều này tương đồng với quan điểm của Steven Young (1998) và Huỳnh Thị Cẩm Nhung (2015) khi nghiên cứu vai trò của các chỉ tiêu kế toán trong việc ký kết hợp đồng kinh tế.

Sự ảnh hưởng sâu rộng của thuế TNDN và các chi phí khác củng cố thêm phát hiện của Christos Tzovas (2006) và Nguyễn Hồng Hà (2015). Do mối liên kết chặt chẽ giữa hệ thống kế toán và cơ quan thuế tại Việt Nam, doanh nghiệp thường tận dụng tối đa độ trễ thời gian của chi phí để tối ưu hóa dòng tiền hoạt động thuần. Ngược lại, việc nhân tố phản ánh trung thực, hợp lý có trọng số thấp nhất là một thực trạng đáng quan tâm, phản ánh độ vênh lớn giữa lý thuyết chuẩn mực kế toán tài chính và mục tiêu thực dụng của doanh nghiệp.

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cột so sánh trọng số Beta chuẩn hóa và bảng phân tích phương sai ANOVA (với giá trị F đạt mức ý nghĩa Sig < 0,001), người đọc dễ dàng nhận thấy sự dịch chuyển từ mục tiêu lập báo cáo minh bạch sang việc tối ưu hóa lợi ích kinh tế ngắn hạn của các nhà quản trị doanh nghiệp xây lắp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất nhằm cân bằng giữa mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp và tính minh bạch của thị trường tài chính:

• Nhóm giải pháp đối với Doanh nghiệp xây lắp: Ban giám đốc và Kế toán trưởng cần chủ động ban hành cẩm nang chính sách kế toán nội bộ thống nhất, áp dụng phương pháp đo lường doanh thu hợp đồng xây dựng theo tỷ lệ phần trăm hoàn thành thực tế được thẩm định bởi tư vấn giám sát độc lập. Mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ chênh lệch giữa chi phí dự toán và chi phí kế toán thực tế xuống dưới mức 5% trong giai đoạn 2017 đến năm 2020.
• Nhóm giải pháp đối với Bộ Tài chính: Cơ quan quản lý nhà nước cần sớm cập nhật, hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam hài hòa với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS 15 - Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng). Triển khai ban hành thông tư hướng dẫn cụ thể về việc lập dự phòng bảo hành công trình xây dựng và xử phạt nghiêm các hành vi điều chỉnh lợi nhuận phi pháp, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ minh bạch thông tin tài chính của 100% doanh nghiệp xây lắp niêm yết trước quý 4 năm 2018.
• Nhóm giải pháp đối với các Công ty Kiểm toán: Kiểm toán viên độc lập cần tăng cường kiểm tra thực địa tại các công trường thi công trọng yếu, chiếm tối thiểu 80% giá trị xây lắp dở dang của kỳ báo cáo. Mở rộng thủ tục xác nhận độc lập khối lượng nghiệm thu từ chủ đầu tư để giảm thiểu rủi ro gian lận kế toán dồn tích trong mỗi cuộc kiểm toán niên độ.
• Nhóm giải pháp đối với Cơ quan Thuế và Chủ đầu tư: Cơ quan thuế cần phối hợp cùng các ban quản lý dự án xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông trực tuyến, rút ngắn thời gian xác thực tình trạng hoàn thành nghĩa vụ nộp ngân sách của nhà thầu xuống dưới 3 ngày làm việc, bắt đầu áp dụng thí điểm từ năm 2018 tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm độc giả:

• Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng các nhà thầu xây lắp: Nắm bắt các phương pháp lựa chọn chính sách kế toán tối ưu hóa dòng tiền thuế hợp pháp, vận dụng hiệu quả quy định trích lập dự phòng bảo hành công trình để lập báo cáo tài chính đủ điều kiện trúng thầu mà không vi phạm chuẩn mực.
• Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án xây dựng: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm công cụ nhận diện các dấu hiệu làm đẹp báo cáo tài chính trong hồ sơ dự thầu, nâng cao độ chính xác khi đánh giá năng lực tài chính thực chất của các nhà thầu tham gia đấu thầu gói thầu xây dựng quy mô lớn.
• Chuyên viên thẩm định tín dụng tại các Ngân hàng thương mại: Bổ sung khung phân tích rủi ro kế toán đối với các khách hàng doanh nghiệp xây lắp có đòn bẩy tài chính cao vượt 65%, thiết lập các điều khoản ràng buộc chặt chẽ trong hợp đồng tín dụng trung và dài hạn.
• Học viên cao học và Giảng viên khối ngành Kinh tế - Kế toán: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu kế toán thực chứng hoàn chỉnh, sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa và mô hình hồi quy OLS trên SPSS 20 làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu về quản trị lợi nhuận ngành đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách kế toán có vai trò gì đặc biệt đối với doanh nghiệp xây lắp? Chính sách kế toán quyết định thời điểm và phương pháp ghi nhận doanh thu, chi phí theo từng giai đoạn nghiệm thu công trình kéo dài. Lựa chọn chính sách phù hợp giúp doanh nghiệp phản ánh đúng tiến độ thi công, quản lý dòng tiền dự án hiệu quả và đảm bảo đủ điều kiện năng lực khi tham gia các gói thầu xây dựng lớn.

Vì sao nhân tố đấu thầu lại tác động mạnh nhất đến sự lựa chọn chính sách kế toán? Trong ngành xây lắp tại Thành phố Hồ Chí Minh, hồ sơ dự thầu đòi hỏi các chỉ tiêu tài chính khắt khe về doanh thu bình quân 3 năm gần nhất và tỷ suất sinh lời. Do kết quả trúng thầu quyết định sự sống còn của doanh nghiệp, các nhà quản lý buộc phải ưu tiên lựa chọn chính sách kế toán làm tăng quy mô tài chính để vượt qua vòng sơ loại.

Doanh nghiệp xây lắp thường sử dụng những phương pháp kế toán nào để điều tiết lợi nhuận? Các nhà thầu thường vận dụng linh hoạt hai phương pháp: ước tính tỷ lệ phần trăm khối lượng công việc hoàn thành để đẩy nhanh hoặc trì hoãn ghi nhận doanh thu theo Chuẩn mực VAS 15, kết hợp với việc thay đổi thời gian phân bổ khấu hao máy móc thi công và mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi.

Đòn bẩy tài chính cao ảnh hưởng như thế nào đến việc trình bày báo cáo tài chính? Khi tỷ lệ nợ vay trên tổng tài sản vượt ngưỡng 65%, doanh nghiệp đối mặt với rủi ro vi phạm các điều khoản cam kết trong hợp đồng tín dụng. Để duy trì mức lãi suất ưu đãi và được tiếp tục giải ngân vốn, nhà quản lý có động cơ mạnh mẽ trong việc áp dụng các chính sách kế toán làm tăng lợi nhuận và giảm tỷ lệ đòn bẩy báo cáo.

Người sử dụng báo cáo tài chính cần lưu ý gì khi phân tích thông tin của doanh nghiệp xây lắp? Người đọc báo cáo tài chính cần kiểm tra kỹ phần thuyết minh về phương pháp ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng, tỷ lệ trích lập dự phòng bảo hành và sự biến động của khoản mục chi phí sản xuất kinh doanh dở dang. Cần so sánh đối chiếu số liệu báo cáo với lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh để đánh giá chất lượng lợi nhuận thực tế.

Kết luận

• Luận văn đã tổng hợp và kiểm định thành công mô hình 6 nhân tố chi phối việc lựa chọn chính sách kế toán tại các doanh nghiệp xây lắp Thành phố Hồ Chí Minh.
• Bổ sung nhân tố mới Chỉ tiêu tài chính phục vụ công tác đấu thầu vào hệ thống lý thuyết kế toán thực chứng với hệ số tác động lớn nhất (Beta = 0,342).
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ 168 mẫu khảo sát, chỉ ra áp lực đánh đổi giữa tối ưu hóa thuế, điều kiện trúng thầu và tính trung thực của thông tin kế toán.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ cho giai đoạn từ 2017 đến năm 2020 nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính doanh nghiệp xây dựng.
• Định hướng các nghiên cứu tiếp theo mở rộng phạm vi khảo sát liên tỉnh và phân tích sâu tác động của chuẩn mực quốc tế IFRS 15 đối với ngành xây lắp Việt Nam.

