MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Gia đình là tế bào của xã hội, là tổng hợp tổng hợp các mối quan hệ ứng xử, giá trị nhân cách, là nơi con người được sinh ra, lớn lên và được chia sẻ những vui buồn trong cuộc sống. Gia đình có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi cá nhân và cả xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói trong bài nói chuyện tại Hội nghị thảo luận dự thảo Luật Hôn nhân - Gia đình (tháng 1-1959) rằng: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng vì nhiều gia đình cộng lại mới tạo nên được xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt”.
Trong cái tế bào gia đình ấy thì người phụ nữ luôn được coi là “người giữ lửa” duy trì sự đầm ấm, hạnh phúc của mỗi gia đình. Cùng với sự phát triển của xã hội, người phụ nữ Việt Nam hiện nay đã và đang ngày càng khẳng định được vị thế, tài năng và vai trò của mình không chỉ trong gia đình mà còn nhiều lĩnh vực khác trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, họ cũng phải đối mặt với rất nhiều vấn đề khác nhau trong cuộc sống trong việc chăm sóc con cái, công việc và giữ gìn hạnh phúc gia đình. Họ phải chịu đựng những nỗi đau khác nhau về thể chất và tinh thần.
Đó chính là vấn đề BLGĐ BLGĐ là vấn đề mà cả xã hội đang rất quan tâm, nó ảnh hưởng tới đời sống của rất nhiều người mà đặc biệt là phụ nữ và trẻ em. Gây nhức nhối cho nhân loại, để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng cho con người, nhất là đối với phụ nữ, trẻ em (GiadinhNet). Bạo lực gia đình đem đến nhiều hậu quả nặng nề về cả thể xác và tinh thần đối với con người (Ngô Sỹ Bình - Lớp BCK09 - khoa Báo chí & Truyền thông - Trƣờng ĐHKHXH&NV – ĐHQGTPHCM) Theo thống kê của Vụ Gia đình (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) 5 năm trở lại đây, số vụ bạo lực gia đình được ghi nhận khoảng 20.000 vụ/năm và mức độ bạo lực ngày càng nghiêm trọng. Ngay từ năm 2014, báo cáo của các tổ chức phi chính phủ đã chỉ ra cứ 2-3 ngày ở Việt Nam lại có một người bị giết liên quan đến bạo lực gia đình, trong đó đa phần là phụ nữ và trẻ em.
Riêng trong năm 2015 có 31 phụ nữ, 7 trẻ em bị người thân giết hại. Theo con số thống kê chưa đầy đủ, 6 tháng đầu năm đã có hơn 20 phụ nữ và trẻ em thiệt mạng do bạo lực gia đình. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Còn Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, trung bình một năm trên cả nước có tới 8.000 vụ ly hôn mà nguyên nhân do bạo lực gia đình. Cũng theo số liệu thống kê của bệnh viện, các trung tâm, phòng cấp cứu lớn của cả nước, có hơn 27% phụ nữ bị ngược đãi nhập viện, hơn 10% điều trị y khoa nghiêm trọng hằng năm do nguyên nhân bạo lực gia đình.
Ở Việt Nam, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã dành nhiều sự quan tâm tới việc phòng, chống bạo lực gia đình và đã ban hành nhiều Khoản luật, điều Luật trực tiếp và gián tiếp như: Hiến pháp, Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Bộ luật Dân sự,.và đặc biệt Luật phòng, chống bạo lực gia đình 2007. Những văn bản này đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong đời sống xã hội trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình. Trong đó quy định về giải pháp can thiệp BLGĐ tại cơ sở thông qua hệ thống các “địa chỉ tin cậy”. Mô hình là một tổ chức hoạt động xã hội tình nguyện tại cộng đồng với nội dung gồm các hoạt động như: Tiếp nhận, hỗ trợ và thông báo kịp thời cho nạn nhân bị bạo lực; bảo đảm an toàn cho nạn nhân; bảo đảm bí mật thông tin về người báo tin và nạn nhân.
Đây cũng là nơi để các hội viên phụ nữ gặp gỡ, chia sẻ, tháo gỡ những mối bất hòa của nạn nhân. Đồng thời, tuyên truyền nâng cao ý thức của cộng đồng và vai trò của mỗi người dân trong công tác phòng chống bạo lực gia đình, giữ gìn an ninh trật tự đã đem đến những kết quả đáng kể và cũng là biện pháp hiệu quả giảm thiểu các vụ BLGĐ trên cả nước. Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan thì các quy phạm pháp luật này chưa thực sự đi vào cuộc sống, sự quan tâm và hiểu biết của đối tượng thụ hưởng về lĩnh vực này chưa đi vào chiều sâu, do sự triển khai của các cấp có thẩm quyển và nhận thức của người dân về vai trò của mô hình và BLGĐ còn hạn chế. Do đó chưa phát huy được hiệu quả thực sự tại nhiều địa phương.
Do vậy, tình trạng bạo lực trong gia đình chưa có nhiều thay đổi, chuyển biến tích cực và hơn thế nữa nó dần trở thành như một hiện tượng của xã hội. Theo thống kê năm 2016 của Hội nông dân, Việt Nam có khoảng 23 triệu hộ, trong đó số hộ ở nông thôn cao gấp hơn 2 lần số hộ ở thành thị. Số nhân khẩu bình quân một hộ của nông thôn cũng cao hơn của thành thị (3,9 người so với 3,7 người); 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong đó hầu hết nam nông dân là chủ hộ và có tiếng nói chủ đạo trong gia đình. Chính vì vậy, giải quyết vấn đề bạo lực gia đình ở nông thôn đang trở nên cấp thiết (Hải Tâm, Báo Hội nông dân Việt Nam, 06/07/2016) Xã Tiên Nguyên huyện Quang Bình tỉnh Hà Giang là một trong những xã thuộc khu vực vùng sâu, vùng xa, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số.
