Nhìn Lại 35 Năm Quan Hệ Trung - Nhật (1972 - 2007)

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp lịch sử nhìn lại 35 năm quan hệ trung nhật từ 1972 đến 2007, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến thực tế.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Giáp
• Người hướng dẫn: TS. Lê Phụng Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Nhìn Lại 35 Năm Quan Hệ Trung - Nhật (1972 Đến 2007)
• Loại tài liệu: Khóa Luận
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.4.1. Phương pháp lịch sử
• 0.4.2. Phương pháp lôgic
• 0.4.3. Phương pháp thống kê
• 0.4.4. Phương pháp phân tích so sánh
• 0.5. BỐ CỤC
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT QUAN HỆ TRUNG - NHẬT TỪ NĂM 1949 ĐẾN 1972
• 1.1. Quan hệ chính trị
• 1.2. Quan hệ kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ TRUNG - NHẬT TỪ KHI BÌNH THƯỜNG HÓA QUAN HỆ NGOẠI GIAO ĐẾN KHI KẾT THÚC CHIẾN TRANH LẠNH (1972 - 1990)
• 2.1. Quá trình Trung Quốc và Nhật Bản đàm phán ký kết “Tuyên bố Trung - Nhật”
• 2.2. Quá trình đàm phán ký kết “Hiệp ước hòa bình hữu nghị Trung - Nhật”
• 2.3. Sự phát triển và những thách thức trong quan hệ Trung - Nhật
• 2.3.1. Vấn đề ngũi đến Yasukuni trong quan hệ Trung - Nhật
• 2.3.2. Trao đổi thương mại
• 2.3.3. Quan hệ đầu tư
• 2.3.4. Viện trợ ODA
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ TRUNG - NHẬT SAU CHIẾN TRANH LẠNH (1991 - 2007)
• 3.1. Quan hệ chính trị
• 3.1.1. Những chuyến tham quan của các nhà lãnh đạo hai nước
• 3.1.2. Hiếu Ngư quần đảo tranh chấp giữa Trung Quốc và Nhật Bản
• 3.1.3. Ảnh hưởng của Bến Yasukuni tới quan hệ Trung - Nhật
• 3.2. Quan hệ kinh tế
• 3.2.1. Nhật Bản dùng ODA kiểm chế Trung Quốc
• 3.2.2. Quan hệ đầu tư
• 3.2.3. Quan hệ thương mại Trung - Nhật
• 3.3. Những thách thức và triển vọng trong quan hệ Trung - Nhật
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về 35 Năm Quan Hệ Trung Nhật 1972 2007

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã trải qua nhiều thăng trầm trong suốt 35 năm từ 1972 đến 2007. Năm 1972, hai nước chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ quốc tế. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa đối với hai quốc gia mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến khu vực Đông Á và toàn cầu. Mối quan hệ này đã phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và văn hóa, mặc dù vẫn tồn tại nhiều thách thức và mâu thuẫn tiềm ẩn.

1.1. Lịch Sử Quan Hệ Trung Nhật Trước Năm 1972

Trước năm 1972, quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản chủ yếu bị chi phối bởi những ký ức đau thương từ chiến tranh. Nhật Bản đã xâm lược Trung Quốc trong quá khứ, để lại nhiều vết thương trong lòng người dân. Tuy nhiên, sự thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu đã tạo điều kiện cho việc bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tuyên Bố Chung 1972

Tuyên bố chung năm 1972 giữa Thủ tướng Nhật Bản Tanaka và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ hai nước. Tuyên bố này không chỉ khẳng định sự bình thường hóa quan hệ mà còn tạo nền tảng cho sự hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

II. Những Thách Thức Trong Quan Hệ Trung Nhật

Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề lịch sử, tranh chấp lãnh thổ và sự cạnh tranh kinh tế đã tạo ra những căng thẳng trong mối quan hệ này. Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến đảo Điếu Ngư và Yasukuni đã trở thành điểm nóng trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

2.1. Vấn Đề Lịch Sử Và Di Sản Chiến Tranh

Di sản của chiến tranh xâm lược Nhật Bản đối với Trung Quốc vẫn còn ảnh hưởng đến mối quan hệ hiện tại. Những tranh cãi về việc Nhật Bản không thừa nhận đầy đủ tội ác trong quá khứ đã gây ra sự phẫn nộ trong dư luận Trung Quốc.

2.2. Tranh Chấp Lãnh Thổ Và Tài Nguyên

Tranh chấp về đảo Điếu Ngư giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã trở thành một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ hai nước. Cả hai bên đều khẳng định chủ quyền đối với hòn đảo này, dẫn đến những căng thẳng trong quan hệ ngoại giao.

III. Phương Pháp Hợp Tác Giữa Trung Quốc Và Nhật Bản

Để vượt qua những thách thức, Trung Quốc và Nhật Bản đã áp dụng nhiều phương pháp hợp tác khác nhau. Các hiệp định thương mại, đầu tư và hợp tác văn hóa đã được thiết lập nhằm tăng cường mối quan hệ giữa hai nước. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho hai bên mà còn góp phần ổn định khu vực Đông Á.

3.1. Hợp Tác Kinh Tế Và Thương Mại

Hợp tác kinh tế giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, với nhiều hiệp định thương mại được ký kết. Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Trung Quốc, góp phần vào sự phát triển kinh tế của cả hai nước.

3.2. Hợp Tác Văn Hóa Và Giáo Dục

Hợp tác văn hóa giữa hai nước cũng được chú trọng, với nhiều chương trình trao đổi sinh viên và các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên. Điều này giúp tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa nhân dân hai nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả của mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản đã có những tác động tích cực đến khu vực Đông Á. Sự hợp tác giữa hai nước không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ này có thể là mô hình cho các quốc gia khác trong khu vực.

