Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng thương mại điện tử tại các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP, trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

Khóa luận: Các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng thương mại điện tử cơ sở OCOP tại tỉnh Quảng Bình

• Tác giả: Huỳnh Văn Tấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đăng Hào
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Thương mại điện tử
• Đề tài: Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng thương mại điện tử tại các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP, trên địa bàn tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan ứng dụng TMĐT cơ sở OCOP tại Quảng Bình

Thương mại điện tử đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế nông thôn hiện đại. Mô hình kinh doanh số thay đổi căn bản phương thức tiêu thụ hàng hóa truyền thống. Tỉnh Quảng Bình sở hữu nguồn tài nguyên nông sản phong phú đạt tiêu chuẩn OCOP. Việc áp dụng công nghệ số mở ra cơ hội tiêu thụ rộng lớn cho các cơ sở sản xuất địa phương. Bán hàng trực tuyến giúp doanh nghiệp nhỏ cắt giảm đáng kể chi phí thuê mặt bằng vật lý. Ngân sách in ấn danh mục tiếp thị bằng giấy cũng được tiết kiệm nhờ hệ thống điện tử. Bên cạnh đó, nền tảng số hỗ trợ thu thập dữ liệu hành vi người tiêu dùng nhanh chóng. Chủ thể kinh doanh có thể đưa ra quyết định sản xuất chính xác theo nhu cầu thị trường. Kết nối mạng xóa bỏ rào cản địa lý giữa địa phương và các trung tâm tiêu thụ lớn. Cơ sở OCOP dễ dàng thiết lập mạng lưới khách hàng trung thành trên toàn quốc. Dù vậy, phần lớn đơn vị sản xuất tại Quảng Bình có quy mô tài chính tương đối hạn chế. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tại khu vực miền núi đang trong quá trình nâng cấp. Sự chủ động học hỏi công nghệ đang từng bước thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp vươn xa.

1.1. Khái niệm và vai trò kinh tế của TMĐT nông nghiệp

Thương mại điện tử nông nghiệp là việc ứng dụng công nghệ mạng vào toàn bộ quy trình mua bán nông sản. Phương thức này thay thế các khâu trung gian phân phối truyền thống vốn tốn kém. Doanh thu bán lẻ trực tuyến giúp nâng cao thu nhập ổn định cho người nông dân. Giao dịch điện tử diễn ra nhanh chóng, tiện lợi và minh bạch về giá cả. Chi phí quảng bá sản phẩm giảm đi rõ rệt thông qua mạng xã hội và website giới thiệu. Chủ thể OCOP dễ dàng truyền tải nguồn gốc xuất xứ hàng hóa tới khách hàng mục tiêu. Tính linh hoạt trong thanh toán số gia tăng mức độ hài lòng của người mua.

1.2. Bối cảnh phát triển sản phẩm OCOP tại tỉnh Quảng Bình

Kinh tế tỉnh Quảng Bình ghi nhận sự chuyển dịch tích cực từ nông nghiệp sang thương mại dịch vụ. Nhiều sản phẩm OCOP địa phương đạt chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng từ 3 sao đến 5 sao. Danh mục đặc sản tiêu biểu gồm hải sản khô, mật ong, tiêu rừng và dược liệu tự nhiên. Chính quyền tỉnh ban hành nhiều đề án khuyến khích đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Dù vậy, mạng lưới vận chuyển hàng hóa tại các huyện vùng sâu còn gặp nhiều trở ngại. Phần lớn hợp tác xã thiếu nhân sự có chuyên môn kỹ thuật số bài bản. Chuyển đổi số là hướng đi cấp thiết để mở rộng thị phần.

