Quan Hệ Giữa Nhật Bản và Các Nước Tiểu Vùng Sông Mekong Từ Sau Chiến Tranh Lạnh Đến Nay

Tài liệu nghiên cứu Quan hệ giữa nhật bản và các nước tiểu vùng sông n tranh lạnh đến nay, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Huỳnh Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tiến Lực
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới cận đại và hiện đại
• Đề tài: Quan Hệ Giữa Nhật Bản Và Tiểu Vùng Sông Mekong: Từ Chiến Tranh Lạnh Đến Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Nhật Bản và Tiểu Vùng Sông Mekong

Tiểu vùng sông Mekong, bao gồm các quốc gia có dòng Mekong chảy qua, đóng vai trò kết nối Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Nam Á. Vùng này có vị thế địa kinh tế, địa chính trị quan trọng trong khu vực châu Á Thái Bình Dương. Nhật Bản, với vị trí địa lý gần gũi, đã có quan hệ sớm với khu vực này. Từ thế kỷ VIII, đã có sự tiếp xúc giữa người Nhật và cư dân Mekong. Đến thế kỷ XVI-XVII, thuyền buôn Nhật Bản chiếm số lượng lớn nhất ở Đông Nam Á, tạo nên các phố Nhật sầm uất tại Hội An, Ayutthaya. Trải qua các giai đoạn lịch sử, quan hệ này đã trải qua nhiều thăng trầm. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, các nước Mekong bị Nhật Bản chiếm đóng. Sau chiến tranh, Mekong luôn chiếm vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản. Tuy nhiên, tình hình chính trị bất ổn ở Đông Dương đã hạn chế quan hệ chính trị, ngoại giao và kinh tế, thương mại.

1.1. Vị trí chiến lược của Tiểu vùng sông Mekong

Tiểu vùng sông Mekong đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các khu vực địa lý khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Vùng này có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, cung cấp sức lao động và là thị trường tiêu thụ lớn. Sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế của khu vực này có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh và thịnh vượng của toàn khu vực Đông Nam Á.

1.2. Lịch sử hình thành quan hệ Nhật Bản Mekong

Quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong có lịch sử lâu đời, bắt đầu từ các hoạt động thương mại và giao lưu văn hóa. Tuy nhiên, giai đoạn Chiến tranh Thế giới thứ hai đã gây ra những gián đoạn và thay đổi lớn trong quan hệ này. Sau chiến tranh, Nhật Bản đã dần khôi phục và tăng cường quan hệ với khu vực Mekong thông qua viện trợ phát triển và đầu tư kinh tế.

II. Thách Thức và Cơ Hội trong Quan Hệ Nhật Bản Mekong

Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh mở ra giai đoạn mới cho quan hệ Nhật Bản và Tiểu vùng sông Mekong. Nhật Bản nỗ lực thoát khỏi ảnh hưởng của Mỹ, vươn lên thành cường quốc chính trị tương xứng với tiềm lực kinh tế. Thương mại và đầu tư giúp Nhật Bản gây ảnh hưởng đến các nước đang phát triển, đặc biệt là Đông Nam Á. ASEAN trở thành tổ chức khu vực hoàn chỉnh, và Tiểu vùng sông Mekong trở thành khu vực địa kinh tế, địa chính trị quan trọng. Khu vực này có nguồn tài nguyên phong phú, thị trường lao động và tiêu thụ lớn. Sau khi vấn đề Campuchia được giải quyết năm 1991, các nước Mekong tập trung tái thiết và phát triển kinh tế. Các tổ chức và cơ chế hợp tác đa phương như MRC, GMS góp phần nâng cao vị thế chính trị của tiểu vùng. Tiểu vùng sông Mekong trở thành mục tiêu hợp tác lý tưởng đối với các cường quốc, trong đó có Nhật Bản.