4.1. Tác Động Đến Khu Vực Châu Á Thái Bình Dương

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Sự hợp tác này đã giúp các quốc gia trong khu vực tìm kiếm cơ hội phát triển và ổn định.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quan Hệ Trung Nhật

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản có thể được cải thiện thông qua việc giải quyết các vấn đề lịch sử và tăng cường hợp tác kinh tế. Điều này không chỉ có lợi cho hai nước mà còn cho toàn khu vực.

V. Kết Luận Và Triển Vọng Tương Lai Của Quan Hệ Trung Nhật

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong 35 năm qua đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng không thiếu thách thức. Tương lai của mối quan hệ này phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề lịch sử và xây dựng lòng tin giữa hai bên. Việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp sẽ không chỉ mang lại lợi ích cho hai nước mà còn cho toàn khu vực Đông Á.

5.1. Triển Vọng Hợp Tác Trong Tương Lai

Triển vọng hợp tác giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong tương lai có thể được cải thiện nếu hai bên cùng nhau nỗ lực giải quyết các vấn đề còn tồn tại. Sự hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và chính trị sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.2. Tác Động Đến Các Quốc Gia Khác Trong Khu Vực

Mối quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản không chỉ ảnh hưởng đến hai nước mà còn có tác động lớn đến các quốc gia khác trong khu vực. Sự ổn định và phát triển của mối quan hệ này sẽ góp phần vào hòa bình và thịnh vượng chung của khu vực Đông Á.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lịch sử mang tên "Nhìn lại 35 năm quan hệ Trung - Nhật (Từ 1972 đến 2007)" do sinh viên Nguyễn Xuân Giáp thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Phụng Hoàng tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (hoàn thành tháng 4 năm 2008).

Lý do chọn đề tài xuất phát từ vị trí địa chính trị đặc biệt của Trung Quốc và Nhật Bản – hai quốc gia láng giềng có quan hệ lâu đời nhưng trải qua nhiều bước thăng trầm lịch sử, tác động trực tiếp đến môi trường chiến lược khu vực châu Á, Đông Á và Đông Nam Á. Trong giai đoạn 1894–1945, chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản phát động chiến tranh xâm lược Trung Quốc; sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hai nước tiếp tục đối đầu dưới tác động của cục diện Chiến tranh Lạnh giữa hai khối do Mỹ và Liên Xô đứng đầu. Đến ngày 29/9/1972, Thủ tướng Nhật Bản Tanaka Kakuei và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai ký Tuyên bố chung bình thường hóa quan hệ ngoại giao, mở ra thời kỳ phát triển toàn diện đan xen những mâu thuẫn phức tạp. Tác giả lựa chọn đề tài nhằm tổng kết toàn diện tiến trình 35 năm quan hệ song phương (1972–2007), cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử quan hệ quốc tế phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch sử.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa tiến trình phát triển của quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản qua các thời kỳ lịch sử, từ giai đoạn tiền bình thường hóa (1949–1971) đến giai đoạn 35 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức (1972–2007).
2. Phân tích sâu sắc hai lĩnh vực trọng tâm là quan hệ chính trị - ngoại giao và quan hệ kinh tế (bao gồm thương mại song phương, viện trợ phát triển ODA và đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI).
3. Đánh giá sự tác động qua lại giữa các nhân tố quốc tế (Mỹ, Liên Xô, quan hệ liên minh khu vực) và các nhân tố nội tại của từng quốc gia đối với chính sách đối ngoại Trung - Nhật.
4. Làm rõ những mâu thuẫn tồn tại (vấn đề lịch sử, đền Yasukuni, tranh chấp chủ quyền đảo Điếu Ngư, vấn đề Đài Loan) và dự báo triển vọng phát triển của mối quan hệ này.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ song phương giữa Trung Quốc và Nhật Bản trên hai lĩnh vực kinh tế và chính trị, cùng chính sách ngoại giao của hai nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
• Phạm vi không gian: Không gian quan hệ song phương Trung Quốc - Nhật Bản, đặt trong mối tương quan ảnh hưởng của các chủ thể quốc tế liên quan gồm Mỹ, Liên Xô, Hàn Quốc và Triều Tiên.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm từ năm 1972 (năm ký Tuyên bố chung bình thường hóa quan hệ) đến năm 2007 (kỷ niệm 35 năm quan hệ), có mở rộng khảo sát giai đoạn 1949–1971 để đảm bảo tính hệ thống và liên tục của tiến trình lịch sử.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng khung nghiên cứu lịch sử ngoại giao và quan hệ quốc tế, dựa trên các văn kiện pháp lý và tuyên bố ngoại giao nền tảng giữa hai nước:

