Nhìn Lại 35 Năm Quan Hệ Trung - Nhật (1972 - 2007)

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp lịch sử nhìn lại 35 năm quan hệ trung nhật từ 1972 đến 2007, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến thực tế.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Giáp
• Người hướng dẫn: TS. Lê Phụng Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Nhìn Lại 35 Năm Quan Hệ Trung - Nhật (1972 Đến 2007)
• Loại tài liệu: Khóa Luận
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.4.1. Phương pháp lịch sử
• 0.4.2. Phương pháp lôgic
• 0.4.3. Phương pháp thống kê
• 0.4.4. Phương pháp phân tích so sánh
• 0.5. BỐ CỤC
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT QUAN HỆ TRUNG - NHẬT TỪ NĂM 1949 ĐẾN 1972
• 1.1. Quan hệ chính trị
• 1.2. Quan hệ kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ TRUNG - NHẬT TỪ KHI BÌNH THƯỜNG HÓA QUAN HỆ NGOẠI GIAO ĐẾN KHI KẾT THÚC CHIẾN TRANH LẠNH (1972 - 1990)
• 2.1. Quá trình Trung Quốc và Nhật Bản đàm phán ký kết “Tuyên bố Trung - Nhật”
• 2.2. Quá trình đàm phán ký kết “Hiệp ước hòa bình hữu nghị Trung - Nhật”
• 2.3. Sự phát triển và những thách thức trong quan hệ Trung - Nhật
• 2.3.1. Vấn đề ngũi đến Yasukuni trong quan hệ Trung - Nhật
• 2.3.2. Trao đổi thương mại
• 2.3.3. Quan hệ đầu tư
• 2.3.4. Viện trợ ODA
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ TRUNG - NHẬT SAU CHIẾN TRANH LẠNH (1991 - 2007)
• 3.1. Quan hệ chính trị
• 3.1.1. Những chuyến tham quan của các nhà lãnh đạo hai nước
• 3.1.2. Hiếu Ngư quần đảo tranh chấp giữa Trung Quốc và Nhật Bản
• 3.1.3. Ảnh hưởng của Bến Yasukuni tới quan hệ Trung - Nhật
• 3.2. Quan hệ kinh tế
• 3.2.1. Nhật Bản dùng ODA kiểm chế Trung Quốc
• 3.2.2. Quan hệ đầu tư
• 3.2.3. Quan hệ thương mại Trung - Nhật
• 3.3. Những thách thức và triển vọng trong quan hệ Trung - Nhật
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về 35 Năm Quan Hệ Trung Nhật 1972 2007

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã trải qua nhiều thăng trầm trong suốt 35 năm từ 1972 đến 2007. Năm 1972, hai nước chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ quốc tế. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa đối với hai quốc gia mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến khu vực Đông Á và toàn cầu. Mối quan hệ này đã phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và văn hóa, mặc dù vẫn tồn tại nhiều thách thức và mâu thuẫn tiềm ẩn.

1.1. Lịch Sử Quan Hệ Trung Nhật Trước Năm 1972

Trước năm 1972, quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản chủ yếu bị chi phối bởi những ký ức đau thương từ chiến tranh. Nhật Bản đã xâm lược Trung Quốc trong quá khứ, để lại nhiều vết thương trong lòng người dân. Tuy nhiên, sự thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu đã tạo điều kiện cho việc bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tuyên Bố Chung 1972

Tuyên bố chung năm 1972 giữa Thủ tướng Nhật Bản Tanaka và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ hai nước. Tuyên bố này không chỉ khẳng định sự bình thường hóa quan hệ mà còn tạo nền tảng cho sự hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

II. Những Thách Thức Trong Quan Hệ Trung Nhật

Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề lịch sử, tranh chấp lãnh thổ và sự cạnh tranh kinh tế đã tạo ra những căng thẳng trong mối quan hệ này. Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến đảo Điếu Ngư và Yasukuni đã trở thành điểm nóng trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

2.1. Vấn Đề Lịch Sử Và Di Sản Chiến Tranh

Di sản của chiến tranh xâm lược Nhật Bản đối với Trung Quốc vẫn còn ảnh hưởng đến mối quan hệ hiện tại. Những tranh cãi về việc Nhật Bản không thừa nhận đầy đủ tội ác trong quá khứ đã gây ra sự phẫn nộ trong dư luận Trung Quốc.