2.1. Ảnh hưởng của cạnh tranh chiến lược khu vực

Sự trỗi dậy của Trung Quốc và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc lớn đang tạo ra những thách thức và cơ hội mới cho quan hệ Nhật Bản - Mekong. Nhật Bản cần phải điều chỉnh chính sách đối ngoại để duy trì vai trò và ảnh hưởng của mình trong khu vực, đồng thời đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của Tiểu vùng sông Mekong.

2.2. Các vấn đề phát triển bền vững và biến đổi khí hậu

Tiểu vùng sông Mekong đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên nước. Nhật Bản có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nước Mekong giải quyết những vấn đề này thông qua hợp tác kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đầu tư vào các dự án phát triển xanh.

2.3. Tác động của đại dịch COVID 19 đến hợp tác kinh tế

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động tiêu cực đến kinh tế và xã hội của các nước Tiểu vùng sông Mekong, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và giảm sút đầu tư. Nhật Bản có thể hỗ trợ khu vực phục hồi kinh tế thông qua các gói viện trợ tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy thương mại.

III. Viện Trợ ODA Nhật Bản Động Lực Phát Triển Mekong

Đối với Nhật Bản, tự do hóa thương mại và mở cửa thị trường của các nước Mekong tạo điều kiện thúc đẩy thương mại, đầu tư và mở rộng thị trường. Hợp tác về chính trị, ngoại giao, kinh tế, thương mại với các nước Mekong - thành viên ASEAN sẽ giúp Nhật Bản tăng cường quan hệ đầy đủ và toàn diện với ASEAN. Tiểu vùng sông Mekong đóng vai trò như một chất xúc tác thúc đẩy quan hệ giữa Nhật Bản và các nước ASEAN thuận lợi hơn. Quan hệ Nhật Bản - Tiểu vùng sông Mekong đang phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những cặp quan hệ quốc tế năng động và đầy triển vọng nhất ở khu vực châu Á Thái Bình Dương. Từ những năm 1990 đến nay, quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong đã phát triển không ngừng trên tất cả các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục.

3.1. Các lĩnh vực ưu tiên trong viện trợ ODA của Nhật Bản

Viện trợ ODA của Nhật Bản tập trung vào các lĩnh vực như phát triển cơ sở hạ tầng, năng lượng, nông nghiệp, giáo dục và y tế. Các dự án ODA của Nhật Bản đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của các nước Tiểu vùng sông Mekong.

3.2. Tác động của viện trợ ODA đến tăng trưởng kinh tế Mekong

Viện trợ ODA của Nhật Bản đã có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế của các nước Tiểu vùng sông Mekong, giúp cải thiện năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo việc làm. Tuy nhiên, hiệu quả của viện trợ ODA cũng phụ thuộc vào năng lực quản lý và sử dụng vốn của các nước nhận viện trợ.

3.3. Đánh giá hiệu quả và tính bền vững của các dự án ODA

Việc đánh giá hiệu quả và tính bền vững của các dự án ODA là rất quan trọng để đảm bảo rằng viện trợ được sử dụng một cách hiệu quả và mang lại lợi ích lâu dài cho các nước Tiểu vùng sông Mekong. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhật Bản và các nước nhận viện trợ để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện dự án.

IV. Đầu Tư Nhật Bản vào Mekong Cơ Hội và Thách Thức

Nhật Bản đã trở thành đối tác hàng đầu của các nước Tiểu vùng sông Mekong về thương mại, đầu tư và viện trợ. Các nước Tiểu vùng sông Mekong cũng trở thành bạn hàng lớn của Nhật Bản, thu hút số lượng lớn đầu tư của Nhật Bản ra nước ngoài. Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng nhận thức được tầm quan trọng của các nước Tiểu vùng sông Mekong trong các mối quan hệ quốc tế và đặc biệt là muốn dựa vào các nước tiểu vùng này để có sự tăng cường ảnh hưởng về chính trị và kinh tế tại khu vực châu Á. Thực tế, mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong hiện nay đã đạt đến độ chín muồi với sự phát triển trên mọi lĩnh vực, từ đối trọng về chính trị - an ninh đến đối tác toàn diện về kinh tế và hữu nghị trên lĩnh vực văn hóa - giáo dục.