Tỷ lệ nghèo đói còn rất cao, dân trí thấp. Điều kiện sống túng thiếu, chưa đủ đáp ứng nhu cầu của người dân về những điều kiện cơ bản nhất của cuộc sống. Tại đây những vụ bạo lực gia đình thường xuyên diễn ra với những nguyên nhân khác nhau. Và không ai khác người phụ nữ chính là nạn nhân đáng thương của vấn nạn này.
Mặc dù, đảng và nhà nước đã có rất nhiều chủ trương, chính sách chung nhằm giảm thiểu và phòng ngừa BLGĐ và chính quyền địa phương đã triển khai rất tốt các chính sách. Tuy nhiên, do trình độ nhận thức của người dân, đặc biệt là đối tượng và nạn nhân của BLGĐ và việc thực hiện các chính sách mang tính chủ quan, chưa đi sâu vào nhu cầu và nguyện vọng của người thụ hưởng. Do đó, việc can thiệp của các chính sách chưa đem lại hiệu quả cao. Đặc biệt là các mô hình dịch vụ tại cơ sở.
Với những lý do trên tác giả thực hiện đề tài: “Tìm hiểu nhu cầu về “địa chỉ tin cậy” hỗ trợ phụ nữ là nạn nhân bạo lực gia đình Nghiên cứu tại xã Tiên Nguyên huyện Quang Bình tỉnh Hà Giang” làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Công tác xã hội của mình với mong muốn tìm hiểu nhu cầu của người phụ nữ là nạn nhân bạo lực gia đình dưới góc nhìn Công tác xã hội (CTXH) nhằm hướng tới bình đẳng giới cho người dân trên địa bàn nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu BLGĐ không phải chỉ là vấn đề của một gia đình hay chỉ tồn tại ở một vài nước mà BLGĐ, đặc biệt là bạo lực với phụ nữ đang trở thành vấn đề phổ biến trong tất cả các nước trên toàn cầu. Do tính chất phức tạp và mức độ nghiêm trọng cũng như ảnh hưởng của BLGĐ đến nền an sinh của mỗi cá nhân và toàn xã hội, nhiều quốc gia trên thế giới. Bạo lực gia đình đã vô tình làm xói mòn đạo đức xã hội, tác động xấu đến thế hệ tương lai, làm tổn thương tinh thần, tình cảm và sức khỏe của mỗi thành viên trong gia đình.
Do đó, bạo lực gia đình đã trở thành hiện 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tượng xã hội mang tính toàn cầu – là đề tài thu hút giới nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn trên thế giới và Việt Nam. Trên thế giới Công ƣớc quốc tế về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women - CEDAW) - điều ước quốc tế quan trọng nhất về bảo vệ quyền con người của phụ nữ - không có quy định đề cập cụ thể đến vấn đề bạo lực chống lại phụ nữ nói chung, BLGĐ nối riêng. Đây được coi là một trong những hạn chế lớn nhất của Công ước này. Tuy nhiên, với việc xác định quan hệ gia đình là một trong các lĩnh vực phụ nữ bị phân biệt đối xử phổ biến nhất và có những quy định cụ thể nhằm xóa bỏ tình trạng phân biệt đối xử với phụ nữ nói chung, phân biệt đối xử với phụ nữ trong quan hệ gia đình nói riêng, CEDAW góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quốc tế có liên quan đến phòng, chống BLGĐ.
Tác phẩm “Violence, Silence and Anger – Women’s Writing as Transgession (Sự im lặng, bạo lực và sự giận dữ - các bài viết của phụ nữ như là một tội lỗi) của nhiều tác giả Deirdre Lashgari chủ biên. Cuốn sách là cơ sở cho các nhà nữ quyền trình bày các tư tưởng về sự im lặng, sự tức giận và nhu cầu lên tiếng chống lại bạo lực. Bên cạnh đó, trên thế giới cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu và các cuộc điều tra về bạo lực gia đình. Các bài báo, các báo cáo cũng cho thấy sự hiện diện của hiện tượng bạo lực gia đình trên thế giới đang diễn ra nghiêm trọng như: Ngân hàng Thế giới (WB) công bố báo cáo với nhan đề "Tiếng nói và Năng lực" cho biết, hơn 700 triệu phụ nữ trên toàn thế giới là nạn nhân của tình trạng bạo lực gia đình, phần lớn trong số họ hầu như không có khả năng bảo vệ.
Báo cáo mới nhất mang tính bao quát của WB cho biết tình hình nghiêm trọng nhất xảy ra tại khu vực Nam Á và châu Phi, nơi có hơn 40% phụ nữ từng là nạn nhân của hành động bạo lực gia đình. Tình trạng bị bạo hành cùng với những thua thiệt mang tính hệ thống mà phụ nữ phải chịu đựng đang là những nhân tố quan trọng cản trở sự tiến bộ và khiến hàng trăm triệu phụ nữ rơi vào cảnh đói nghèo. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.