2.2. Tranh Chấp Lãnh Thổ Và Tài Nguyên

Tranh chấp về đảo Điếu Ngư giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã trở thành một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ hai nước. Cả hai bên đều khẳng định chủ quyền đối với hòn đảo này, dẫn đến những căng thẳng trong quan hệ ngoại giao.

III. Phương Pháp Hợp Tác Giữa Trung Quốc Và Nhật Bản

Để vượt qua những thách thức, Trung Quốc và Nhật Bản đã áp dụng nhiều phương pháp hợp tác khác nhau. Các hiệp định thương mại, đầu tư và hợp tác văn hóa đã được thiết lập nhằm tăng cường mối quan hệ giữa hai nước. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho hai bên mà còn góp phần ổn định khu vực Đông Á.

3.1. Hợp Tác Kinh Tế Và Thương Mại

Hợp tác kinh tế giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, với nhiều hiệp định thương mại được ký kết. Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Trung Quốc, góp phần vào sự phát triển kinh tế của cả hai nước.

3.2. Hợp Tác Văn Hóa Và Giáo Dục

Hợp tác văn hóa giữa hai nước cũng được chú trọng, với nhiều chương trình trao đổi sinh viên và các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên. Điều này giúp tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa nhân dân hai nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả của mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản đã có những tác động tích cực đến khu vực Đông Á. Sự hợp tác giữa hai nước không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ này có thể là mô hình cho các quốc gia khác trong khu vực.

4.1. Tác Động Đến Khu Vực Châu Á Thái Bình Dương

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Sự hợp tác này đã giúp các quốc gia trong khu vực tìm kiếm cơ hội phát triển và ổn định.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quan Hệ Trung Nhật

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản có thể được cải thiện thông qua việc giải quyết các vấn đề lịch sử và tăng cường hợp tác kinh tế. Điều này không chỉ có lợi cho hai nước mà còn cho toàn khu vực.

V. Kết Luận Và Triển Vọng Tương Lai Của Quan Hệ Trung Nhật

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong 35 năm qua đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng không thiếu thách thức. Tương lai của mối quan hệ này phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề lịch sử và xây dựng lòng tin giữa hai bên. Việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp sẽ không chỉ mang lại lợi ích cho hai nước mà còn cho toàn khu vực Đông Á.

5.1. Triển Vọng Hợp Tác Trong Tương Lai

Triển vọng hợp tác giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong tương lai có thể được cải thiện nếu hai bên cùng nhau nỗ lực giải quyết các vấn đề còn tồn tại. Sự hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và chính trị sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.2. Tác Động Đến Các Quốc Gia Khác Trong Khu Vực

Mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản không chỉ ảnh hưởng đến hai nước mà còn có tác động lớn đến các quốc gia khác trong khu vực. Sự ổn định và phát triển của mối quan hệ này sẽ góp phần vào hòa bình và thịnh vượng chung của khu vực Đông Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT QUAN HỆ TRUNG ~ NHẬT TỪ NĂM 1949 ĐẾN 1972. Trong 23 năm trước khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao. Trung Quốc và Nhật Bản là hai nước láng giếng có mối quan hệ từ lâu đời trong quá khứ tiếp tục rơi vào tình trạng căng thẳng đối đầu. Do ảnh hưởng của chiến tranh lạnh Đông - Tây do Mỹ và Liên Xô (cũ) phát động.

Ngoài ra, còn do ảnh hưởng của tình hình cụ thể ở mỗi nước. Mặc dù vậy các nhà lãnh đạo hai nước đã không ít lần muốn bình thường hóa quan hé ngoại giao. Đối với Trung Quốc trong giai đoạn nay đã diễn ra nhiều cuộc đấu tranh quyền lực, thực hiện các phong trào * Đại nhảy vọt”, * Đại công xã”, “cách mạng văn hóa. làm cho đất nước bị suy yếu.

