Quá Trình Điều Chỉnh Chính Sách An Ninh Của Nhật Bản Hai Mươi Năm Sau Chiến Tranh Lạnh (1991-2011)

Luận án tiến sĩ phân tích sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản từ 1991 đến 2011 sau chiến tranh lạnh, nêu bật những thay đổi quan trọng.

• Tác giả: Trương Việt Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Giáp
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quá Trình Điều Chỉnh Chính Sách An Ninh Của Nhật Bản Hai Mươi Năm Sau Chiến Tranh Lạnh (1991-2011)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Những vấn đề đặt ra và luận án sẽ giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH AN NINH CỦA NHẬT BẢN TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2011
• 2.1. Một số khái niệm và quan niệm của Nhật Bản về an ninh
• 2.2. Khái quát chính sách an ninh của Nhật Bản thời kỳ Chiến tranh lạnh
• 2.3. Những nhân tố bên ngoài
• 2.3.1. Những thay đổi của tình hình chính trị, an ninh thế giới và khu vực Châu Á-Thái Bình Dương kể từ sau Chiến tranh lạnh
• 2.3.2. Những đe dọa an ninh trực tiếp đối với Nhật Bản
• 2.3.3. Điều chỉnh chính sách hợp tác an ninh của Mỹ đối với Nhật Bản
• 2.3.4. Xu hướng ủng hộ của cộng đồng quốc tế
• 2.4. Những nhân tố bên trong
• 2.4.1. Sự thay đổi tư duy trong chính giới Nhật Bản với mong muốn trở thành “quốc gia bình thường”
• 2.4.2. Phản ứng tích cực trong dư luận công chúng Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG ĐIỀU CHỈNH VÀ THỰC TẾ TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH AN NINH CỦA NHẬT BẢN GIAI ĐOẠN 1991 – 2011
• 3.1. Nội dung những điều chỉnh trong chính sách an ninh của Nhật Bản
• 3.2. Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng năm 1995 (NDPG 1995)
• 3.3. Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng năm 2004 (NDPG 2004)
• 3.4. Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng năm 2010 (NDPG 2010)
• 3.5. Thực tế triển khai chính sách
• 3.5.1. Tích cực hiện đại hóa quân đội
• 3.5.2. Đẩy mạnh hợp tác quân sự với Mỹ và các đối tác trong khu vực
• 3.5.3. Tăng cường triển khai các hoạt động hợp tác hòa bình quốc tế
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC NHẬT BẢN ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH AN NINH TRONG HAI THẬP NIÊN SAU CHIẾN TRANH LẠNH
• 4.1. Nhận xét về sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản giai đoạn 1991-2011
• 4.2. Đánh giá tác động
• 4.2.1. Tác động đối với tình hình an ninh thế giới và khu vực
• 4.2.2. Tác động đối với quan hệ Nhật-Mỹ
• 4.2.3. Tác động đối với Việt Nam
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách An Ninh Nhật Bản 1991 2011 Giới Thiệu

Nhật Bản là một quốc gia với nhiều bất ngờ, dù diện tích và dân số khiêm tốn nhưng đã nhiều lần gây ngạc nhiên cho thế giới trong thế kỷ XX. Từ chiến thắng trước Nga hoàng đến sự trỗi dậy thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Sau Chiến tranh Lạnh, dư luận dự đoán về khả năng Nhật Bản khôi phục quyền lực quân sự, khẳng định vị thế cường quốc thực sự. Hiến pháp hòa bình do Mỹ soạn thảo, đặc biệt là Điều 9, hạn chế khả năng quân sự của Nhật Bản. Tuy nhiên, sự thay đổi trong và ngoài nước sau Chiến tranh Lạnh thúc đẩy Nhật Bản thay đổi. Chính sách an ninh thụ động không còn phù hợp. Từ thập niên 90, Nhật Bản tích cực xây dựng chính sách an ninh năng động, tự chủ hơn, nhằm khôi phục quyền lực quân sự. Việc Nhật Bản điều chỉnh chính sách an ninh có tác động lớn, các quốc gia cần nghiên cứu để hoạch định chính sách đối ngoại phù hợp. Đặc biệt đối với Việt Nam, việc nghiên cứu này là cấp thiết, khi Nhật Bản là đối tác chiến lược quan trọng.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Chính Sách An Ninh Nhật Bản