4.1. Các lĩnh vực đầu tư tiềm năng của Nhật Bản tại Mekong

Các lĩnh vực đầu tư tiềm năng của Nhật Bản tại Tiểu vùng sông Mekong bao gồm sản xuất, chế biến, năng lượng tái tạo, du lịch và dịch vụ. Các doanh nghiệp Nhật Bản có thể tận dụng lợi thế về công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý để đầu tư vào các dự án có giá trị gia tăng cao và tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương.

4.2. Rào cản và giải pháp thu hút đầu tư Nhật Bản vào Mekong

Các rào cản đối với đầu tư Nhật Bản vào Tiểu vùng sông Mekong bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, thiếu cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao. Để thu hút đầu tư Nhật Bản, các nước Mekong cần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong các lĩnh vực như đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng.

4.3. Tác động của đầu tư Nhật Bản đến phát triển kinh tế Mekong

Đầu tư Nhật Bản có thể đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế của các nước Tiểu vùng sông Mekong, giúp chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực sản xuất và tăng cường hội nhập kinh tế khu vực. Tuy nhiên, cần có các chính sách phù hợp để đảm bảo rằng đầu tư Nhật Bản mang lại lợi ích cho cả hai bên và không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội.

V. Vai Trò Việt Nam trong Quan Hệ Nhật Bản Mekong

Chính điều này đã tạo tiền đề và cơ sở vững chắc cho quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu. Do tầm quan trọng ngày càng được khẳng định và tăng cường của mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong nên việc nghiên cứu mối quan hệ này mang tính cấp thiết cao. Quan hệ giữa Nhật Bản và các Tiểu vùng sông Mekong có vai trò quan trọng trong việc lý giải mối quan hệ giữa Nhật Bản và khu vực Đông Nam Á, góp phần mở rộng việc hợp tác trong giai đoạn hiện nay giữa Nhật Bản và ASEAN.

5.1. Vị thế của Việt Nam trong hợp tác Nhật Bản Mekong

Việt Nam có vị thế quan trọng trong hợp tác Nhật Bản - Mekong nhờ vị trí địa lý chiến lược, nền kinh tế năng động và vai trò tích cực trong ASEAN. Việt Nam có thể đóng vai trò là cầu nối giữa Nhật Bản và các nước Mekong khác, thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa và chính trị.

5.2. Cơ hội và thách thức cho Việt Nam trong quan hệ này

Việt Nam có nhiều cơ hội để tăng cường hợp tác với Nhật Bản và các nước Mekong khác, thu hút đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với những thách thức như cạnh tranh từ các nước khác, yêu cầu về cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.3. Giải pháp để Việt Nam tăng cường vai trò trong Mekong

Để tăng cường vai trò trong quan hệ Nhật Bản - Mekong, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường kết nối cơ sở hạ tầng và thúc đẩy hợp tác khu vực. Việt Nam cũng cần chủ động đề xuất các sáng kiến hợp tác mới và đóng góp tích cực vào các cơ chế hợp tác hiện có.

VI. Tương Lai Quan Hệ Nhật Bản và Tiểu Vùng Sông Mekong

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu mối quan hệ này cũng góp phần thiết thực trong việc xác định vị thế của Việt Nam, một quốc gia thành viên của Tiểu vùng sông Mekong và cũng là đối tác quan trọng của Nhật Bản. Việc phát huy vai trò của Việt Nam trong mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong để từ đó có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, nâng cao vị thế của Việt Nam trên bàn cờ chính trị và quan hệ quốc tế ở khu vực và thế giới rất được sự quan tâm của Đảng và nhà nước ta. Việc nâng cao vị thế của Việt Nam trong mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước Tiểu vùng sông Mekong không chỉ giúp tạo dựng hình ảnh tốt đẹp của Việt Nam trong con mắt của Nhật Bản mà còn đối với các đối tác quan trọng khác.