• Hệ thống văn kiện pháp lý song phương: Tuyên bố chung Trung - Nhật (1972), Hiệp ước Hòa bình Hữu nghị Trung - Nhật (1978), Hiệp định Bảo hộ đầu tư Trung - Nhật (1988), cùng các thỏa thuận thương mại như Bản ghi nhớ mậu dịch L-T (1962), Hiệp định mậu dịch MT (1968).
• Các nguyên tắc ngoại giao cốt lõi: Đường lối "Nhất biên đảo" (thời kỳ đầu CHND Trung Hoa), "Năm nguyên tắc chung sống hòa bình", "Ba nguyên tắc chính trị" (1968), "Ba nguyên tắc mậu dịch" (1970) do Thủ tướng Chu Ân Lai đề xuất, và phương châm kết hợp "quan hệ Đông - Tây" phục vụ chiến lược "Bốn hiện đại hóa" của Đặng Tiểu Bình.
• Văn bản pháp luật kinh tế: Luật Đầu tư nước ngoài tại Trung Quốc (1979), Luật Doanh nghiệp Trung Quốc (1986).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp đồng bộ:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện tiến trình phát triển của quan hệ Trung - Nhật theo đúng trình tự thời gian qua từng mốc lịch sử cụ thể (1949–1971, 1972–1990, 1991–2007).
• Phương pháp lôgic: Đi từ bối cảnh khái quát đến phân tích chuyên sâu từng lĩnh vực, làm rõ tính biện chứng giữa hợp tác kinh tế và cạnh tranh/bất đồng chính trị.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, xử lý và lập biểu bảng số liệu về kim ngạch xuất nhập khẩu, cơ cấu mặt hàng, các gói vốn vay ODA và quy mô vốn FDI qua từng năm.
• Phương pháp phân tích so sánh: Đối chiếu lập trường ngoại giao của hai nước trong các sự kiện quốc tế, so sánh cơ cấu kinh tế và sự biến chuyển của chính sách đối ngoại qua từng đời nội các Nhật Bản và từng giai đoạn lãnh đạo Trung Quốc.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được kế thừa và tổng hợp từ các công trình nghiên cứu đã xuất bản tại Việt Nam: Sự phát triển của Trung Quốc không thể tách khỏi thế giới (Chu Thượng Văn, Trần Ích Kỷ, 1997), Mưu lược Đặng Tiểu Bình (Tiêu Thị Mỹ, 2000), Điếu Ngư Đài - Quốc sự phong vân (Lý Kiến, 2003), 30 năm quan hệ Nhật – Trung thành quả và triển vọng (Nguyễn Tiến Lực, 2003), Quan hệ Nhật - Trung từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay (Nguyễn Thanh Bình, 2004), cùng các tư liệu tham khảo đặc biệt và các báo cáo báo chí (báo Asahi, tư liệu Bộ Ngoại giao).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Khái quát quan hệ Trung - Nhật từ năm 1949 đến 1972

Chương I phân tích cục diện đối đầu giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong suốt 23 năm trước khi bình thường hóa quan hệ, chịu sự chi phối nặng nề của Chiến tranh Lạnh và nhân tố Mỹ.

Về chính trị: Sau khi nước CHND Trung Hoa thành lập (1/10/1949) và chọn liên minh với Liên Xô qua "Hiệp ước Hòa bình và tương trợ lẫn nhau" (1950), cuộc chiến tranh Triều Tiên (5/1950) đã đẩy Mỹ vào thế đối đầu trực tiếp với Trung Quốc. Mỹ lôi kéo Nhật Bản vào liên minh bằng "Hiệp ước Hòa bình San Francisco" (8/9/1951 - loại trừ Trung Quốc), "Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ" (8/9/1951), "Hiệp định Hành chính" (1952) và "Hiệp ước Tương trợ Quốc phòng - MDA" (1954). Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Yoshida buộc phải ký "Hiệp định Hòa bình Nhật - Hoa" với chính quyền Đài Loan vào tháng 4/1952. Năm 1955, Trung Quốc đưa ra chính sách 5 điểm đối với Nhật Bản nhằm thúc đẩy cải thiện từng bước quan hệ và giảm sự phụ thuộc của Nhật vào Mỹ. Tuy nhiên, quan hệ rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng dưới thời Thủ tướng Kishi Nobusuke (vụ thanh niên Nhật hạ cờ Trung Quốc tại Nagasaki tháng 5/1958 dẫn đến tuyên bố cắt đứt giao lưu của Ngoại trưởng Trần Nghị) và thời Thủ tướng Sato Eisaku (Trung Quốc thử bom nguyên tử 1964, Cách mạng Văn hóa 1965, Trung Quốc coi Đảng CS Nhật Bản thuộc nhóm "4 kẻ thù cần phải chống"). Tình hình chỉ chuyển biến khi diễn ra "Ngoại giao bóng bàn" và chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Nixon cùng Thông cáo Thượng Hải (2/1972).

Về kinh tế: Mặc dù thiếu vắng quan hệ cấp chính phủ, hai nước duy trì hình thức ngoại thương tư nhân thông qua các hiệp định thương mại song phương.

Lần ký kết	Ngày ký kết	Kim ngạch theo hiệp định	Kim ngạch thực hiện	Tỷ lệ thực hiện
Lần thứ nhất	01/06/1952	60 triệu bảng Anh	Không đạt	~5,00%
Lần thứ hai	29/10/1953	60 triệu bảng Anh	23,280 triệu bảng Anh	38,80%
Lần thứ ba	04/05/1955	60 triệu bảng Anh	93,836 triệu bảng Anh	156,39%
Lần thứ tư	05/03/1958	-	Bị hủy bỏ do sự kiện Nagasaki	-

Giai đoạn sau đó, quan hệ thương mại phục hồi nhờ "Hiệp định mậu dịch L-T" (ký tháng 11/1962 giữa Liêu Thừa Chi và Takasaki Tatsunosuke) và "Bản ghi nhớ ngoại thương" (mậu dịch MT, tháng 3/1968). Kim ngạch hai chiều tăng từ 23,5 triệu USD (1960) lên 621,4 triệu USD (1966) và đạt xấp xỉ 1 tỷ USD vào năm 1971.

Chương II: Quan hệ Trung - Nhật từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao đến khi kết thúc Chiến tranh Lạnh (1972 - 1990)

Chương II tập trung phân tích bước chuyển mang tính bước ngoặt và sự phát triển đan xen thử thách trong gần hai thập kỷ.