Nghiên cứu chính sách an ninh Nhật Bản giúp Việt Nam hiểu rõ hơn về ý đồ khôi phục quyền lực quân sự của nước này, từ đó có thể tranh thủ Nhật Bản làm đối trọng với Trung Quốc. Hiện tại, quan hệ Việt-Nhật chủ yếu phát triển trong lĩnh vực kinh tế, hợp tác an ninh còn hạn chế. Nghiên cứu này cung cấp thông tin và đánh giá hữu ích cho Chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách với Nhật Bản, giúp mở ra khả năng hợp tác trong lĩnh vực an ninh. Trong bối cảnh bão hòa các công trình nghiên cứu về kinh tế và văn hóa-xã hội Nhật Bản, nghiên cứu này đóng góp quan trọng cho việc phát triển các nghiên cứu về Nhật Bản ở khía cạnh chính trị-an ninh.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Luận Án

Luận án hướng đến mục tiêu phân tích quá trình điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản từ năm 1991 đến năm 2011, làm rõ những thay đổi trong chính sách an ninh và tác động của nó đến tình hình an ninh quốc tế, khu vực và Việt Nam. Mục tiêu này góp phần làm sáng tỏ nỗ lực khôi phục quyền lực quân sự để trở thành “quốc gia bình thường” của Nhật Bản trong hai thập niên sau Chiến tranh Lạnh. Đối tượng nghiên cứu là chính sách an ninh của Nhật Bản, đặc biệt là chính sách an ninh-quốc phòng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2011. Mốc thời gian này được chọn vì năm 1991 đánh dấu sự kết thúc Chiến tranh Lạnh và Chiến tranh Vùng Vịnh, còn năm 2011 là năm Nhật Bản bắt đầu triển khai “Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng 2010” (NDPG 2010).

II. Thách Thức An Ninh Mối Đe Dọa Đối Với Nhật Bản Sau 1991

Sau Chiến tranh Lạnh, Nhật Bản đối mặt với nhiều thách thức an ninh mới. Tình hình chính trị thế giới và khu vực Châu Á-Thái Bình Dương thay đổi. Sự trỗi dậy của Trung Quốc, vấn đề hạt nhân Triều Tiên và khủng bố quốc tế trở thành những mối đe dọa an ninh trực tiếp. Nhật Bản cũng phải đối mặt với các vấn đề an ninh biển, phòng thủ tên lửa. Điều này đòi hỏi Nhật Bản phải điều chỉnh chính sách an ninh để đối phó với các mối đe dọa mới. Sự thay đổi tư duy trong chính giới Nhật Bản, mong muốn trở thành “quốc gia bình thường”, và phản ứng tích cực trong dư luận công chúng cũng là những yếu tố thúc đẩy sự thay đổi này. Hợp tác an ninh đa phương và thay đổi chính trị nội bộ Nhật Bản cũng ảnh hưởng đến chính sách an ninh.

2.1. Biến Động Địa Chính Trị Khu Vực Châu Á Thái Bình Dương

Sự trỗi dậy của Trung Quốc là một thách thức lớn đối với Nhật Bản. Trung Quốc tăng cường sức mạnh quân sự và ảnh hưởng kinh tế trong khu vực. Nhật Bản lo ngại về sự mở rộng của Trung Quốc trên Biển Hoa Đông và Biển Đông. Vấn đề hạt nhân Triều Tiên cũng là một mối đe dọa nghiêm trọng. Triều Tiên liên tục thử nghiệm vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo, gây lo ngại cho an ninh khu vực. Nhật Bản phải tăng cường khả năng phòng thủ tên lửa để bảo vệ lãnh thổ. Khủng bố quốc tế cũng là một mối đe dọa mới đối với Nhật Bản. Các tổ chức khủng bố có thể tấn công các mục tiêu của Nhật Bản ở trong và ngoài nước.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tư Duy Chính Trị Nội Bộ Nhật Bản

Sự thay đổi tư duy trong chính giới Nhật Bản là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự điều chỉnh chính sách an ninh. Nhiều chính trị gia Nhật Bản mong muốn Nhật Bản trở thành “quốc gia bình thường”, có vai trò lớn hơn trong khu vực và trên thế giới. Họ cho rằng Nhật Bản cần phải tăng cường sức mạnh quân sự để bảo vệ lợi ích quốc gia. Phản ứng tích cực trong dư luận công chúng Nhật Bản cũng ủng hộ sự điều chỉnh chính sách an ninh. Nhiều người Nhật Bản cho rằng Nhật Bản cần phải tự bảo vệ mình, không nên quá phụ thuộc vào Quan hệ an ninh Nhật - Mỹ.