Lúc này, Mỹ thực hiện chính xách bao vây kinh tế, cô lập ngoại giao làm che sự khó khăn đó càng nghiêm trọng hơn. Trước những khó khăn đó Trung Quốc phải tim kiếm đồng minh, nước này đã tìm cách cải thiện quan hệ với Nhật Bản để giảm sự cô lập với bên ngoài. Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ II là nước bại trận, đất nước bj tàn pha, nền kinh tế suy thoái do đó trong thời điểm này việc khôi phục lại nền kinh tế sau chiến tranh là việc quan trong và cẩn thiết. Trung Quốc với thị trường rộng lớn và tài nguyên thiên nhiên phong phú là nơi cẩn thiết cho Nhật Bản trong công cuộc khôi phục lại nén kính tế.

Tuy nhiên sau chiến tranh nước Nhật bị Mỹ chiếm đóng nên chính sách ngoại giao của Nhật cũng phụ thuộc vào chính sách của Mỹ. Và lúc này thì Mỹ và Trung Quốc đang đối đấu nên chính xách của Nhật Bản với Trung SVTH © Nguyễn Xuân Giáp Trang 9 Nhìn lại 35 năm quan hé Trung — Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) Quốc cũng là chính sách chống Trung Quốc. Vì vậy trong giai đoạn này mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản bị chi phối bởi một quan hệ My - Trung Quốc. Nếu mối quan hệ Mỹ - Trung Quốc thay đổi thì mối quan hệ Trung - Nhật cũng thay đổi theo.

QUAN HỆ CHÍNH TRI Ngày 1-10-1949. Cách mang Trung Quốc thành công, nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ra đời và đi theo con đường Xã hội chủ nghĩa. Thắng lợi của Đảng Cộng sản Hoa lục diễn ra trong thời điểm quan hệ Xô - Mỹ đã đoạn tuyệt. Điều kiện này đã không cho phép các nhà lãnh đạo Trung Quốc có nhiều lựa chọn cho chính sách đốt ngoại.

Sau một thời gian dài cân nhắc Mao Trạch Đông lựa chọn chính sách “Nhất biên đảo”. Cuộc đàm phán giữa L.Stalin và Mao Trach Đông tại Macxcova kéo dài suốt gan 2 tháng (từ tháng 12 năm 1949 đến thang | năm 1950), Trung Quốc đã cho ra đời "Hiệp ước Hòa bình và tương trợ lẫn nhau". Hiệp ước đã tạo chỗ dựa vững chắc và đáng tin cậy để giới lãnh đạo Trung Quốc dồn sức cho công tác đối nội. Tháng 5 năm 1950 cuộc chiến tranh Triểu Tiên bùng nổ dẫn đến Trung Quốc và Mỹ xung đột với nhau.

Mỹ đã thực hiện chính sách phong tỏa kinh tế, cô lập ngoại giao đối với Trung Quốc va ủng hộ chính quyển Tưởng Giới Thạch ở Đài Loan. Đồng thời Mỹ đã lôi kéo Nhật Bản vào đồng minh chống cộng của mình bằng ~ Hiệp ước Án ninh Nhật - Mỹ”. Hành động này đã bị Trung Quốc phản đối. Vẻ phía Nhật lúc này cũng muốn thiết lập quan hệ với Trung Quốc vì Trung Quốc có một thị trường rộng lớn.