II. Phân tích nhân tố ứng dụng TMĐT cơ sở OCOP tại Quảng Bình

Mô hình công nghệ - tổ chức - môi trường phản ánh rõ nét các rào cản chuyển đổi số. Nhân tố kỹ thuật công nghệ quyết định trực tiếp tính ổn định của hệ thống bán lẻ. Một số cơ sở OCOP gặp trở ngại khi tích hợp các giải pháp thanh toán điện tử. Tốc độ kết nối mạng tại khu vực nông thôn chưa thực sự đồng đều. Về phương diện tổ chức, nhận thức của người đứng đầu giữ vai trò quyết định. Lãnh đạo thiếu hiểu biết về công nghệ số thường e ngại thay đổi phương thức bán hàng cũ. Đội ngũ nhân công chủ yếu quen thuộc với công việc lao động thủ công truyền thống. Khả năng cân đối tài chính cho hạ tầng phần mềm còn gặp nhiều khó khăn. Về yếu tố môi trường, sức ép cạnh tranh từ các thương hiệu ngoại tỉnh tạo áp lực lớn. Thị hiếu của người tiêu dùng hiện đại chuyển dịch mạnh mẽ sang mua sắm trực tuyến. Khung chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương tạo điều kiện pháp lý thuận lợi. Tuy nhiên, vấn nạn hàng giả trên không gian số gây tâm lý lo ngại cho nhà sản xuất địa phương.

2.1. Tác động từ năng lực nội tại và quy mô tổ chức

Năng lực quản trị là nhân tố nội tại quyết định mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ mới. Người quản lý có tư duy nhạy bén sẽ chủ động đầu tư thích đáng vào tiếp thị số. Ngược lại, quy mô vốn nhỏ hẹp khiến các cơ sở OCOP ngần ngại mua sắm trang thiết bị hiện đại. Nhân sự tại chỗ thường thiếu kỹ năng quản lý gian hàng và chăm sóc người tiêu dùng trực tuyến. Thao tác xử lý dữ liệu đơn hàng và phản hồi đánh giá còn chậm trễ. Cơ sở vật chất kỹ thuật như máy vi tính và kho bảo quản nông sản chưa đạt chuẩn. Điều này làm giảm hiệu suất kinh doanh trên nền tảng số.

2.2. Ảnh hưởng của hạ tầng số và môi trường pháp lý bên ngoài

Hạ tầng viễn thông và dịch vụ bưu chính đóng vai trò huyết mạch cho hoạt động thương mại số. Cước phí giao hàng tại vùng sâu, vùng xa của Quảng Bình vẫn còn ở mức cao. Thời gian lưu chuyển kéo dài dễ ảnh hưởng xấu tới chất lượng nông sản chế biến sẵn. Hành lang pháp lý bảo vệ thương hiệu số đang từng bước hoàn thiện để bảo vệ nhà sản xuất chân chính. Sự gia tăng của các ứng dụng mua sắm trên thiết bị di động kích thích nhu cầu tiêu dùng. Áp lực cạnh tranh buộc các chủ thể OCOP phải nhanh chóng thiết lập kênh bán hàng trực tuyến riêng.

III. Giải pháp nâng cao ứng dụng TMĐT cơ sở OCOP tại Quảng Bình

Nâng cao hiệu quả thương mại số đòi hỏi sự chung tay đồng bộ từ nhiều cấp quản lý. Trước hết, các cơ sở OCOP cần tái thiết kế quy trình tiếp cận khách hàng. Việc xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp trên các sàn giao dịch trực tuyến lớn là điều bắt buộc. Ứng dụng mạng xã hội và tính năng phát sóng trực tiếp mở ra nguồn đơn hàng dồi dào. Công tác đào tạo kỹ năng thực chiến cho người lao động cần được triển khai thường xuyên. Đội ngũ nhân viên cần thành thạo kỹ thuật chụp ảnh, biên tập video và tối ưu hóa bài viết. Về phía nhà nước, tỉnh cần tiếp tục nâng cấp mạng lưới Internet băng thông rộng đến tận thôn xóm. Hạ tầng kho bãi logistics nông sản cần được quy hoạch gần các tuyến giao thông trọng điểm. Sự liên kết giữa hợp tác xã sản xuất và các doanh nghiệp bưu chính giúp hạ giá cước giao hàng. Cơ chế tín dụng hỗ trợ chuyển đổi số cần tạo điều kiện vay vốn thông thoáng cho nhà nông. Mỗi sản phẩm bán ra thị trường số bắt buộc phải gắn tem truy xuất nguồn gốc minh bạch.