2.3. Điều Chỉnh Chính Sách Hợp Tác An Ninh Nhật Mỹ

Mỹ điều chỉnh chính sách hợp tác an ninh với Nhật Bản sau Chiến tranh Lạnh. Mỹ khuyến khích Nhật Bản tăng cường vai trò trong khu vực và trên thế giới. Mỹ và Nhật Bản tăng cường hợp tác quân sự, đặc biệt là trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa. Mỹ cũng ủng hộ Nhật Bản sửa đổi Hiến pháp hòa bình để tăng cường khả năng quân sự. Sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản. Nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới ủng hộ Nhật Bản đóng vai trò lớn hơn trong việc duy trì hòa bình và ổn định.

III. Nội Dung Điều Chỉnh Chính Sách An Ninh Nhật Bản 1991 2011

Từ năm 1991 đến năm 2011, Nhật Bản đã thực hiện nhiều điều chỉnh quan trọng trong chính sách an ninh. Các Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng (NDPG) năm 1995, 2004 và 2010 là những văn bản quan trọng thể hiện sự thay đổi trong tư duy và chiến lược an ninh của Nhật Bản. Các NDPG này nhấn mạnh vai trò của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) trong việc bảo vệ lãnh thổ, tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế. Nhật Bản cũng tích cực hiện đại hóa quân đội, tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ và các đối tác trong khu vực.

3.1. Nguyên Tắc Chỉ Đạo Chương Trình Quốc Phòng Năm 1995 NDPG 1995

NDPG 1995 đánh dấu sự thay đổi trong tư duy an ninh của Nhật Bản. Văn bản này nhấn mạnh vai trò của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) trong việc bảo vệ lãnh thổ. JSDF cũng được phép tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế (PKO). NDPG 1995 cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác an ninh với Mỹ. Văn bản này khẳng định rằng liên minh Nhật-Mỹ là nền tảng của an ninh Nhật Bản.

3.2. Nguyên Tắc Chỉ Đạo Chương Trình Quốc Phòng Năm 2004 NDPG 2004

NDPG 2004 tiếp tục nhấn mạnh vai trò của JSDF trong việc bảo vệ lãnh thổ và tham gia vào các hoạt động PKO. Văn bản này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối phó với các mối đe dọa mới, như khủng bố quốc tế và tấn công mạng. NDPG 2004 cũng kêu gọi tăng cường hợp tác an ninh với các đối tác khác trong khu vực, như Hàn Quốc và Australia.

3.3. Nguyên Tắc Chỉ Đạo Chương Trình Quốc Phòng Năm 2010 NDPG 2010

NDPG 2010 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong chính sách an ninh của Nhật Bản. Văn bản này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc. NDPG 2010 cũng kêu gọi tăng cường khả năng răn đe của JSDF. Văn bản này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác an ninh với Mỹ và các đối tác khác trong khu vực.

IV. Triển Khai Thực Tế Hiện Đại Hóa Quân Đội Nhật Bản 1991 2011

Để thực hiện các mục tiêu đề ra trong các NDPG, Nhật Bản đã tích cực hiện đại hóa quân đội. Chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản tăng lên đáng kể. JSDF được trang bị các loại vũ khí và trang thiết bị hiện đại. Nhật Bản cũng tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ và các đối tác trong khu vực. Nhật Bản tham gia vào nhiều cuộc tập trận quân sự chung với Mỹ và các nước khác. Nhật Bản cũng tăng cường triển khai các hoạt động hợp tác hòa bình quốc tế.