Về chính trị: Sau khi thành lập nội các mới vào tháng 7/1972, Thủ tướng Tanaka Kakuei đã sang thăm Bắc Kinh. Ngày 29/9/1972, hai bên ký Tuyên bố chung Trung - Nhật gồm 9 điểm với 3 nội dung cốt lõi:

1. Tuyên bố kết thúc tình trạng không bình thường giữa hai nước.
2. Nhật Bản công nhận Đài Loan là một bộ phận lãnh thổ của Trung Quốc.
3. Trung Quốc từ bỏ yêu cầu đòi bồi thường chiến tranh đối với Nhật Bản.

Quá trình đàm phán "Hiệp ước Hòa bình Hữu nghị Trung - Nhật" kéo dài từ năm 1974 đến 1978 do vướng mắc về "điều khoản chống bá quyền" (Trung Quốc muốn hướng vào kiềm chế Liên Xô, trong khi Nhật Bản tránh làm tổn hại quan hệ Xô - Nhật). Đến ngày 12/8/1978, Hiệp ước gồm 5 điều chính thức được ký kết tại Bắc Kinh sau khi đạt thỏa thuận điều khoản chống bá quyền không nhằm vào nước thứ ba cụ thể; Đặng Tiểu Bình sang thăm Nhật Bản vào tháng 10/1978 để hoàn tất việc trao đổi văn kiện.

Quan hệ chính trị sau đó trải qua các giai đoạn thăng trầm:

• Tháng 11/1979: Thủ tướng Ohira sang thăm Trung Quốc, công bố gói viện trợ ODA lớn cho 6 dự án hạ tầng và viện trợ không hoàn lại xây dựng Bệnh viện Hữu nghị tại Bắc Kinh.
• Tháng 3/1984: Thủ tướng Nakasone thăm Trung Quốc, cam kết vốn vay ODA đợt 2 (1984–1989) trị giá 470 tỷ Yên và thành lập "Ủy ban Hữu nghị Trung - Nhật thế kỷ XXI".
• Bất đồng nảy sinh: Vấn đề sửa đổi sách giáo khoa lịch sử của Bộ Giáo dục Nhật Bản (1982, 1986); Thủ tướng Nakasone chính thức viếng đền Yasukuni (15/8/1985) dẫn đến biểu tình của sinh viên Đại học Bắc Kinh; Tranh chấp chủ quyền Ký túc xá Quang Hoa (1987).
• Sự kiện Thiên An Môn (6/1989): Các nước phương Tây và khối G7 áp đặt lệnh cấm vận Trung Quốc. Nhật Bản giữ lập trường thận trọng, nỗ lực ngăn chặn cô lập Trung Quốc tại G7, viện trợ 200 triệu Yên khắc phục lũ lụt Tứ Xuyên (8/1989), ký viện trợ không hoàn lại 4,87 tỷ Yên (12/1989) và Thủ tướng Kaifu tuyên bố nối lại gói ODA đợt III vào tháng 7/1990.

Về kinh tế: Thương mại song phương tăng trưởng nhảy vọt nhưng biến động do sự điều chỉnh kinh tế của Trung Quốc.

Năm	Kim ngạch thương mại hai chiều (triệu USD)	Đặc điểm cơ cấu và diễn biến
1972	> 1.000,0	Bắt đầu giao lưu thương mại cấp chính phủ sau bình thường hóa.
1977	3.480,0	Tăng trưởng chậm lại do ảnh hưởng cuối thời kỳ Cách mạng Văn hóa.
1979	6.650,0	Trung Quốc mở cửa; bắt đầu dự án Nhà máy thép Bảo Sơn (520 tỷ Yên).
1981	10.000,0	Trung Quốc nhập siêu lớn, điều chỉnh cắt giảm dự án cơ bản.
1985	18.960,0	Trung Quốc nhập siêu gần 6 tỷ USD; Mỹ trừng phạt Toshiba theo luật COCOM.
1986	15.500,0	Trung Quốc siết chặt nhập khẩu; đồng Yên tăng giá sau Thỏa thuận Plaza.
1988	19.660,0	Thương mại phục hồi mạnh mẽ; Nhật Bản nới lỏng hạn chế công nghệ cao.
1990	18.183,0	Nhật Bản trở thành nước nhập siêu từ Trung Quốc (nhập siêu 3 tỷ USD năm 1989).

Về đầu tư: Sau khi Trung Quốc ban hành Luật Đầu tư nước ngoài (1979), Luật Doanh nghiệp (1986) và ký Hiệp định Bảo hộ đầu tư Trung - Nhật (1988), dòng vốn FDI của Nhật Bản tăng mạnh nhờ tác động của Thỏa thuận Plaza (1985) khiến đồng Yên tăng giá (từ 1 USD = 263 Yên năm 1985 lên 1 USD = 138 Yên năm 1987). Giai đoạn 1979–1989, các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư 691 dự án với tổng vốn 2,473 tỷ USD, đứng vị trí thứ 3 trong các nhà đầu tư vào Trung Quốc, tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp chế tạo.