3.1. Đào tạo nhân lực số và tối ưu hóa quy trình bán hàng

Đào tạo nhân lực là giải pháp then chốt giúp nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thực tế. Các lớp tập huấn ngắn hạn giúp người sản xuất nắm vững cách vận hành gian hàng đa kênh. Nội dung giảng dạy cần tập trung vào kỹ năng tiếp thị nội dung và quản lý kho điện tử. Cơ sở OCOP cần chuẩn hóa bao bì, quy cách đóng gói để bảo đảm an toàn vận chuyển xa. Thiết kế nhận diện thương hiệu bắt mắt giúp nâng cao tỷ lệ chốt đơn của người tiêu dùng. Dịch vụ hỗ trợ khách hàng nhanh chóng giúp củng cố mức độ tín nhiệm dài hạn đối với thương hiệu.

3.2. Hoàn thiện hạ tầng logistics và cơ chế hỗ trợ tài chính

Hạ tầng giao vận quyết định trực tiếp tới khả năng vươn rộng của sản phẩm nông nghiệp địa phương. Cơ quan chức năng cần khuyến khích các đơn vị chuyển phát đầu tư phương tiện vận chuyển chuyên dụng. Các trạm trung chuyển nông sản tập trung giúp giảm thiểu đáng kể thời gian luân chuyển hàng hóa. Gói vay ưu đãi lãi suất hỗ trợ chủ thể OCOP đầu tư phần mềm bán hàng hiện đại. Sự đồng hành của ngân hàng chính sách giúp tháo gỡ điểm nghẽn tài chính cho doanh nghiệp nhỏ. Hoàn thiện hạ tầng logistics tạo động lực mạnh mẽ cho kinh tế số nông thôn phát triển.

IV. Kết luận về việc ứng dụng TMĐT cơ sở OCOP tại Quảng Bình

Thương mại điện tử mở ra hướng phát triển chiến lược cho các sản phẩm đặc trưng Quảng Bình. Sự dịch chuyển lên không gian số giúp nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản trên phạm vi cả nước. Thực tiễn áp dụng chứng minh kinh doanh trực tuyến gia tăng hiệu quả kinh tế rõ rệt cho cơ sở. Quá trình hội nhập kinh tế số đòi hỏi quyết tâm thay đổi tư duy mạnh mẽ từ chủ cơ sở. Đầu tư vào công nghệ là định hướng mang tính sống còn để giữ vững chỗ đứng trên thị trường. Việc củng cố hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ hậu cần tạo bệ phóng vững chắc cho chuyển đổi số. Các đơn vị OCOP cần chủ động tiếp thu kỹ năng quản trị hiện đại để nắm bắt thị hiếu người mua. Sự định hướng và đồng hành của chính quyền địa phương tạo điểm tựa niềm tin cho khu vực kinh tế hợp tác. Chất lượng hàng hóa vượt trội kết hợp giải pháp số hóa sẽ bảo đảm sự phát triển bền vững lâu dài. Nông sản OCOP Quảng Bình từng bước khẳng định vị thế thương hiệu vững chắc trên thị trường số quốc gia.

4.1. Bài học kinh nghiệm thực tiễn cho các chủ thể OCOP

Bài học thực tiễn hàng đầu là sự kiên định của người quản lý trong suốt lộ trình chuyển đổi. Giải pháp công nghệ chỉ đem lại thành công khi chất lượng nông sản được giữ vững ổn định. Cơ sở sản xuất cần tận dụng câu chuyện văn hóa bản địa để tạo sức hút riêng biệt trên mạng. Việc lắng nghe phản hồi của người mua giúp hoàn thiện chất lượng bao bì và dịch vụ nhanh chóng. Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một kênh phân phối duy nhất nhằm hạn chế tối đa rủi ro. Tính toán kỹ lưỡng chi phí tiếp thị trực tuyến giúp bảo toàn lợi nhuận kinh doanh.