4.1. Tăng Cường Hợp Tác Quân Sự Với Mỹ Và Đối Tác Khu Vực

Nhật Bản tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm các cuộc tập trận chung, trao đổi thông tin tình báo và phát triển công nghệ quân sự. Nhật Bản cũng tăng cường hợp tác quân sự với các đối tác khác trong khu vực, như Hàn Quốc, Australia và Ấn Độ. Mục tiêu của việc tăng cường hợp tác quân sự là để đối phó với các mối đe dọa an ninh chung và tăng cường khả năng phối hợp quân sự.

4.2. Mở Rộng Hoạt Động Hợp Tác Hòa Bình Quốc Tế PKO

Nhật Bản tích cực tham gia vào các hoạt động PKO do Liên Hợp Quốc chủ trì. JSDF đã được triển khai đến nhiều khu vực trên thế giới để tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình, cứu trợ nhân đạo và tái thiết. Việc tham gia vào các hoạt động PKO giúp Nhật Bản tăng cường vai trò trong khu vực và trên thế giới.

V. Đánh Giá Tác Động Ảnh Hưởng Từ Chính Sách An Ninh Mới Của Nhật

Việc Nhật Bản điều chỉnh chính sách an ninh đã có những tác động đáng kể đối với tình hình an ninh thế giới và khu vực. Sự thay đổi này tác động đến quan hệ an ninh Nhật-Mỹ. Nó cũng có những ảnh hưởng nhất định đến Việt Nam. Chính sách an ninh mới của Nhật Bản góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Tuy nhiên, nó cũng gây ra những lo ngại về khả năng Nhật Bản trở lại chủ nghĩa quân phiệt.

5.1. Tác Động Đến Tình Hình An Ninh Thế Giới Và Khu Vực

Việc Nhật Bản tăng cường sức mạnh quân sự và vai trò trong khu vực có thể giúp cân bằng sức mạnh và ngăn chặn các hành động gây hấn. Tuy nhiên, nó cũng có thể gây ra những phản ứng từ các nước láng giềng, đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc. Cần có những biện pháp để giảm thiểu căng thẳng và xây dựng lòng tin giữa các bên.

5.2. Ảnh Hưởng Đối Với Quan Hệ An Ninh Nhật Mỹ

Chính sách an ninh mới của Nhật Bản giúp tăng cường quan hệ an ninh với Mỹ. Hai nước tăng cường hợp tác quân sự và phối hợp chính sách. Tuy nhiên, Mỹ cũng lo ngại về khả năng Nhật Bản trở nên quá độc lập và giảm sự phụ thuộc vào Mỹ. Cần duy trì sự cân bằng trong quan hệ an ninh giữa hai nước.

5.3. Tác Động Đến Việt Nam Cơ Hội Và Thách Thức

Việc Nhật Bản tăng cường vai trò trong khu vực có thể tạo ra những cơ hội hợp tác mới cho Việt Nam. Việt Nam có thể hợp tác với Nhật Bản trong các lĩnh vực an ninh biển, phòng chống khủng bố và cứu trợ nhân đạo. Tuy nhiên, Việt Nam cũng cần phải thận trọng để không bị cuốn vào các tranh chấp giữa các nước lớn. Việc đánh giá chính sách an ninh Nhật Bản đóng vai trò quan trọng để Việt Nam chủ động hơn trong các mối quan hệ quốc tế.

VI. Kết Luận Xu Hướng Chính Sách An Ninh Nhật Bản Tương Lai

Chính sách an ninh của Nhật Bản sau Chiến tranh Lạnh đã trải qua một quá trình điều chỉnh sâu rộng. Từ một quốc gia phụ thuộc vào “ô an ninh Mỹ”, Nhật Bản đã trở nên chủ động và tích cực hơn trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia. Xu hướng này có thể sẽ tiếp tục trong tương lai, khi Nhật Bản đối mặt với những thách thức an ninh ngày càng phức tạp.

6.1. Chủ Nghĩa Hòa Bình Nhật Bản Thay Đổi Hay Duy Trì

Liệu chủ nghĩa hòa bình Nhật Bản có tiếp tục là nền tảng của chính sách an ninh Nhật Bản hay không vẫn là một câu hỏi mở. Tuy nhiên, có thể thấy rằng Nhật Bản đang dần từ bỏ các hạn chế về quân sự và tăng cường khả năng tự vệ.