6.1. Các yếu tố định hình tương lai quan hệ Nhật Bản Mekong

Tương lai quan hệ Nhật Bản - Mekong sẽ được định hình bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong cán cân quyền lực khu vực, các vấn đề phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và tác động của đại dịch COVID-19. Nhật Bản và các nước Mekong cần phải hợp tác chặt chẽ để đối phó với những thách thức này và tận dụng các cơ hội mới.

6.2. Triển vọng hợp tác trong các lĩnh vực mới

Có nhiều triển vọng hợp tác trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, năng lượng tái tạo, phát triển đô thị thông minh và du lịch bền vững. Nhật Bản có thể chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ của mình để giúp các nước Mekong phát triển các ngành công nghiệp mới và tạo ra các cơ hội việc làm.

6.3. Đề xuất chính sách để tăng cường quan hệ Nhật Bản Mekong

Để tăng cường quan hệ Nhật Bản - Mekong, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư, thương mại và hợp tác kỹ thuật. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo rằng quan hệ Nhật Bản - Mekong mang lại lợi ích cho tất cả các bên và góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tiểu vùng sông Mekong là khu vực bao gồm các quốc gia có dòng Mekong chảy qua, khởi nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, theo hƣớng Bắc - Nam đổ ra Biển Đông. Với vai trò kết nối khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á và khu vực Nam Á, Tiểu vùng sông Mekong giữ vị thế địa kinh tế, địa chính trị quan trọng trong khu vực châu Á Thái Bình Dƣơng. Nhật Bản là nƣớc nằm trong khu vực Đông Bắc Á có vị trí địa lý gần gũi với các nƣớc thuộc Tiểu vùng sông Mekong.

Quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong đã có từ rất sớm. Vào thế kỷ VIII đã có sự tiếp xúc giữa ngƣời Nhật và cƣ dân ở Tiểu vùng sông Mekong. Từ cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII, số thuyền buôn Nhật Bản đến các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong chiếm số lƣợng nhiều nhất ở Đông Nam Á. Các thuyền buôn của Nhật Bản đã đến các cảng thị lớn của Tiểu vùng sông Mekong trong thời kỳ này nhƣ Hội An, Ayutthaya và đã lập nên các phố Nhật sầm uất.

Trải qua các thời kỳ lịch sử, quan hệ giữa Nhật Bản với các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong đã bƣớc qua những giai đoạn phát triển thăng trầm. Trong giai đoạn chiến tranh thế giới thứ 2, các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong bị Nhật Bản chiếm đóng. Từ sau khi chiến tranh thế giới lần thứ 2 kết thúc, Tiểu vùng sông Mekong luôn chiếm vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản. Tuy nhiên, trong giai đoạn này do tình hình chính trị ở các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong mà cụ thể là các nƣớc Đông Dƣơng không ổn định nên quan hệ chính trị ngoại giao và kinh tế thƣơng mại giữa Nhật Bản và các nƣớc tiểu vùng vẫn còn nhiều hạn chế.

Sự kết thúc của chiến tranh Lạnh đã đƣa thế giới bƣớc vào một giai đoạn lịch sử mới: giai đoạn của hòa bình, hợp tác và phát triển. Từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, tuy bị rơi vào cuộc khủng hoảng kéo dài nhƣng vị thế của Nhật Bản trên trƣờng quốc tế vẫn đƣợc củng cố và tăng cƣờng do những quan tâm về kinh tế trở thành những ƣu tiên hàng đầu của các quốc gia trên thế giới. Nhật Bản đã có những nỗ lực lớn để dần thoát khỏi sự ảnh hƣởng của Mĩ, phấn đấu vƣơn lên vị trí 11 cƣờng quốc chính trị thế giới, tƣơng xứng với tiềm lực kinh tế - tài chính của mình. Thƣơng mại và đầu tƣ đã giúp Nhật có thể gây ảnh hƣởng đối với các nƣớc phát triển cũng nhƣ đang phát triển, nhất là các nƣớc Đông Nam Á.

