PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sức khỏe là tài sản quý giá quan trọng nhất của con người. Sự khỏe mạnh là nền tảng cơ bản của một cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc, là cơ sở quan trọng để mỗi người thực hiện ý tưởng, ước mơ, nguyện vọng của cuộc đời mình. Do vậy bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là một nhiệm vụ quan trọng, là ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta.
Ngày 25/10/2017, Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương khoá XII ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, trong đó Đảng khẳng định: “- Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi người dân và của cả xã hội. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi người dân, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đòi hỏi sự tham gia tích cực của các cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, các ngành, trong đó ngành Y tế là nòng cốt. - Đầu tư cho bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là đầu tư cho phát triển. Nhà nước ưu tiên đầu tư ngân sách và có cơ chế, chính sách huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực để bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; tổ chức cung cấp dịch vụ công, bảo đảm các dịch vụ cơ bản, đồng thời khuyến khích hợp tác công - tư, đầu tư tư nhân, cung cấp các dịch vụ theo yêu cầu” (BCHTWĐCSVN, 2017,Tiểu mục 1, Mục II).
Quán triệt thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước đã triển khai thực hiện nhiều giải pháp để thực hiện mục tiêu chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, trong đó thông tin sức khỏe (TTSK) đến người dân là một giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu này. Việc đáp ứng, cung cấp thông tin sức khỏe có chất lượng, hiệu quả tốt đến người dân, giúp người dân có được cách hiểu đúng đắn về sức khỏe; tiếp cận được những tri thức khoa học về chăm sóc, bảo vệ, nâng cao sức khỏe; cách phòng chữa bệnh để đạt được các chỉ số sức khỏe ở mức cần có là việc làm cần thiết và cấp bách, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà môi trường đất, nước, không khí đều bị ô nhiễm, khi mà các 1 đại dịch lớn, những căn bệnh nguy hiểm của nhân loại vẫn chưa được giải quyết triệt để. Trong nhiều năm qua, hoạt động giáo dục sức khỏe, truyền thông y tế, thông tin y tế được triển khai thực hiện khá hiệu quả. Tuy nhiên hoạt động thông tin sức khỏe chưa được quan tâm đúng mức.
Là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh,Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (TVKHTHTPHCM) có chức năng giữ gìn di sản, thư tịch, văn hóa phi vật thể của dân tộc, thu thập, tàng trữ, bảo quản, chuyển dạng tài liệu, tổ chức khai thác và sử dụng chung các tài liệu được xuất bản tại Thành phố Hồ Chí Minh và nói về Thành phố Hồ Chí Minh, các tài liệu trong nước và nước ngoài, phù hợp với đặc điểm, yêu cầu xây dựng và phát triến Thành phố Hồ Chí Minh về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong nhiều năm qua, Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh đã cung cấp nhiều tài liệu, nhiều thông tin, trong đó có thông tin sức khỏe cho nhiều đối tượng, nhiều thành phần xã hội trên địa bàn, phục vụ trực tiếp các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội của thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, việc cung cấp, đáp ứng nhu cầu thông tin sức khỏe tại Thư viện chưa đạt hiệu quả cao như mong muốn, Thư viện chưa có nghiên cứu: “Tìm hiểu nhu cầu thông tin sức khỏe tại Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh ”. Để góp phần thực hiện tốt hơn việc đáp ứng, thoả mãn nhu cầu thông tin sức khỏe tại Thư viện, tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu nhu cầu thông tin sức khỏe tại Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh” cho luận văn Thạc sỹ của mình nhằm mục đích giúp người dân có nhận thức, hiểu biết cần phải có về sức khỏe, từ đó có những quyết định về sức khỏe của bản thân tốt hơn, góp phần thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Đến nay, nhu cầu thông tin sức khỏe đã có một số nghiên cứu như sau: 2 *Ở nước ngoài Margaret S. Zimmerman và George Shaw Jr (2019) viết bài : “Hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe: Phân tích khái niệm (Health information seeking behaviour: a concept analysis)”. Theo tác giả, hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe là một khái niệm phức tạp. Để phân tích đánh giá các đặc điểm của hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe, các nhà nghiên cứu Lambert và Loiselle (2007) đã tiến hành phân tích khái niệm về hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe và đưa ra khái niệm rằng hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe được khái niệm hóa như một phương tiện thu số lượng thông tin cần thiết để tham gia vào việc ra quyết định về chăm sóc sức khỏe.
Trong bài báo năm 2007 của Lambert và Loiselle đã phân loại hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe trong các bối cảnh riêng biệt bao gồm: (a) đương đầu với tình huống đe dọa sức khỏe; (b) sự tham gia và tham gia vào việc ra quyết định về sức khỏe; (c) hành vi phòng ngừa chăm sóc sức khỏe; (d) kiểm tra tình trạng sức khỏe. Hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe đã phát triển hơn với việc tăng cường truy cập và sử dụng các công nghệ truyền thông thông tin di động và Web. Sự gia tăng dữ liệu do bệnh nhân tạo ra thông qua thiết bị di động và trao quyền cho người tiêu dùng sức khỏe được cung cấp thông qua các thiết bị này. Các thuật ngữ mới như thông tin sức khỏe trực tuyến; tìm kiếm hành vi hoặc tìm kiếm thông tin sức khỏe di động đã trở nên phổ biến (Cao, Zhang, Xu, & Wang, 2016 ; Li, Theng & Foo, 2016; Wonsun, Gary, & Cha-Nam, 2015).
