MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hơn một thập kỷ trở lại đây, ở nước ta, thông tin và truyền thông có những bước phát triển đột biến, đạt được nhiều thành tựu to lớn, góp phần quan trọng vào sự phát triển của mọi lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội. Các phương tiện truyền thông đã và đang trở thành kênh thông tin quan trọng phản ánh mọi mặt của đời sống. Đặc biệt, trong giai đoạn hội nhập quốc tế, vai trò của thông tin và truyền thông càng được khẳng định, đó là cầu nối giữa nhiều quốc gia, khu vực.
Ở Việt Nam, với 70% dân số sống ở khu vực nông thôn, vai trò của thông tin NNNT luôn luôn được đánh giá cao. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, khi người nông dân Việt Nam đang tham gia vào nền kinh tế thị trường và chịu tác động ngày càng mạnh của sự cạnh tranh, thì thông tin càng trở thành một nhân tố quan trọng quyết định sự tồn tại và phát triển của họ. Thực tế cho thấy, do thiếu thông tin nên nông dân các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, nông dân trên cả nước nói chung hầu như đều tự mình “phán đoán” thị trường giá cả. Điều này thể hiện rõ mỗi khi giá lúa có xu hướng tăng lên vài trăm đồng là diễn ra tình trạng găm hàng không chịu bán, rồi khi có biến động về giá đi xuống lại xảy ra tình trạng “bán tống, bán tháo” dẫn đến tình cảnh bị thương lái ép giá.
Còn nhiều hàng nông sản khác mà nông dân không tìm được đầu ra cho sản phẩm của mình vì không nắm được thị trường. Đây là một ví dụ cho thấy vai trò quan trọng của thông tin đối với người nông dân. Nông dân cần thông tin, và thực tế là chúng ta đã phát triển một số kênh thông tin NNNT. Trên hầu hết các phương tiện thông tin đại chúng, thông tin NNNT cũng đã được chuyển tải với một số chuyên mục/nội dung, vào các thời điểm khác nhau và theo nhiều hình thức chuyển tải, ở cả cấp trung ương và địa phương.
Ở cấp trung ương, Đài truyền hình Trung ương, kênh InfoTV, Báo Nông nghiệp Việt Nam, Báo Nông thôn Ngày nay, Đài Tiếng nói Việt Nam… đã sản xuất và phát sóng một số chương trình theo ngày và tuần về thông tin nông nghiệp, phát triển nông thôn, vấn đề nông thôn, thông tin kỹ thuật khuyến nông lâm ngư, thông tin thị trường…, một số chương trình có thể kể tên là Nông thôn Ngày nay, Bản tin Nông nghiệp, Nhà nông làm giàu, Cùng Nông dân bàn cách làm giàu, Mách nhỏ bà con, 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com (VTV1); Đối thoại chính sách (Nông thôn Ngày nay); Phân tích thị trường nông sản (Kênh InfoTV truyền hình cap Việt Nam)…Đặc biệt, ngày 24/3/2010, Bộ Thông tin – Truyền thông và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ký Nghị quyết liên tịch về phối hợp chỉ đạo xây dựng kênh truyền hình chuyên biệt về nông nghiệp, nông dân, nông thôn để VTC16 chính thức lên sóng vào ngày 22/4/2010, sau 12 ngày phát sóng thử nghiệm. Ở cấp tỉnh, ngoài các chương trình NNNT do các cơ quan truyền thông của tỉnh sản xuất, (Đài PT-TH tỉnh, Báo tỉnh), đang có sự xuất hiện tham gia của của các doanh nghiệp như Viettel Media trong hoạt động truyền thông NNNT (truyền hình và điện thoại). Tuy nhiên, dù nhà nước đã có nhiều quan tâm đến mạng lưới thông tin nông nghiệp nông thôn nhưng thời điểm vừa qua, việc người nông dân được tiếp cận với những thông tin cần thiết, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp còn khá hạn chế. Nguyên nhân của vấn đề này một phần có thể là do hiệu quả của các kênh truyền thông còn một số bất cập.
Bởi thế, dù mạng lưới thông tin rất rộng nhưng người nông dân vẫn “đói” thông tin và chịu nhiều thiệt thòi bởi những khoảng trống do việc thiếu thông tin mang lại. Hiện nay ở nước ta chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hiệu quả của các kênh thông tin NNNT trong việc đáp ứng nhu cầu thông tin của nông dân. Từ thực tế đó, tôi chọn đề tài luận văn là “Nhu cầu sử dụng thông tin NNNT của nông dân”. Nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng về nhu cầu sử dụng thông tin NNNT của nông dân và hiệu quả của các kênh truyền thông này.