Từ sau những năm 1990, tình hình trong khu vực Đông Nam Á có những thay đổi sâu sắc, ASEAN đã trở thành tổ chức khu vực hoàn chỉnh, ngày càng có uy tín trên thế giới. Là một bộ phận của ASEAN, Tiểu vùng sông Mekong đã trở thành một khu vực địa kinh tế, địa chính trị quan trọng ở khu vực Đông Nam Á. Tiểu vùng sông Mekong vốn là một khu vực có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, một thị trƣờng cung cấp sức lao động và thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm rất lớn. Từ sau khi vấn đề Campuchia đƣợc giải quyết vào năm 1991, các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong (trừ Thái Lan và Myanmar) tập trung vào việc tái thiết đất nƣớc và phát triển kinh tế.

Bên cạnh đó, nhiều tổ chức và cơ chế hợp tác đa phƣơng đã đƣợc hình thành ở Tiểu vùng sông Mekong nhƣ Uỷ ban sông Mekong (Mekong River Commission: MRC), Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (Greater Mekong Subregion: GMS),… góp phần nâng cao vị thế chính trị của tiểu vùng ở châu Á nói chung cũng nhƣ Đông Nam Á nói riêng. Tiểu vùng sông Mekong đã trở thành mục tiêu hợp tác lí tƣởng đối với các cƣờng quốc lớn trong đó có Nhật Bản. Đối với Nhật Bản, sự tự do hóa thƣơng mại và mở cửa thị trƣờng của các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong đã tạo điều kiện cho Nhật Bản thúc đẩy thƣơng mại, đầu tƣ và mở rộng thị trƣờng ở tiểu vùng này. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh hợp tác về chính trị ngoại giao, kinh tế thƣơng mại với các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong - thành viên của ASEAN sẽ giúp Nhật tăng cƣờng quan hệ đầy đủ và toàn diện với ASEAN.

Tiểu vùng sông Mekong đóng vai trò nhƣ một chất xúc tác thúc đẩy quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc ASEAN thuận lợi hơn. Tuy quan hệ Nhật Bản - Tiểu vùng sông Mekong không có lịch sử phát triển lâu dài và vững chắc nhƣ quan hệ Nhật Bản - ASEAN nhƣng hiện nay mối quan hệ này đang phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những cặp quan hệ quốc tế năng động và đầy triển vọng nhất ở khu vực châu Á Thái Bình Dƣơng. Từ những năm 1990 đến nay, quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong đã 12 phát triển không ngừng trên tất cả các lĩnh vực nhƣ kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục. Nhật Bản đã trở thành đối tác hàng đầu của các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong về thƣơng mại, đầu tƣ và viện trợ.

Các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong cũng trở thành bạn hàng lớn của Nhật Bản, thu hút số lƣợng lớn đầu tƣ của Nhật Bản ra nƣớc ngoài. Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng nhận thức đƣợc tầm quan trọng của các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong trong các mối quan hệ quốc tế và đặc biệt là muốn dựa vào các nƣớc tiểu vùng này để có sự tăng cƣờng ảnh hƣởng về chính trị và kinh tế tại khu vực châu Á. Thực tế, mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong hiện nay đã đạt đến độ chín muồi với sự phát triển trên mọi lĩnh vực, từ đối trọng về chính trị - an ninh đến đối tác toàn diện về kinh tế và hữu nghị trên lĩnh vực văn hóa - giáo dục. Chính điều này đã tạo tiền đề và cơ sở vững chắc cho quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong bƣớc vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu.