Độc giả là các nhà quản lý tài chính, kiểm toán viên và chuyên gia phân tích hãy chủ động áp dụng các phát hiện từ công trình này để nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa công tác kế toán trong môi trường kinh doanh xây lắp hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1.1 Nghiên cứu mục tiêu của việc lựa chọn chính sách kế toán Mariana Gurau (2014) tiến hành nghiên cứu “Three types of accounting policies reflected in financial statements: case study for Romania”. Tác giả đã lựa chọn các phương pháp kế toán khác nhau cho ba nhóm chính sách và áp dụng cho cùng một bộ BCTC để so sánh và phân tích. Nghiên cứu đã chứng minh rằng bức tranh tài chính của một DN được nhìn từ những người khác nhau thì khác nhau, không thể nói rằng ai đó bóp méo sự thật. Kết quả nghiên cứu cho thấy ba nhóm CSKT mà DN lựa chọn trong từng trường hợp nhằm đạt được những mục tiêu khác nhau như sau: - Thứ nhất, nhóm CSKT nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

Hầu hết các DN hoạt động đều mong muốn có lời, mục tiêu lớn nhất của họ đó là tạo ra lợi nhuận. Do đó, họ có động cơ mạnh mẽ để lựa chọn các CSKT nhằm tối thiểu hóa các loại chi phí phát sinh nhằm tăng lợi nhuận có thể đạt được đến mức tối đa nhất. - Thứ hai, nhóm CSKT nhằm mục tiêu bảo toàn vốn, đảm bảo lợi nhuận bền vững trong dài hạn. Bằng cách ghi nhận chi phí theo giá trị hợp lý, mục tiêu đảm bảo hoạt động ổn định, san bằng lợi nhuận giữa các kỳ kế toán để tránh những lên xuống bất thường của thu nhập, tức là giảm lợi nhuận những năm lợi nhuận cao để dự trữ cho những năm lợi nhuận thấp.

DN vừa phải duy trì khả năng hoạt động liên tục và phải đảm bảo sự phát triển của mình. - Thứ ba, nhóm CSKT được lựa chọn nhằm giảm thiểu thuế thu nhập nhưng vẫn đảm bảo phù hợp với quy định của luật thuế, thông qua độ trễ thời gian của thuế. DN chọn cách ghi nhận chi phí nhiều hơn ở kỳ hiện tại và đẩy lợi nhuận sang các kỳ sau sao cho trong toàn chu kỳ sống của DN, số thuế thu nhập (của DN và cổ đông) phải đóng là thấp nhất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán 1.1 Các nghiên cứu nước ngoài Watts và Zimmerman (1990) tiến hành nghiên cứu “Positive Accounting Theory, A Ten Year Perspective”.

Nghiên cứu hướng đến ba mục tiêu: thứ nhất là trình bày quan điểm về quá trình phát triển của kế toán thực chứng đến thời điểm hiện tại và tóm tắt những bằng chứng về lý thuyết thực hành kế toán; thứ hai là đánh giá các phương pháp nghiên cứu và phương pháp luận sử dụng để giải thích cho những quy luật và cuối cùng là định hướng tương lai cho nghiên cứu kế toán thực chứng. Họ đã tổng hợp lại các nghiên cứu lý thuyết kế toán thực chứng trong những năm 1980 và đề xuất cách để cải thiện nghiên cứu thực chứng trong lựa chọn kế toán. Điều quan trọng nhất của cải tiến là liên kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực nghiệm. Nhóm tác giả chỉ trích những nghiên cứu chỉ tập trung vào một sự lựa chọn kế toán tại một thời điểm trong khi hầu hết các nhà quản lý cung cấp thông tin đầu ra có thể là do kết hợp ảnh hưởng của một số lựa chọn kế toán.