Chương III: Quan hệ Trung - Nhật sau Chiến tranh Lạnh (1991 - 2007)

Chương III khái quát toàn diện những biến chuyển của quan hệ song phương trong bối cảnh trật tự thế giới hai cực sụp đổ:

• Quan hệ chính trị: Diễn biến các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước; sự cọ xát xung quanh tranh chấp chủ quyền quần đảo Điếu Ngư/Senkaku; tác động tiêu cực từ việc các nhà lãnh đạo Nhật Bản viếng đền Yasukuni đối với niềm tin chính trị.
• Quan hệ kinh tế: Chính sách viện trợ ODA của Nhật Bản chuyển dịch sang vai trò công cụ điều tiết chính sách đối với Trung Quốc; sự bùng nổ của làn sóng đầu tư trực tiếp (FDI) từ các tập đoàn Nhật Bản vào các vùng duyên hải và đặc khu kinh tế Trung Quốc; mở rộng quy mô trao đổi thương mại đa phương và song phương.
• Thách thức và triển vọng: Nhận diện 5 nhóm thách thức lớn:
  1. Nhận thức lịch sử chiến tranh và vấn đề sách giáo khoa.
  2. Vấn đề Đài Loan trong quan hệ an ninh Mỹ - Nhật.
  3. Tranh chấp chủ quyền biển đảo và quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên (khí đốt tại vùng biển tranh chấp).
  4. Hiện đại hóa quân sự và an ninh quốc phòng của mỗi nước.
  5. Sự cạnh tranh vị thế quốc tế, cụ thể là việc Trung Quốc phản đối nỗ lực của Nhật Bản trở thành Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Chương khép lại bằng dự báo triển vọng hợp tác kinh tế - chính trị dựa trên sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng chặt chẽ giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng kết các mốc phát triển mang tính quy luật và dữ liệu kinh tế - chính trị quan trọng trong quan hệ song phương:

Chỉ số / Mốc sự kiện	Giai đoạn 1949 – 1971	Giai đoạn 1972 – 1990	Giai đoạn 1991 – 2007
Khuôn khổ chính trị	Đối đầu Chiến tranh Lạnh; ngoại thương tư nhân (L-T, MT).	Tuyên bố chung (1972); Hiệp ước Hòa bình Hữu nghị (1978).	Quan hệ đối tác đan xen cạnh tranh chiến lược và tranh chấp chủ quyền.
Kim ngạch thương mại	Từ 23,5 triệu USD (1960) lên ~1 tỷ USD (1971).	Tăng từ ~1 tỷ USD (1972) lên 18,183 tỷ USD (1990).	Quy mô thương mại song phương tiếp tục mở rộng vượt bậc.
Viện trợ ODA & Vốn vay	Không có viện trợ chính thức.	Ohira viện trợ đợt I (1979); Nakasone cấp 470 tỷ Yên đợt II (1984); Kaifu nối lại đợt III (1990).	ODA từng bước điều chỉnh giảm dần và gắn với các điều kiện an ninh, kinh tế.
Đầu tư trực tiếp (FDI)	Không có hoạt động FDI.	691 dự án (1979–1989) với tổng vốn đạt 2,473 tỷ USD.	Tăng trưởng quy mô vốn lớn, dịch chuyển sâu vào chuỗi sản xuất chế tạo.

Về mặt học thuật và thực tiễn, tác giả đã:

• Hệ thống hóa một cách khách quan, đầy đủ các giai đoạn phát triển từ đối đầu sang bình thường hóa, hợp tác kinh tế và xuất hiện các mâu thuẫn mới giữa hai cường quốc Đông Á.
• Làm rõ bản chất chính sách ngoại giao linh hoạt của Trung Quốc: tận dụng nguồn vốn ODA, FDI và công nghệ hiện đại từ Nhật Bản để phục vụ mục tiêu "Bốn hiện đại hóa" trong khi vẫn kiên quyết giữ vững lập trường về các vấn đề lịch sử, Đài Loan và chủ quyền lãnh thổ.
• Chỉ ra tính độc lập tương đối và những hạn chế trong chính sách ngoại giao của Nhật Bản: vừa chịu sự ràng buộc của liên minh an ninh với Mỹ, vừa phải bảo đảm lợi ích kinh tế sống còn tại thị trường rộng lớn của Trung Quốc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do điều kiện tiếp cận tư liệu tại thời điểm năm 2008, đề tài chủ yếu khai thác các nguồn sách báo, giáo trình và tài liệu nghiên cứu bằng tiếng Việt (các ấn bản dịch thuật hoặc tổng hợp công bố trong nước), chưa trực tiếp tiếp cận các văn bản lưu trữ ngoại giao gốc bằng tiếng Nhật và tiếng Trung Quốc. Giai đoạn 1991–2007 được trình bày mang tính chất khái quát hóa theo các nhóm vấn đề chuyên đề hơn là phân tích chi tiết từng năm như giai đoạn 1972–1990.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Nghiên cứu có thể mở rộng khảo sát giai đoạn sau năm 2008 – thời điểm đánh dấu sự đảo chiều lịch sử khi quy mô GDP của Trung Quốc chính thức vượt qua Nhật Bản (năm 2010), làm thay đổi căn bản tương quan lực lượng, cán cân quyền lực và cấu trúc an ninh khu vực Đông Á.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Lịch sử Thế giới, Lịch sử Quan hệ Quốc tế, Quốc tế học, Đông phương học (Nhật Bản học, Trung Quốc học).
• Những người nghiên cứu chính sách đối ngoại của các nước lớn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
• Phần đáng tham khảo nhất là Chương I và Chương II, nơi tác giả phục dựng chi tiết các điều khoản thương lượng ngoại giao (quá trình ký kết Tuyên bố chung 1972, đàm phán điều khoản chống bá quyền trong Hiệp ước 1978) và hệ thống số liệu cụ thể về cơ chế mậu dịch tư nhân, ODA và vốn đầu tư FDI thời kỳ đầu mở cửa của Trung Quốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. "Mậu dịch L-T" và "Mậu dịch MT" trong giai đoạn 1949–1971 là gì?
Đây là hai hình thức thương mại bán chính thức giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong giai đoạn chưa có quan hệ ngoại giao. "Mậu dịch L-T" được ký tháng 11/1962 giữa Liêu Thừa Chi (phía Trung Quốc) và Takasaki Tatsunosuke (phía Nhật Bản). Khi hiệp định L-T hết hạn năm 1967, hai nước ký "Bản ghi nhớ ngoại thương" vào tháng 3/1968, thiết lập cơ chế mậu dịch MT dựa trên 3 nguyên tắc chính trị do Trung Quốc đưa ra.