Do tầm quan trọng ngày càng đƣợc khẳng định và tăng cƣờng của mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong nên việc nghiên cứu mối quan hệ này mang tính cấp thiết cao. Quan hệ giữa Nhật Bản và các Tiểu vùng sông Mekong có vai trò quan trọng trong việc lý giải mối quan hệ giữa Nhật Bản và khu vực Đông Nam Á, góp phần mở rộng việc hợp tác trong giai đoạn hiện nay giữa Nhật Bản và ASEAN. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu mối quan hệ này cũng góp phần thiết thực trong việc xác định vị thế của Việt Nam, một quốc gia thành viên của Tiểu vùng sông Mekong và cũng là đối tác quan trọng của Nhật Bản. Việc phát huy vai trò của Việt Nam trong mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong để từ đó có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc, nâng cao vị thế của Việt Nam trên bàn cờ chính trị và quan hệ quốc tế ở khu vực và thế giới rất đƣợc sự quan tâm của Đảng và nhà nƣớc ta.

Việc nâng cao vị thế của Việt Nam trong mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong không chỉ giúp tạo dựng hình ảnh tốt đẹp của Việt Nam trong con mắt của Nhật Bản mà còn đối với các đối tác quan trọng khác. 13 Với những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề ―Quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong từ sau chiến tranh Lạnh đến nay‖ làm đề tài cho Luận án Tiến sĩ Sử học của mình. Với công trình này, chúng tôi mong muốn nghiên cứu, làm rõ những bƣớc phát triển trong quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong, luận giải những nhân tố tác động, đánh giá về những thành công, hạn chế của mối quan hệ này, để từ đó góp phần nhận diện rõ ràng hơn và đầy đủ hơn về một trong những mối quan hệ quan trọng nhất ở khu vực Đông Nam Á nói riêng và châu Á - Thái Bình Dƣơng nói chung. Bên cạnh đó, công trình này còn đóng góp tích cực cho việc nâng cao nhận thức, hƣớng đến một cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về mối quan hệ Việt Nam - Nhật Bản cũng nhƣ giữa Việt Nam - ASEAN với Nhật Bản.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Từ sau chiến tranh Lạnh kết thúc, Nhật Bản vẫn là một trong những cƣờng quốc kinh tế hàng đầu thế giới, trong khi đó Tiểu vùng sông Mekong đã nổi lên nhƣ một tiểu vùng địa kinh tế - địa chính trị nổi bật. Với vị thế đặc biệt này, cả Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong đều trở thành những nhân tố chủ chốt có ảnh hƣởng quan trọng đối với bàn cờ chính trị và quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á Thái Bình Dƣơng nói chung cũng nhƣ Đông Nam Á nói riêng. Do đó việc nghiên cứu từng chủ thể độc lập cũng nhƣ mối quan hệ giữa Nhật Bản các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong không chỉ nhận đƣợc sự quan tâm của giới chính trị, học giả Nhật Bản và các nƣớc trong Tiểu vùng sông Mekong mà còn của các quốc gia khác trên thế giới. Cho tới nay chƣa có một công trình nghiên cứu nào viết về mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong một cách hoàn chỉnh mà chỉ có một số công trình hay bài viết có liên quan.

Việc nghiên cứu những vấn đề liên quan đến đề tài này từ trƣớc đến nay diễn ra theo 3 hƣớng chính: quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong trên phƣơng diện tổng thể, quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong trên từng lĩnh vực cụ thể và quan hệ song phƣơng giữa Nhật Bản với từng nƣớc trong khu vực này.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nƣớc Có rất nhiều công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài về mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nƣớc Tiểu vùng sông Mekong, từ nghiên cứu tổng thể đến nghiên cứu trên từng lĩnh vực hợp tác cụ thể nhƣ kinh tế, chính trị, văn hoá. Ƣu điểm của các công trình này là có nguồn gốc rõ ràng, có tính chính xác và giá trị cao, đƣợc tác giả trích dẫn lại trong luận án của mình.