Ba giả thuyết nghiên cứu chính được đặt ra là: giả thuyết kế hoạch trả thưởng, giả thuyết nợ và giả thuyết chi phí chính trị (với giả thiết đặt ra là người quản lý là người theo chủ nghĩa cơ hội và giả thiết hợp đồng hiệu quả). Giả thuyết kế hoạch trả thưởng cho rằng các DN có kế hoạch trả thưởng theo lợi nhuận thì nhà quản lý có nhiều khả năng lựa chọn các phương pháp kế toán làm tăng lợi nhuận kỳ báo cáo để tăng khoản tiền thưởng của mình. Giả thuyết nợ cho rằng tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của DN càng cao thì nhà quản lý có nhiều khả năng lựa chọn các phương pháp kế toán làm tăng lợi nhuận kỳ báo cáo để tránh vi phạm những quy định trong hợp đồng vay vốn. Giả thuyết chi phí chính trị cho rằng các DN càng lớn có nhiều khả năng lựa chọn các phương pháp kế toán làm giảm lợi nhuận kỳ báo cáo để giảm thiểu chi phí chính trị.

Kết quả thử nghiệm ban đầu của giả thuyết kế hoạch trả thưởng cho thấy nó không thích hợp trong nhiều trường hợp, ví dụ khi lợi nhuận trong kỳ nhỏ hơn mức tối thiểu để được thưởng thì nhà quản lý có động cơ lựa chọn phương pháp kế toán làm giảm lợi nhuận kỳ báo cáo để chuyển qua năm sau. Bằng chứng thực nghiệm thu được của giả thuyết nợ và giả thuyết chi phí chính trị nhìn chung là phù hợp. Giai đoạn tiếp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 theo có rất nhiều nghiên cứu xây dựng dựa trên giả thuyết này và được phát triển thêm để dự đoán những quy luật thực nghiệm mới. Steven Young (1998) tiến hành nghiên cứu “The Determinants of Managerial Accounting Policy Choice: Further Evidence for the UK”.

Tác giả nghiên cứu các nhân tố quyết định sự lựa chọn CSKT của các công ty thuộc ngành công nghiệp và thương mại tại nước Anh. Dựa vào nghiên cứu của Watts và Zimmerman (1990), trên cơ sở lý thuyết chi phí hợp đồng, lý thuyết ổn định lợi nhuận và lý thuyết tín hiệu. Lý thuyết chi phí hợp đồng đặt ra giả thuyết nợ, giả thuyết kế hoạch trả thưởng, cho rằng tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu và kế hoạch trả thưởng trên lợi nhuận trong kỳ có mối tương quan thuận với sự lựa chọn CSKT. Lý thuyết ổn định lợi nhuận đặt ra giả thuyết DN lựa chọn CSKT làm tăng lợi nhuận nếu lợi nhuận đạt được dưới mức mục tiêu và ngược lại nhằm giảm thiểu biến động trong báo cáo thu nhập.

Lý thuyết tín hiệu đưa ra giả thuyết rằng nhà quản lý lựa chọn CSKT phù hợp với dòng tiền kỳ vọng của DN trong tương lai. Nghiên cứu tiến hành phân tích chỉ số tài chính từ mẫu báo cáo của 533 công ty ngành công nghiệp và thương mại tại Anh trong khoảng thời gian khác nhau từ năm 1988 đến 1991. Kết quả nghiên cứu giải thích được sự lựa chọn CSKT chịu ảnh hưởng của mức vay nợ, mục tiêu ổn định lợi nhuận và dấu hiệu dòng tiền mong muốn trong tương lai của DN. Frank (2004) tiến hành nghiên cứu “Economic Determinants of Multiple Accounting Method Choices in a Swiss Context”.

Tác giả nghiên cứu các nhân tố kinh tế có thể ảnh hưởng đến sự lựa chọn các phương pháp kế toán của các công ty niêm yết tại Thụy Sĩ. Các DN tại Thụy Sĩ được cho phép lựa chọn CSKT trong phạm vi rộng hơn tại Mỹ. Trong bối cảnh môi trường kinh tế trị trường được đặc trưng bởi mức độ truy đòi nợ, các công ty chủ yếu sử dụng nợ là nguồn tài chính chủ yếu và hầu hết được cung cấp bởi ngân hàng. Các nhân tố tác giả dự đoán có ảnh hưởng đến sự lựa chọn phương pháp kế toán là đòn bẩy tài chính, bản chất của tài sản, chi phí chính trị và mức độ pha loãng cổ phần.