2. Ba nội dung chính trong Tuyên bố chung Trung - Nhật ngày 29/9/1972 là gì?
Bản Tuyên bố chung ký giữa Thủ tướng Tanaka Kakuei và Thủ tướng Chu Ân Lai gồm 9 điểm, trong đó có 3 nội dung mấu chốt: (1) Tuyên bố kết thúc tình trạng không bình thường kéo dài giữa hai nước; (2) Nhật Bản chính thức công nhận Đài Loan là một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc; (3) Phía Trung Quốc tuyên bố từ bỏ yêu cầu đòi Nhật Bản bồi thường chiến tranh.

3. Vì sao đàm phán Hiệp ước Hòa bình Hữu nghị Trung - Nhật bị kéo dài từ 1974 đến 1978?
Nguyên nhân chủ yếu do bất đồng xoay quanh "điều khoản chống bá quyền". Trung Quốc kiên quyết yêu cầu đưa điều khoản này vào hiệp ước nhằm xây dựng mặt trận kiềm chế Liên Xô. Ngược lại, Nhật Bản không muốn làm tổn hại quan hệ ngoại giao với Liên Xô nên đã bác bỏ. Đàm phán chỉ khai thông vào tháng 8/1978 khi hai bên nhất trí công thức thỏa hiệp: khẳng định phản đối bá quyền nhưng bản hiệp ước không nhằm vào bất kỳ nước thứ ba cụ thể nào.

4. Sau sự kiện Thiên An Môn (1989), Nhật Bản có phản ứng như thế nào đối với các lệnh trừng phạt Trung Quốc của khối G7?
Mặc dù buộc phải tạm ngừng các chuyến thăm cấp bộ trưởng và đóng băng các gói viện trợ theo quyết định chung của phương Tây, Nhật Bản chủ trương không cô lập Trung Quốc. Tại Hội nghị G7, Nhật Bản đã đấu tranh đưa điều khoản phản đối cô lập hóa Trung Quốc vào tuyên bố chung. Sau đó, Nhật Bản là quốc gia phương Tây đầu tiên phá vỡ thế bao vây cô lập thông qua việc viện trợ nhân đạo cho Tứ Xuyên (8/1989), ký viện trợ 4,87 tỷ Yên (12/1989) và Thủ tướng Kaifu tuyên bố nối lại gói ODA đợt III vào tháng 7/1990.

5. Thỏa thuận Plaza năm 1985 đã tác động như thế nào đến dòng vốn FDI của Nhật Bản vào Trung Quốc?
Thỏa thuận Plaza khiến giá trị đồng Yên tăng vọt (từ 1 USD = 263 Yên năm 1985 lên 1 USD = 138 Yên năm 1987), gây khó khăn lớn cho xuất khẩu hàng hóa trực tiếp từ Nhật Bản. Buộc các tập đoàn Nhật Bản phải đẩy mạnh đầu tư sản xuất ra nước ngoài để hạ giá thành. Kết hợp với việc Trung Quốc ban hành Luật Doanh nghiệp (1986) và mở cửa các vùng ven biển, dòng vốn FDI của Nhật Bản vào Trung Quốc đã tăng mạnh, đạt 691 dự án với tổng vốn 2,473 tỷ USD trong giai đoạn 1979–1989.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Xuân Giáp đã tái hiện một cách khoa học, hệ thống và chi tiết tiến trình 35 năm quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản (1972–2007) trên cả hai bình diện chính trị và kinh tế. Công trình làm rõ tính chất phức tạp của mối quan hệ song phương: vừa hợp tác sâu rộng về thương mại, viện trợ ODA và đầu tư FDI, vừa tồn tại những mâu thuẫn sâu sắc về nhận thức lịch sử, an ninh và chủ quyền lãnh thổ. Đây là tài liệu tổng hợp có giá trị học thuật và tư liệu cao đối với việc nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế khu vực Đông Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT QUAN HỆ TRUNG ~ NHẬT TỪ NĂM 1949 ĐẾN 1972. Trong 23 năm trước khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao. Trung Quốc và Nhật Bản là hai nước láng giếng có mối quan hệ từ lâu đời trong quá khứ tiếp tục rơi vào tình trạng căng thẳng đối đầu. Do ảnh hưởng của chiến tranh lạnh Đông - Tây do Mỹ và Liên Xô (cũ) phát động.

Ngoài ra, còn do ảnh hưởng của tình hình cụ thể ở mỗi nước. Mặc dù vậy các nhà lãnh đạo hai nước đã không ít lần muốn bình thường hóa quan hé ngoại giao. Đối với Trung Quốc trong giai đoạn nay đã diễn ra nhiều cuộc đấu tranh quyền lực, thực hiện các phong trào * Đại nhảy vọt”, * Đại công xã”, “cách mạng văn hóa. làm cho đất nước bị suy yếu.

Lúc này, Mỹ thực hiện chính xách bao vây kinh tế, cô lập ngoại giao làm che sự khó khăn đó càng nghiêm trọng hơn. Trước những khó khăn đó Trung Quốc phải tim kiếm đồng minh, nước này đã tìm cách cải thiện quan hệ với Nhật Bản để giảm sự cô lập với bên ngoài. Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ II là nước bại trận, đất nước bj tàn pha, nền kinh tế suy thoái do đó trong thời điểm này việc khôi phục lại nền kinh tế sau chiến tranh là việc quan trong và cẩn thiết. Trung Quốc với thị trường rộng lớn và tài nguyên thiên nhiên phong phú là nơi cẩn thiết cho Nhật Bản trong công cuộc khôi phục lại nén kính tế.