4.2. Định hướng mở rộng quy mô thị trường trong kỷ nguyên số

Kỷ nguyên số mở ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm OCOP tại các thị trường tiềm năng mới. Các sản phẩm đạt chuẩn sao cao cần xây dựng hồ sơ năng lực để tham gia sàn thương mại quốc tế. Tiêu chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng và chỉ dẫn địa lý số giúp nâng cao uy tín xuất khẩu. Mô hình bán hàng trực tuyến kết hợp quảng bá du lịch trải nghiệm là hướng tiếp cận giàu tiềm năng. Nền tảng bán lẻ tương tác trực tiếp thu hút sự quan tâm của lượng lớn khách hàng trẻ tuổi. Chiến lược số hóa dài hạn khẳng định thương hiệu bền vững cho nông sản tỉnh nhà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Văn Tấn (chuyên ngành Thương mại điện tử, Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, năm 2025) tiếp cận vấn đề chuyển đổi phương thức kinh doanh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số. Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) được tác giả trích dẫn, quy mô thị trường thương mại điện tử (TMĐT) bán lẻ tại Việt Nam năm 2023 đạt 20,5 tỷ USD, tăng khoảng 4 tỷ USD (tương đương 25%) so với năm 2022, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT hàng đầu thế giới. Cùng với sự thay đổi hành vi tiêu dùng sau đại dịch COVID-19 theo hướng ưu tiên mua sắm trực tuyến, TMĐT trở thành phương thức phân phối cần thiết đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

Tại tỉnh Quảng Bình, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai từ năm 2018 nhằm khai thác tiềm năng đặc sản địa phương. Đến năm 2024, tỉnh đã có 168 sản phẩm OCOP được chứng nhận, hơn 200 doanh nghiệp tham gia các nền tảng số và đã thiết lập cổng thông tin xúc tiến trực tuyến quangbinhtrade.vn. Tuy nhiên, việc ứng dụng TMĐT tại địa phương chủ yếu mang tính tự phát, tập trung ở các trung tâm hành chính, trong khi phần lớn cơ sở sản xuất tại các địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng xa gặp khó khăn do hạn chế về nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ, năng lực quản lý và kiến thức vận hành giao dịch trực tuyến.

Để giải quyết thực trạng trên, đề tài tập trung vào ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình?
2. Mức độ ảnh hưởng của những nhân tố nào ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình?
3. Kiến nghị nào nhằm nâng cao việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình dựa trên mức độ ảnh hưởng của các yếu tố?

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến ứng dụng TMĐT và các chủ thể sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP.
  2. Xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP.
  3. Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh việc ứng dụng TMĐT trong hoạt động kinh doanh của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP tại tỉnh Quảng Bình.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
• Khách thể điều tra: Các chủ thể sản xuất và phân phối sản phẩm OCOP (bao gồm hợp tác xã, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể, cơ sở phân phối) chưa hoặc đang ứng dụng TMĐT.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Bình.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp thu thập giai đoạn 2020 – 2024; dữ liệu sơ cấp được khảo sát từ tháng 11/2024 đến tháng 02/2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng kết hợp lý luận và phân tích định lượng kinh tế. Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên sự kế thừa các mô hình hành vi chấp nhận công nghệ:

• Thuyết hành động hợp lý (TRA - Theory of Reasoned Action) của Fishbein và Ajzen (1975).
• Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM - Technology Acceptance Model) của Davis (1989).
• Mô hình chấp nhận công nghệ dựa trên thuyết Mindsponge (MTAM - Mindsponge-based Technology Acceptance Model) của Mantello và cộng sự (2023).
• Khung mô hình Công nghệ – Tổ chức – Môi trường (TOE - Technology – Organization – Environment) của Tornatzky, Fleischer và Chakrabarti (1990).