Các giả thuyết đặt ra đối với nhân tố đòn bẩy tài chính là công ty dựa trên nợ tài chính nhiều, các khoản vay ngân hàng và cá nhân, tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tổng nợ tài chính càng cao thì DN có động LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cơ để tăng thu nhập và giảm tỷ lệ đòn bẩy (tỷ lệ nợ trên tổng tài sản). Đối với nhân tố bản chất của tài sản, các công ty có chỉ số Tobin’s Q (giá trị thị trường/giá trị sổ sách của DN) cao, chi tiêu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển nhiều thì DN có động cơ để tăng thu nhập và giảm tỷ lệ đòn bẩy. Khi xem xét ảnh hưởng bởi nhân tố chi phí chính trị, các công ty có quy mô lớn, lực lượng lao động nhiều thường có động cơ giảm lợi nhuận để hạn chế chi phí phí chính trị này. Nghiên cứu cũng xem xét đến mức độ pha loãng cổ phần, các công ty có độ pha loãng quyền sở hữu càng cao, cổ phần bị chia nhỏ cho càng nhiều cổ đông nắm giữ sẽ tạo điều kiện dễ dàng hơn cho nhà quản lý sử dụng các CSKT để làm tăng lợi nhuận.

Mẫu được chọn để tiến hành nghiên cứu các chỉ số trên BCTC là 106 công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Thụy Sĩ. Kết quả của nghiên cứu cho thấy các nhà quản lý của các công ty Thụy Sĩ có nhiều khả năng lựa chọn CSKT để điều chỉnh lợi nhuận và tỷ lệ đòn bẩy tài chính khi độ pha loãng quyền sở hữu cao và lực lượng lao động nhiều. Ngoài ra, mức vay nợ, quy mô công ty và chính sách thưởng cho nhà quản lý có ảnh hưởng đáng kể. Christos Tzovas (2006) tiến hành nghiên cứu “Factors influencing a firm’s accounting policy decisions when tax accounting and financial accounting coincide”.

Tác giả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn CSKT của các DN khi kế toán thuế và kế toán tài chính trùng nhau. Bảng câu hỏi khảo sát được gửi đến nhà quản lý của 200 DN lớn nhất tại Hy Lạp, 63 phản hồi hoàn thành đáp ứng yêu cầu đưa vào phân tích. Các nhân tố ảnh hưởng là nhận thức của các bên liên quan, mục tiêu lợi nhuận, mục tiêu tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế mà các mục tiêu này có thể không đồng nhất hoặc mâu thuẫn nhau. Chẳng hạn, khi mục tiêu của DN là giảm nghĩa vụ thuế tức là phải giảm mức lợi nhuận, khi đó DN sẽ bị ảnh hưởng xấu đến đánh giá từ bên ngoài DN về tình hình tài chính, năng lực hoạt động dẫn đến chi phí tiếp cận vốn vay tăng và các vấn đề khác liên quan,… Nghiên cứu đã đưa ra bằng chứng về mức độ mà DN muốn báo cáo lợi nhuận giảm để giảm nghĩa vụ thuế và mức độ DN muốn báo cáo lợi nhuận tăng để tác động tích cực đến quyết định cho vay của ngân hàng, tránh vi phạm các cam kết vay vốn hay tăng giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 trị cổ phiếu của DN, từ đó để giải thích sự lựa chọn CSKT trên cơ sở hiệu quả kinh tế.

Kết quả nghiên cứu này cũng có thể áp dụng cho các DN hoạt động trong môi trường tương tự Hy Lạp (ví dụ như các nước châu Âu). Ngoài ra, những phát hiện của nghiên cứu này có thể tạo điều kiện cho các chuyên gia tiến hành phân tích tài chính quốc tế, đồng thời góp phần vào việc giải thích các hành vi kế toán của các DN tại Hy Lạp.Dey và cộng sự (2007) tiến hành nghiên cứu “Determinants of Accouning Choices in Egypt”.