6.2. Vai Trò Của Nhật Bản Trong Khu Vực Đối Tác Hay Đối Thủ

Liệu Nhật Bản sẽ đóng vai trò là đối tác hay đối thủ trong khu vực vẫn phụ thuộc vào cách Nhật Bản xây dựng quan hệ với các nước láng giềng. Cần có những nỗ lực để xây dựng lòng tin và tăng cường hợp tác để đảm bảo hòa bình và ổn định trong khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 – Tổng quan Chƣơng này trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách an ninh của Nhật Bản ở trong và ngoài nƣớc, cũng nhƣ chỉ rõ những vấn đề đặt ra và luận án sẽ giải quyết. Chương 2 – Những nhân tố tác động đến sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản từ năm 1991 đến năm 2011 Nội dung chƣơng này xem xét một số khái niệm về an ninh, chính sách an ninh và quan niệm về an ninh của Nhật Bản, đồng thời khái quát chính sách an ninh của nƣớc Nhật trong thời kỳ Chiến tranh lạnh và phân tích những nhân tố tác động bên trong và bên ngoài đến việc điều chỉnh chính sách an ninh của cƣờng quốc này trong giai đoạn sau đó. Chương 3 – Nội dung điều chỉnh và thực tế triển khai chính sách an ninh của Nhật Bản giai đoạn 1991-2011 Trong chƣơng này, những nội dung điều chỉnh cụ thể qua từng bản Nguyên tắc chỉ đạo chƣơng trình phòng thủ (NDPG) và thực tế triển khai chính sách an ninh của Nhật Bản kể từ năm 1991 đến năm 2011 sẽ đƣợc nghiên cứu, phân tích làm rõ. Chương 4 – Nhận xét và đánh giá tác động của việc Nhật Bản điều chỉnh chính sách an ninh trong hai thập niên sau Chiến tranh lạnh Chƣơng này sẽ rút ra những nhận xét về sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản trong hai thập niên sau Chiến tranh lạnh cũng nhƣ những đánh giá tác động của việc điều chỉnh này đối với tình hình an ninh thế giới, khu vực, quan hệ an ninh Nhật-Mỹ và đối với Việt Nam.

7 CHƢƠNG 1 – TỔNG QUAN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Có thể thấy, song song với khối lƣợng công trình khổng lồ nghiên cứu về kinh tế Nhật Bản từ trƣớc đến nay, trên thế giới cũng có khá nhiều công trình nghiên cứu về khía cạnh chính trị, đối ngoại, an ninh của nƣớc Nhật. Tuy nhiên, kể từ đầu thập niên 90 trở đi, đặc biệt là trong vài năm gần đây những nghiên cứu liên quan đến khía cạnh an ninh nói chung và chính sách an ninh của Nhật Bản nói riêng trở nên tăng vọt bởi những động thái của cƣờng quốc này trong các hoạt động an ninh, quốc phòng.

Liên quan đến nội dung đề tài nghiên cứu có các công trình có giá trị tham khảo dƣới đây: Thứ nhất là các công trình nghiên cứu trực tiếp về chính sách an ninh-quốc phòng của Nhật Bản. Có thể chia các công trình này thành các nhóm cụ thể nhƣ sau: (1) Nhóm công trình nghiên cứu chính sách an ninh-quốc phòng của Nhật Bản một cách tổng thể, theo trình tự giai đoạn phát triển Nhóm này gồm hai công trình đáng chú ý, thứ nhất là công trình Japan‟s defense policy and bureaucratic politics, 1976-2007 (Chính sách phòng vệ của Nhật Bản và nền chính trị quan liêu) của học giả Nhật Bản Takao Sebata (Nxb University Press of America, 2010). Đây là một trong số những công trình dƣới dạng sách nghiên cứu quá trình mở rộng quân sự và việc hoạch định chính sách phòng vệ của Nhật Bản theo trình tự giai đoạn phát triển từ năm 1976 đến năm 2007. Bên cạnh việc tập trung xem xét những điều chỉnh trong Nguyên tắc chỉ đạo chƣơng trình quốc phòng của Nhật Bản và đƣờng hƣớng hợp tác phòng vệ Mỹ-Nhật, công trình còn cho thấy mô hình chính trị quan liêu đƣợc áp dụng trong trƣờng hợp chính sách phòng vệ của 8 Nhật Bản cũng nhƣ những điểm tƣơng đồng và khác biệt trong việc hoạch định chính sách giữa Nhật Bản và Mỹ.