Về mặt lý luận OCOP, đề tài tổng thuật nguồn gốc phong trào OVOP (One Village One Product) khởi xướng năm 1979 tại Oita (Nhật Bản), mô hình OTOP tại Thái Lan và các chính sách quản lý của Việt Nam như Nghị định 66/2006/NĐ-CP, Nghị định 55/2018/NĐ-CP, Quyết định số 490/QĐ-TTg, Quyết định số 919/QĐ-TTg và Quyết định số 148/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí phân hạng sản phẩm OCOP từ 1 đến 5 sao theo thang điểm 100 gồm 3 phần: Phần A (Sản phẩm và sức mạnh cộng đồng - 40 điểm), Phần B (Khả năng tiếp thị - 25 điểm) và Phần C (Chất lượng sản phẩm - 35 điểm).

Khung nghiên cứu đề xuất của tác giả dựa trên mô hình TOE với 7 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_7$) tương ứng với 7 nhân tố độc lập và 1 biến phụ thuộc:

• Bối cảnh Công nghệ: Nhận thức sự hữu ích ($H_1$: 5 biến quan sát HI1–HI5), Tính tương thích của công nghệ ($H_2$: 3 biến quan sát TT1–TT3).
• Bối cảnh Tổ chức: Năng lực của chủ thể quản lý cơ sở ($H_3$: 4 biến quan sát NLCT1–NLCT4), Sự sẵn sàng của tổ chức ($H_4$: 3 biến quan sát SS1–SS3).
• Bối cảnh Môi trường: Áp lực từ khách hàng ($H_5$: 3 biến quan sát ALKH1–ALKH3), Áp lực cạnh tranh ($H_6$: 3 biến quan sát ALCT1–ALCT3), Sự hỗ trợ của Chính phủ ($H_7$: 3 biến quan sát HTCP1–HTCP3).
• Biến phụ thuộc: Mức độ ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP (3 biến quan sát MDUD1–MDUD3).

Nhóm nhân tố (TOE)	Tên thang đo	Mã hóa biến	Số biến	Nguồn tham khảo thang đo
Công nghệ	Nhận thức sự hữu ích	HI1 – HI5	5	Constance Elise Porter và cộng sự (2006)
	Tính tương thích công nghệ	TT1 – TT3	3	Mahyar Amini (2014)
Tổ chức	Năng lực chủ thể quản lý	NLCT1 – NLCT4	4	Khalid S Soliman và cộng sự (2004)
	Sự sẵn sàng của tổ chức	SS1 – SS3	3	Syed Shah Alam và cộng sự (2011)
Môi trường	Áp lực cạnh tranh	ALCT1 – ALCT3	3	Daniel M Wanyoike và cộng sự (2012)
	Áp lực từ khách hàng	ALKH1 – ALKH3	3	Abdul Hafaz Ngah và cộng sự (2022)
	Sự hỗ trợ của Chính phủ	HTCP1 – HTCP3	3	Radeef Chundakkadan và cộng sự (2023)
Biến phụ thuộc	Mức độ ứng dụng TMĐT	MDUD1 – MDUD3	3	Nguyễn Hoàng Giang và cộng sự (2023)

Quy trình khảo sát và thu thập dữ liệu:

• Phương pháp chọn mẫu: Căn cứ quy tắc phân tích nhân tố khám phá (EFA) theo Hair và cộng sự (1998), kích thước mẫu tối thiểu gấp 5 lần số biến quan sát ($27 \times 5 = 135$) và lớn hơn 100. Do toàn tỉnh Quảng Bình có 107 cơ sở sản xuất sản phẩm OCOP, tác giả tiến hành điều tra tổng thể nhóm sản xuất và mở rộng thêm nhóm cơ sở kinh doanh, xác định cỡ mẫu chính thức là $N = 140$.
• Kỹ thuật thu thập: Khảo sát bằng bảng hỏi Likert 5 mức độ (từ 1: "Hoàn toàn không đồng ý" đến 5: "Hoàn toàn đồng ý"), kết hợp phỏng vấn trực tiếp và gửi phiếu gián tiếp qua Email, Zalo, Facebook.
• Phương pháp phân tích số liệu: Thực hiện trên phần mềm SPSS, bao gồm thống kê mô tả (tần số, trung bình, độ lệch chuẩn), kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA với kiểm định KMO $\ge 0,5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê $p < 0,05$, Eigenvalue $> 1$, tổng phương sai trích $\ge 50%$, hệ số tải factor loading $> 0,5$), phân tích hệ số tương quan tuyến tính Pearson ($p < 0,05$) và phân tích hồi quy đa biến (Multiple Linear Regression) bằng phương pháp Enter.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ứng dụng TMĐT hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm của các cơ sở sản xuất – kinh doanh