Thủ tướng Yashida của Nhật phát biểu: * Tôi cho rằng vấn để Trung Quốc cẩn phải giải quyết một cách tự chủ mà không liên quan đến hệ tư tưởng, mối quan hệ với Trung Quốc hiện nay đang được xem xét từ mặt mậu dịch và tùy theo bước đi của phía Trung Quốc, Nhật Bản có thể đặt Văn phòng ở Thượng Hải". Tuy nhiên, dưới sức ép của Mỹ Chính phủ Nhật cho dù nuối tiếc thị trường Trung Quốc cùng không đám quay lưng lại với Mỹ nên Chính phủ Nhật Ban đã quay sung công nhận Chính phủ Dai Loan. Tháng 4- 1952 Nhật Bản và Đài Loan SVTH : Nguyễn Xuân Giáp Trang 10 Nhìn lại 35 năm quan hệ Trung — Nhật GVHD:TS Lé Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) đã kí “ Hiệp định Hòa bình Nhật - Hoa". Phía Trung Quốc đã kịch liệt phê phán hiệp định này.

Quan hệ Trung Quốc — Nhật Bản ngày càng trở nên căng thẳng. Mỹ nhân tế can trở quan hệ Trung - Nhật Sau chiến tranh thế giới thứ II Mỹ đã vi phạm những quyết định thỏa thuận ở Cai rô và Yanta, fim cách ủng hộ các lực lượng thân Mỹ ở Nhật hạn chế vai trò ảnh hưởng của Liên Xô ở Nhật Bản. Lúc này Tổng tư lệnh Mỹ ở Nhật có quyền hạn rất lớn làm Chủ tịch hội đồng Đồng minh. Lợi dụng điều đó Mỹ đã thao túng chính quyền nước Nhật nhằm biến Nhật thành một nước lệ thuộc chịu sự chi phối kinh tế và chính trị của mình.

Năm 1948 bộ chỉ huy quân đội chiếm đóng Mỹ giúp cho phái hữu lên nấm chính quyền ở Nhat, chính phủ của Thủ tướng Yoshida đã tích cực hợp tác với lực lượng chiếm đóng của Mỹ. Sau khi thỏa thuận với chính phủ Anh về bản dự thảo. Mỹ triệu tập Hội nghị Hòa bình ở San Francisco để ký hòa ước với Nhật. Nhưng Trung Quốc lúc này cũng là nước chịu nhiều thiệt hại do cuộc xâm lược Nhật và có nhiều đóng góp vào chiến thấng phát xít Nhật lại không được mời tham dự hội nghị điểu này làm cho Trung Quốc bất bình.

Mục đích của Mỹ đưa Nhật vào địa vị bất bình đẳng đối với Mỹ, gây thiệt hại cho CHND Trung Hoa và Liên Xô nhưng đã bị Liên Xô phan đối. Mặc dù vậy ngày 8/9/1951 Hiệp ước hòa bình đã được kí kết giữa Nhật và 48 nước theo dự thảo Mỹ đưa ra. Tuy nhiên Liên Xô và một số nước không kí hòa ước gọi đây là “hòa ước riêng rẻ” và tình trạng chiến tranh giữa Nhật và các nước xã hội chủ nghĩa vẫn chưa chấm dứt. Như vậy, Hoda ước với Nhật đã làm phương hại đến lợi ích của CHND Trung Hoa và mội số nước làm cho quan hệ Trung — Nhật trở nên căng thẳng.

Cùng ngày 8/ 9/ 1951 Nhật Bản và Mỹ đã kí hiệp ước an ninh Nhật - Mỹ. Qua hiệp ước này thi Mỹ có quyền trực tiếp can thiệp bằng quân xự vào công việc nội bộ của Nhật Bản. Với hiệp ước này thì My thực hiện được âm mưu biến Nhật Bản thành một thành viên trung thành của Mỹ và can cứ quân sự lâu đài của Mỹ ở Viễn Đông, nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc và Liên Xô. Khi Nhật Bản kí kết Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ làm cho những chính SVTH : Nguyễn Xuân Giáp Trang 11 Nhìn lại 35 năm quan hệ Trung — Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) sách của Nhật Bản phụ thuộc vào chính sách của Mỹ.