Công trình thứ hai là bài viết “Japan‟s changing security policy: An overall view” (Chính sách an ninh đang thay đổi của Nhật Bản: Một cái nhìn tổng thể) của Sharif Shuja đăng trên Contemporary Asian Studies, Số 1, 2006. Với cách tiếp cận lấy quốc gia làm trung tâm và quan điểm của chủ nghĩa hiện thực, bài viết đã xem xét sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản qua các giai đoạn, đặc biệt chú trọng giai đoạn Thủ tƣớng Koizumi lên nắm quyền. Bài viết cho rằng dƣới sự lãnh đạo của chính quyền Koizumi, Nhật Bản đã có những đánh giá thực tế và cứng rắn hơn về nhu cầu an ninh cũng nhƣ những lợi ích dài hạn của mình. (2) Nhóm công trình đi sâu phân tích nội dung của các bản Đại cương chương trình phòng thủ quốc gia của Nhật Bản Nhóm công trình này gồm các bài viết tiêu biểu nhƣ “Japan‟s national security policy: New directions, Old restrictions” (Chính sách an ninh quốc gia của Nhật Bản: Định hƣớng mới, hạn chế cũ) của Yasuhiro Matsuda, Asia Pacific Bulletin, số 95, 23/2/2011 với những phân tích so sánh bản Đại cƣơng chƣơng trình phòng thủ quốc gia 2010 với bản báo cáo “Tầm nhìn của Nhật Bản về những khả năng an ninh và phòng vệ tƣơng lai trong kỷ nguyên mới: Hƣớng tới một quốc gia kiến tạo hòa bình” (hay còn gọi là Báo cáo Sato) để từ những điểm chồng lấn giữa hai văn bản này rút ra những định hƣớng cho chính sách an ninh-quốc phòng của Nhật Bản, còn từ những khoảng cách giữa chúng làm rõ những hạn chế cũ vẫn đang tồn tại.

Ngoài ra, còn phải kể đến bài viết “Japan‟s defense and security policies: What‟s old, what‟s new, what‟s ahead” (Chính sách an ninh và phòng vệ của Nhật Bản: Cái gì cũ, cái gì mới, cái gì sắp tới) của Axel Berkofsky đăng trên Konrad-Adenauer Stiftung, 2/2012. Công trình này phân 9 tích những nội dung thay đổi quan trọng trong bản Đại cƣơng chƣơng trình phòng thủ quốc gia năm 2010 so với bản Đại cƣơng cũ năm 2004, nhấn mạnh vào các điểm nhƣ tái cấu trúc và phân bổ lực lƣợng quân sự, nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí, mở rộng đóng góp cho an ninh khu vực và toàn cầu. Tƣơng tự, bài viết “Japan‟s strategy of dynamic deterrence and defense forces” (Chiến lƣợc ngăn chặn tích cực và lực lƣợng phòng vệ của Nhật Bản) của Douglas John McIntyre đăng trên Features, số 65, quý 2, 2012 cũng là một công trình xem xét những điều chỉnh trong bản Đại cƣơng chƣơng trình phòng thủ quốc gia năm 2010 của Nhật Bản so với trƣớc, đồng thời chỉ ra những giá trị cốt lõi và lợi ích sống còn của cƣờng quốc này. Bài viết cho rằng bản Đại cƣơng năm 2010 đã cho thấy “một Nhật Bản đang trỗi dậy tìm kiếm sự tự trị và thanh thế thông qua sức mạnh quốc gia”.