Tuy nhiên sau chiến tranh nước Nhật bị Mỹ chiếm đóng nên chính sách ngoại giao của Nhật cũng phụ thuộc vào chính sách của Mỹ. Và lúc này thì Mỹ và Trung Quốc đang đối đấu nên chính xách của Nhật Bản với Trung SVTH © Nguyễn Xuân Giáp Trang 9 Nhìn lại 35 năm quan hé Trung — Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) Quốc cũng là chính sách chống Trung Quốc. Vì vậy trong giai đoạn này mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản bị chi phối bởi một quan hệ My - Trung Quốc. Nếu mối quan hệ Mỹ - Trung Quốc thay đổi thì mối quan hệ Trung - Nhật cũng thay đổi theo.

QUAN HỆ CHÍNH TRI Ngày 1-10-1949. Cách mang Trung Quốc thành công, nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ra đời và đi theo con đường Xã hội chủ nghĩa. Thắng lợi của Đảng Cộng sản Hoa lục diễn ra trong thời điểm quan hệ Xô - Mỹ đã đoạn tuyệt. Điều kiện này đã không cho phép các nhà lãnh đạo Trung Quốc có nhiều lựa chọn cho chính sách đốt ngoại.

Sau một thời gian dài cân nhắc Mao Trạch Đông lựa chọn chính sách “Nhất biên đảo”. Cuộc đàm phán giữa L.Stalin và Mao Trach Đông tại Macxcova kéo dài suốt gan 2 tháng (từ tháng 12 năm 1949 đến thang | năm 1950), Trung Quốc đã cho ra đời "Hiệp ước Hòa bình và tương trợ lẫn nhau". Hiệp ước đã tạo chỗ dựa vững chắc và đáng tin cậy để giới lãnh đạo Trung Quốc dồn sức cho công tác đối nội. Tháng 5 năm 1950 cuộc chiến tranh Triểu Tiên bùng nổ dẫn đến Trung Quốc và Mỹ xung đột với nhau.

Mỹ đã thực hiện chính sách phong tỏa kinh tế, cô lập ngoại giao đối với Trung Quốc va ủng hộ chính quyển Tưởng Giới Thạch ở Đài Loan. Đồng thời Mỹ đã lôi kéo Nhật Bản vào đồng minh chống cộng của mình bằng ~ Hiệp ước Án ninh Nhật - Mỹ”. Hành động này đã bị Trung Quốc phản đối. Vẻ phía Nhật lúc này cũng muốn thiết lập quan hệ với Trung Quốc vì Trung Quốc có một thị trường rộng lớn.

Thủ tướng Yashida của Nhật phát biểu: * Tôi cho rằng vấn để Trung Quốc cẩn phải giải quyết một cách tự chủ mà không liên quan đến hệ tư tưởng, mối quan hệ với Trung Quốc hiện nay đang được xem xét từ mặt mậu dịch và tùy theo bước đi của phía Trung Quốc, Nhật Bản có thể đặt Văn phòng ở Thượng Hải". Tuy nhiên, dưới sức ép của Mỹ Chính phủ Nhật cho dù nuối tiếc thị trường Trung Quốc cùng không đám quay lưng lại với Mỹ nên Chính phủ Nhật Ban đã quay sung công nhận Chính phủ Dai Loan. Tháng 4- 1952 Nhật Bản và Đài Loan SVTH : Nguyễn Xuân Giáp Trang 10 Nhìn lại 35 năm quan hệ Trung — Nhật GVHD:TS Lé Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) đã kí “ Hiệp định Hòa bình Nhật - Hoa". Phía Trung Quốc đã kịch liệt phê phán hiệp định này.

Quan hệ Trung Quốc — Nhật Bản ngày càng trở nên căng thẳng. Mỹ nhân tế can trở quan hệ Trung - Nhật Sau chiến tranh thế giới thứ II Mỹ đã vi phạm những quyết định thỏa thuận ở Cai rô và Yanta, fim cách ủng hộ các lực lượng thân Mỹ ở Nhật hạn chế vai trò ảnh hưởng của Liên Xô ở Nhật Bản. Lúc này Tổng tư lệnh Mỹ ở Nhật có quyền hạn rất lớn làm Chủ tịch hội đồng Đồng minh. Lợi dụng điều đó Mỹ đã thao túng chính quyền nước Nhật nhằm biến Nhật thành một nước lệ thuộc chịu sự chi phối kinh tế và chính trị của mình.

Năm 1948 bộ chỉ huy quân đội chiếm đóng Mỹ giúp cho phái hữu lên nấm chính quyền ở Nhat, chính phủ của Thủ tướng Yoshida đã tích cực hợp tác với lực lượng chiếm đóng của Mỹ. Sau khi thỏa thuận với chính phủ Anh về bản dự thảo. Mỹ triệu tập Hội nghị Hòa bình ở San Francisco để ký hòa ước với Nhật. Nhưng Trung Quốc lúc này cũng là nước chịu nhiều thiệt hại do cuộc xâm lược Nhật và có nhiều đóng góp vào chiến thấng phát xít Nhật lại không được mời tham dự hội nghị điểu này làm cho Trung Quốc bất bình.