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về TMĐT theo định nghĩa của WTO (1998), Wigand (2003) và Đại Thành (2015), phân loại 5 hình thức giao dịch cơ bản gồm B2B, B2C, C2C, B2G và G2C. Tác giả tổng thuật các lợi ích vận hành của TMĐT gồm: thu thập dữ liệu thị trường (Suming Zhu, 2024), cắt giảm chi phí mặt bằng và tiếp thị (Sameer Kumar và cộng sự, 2006), thiết lập mạng lưới đối tác (Hsiu-Fen Lin và cộng sự, 2005) và tiếp cận người tiêu dùng trực tiếp không qua trung gian (Ghada Taher, 2021).

Về phía chương trình OCOP, chương 1 trình bày lịch sử phát triển từ mô hình OVOP Nhật Bản đến các phiên bản tại Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia, Philippines và Việt Nam. Tác giả phân tích các quy định tại Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 24/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ, chỉ rõ 6 nhóm sản phẩm OCOP: (1) Thực phẩm, (2) Đồ uống, (3) Dược liệu và sản phẩm từ dược liệu, (4) Thủ công mỹ nghệ, (5) Sinh vật cảnh, (6) Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch. Quy trình đánh giá sản phẩm được phân định theo 3 cấp hành chính: cấp huyện (phê duyệt và cấp chứng nhận hạng 3 sao), cấp tỉnh (phê duyệt và cấp chứng nhận hạng 4 sao, thẩm định hồ sơ đạt 70–100 điểm gửi lên trung ương), và cấp trung ương do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì (đánh giá, công nhận hạng 5 sao cấp quốc gia).

Trên cơ sở so sánh các mô hình TRA, TAM, MTAM, tác giả lựa chọn khung TOE làm cơ sở thiết lập mô hình hồi quy tuyến tính gồm 7 nhóm nhân tố độc lập (24 biến quan sát) tác động đến mức độ ứng dụng TMĐT (3 biến quan sát), kèm bảng câu hỏi thang đo Likert 5 điểm được chuẩn hóa từ các công trình quốc tế và trong nước.

Chương 2: Phân tích thực trạng ứng dụng TMĐT của các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

Chương 2 phản ánh bức tranh kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình sau hơn 33 năm tái lập tỉnh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì mức khá, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp: ngành dịch vụ chiếm 49,53%, công nghiệp – xây dựng chiếm 30,38%, nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 20,09%. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đầu người tăng từ 0,46 triệu đồng năm 1990 lên 54,8 triệu đồng vào năm 2022.

Chỉ tiêu kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Bình	Giá trị / Tỷ trọng
GRDP bình quân đầu người năm 1990	0,46 triệu đồng
GRDP bình quân đầu người năm 2022	54,8 triệu đồng
Tỷ trọng ngành Dịch vụ trong cơ cấu kinh tế	49,53%
Tỷ trọng ngành Công nghiệp – Xây dựng	30,38%
Tỷ trọng ngành Nông, lâm nghiệp và Thủy sản	20,09%
Tổng số sản phẩm OCOP được chứng nhận đến năm 2024	168 sản phẩm
Số doanh nghiệp tham gia các nền tảng thương mại điện tử	> 200 doanh nghiệp
Tổng số cơ sở sản xuất sản phẩm OCOP trên địa bàn	107 cơ sở

Về chương trình OCOP và hạ tầng TMĐT, tỉnh Quảng Bình đã có 168 sản phẩm được công nhận, hơn 200 doanh nghiệp đưa sản phẩm lên các sàn TMĐT và cổng thông tin quangbinhtrade.vn. Chương 2 triển khai toàn bộ quy trình thống kê thực nghiệm trên mẫu điều tra $N = 140$:

• Thống kê mô tả mẫu: Phân tích cơ cấu chủ thể theo hình thức kinh doanh (doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh), quy mô lao động/vốn, lĩnh vực sản phẩm OCOP, kênh TMĐT đã sử dụng (sàn giao dịch trực tuyến, mạng xã hội, website), kinh nghiệm hoạt động và mức độ sẵn sàng công nghệ.
• Kiểm định độ tin cậy thang đo: Thực hiện tính toán hệ số Cronbach's Alpha cho 7 thang đo biến độc lập và 1 thang đo biến phụ thuộc; loại bỏ các biến có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3.
• Phân tích nhân tố khám phá EFA: Kiểm định các điều kiện chỉ số KMO ($0,5 \le KMO \le 1$), kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa $p < 0,05$, rút trích các nhân tố có Eigenvalue $> 1$ và tổng phương sai trích đạt trên 50%, kiểm tra hệ số tải nhân tố đạt mức yêu cầu ($> 0,5$).
• Phân tích tương quan và hồi quy đa biến: Kiểm định mối tương quan Pearson giữa các biến độc lập với biến phụ thuộc; chạy mô hình hồi quy đa biến theo phương pháp Enter, kiểm tra hệ số xác định $R^2$, kiểm định độ phù hợp mô hình thông qua phân tích ANOVA (giá trị $F$), kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến và biểu đồ phân phối tần số Histogram của phần dư chuẩn hóa.
• Đánh giá thực trạng: Đo lường mức độ đồng thuận của các chủ thể đối với từng nhóm nhân tố (sự hữu ích, tính tương thích, năng lực lãnh đạo, sự sẵn sàng nguồn lực, áp lực cạnh tranh, áp lực khách hàng, chính sách hỗ trợ của nhà nước) và mức độ triển khai TMĐT thực tế tại các cơ sở OCOP Quảng Bình.

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh ứng dụng TMĐT cho các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP tại tỉnh Quảng Bình

Dựa trên kết quả phân tích định lượng và đánh giá thực trạng ở Chương 2, Chương 3 xác định mục tiêu và định hướng phát triển ứng dụng TMĐT cho các chủ thể OCOP Quảng Bình giai đoạn 2025 – 2030, định hướng đến năm 2035. Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp tương ứng với các nhân tố tác động:

1. Nhóm giải pháp về công nghệ: Nâng cao nhận thức về tính hữu ích của TMĐT thông qua các khóa tập huấn thực tế; lựa chọn các nền tảng công nghệ, phần mềm quản lý và kênh bán lẻ trực tuyến có tính tương thích cao với năng lực vận hành, trang thiết bị hiện có của các cơ sở nông thôn.
2. Nhóm giải pháp về tổ chức: Đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng số và tư duy thương mại số cho đội ngũ quản lý, chủ hộ kinh doanh, giám đốc hợp tác xã; chuẩn bị nguồn lực tài chính, bố trí nhân sự chuyên trách hoặc bán chuyên trách theo dõi đơn hàng, chăm sóc khách hàng và vận hành kênh trực tuyến.
3. Nhóm giải pháp về môi trường và thị trường: Xây dựng chiến lược phản ứng linh hoạt trước áp lực cạnh tranh; thiết lập hệ thống chăm sóc, giải quyết khiếu nại nhằm đáp ứng nhu cầu giao dịch số của khách hàng; kết nối chuỗi cung ứng sản phẩm OCOP với các dịch vụ logistics chuyên nghiệp.
4. Nhóm giải pháp về chính sách hỗ trợ của Nhà nước: Đề xuất UBND tỉnh và các sở, ban, ngành liên quan hoàn thiện hạ tầng số nông thôn; mở rộng chương trình xúc tiến thương mại số; duy trì và nâng cấp hiệu năng sàn quangbinhtrade.vn; có chính sách trợ cấp tài chính, đào tạo kỹ năng số miễn phí cho các chủ thể OCOP tại các địa bàn khó khăn.