(3) Nhóm công trình nghiên cứu những nhân tố có ảnh hưởng đến việc hoạch định chính sách an ninh-quốc phòng của Nhật Bản Các công trình này bao gồm thứ nhất là cuốn Japan‟s National Security Policy Infrastructure: Can Tokyo meet Washington‟s expectations (Cơ sở hạ tầng chính sách an ninh quốc gia của Nhật Bản: Liệu Tokyo có thể đáp lại những mong đợi của Washington hay không?) của tác giả Yuki Tatsumi (The Henry L. Công trình đã phân tích một số nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến việc hình thành chính sách an ninh quốc gia của Nhật Bản, đồng thời xem xét một cách hệ thống sự phát triển của các cơ quan phòng vệ dân sự, quân sự và cộng đồng tình báo cũng nhƣ khuôn khổ pháp lý điều chỉnh chính sách này. Bên cạnh đó, công trình cũng đánh giá về mức độ tiến triển của các cơ quan hiện tại đã tạo ra một cơ sở hạ tầng an ninh quốc gia chặt chẽ có khả năng đạt đƣợc những mục tiêu chính sách của Nhật Bản. Đặc biệt, công trình còn xem xét “khoảng cách mong đợi” giữa Tokyo 10 và Washington về khả năng và sự sẵn sàng đảm nhiệm các trách nhiệm mới trong liên minh của Nhật Bản.

Thứ hai là bài viết “Japan‟s security policy: from a peace state to an international state” (Chính sách an ninh của Nhật Bản: từ một quốc gia hòa bình đến một quốc gia quốc tế) của Bhubhindar Singh đăng trên The Pacific Review, tập 21, số 3, 2008 với nội dung nhấn mạnh nhân tố chủ yếu dẫn đến sự điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản là do thay đổi trong nhận thức về an ninh của nƣớc Nhật. Để chứng tỏ về sự thay đổi này bài viết đã đối chiếu các chuẩn mực trong ba lĩnh vực xác định chính sách an ninh của Nhật Bản bao gồm: định nghĩa của Nhật Bản về an ninh; đóng góp của Nhật Bản về mặt quân sự cho các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế; và cấp độ cơ quan (kiểm soát) Nhật Bản có trong chính sách an ninh của mình. Thứ ba là báo cáo nghiên cứu phối hợp giữa Trƣờng Hải quân Mỹ và Trung tâm Stimson năm 2012 nhan đề “How does the Democratic Party of Japan affect security policy?” (Đảng Dân chủ Nhật Bản có ảnh hƣởng thế nào đối với chính sách an ninh?) của hai học giả Rober Weiner và Yuki Tatsumi (PASCC Report, Naval Post Graduate School and Stimson Center, July 2012). Công trình này đã đi sâu xem xét những quan điểm chính sách, cơ cấu đảng phái và kiểu hoạch định chính sách của Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) đã ảnh hƣởng đến việc hoạch định chính sách an ninh của nƣớc Nhật nhƣ thế nào kể từ khi đảng này lên nắm quyền.

Ngoài ra, từ những điểm khác biệt qua các lần điều chỉnh các bản Đề cƣơng chƣơng trình phòng thủ quốc gia, báo cáo còn rút ra những gợi ý cho việc hoạch định chính sách an ninh trong tƣơng lai của Nhật Bản. Đây là công trình đƣợc viết từ đầu thập niên 90, ngay sau khi Chiến tranh lạnh vừa kết thúc với những đánh giá về tầm quan trọng của khu vực Đông Nam Á mà cụ thể là các nƣớc ASEAN trong chính sách an ninh của Nhật Bản trong giai đoạn mới, đồng thời xem xét khả năng ảnh hƣởng của việc Nhật Bản điều chỉnh chính sách đối với khu vực nói chung và đối với bản thân nƣớc Nhật nói riêng. Tiếp theo là cuốn Japan‟s security policy and the ASEAN Regional Forum: The search for multilateral security in the Asia-Pacific (Chính sách an ninh của Nhật Bản và Diễn đàn khu vực ASEAN: Tìm kiếm an ninh đa phƣơng ở Châu Á-Thái Bình Dƣơng) của Takeshi Yuzawa (Nxb Routledge, 2007). Công trình này xem xét những phát triển trong chính sách an ninh của Nhật Bản sau Chiến tranh lạnh với sự tham gia vào chủ nghĩa an ninh đa phƣơng ở Châu Á-Thái Bình Dƣơng, cụ thể là Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN (ARF).