Mục đích của Mỹ đưa Nhật vào địa vị bất bình đẳng đối với Mỹ, gây thiệt hại cho CHND Trung Hoa và Liên Xô nhưng đã bị Liên Xô phan đối. Mặc dù vậy ngày 8/9/1951 Hiệp ước hòa bình đã được kí kết giữa Nhật và 48 nước theo dự thảo Mỹ đưa ra. Tuy nhiên Liên Xô và một số nước không kí hòa ước gọi đây là “hòa ước riêng rẻ” và tình trạng chiến tranh giữa Nhật và các nước xã hội chủ nghĩa vẫn chưa chấm dứt. Như vậy, Hoda ước với Nhật đã làm phương hại đến lợi ích của CHND Trung Hoa và mội số nước làm cho quan hệ Trung — Nhật trở nên căng thẳng.

Cùng ngày 8/ 9/ 1951 Nhật Bản và Mỹ đã kí hiệp ước an ninh Nhật - Mỹ. Qua hiệp ước này thi Mỹ có quyền trực tiếp can thiệp bằng quân xự vào công việc nội bộ của Nhật Bản. Với hiệp ước này thì My thực hiện được âm mưu biến Nhật Bản thành một thành viên trung thành của Mỹ và can cứ quân sự lâu đài của Mỹ ở Viễn Đông, nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc và Liên Xô. Khi Nhật Bản kí kết Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ làm cho những chính SVTH : Nguyễn Xuân Giáp Trang 11 Nhìn lại 35 năm quan hệ Trung — Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) sách của Nhật Bản phụ thuộc vào chính sách của Mỹ.

Ngoài ra chính sách ngoại giao của Nhật Bản còn phụ thuộc vào Mỹ hơn nữa khi kí “Hiệp định Hành chính” ngày 28 / 2/ 1952. Với hiệp định này quân đội Mỹ được sử dụng nhiều hãi căng và trường bay cũng như căn cứ quân xự phục vụ cho cuộc chiến Triểu Tiên của Mỹ. Tháng 10 năm 1953 không lâu sau khi chiến tranh Triểu Tiên chấm dứt Nhật Bản và Mỹ đã ký một bản thông cáo chung. Ngày 8 /3 /1954 hai nước kí Hiệp ước tưởng trợ trong linh vực quốc phòng ”.

Như vậy cuộc chiến tranh Triểu Tiên đã làm cho Mỹ thay đổi hoàn toàn chính sách đối với Nhật, đưa nước này thành đồng minh trong chiến lược “ngăn chan hoạt động bành trướng của chủ nghĩa cộng sản Xô Viết ở Đông Bắc A và trên phạm vi toàn cầu. Ở Đông Bắc A đã xuất hiện liền minh thứ hai: "Liên minh Mỹ - Nhật làm đối trọng với liên minh Xô - Trung” * Như vậy lúc này Trung Quốc và Nhật Bản là hai nước ở hai liên minh khác nhau nên mâu thuẫn với nhau, đồng thời hai nước cũng chịu ảnh hưởng của nước déng minh với mình. Hai nước Trung, Nhật đi theo hai chế độ xã hội khác nhau, Trung Quốc theo chế độ xã hội chủ nghĩa còn Nhật bản theo chế độ tư bản chủ nghĩa và phụ thuộc vào Mỹ. Trong khi Mỹ đang đối đầu với Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa nên Nhật Bản cũng phải thực hiện chính sách đối đấu với Trung Quốc.

Chính sách thân Mỹ của Nhật làm cho quan hệ giữa Nhật và Trung Quốc lạnh nhạt không phát triển được. Mãi đến cuối những năm 50 quan hệ giữa Trung Quốc va Nhật Bản tốt dan lên khi, nhân dân Nhật Bản phản đối gay gắt chính sách quá lệ thuộc vào Mỹ làm tổn hại đến lợi ích dân tộc. Chính phủ Nhật buộc phải diéu chỉnh chính sách đối với các nước xã hội chủ nghĩa. Biểu hiện là tháng 10 năm 1956 Liên Xô và Nhật Bản đồng ý chấm dứt chiến tranh về mặt kỹ thuật, lập lại quan hệ ngoại giao.

Trung Quốc tuy chưa có quan hệ nhà nước chính thức, nhưng các đại biểu của giới kinh doanh Nhật Bản đã cùng các tổ chức thương mại Trung Quốc kí kết hiệp định trao * Gọi tất là Hiệp ước MDA * Lê Phụng Hoàng, Lich xử quan hệ quốc tế suu chiến tranh thế gidi thd hai (tập L: 1945 - 1975) tủ sách ĐHSP TP. 60, SVTH : Nguyễn Xuân Giúp Trang 12 Nhìn lại 35 nam quan hệ Trung = Nhật GVHD:TS Lê Phụng Hoàng (Từ 1972 đến 2007) đổi hàng hóa. Đây là biểu hiện tốt trong quan hệ Trung - Nhật, nhưng vẫn chưa được thiết lập chính thức. Và quan hệ Trung - Nhật chỉ được thiết lập khi không có sự can trở của Mỹ.

Chính vì vậy, sau khi Tổng thống Mỹ Nixơn thăm Trung Quốc năm 1972 và cho ra đời bản “Thong cáo Thượng Hải" với bản tuyên bế này thì quan hệ Trung Quốc và Mỹ đã chuyển từ đối đầu sang đối thoại. Và khi Mỹ và Trung Quốc bình thường quan hệ ngoại giao thì Nhật Bản mới thiết lập được quan hệ ngoại giao với Trung Quốc. Điều này chứng tỏa Mỹ là nhân tố quyết định đến quan hệ Trung - Nhật trong giai đoạn này .2 Những hiệp định ngoại thương tư nhân thúc đẩy quan hệ Trung - Nhật. Trong thời gian này, chính sách của Nhật Bản đối vơi Trung Quốc bị quy định hởi chính sách “ Phong tỏa Trung Quốc” của Mỹ.