Ngoài ra chính sách ngoại giao của Nhật Bản còn phụ thuộc vào Mỹ hơn nữa khi kí “Hiệp định Hành chính” ngày 28 / 2/ 1952. Với hiệp định này quân đội Mỹ được sử dụng nhiều hãi căng và trường bay cũng như căn cứ quân xự phục vụ cho cuộc chiến Triểu Tiên của Mỹ. Tháng 10 năm 1953 không lâu sau khi chiến tranh Triểu Tiên chấm dứt Nhật Bản và Mỹ đã ký một bản thông cáo chung. Ngày 8 /3 /1954 hai nước kí Hiệp ước tưởng trợ trong linh vực quốc phòng ”.

Như vậy cuộc chiến tranh Triểu Tiên đã làm cho Mỹ thay đổi hoàn toàn chính sách đối với Nhật, đưa nước này thành đồng minh trong chiến lược “ngăn chan hoạt động bành trướng của chủ nghĩa cộng sản Xô Viết ở Đông Bắc A và trên phạm vi toàn cầu. Ở Đông Bắc A đã xuất hiện liền minh thứ hai: "Liên minh Mỹ - Nhật làm đối trọng với liên minh Xô - Trung” * Như vậy lúc này Trung Quốc và Nhật Bản là hai nước ở hai liên minh khác nhau nên mâu thuẫn với nhau, đồng thời hai nước cũng chịu ảnh hưởng của nước déng minh với mình. Hai nước Trung, Nhật đi theo hai chế độ xã hội khác nhau, Trung Quốc theo chế độ xã hội chủ nghĩa còn Nhật bản theo chế độ tư bản chủ nghĩa và phụ thuộc vào Mỹ. Trong khi Mỹ đang đối đầu với Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa nên Nhật Bản cũng phải thực hiện chính sách đối đấu với Trung Quốc.

Chính sách thân Mỹ của Nhật làm cho quan hệ giữa Nhật và Trung Quốc lạnh nhạt không phát triển được. Mãi đến cuối những năm 50 quan hệ giữa Trung Quốc va Nhật Bản tốt dan lên khi, nhân dân Nhật Bản phản đối gay gắt chính sách quá lệ thuộc vào Mỹ làm tổn hại đến lợi ích dân tộc. Chính phủ Nhật buộc phải diéu chỉnh chính sách đối với các nước xã hội chủ nghĩa. Biểu hiện là tháng 10 năm 1956 Liên Xô và Nhật Bản đồng ý chấm dứt chiến tranh về mặt kỹ thuật, lập lại quan hệ ngoại giao.

Trung Quốc tuy chưa có quan hệ nhà nước chính thức, nhưng các đại biểu của giới kinh doanh Nhật Bản đã cùng các tổ chức thương mại Trung Quốc kí kết hiệp định trao * Gọi tất là Hiệp ước MDA * Lê Phụng Hoàng, Lich xử quan hệ quốc tế suu chiến tranh thế gidi thd hai (tập L: 1945 - 1975) tủ sách ĐHSP TP. 60, SVTH : Nguyễn Xuân Giúp Trang 12 Nhìn lại 35 nam quan hệ Trung = Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) đổi hàng hóa. Đây là biểu hiện tốt trong quan hệ Trung - Nhật, nhưng vẫn chưa được thiết lập chính thức. Và quan hệ Trung - Nhật chỉ được thiết lập khi không có sự can trở của Mỹ.

Chính vì vậy, sau khi Tổng thống Mỹ Nixơn thăm Trung Quốc năm 1972 và cho ra đời bản “Thong cáo Thượng Hải" với bản tuyên bế này thì quan hệ Trung Quốc và Mỹ đã chuyển từ đối đầu sang đối thoại. Và khi Mỹ và Trung Quốc bình thường quan hệ ngoại giao thì Nhật Bản mới thiết lập được quan hệ ngoại giao với Trung Quốc. Điều này chứng tỏa Mỹ là nhân tố quyết định đến quan hệ Trung - Nhật trong giai đoạn này .2 Những hiệp định ngoại thương tư nhân thúc đẩy quan hệ Trung - Nhật. Trong thời gian này, chính sách của Nhật Bản đối vơi Trung Quốc bị quy định hởi chính sách “ Phong tỏa Trung Quốc” của Mỹ.