Từ đó, tác giả phân tích nguyên nhân và đề xuất một số khuyến nghị góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động thông tin nông nghiệp nông thôn đối với người nông dân. Câu hỏi nghiên cứu Hiện nay người nông dân đang có những nhu cầu gì về kênh thông tin NNNT qua các phương tiện truyền thông? Kênh truyền thông nào được người nông dân đánh giá cao nhất? Thời điểm nào người nông dân tiếp cận thông tin nông nghiệp nông thôn nhiều nhất? 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Người nông dân đánh giá như thế nào về nội dung của các thông tin nông nghiệp nông thôn hiện nay? Làm thế nào để nâng cao hiệu quả của thông tin nông nghiệp nông thôn đối với người nông dân? 3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3.1 Ý nghĩa khoa học Với những kết quả thu thập được về mặt thực nghiệm và về mặt lý thuyết, nghiên cứu này vận dụng một số lý thuyết của xã hội học: Lý thuyết biến đổi xã hội, lý thuyết phát triển bền vững, lý thuyết sự lựa chọn hợp lý, hướng tiếp cận chức năng luận về lý thuyết truyền thông. Trong nghiên cứu này, tác giả đã vận dụng các lý thuyết để đánh giá nhu cầu sử dụng thông tin NNNT của người nông dân hiện nay cũng như đánh giá hiệu quả thông tin nông nghiệp đối với nhóm đối tượng trên.2 Ý nghĩa thực tiễn Trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ, tác giả mong muốn sẽ đưa ra một đánh giá khách quan về nhu cầu sử dụng thông tin NNNT của nông dân hiện nay.
Đồng thời, nghiên cứu cũng mong muốn tìm hiểu về hiệu quả của các kênh thông tin NNNT ở nước ta. Từ đó tác giả hi vọng kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng như tư liệu tham khảo có ích, giúp các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách, các ban các cấp, các ngành, các tổ chức có cái nhìn tổng quát hơn về truyền thông NNNT, để có thể đề xuất các sáng kiến phát huy hơn nữa hiệu quả của kênh thông tin này. Mục đích nghiên cứu Đề tài hướng tới việc tìm hiểu nhu cầu và thực trạng sử dụng thông tin NNNT của người nông dân và đánh giá của nhóm đối tượng này về hiệu quả của nội dung thông tin và các kênh thông tin NNNT hiện nay. Qua đó tác giả muốn đưa một số khuyến nghị nhằm đáp ứng hơn nữa nhu cầu của người nông dân về việc tiếp cận thông tin NNNT, cũng như phát huy hiệu quả của truyền thông NNNT đối với nông dân.
11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhiệm vụ nghiên cứu. Tìm hiểu thực trạng về nhu cầu sử dụng kênh thông tin NNNT của người nông dân qua đánh giá về nhu cầu thông tin kỹ thuật, mùa vụ sản xuất nông nghiệp, thông tin thị trường và thông tin chính sách nông nghiệp nông thôn của họ. Tìm hiểu thời điểm người nông dân thường tiếp cận thông tin nông nghiệp nông thôn.
Đánh giá hiệu quả của một số kênh truyền thông NNNT hiện nay. Đánh giá những loại thông tin, kênh thông tin nông nghiệp và thời điểm mà người nông dân có mong muốn được tiếp cận để phục vụ tốt hơn cho các hoạt động sản xuất, hoạt động thị trường và tiếp cận chính sách NNNT. Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả của thông tin nông nghiệp nông thôn đối với người nông dân. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 6.Đối tượng nghiên cứu: Đánh giá nhu cầu sử dụng thông tin NNNT của nông dân.
Khách thể nghiên cứu Người nông dân trên địa bàn xã Vĩnh Trinh, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ. Cán bộ lãnh đạo địa phương Các tài liệu liên quan đến truyền thông, đặc biệt là truyền thông liên quan đến nông nghiệp – nông thôn – nông dân. Phạm vi nghiên cứu Thời điểm: Từ tháng 5/2010 – 8/2011 Không gian: Xã Vĩnh Trinh, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ 7. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp thu thập thông tin 7.
Phương pháp luận Đề tài nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Từ quan điểm này, tác giả nghiên cứu nhu cầu sử dụng thông tin nông nghiệp nông thôn của người nông dân trong bối cảnh nhu cầu đó chỉ có thể thỏa mãn được khi mạng lưới truyền thông phát triển tốt, nội dung phù hợp. Nội dung và hình thức tốt, cùng với thời điểm phù hợp sẽ tạo điều kiện để người nông dân tiếp cận thông tin nông nghiệp nông thôn tốt hơn. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Phương pháp thu thập thông tin Phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi Để thực hiện đề tài này, tác giả đã sử dụng phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi với số lượng mẫu phỏng vấn là 200 nông dân tại địa bàn xã Vĩnh Trinh. Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện. Vì lý do thời điểm và nhân lực, phương pháp này được tác giả thực hiện có tính toán đến trình độ học vấn, giới tính, nghề nghiệp của các đối tượng được phỏng vấn khác nhau trong mẫu nghiên cứu để đảm bảo cho kết quả có độ khách quan cao nhất. Tác giả chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện theo nguyên tắc như sau: Khi đi điều tra, tác giả cứ đi đến 20 nhà thì chọn 1 nhà để tiến hành phỏng vấn bằng bảng hỏi (trên tổng số dân trên xã là hơn 4.
Nếu tôi không gặp được người cần hỏi tại nhà đã chọn, tôi sẽ quay vòng lại và tiếp tục vòng chọn để đủ được 200 mẫu phỏng vấn. Tuy nhiên, tác giả tự nhận thấy rằng, việc chọn mẫu trong nghiên cứu này chưa thể suy rộng nếu xét trên phạm vi rộng của vấn đề nghiên cứu ở tất cả vùng nông thôn của cả nước. Chính vì vậy, nghiên cứu này chỉ xem xét vấn đề trong phạm vi hẹp với trường hợp đánh giá nhu cầu sử dụng thông tin nông nghiệp của nông dân tại xã Vĩnh Trinh, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.