Tìm kiếm thông tin sức khỏe điện tử là một phương pháp phổ biến được người tiêu dùng sức khỏe sử dụng để hiểu rõ hơn và nâng cao hiểu biết về sức khỏe của họ trong nỗ lực đo lường, lưu trữ và quản lý sức khỏe của chính họ (Kim & Park, 2012). Mặc dù các bác sĩ y tế vẫn là nguồn cung cấp thông tin sức khỏe chính cho người tiêu dùng, người dùng tin vẫn có nhu cầu tìm hiểu các chẩn đoán y tế, đọc các phương pháp điều trị sức khỏe. Điện thoại thông minh, phương tiện truyền thông xã hội và thiết bị đeo được đã cách mạng hóa khi thông tin về hành vi tìm kiếm thông tin sức khỏe. Việc truy xuất thông tin sức khỏe đã trở nên ít thụ động hơn và mang tính tương tác nhiều hơn.
Lili Luo và Van Ta Park (2013) tác giả của bài viết: “Sự chuẩn bị của người làm công tác Thư viện công cộng cho dịch vụ thông tin sức khỏe: một nghiên cứu toàn quốc (Preparing public librarians for consumer health information service: A nationwide 3 study)”. Theo đó, một nghiên cứu khảo sát trên toàn quốc đã được thực hiện để hiểu về cách chuẩn bị cho người làm công tác thư viện công cộng phục vụ thông tin sức khỏe người dùng tin. Các phát hiện chỉ ra rằng các nhu cầu thông tin sức khỏe phổ biến mà người làm công tác thư viện công cộng gặp phải bao gồm nhiều chủ đề khác nhau: Cơ thể con người, tình trạng sức khỏe, bệnh tật, khái niệm sức khỏe và thể dục, chế độ ăn uống, dinh dưỡng. Hai thách thức hàng đầu mà các người làm công tác thư viện phải đối mặt khi cung cấp dịch vụ thông tin sức khỏe cho người dùng tin là khó khăn trong việc giải thích các câu hỏi của người dùng tin và thiếu kiến thức về các nguồn thông tin sức khỏe và thiếu nguồn thông tin sức khỏe phù hợp và đáng tin cậy.
Người làm công tác thư viện muốn được đào tạo về một số chủ đề trong lĩnh vực sức khỏe để có thể giúp giải quyết những thách thức mà họ phải đối mặt và hình thức đào tạo thuận lợi nhất cho họ. Hình thức hướng dẫn trực tuyến là hình thức được lựa chọn. Nghiên cứu này là cơ sở để thiết lập các yêu cầu đào tạo và phát triển các chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu của người làm công tác thư viện công cộng về thông tin sức khỏe. Việc họ nắm vững các kỹ năng, kiến thức và năng lực cần thiết thông qua đào tạo sẽ dẫn đến việc cung cấp hiệu quả và nâng cao hiệu quả các dịch vụ thông tin sức khỏe cho người dùng tin trong các Thư viện công cộng, và cuối cùng tạo ra trải nghiệm tối ưu cho người dùng tin.
Bài “Nhu cầu thông tin sức khỏe của người khiếm thị:Một tài liệu tổng quan (Health information needs of visually impaired people: a systematic review of the literature)” của C. Beverley(2003) chỉ ra việc tiếp cận và cung cấp thông tin là chìa khóa để giảm bất bình đẳng về sức khỏe trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, thông tin không phải lúc nào cũng có thể truy cập được và không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của các nhóm cụ thể. Một trong những nhóm như vậy là những người khiếm thị.
Mục đích của nghiên cứu này là xác định nhu cầu thông tin sức khỏe của người khiếm thị và làm nổi bật những hạn chế trong tài liệu.Trong số 1114 tài liệu tham khảo được xác định, chỉ có 16 tài liệu đáp ứng tiêu chí và phần lớn các nghiên cứu liên quan đến thông tin sống lành mạnh (ví dụ: nâng cao sức khỏe). Đáng ngạc nhiên là có rất ít nghiên cứu thực nghiệm kiểm tra nhu cầu thông tin sức khỏe của nhóm người khiếm thị. Một số hạn chế trong tài liệu đã được xác định như những thông tin này liên quan đến các loại thông tin sức khỏe, các nguồn thông tin chăm sóc 4 sức khỏe và xã hội coi người khiếm thị là một nhóm không đồng nhất và đã công nhận giá trị của việc tích cực thu hút người khiếm thị trong quá trình nghiên cứu.