---

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu, khóa luận cung cấp hệ thống số liệu cụ thể phản ánh thực trạng phát triển kinh tế và thương mại số tại tỉnh Quảng Bình:

• Hệ thống hóa hiện trạng kinh tế địa phương: Tỷ trọng dịch vụ chiếm 49,53%, công nghiệp – xây dựng chiếm 30,38%, nông nghiệp chiếm 20,09%; GRDP bình quân đầu người năm 2022 đạt 54,8 triệu đồng.
• Cập nhật số liệu phát triển OCOP: Tỉnh có 168 sản phẩm OCOP được cấp chứng nhận tính đến năm 2024; toàn tỉnh có 107 cơ sở sản xuất OCOP phân bố trên địa bàn các huyện, thị xã, thành phố.
• Đo lường thực nghiệm: Khóa luận khảo sát thành công mẫu điều tra $N = 140$ cơ sở sản xuất và kinh doanh OCOP; xây dựng bảng hỏi gồm 27 biến quan sát phản ánh 7 nhân tố độc lập của mô hình TOE và 1 biến phụ thuộc đo lường mức độ ứng dụng TMĐT; thực hiện đầy đủ quy trình kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, tương quan Pearson và mô hình hồi quy đa biến bằng SPSS.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt lý luận: Đề tài đã hệ thống hóa và vận dụng mô hình TOE vào nghiên cứu hành vi ứng dụng TMĐT của một đối tượng cụ thể là các cơ sở sản xuất – kinh doanh sản phẩm OCOP tại địa bàn cấp tỉnh. Việc tích hợp các thang đo chuẩn quốc tế vào bối cảnh doanh nghiệp nông thôn Việt Nam bổ sung cơ sở lý luận về chuyển đổi số nông nghiệp.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận chỉ ra thực trạng ứng dụng TMĐT tại Quảng Bình, làm rõ sự chênh lệch phát triển giữa các vùng đô thị và vùng sâu vùng xa. Các kết quả đánh giá là căn cứ thực nghiệm giúp các chủ cơ sở OCOP nhận diện điểm nghẽn về nguồn lực, đồng thời cung cấp luận cứ cho cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Quảng Bình trong việc ban hành kế hoạch phát triển kinh tế số giai đoạn 2025 – 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi và phương pháp thực hiện:

• Giới hạn về không gian và dung lượng mẫu: Nghiên cứu được thực hiện cục bộ trên địa bàn tỉnh Quảng Bình với quy mô mẫu là 140 cơ sở (dựa trên quần thể 107 cơ sở sản xuất OCOP có bổ sung cơ sở phân phối). Kết quả do đó mang tính đặc thù địa phương, chưa đại diện cho toàn bộ khu vực Bắc Trung Bộ hoặc các tỉnh có điều kiện kinh tế – xã hội khác nhau.
• Giới hạn về phương pháp tiếp cận thời gian: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong một thời điểm cắt ngang ngắn (từ tháng 11/2024 đến tháng 02/2025), chưa phản ánh được sự biến động dài hạn trong hành vi ứng dụng TMĐT khi môi trường công nghệ số thay đổi liên tục.
• Giới hạn về mô hình phân tích: Khóa luận tập trung kiểm định các tác động trực tiếp của các biến công nghệ, tổ chức, môi trường theo mô hình hồi quy tuyến tính, chưa kiểm tra các mối quan hệ trung gian (như biến thái độ, biến ý định hành vi) hoặc các biến điều tiết (quy mô vốn, loại hình sở hữu, vị trí địa lý của cơ sở OCOP).

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh liên tỉnh tại khu vực miền Trung, áp dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM) để phân tích các tác động gián tiếp, hoặc tích hợp các khung lý thuyết công nghệ mới (như mô hình MTAM với các yếu tố trí tuệ nhân tạo và tương tác số) trong chuỗi tiêu thụ nông sản OCOP.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng học thuật và thực tiễn:

• Sinh viên, học viên cao học các ngành Thương mại điện tử, Quản trị kinh doanh, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý kinh tế có thể tham khảo phương pháp xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm, quy trình chuyển hóa khung lý thuyết TOE thành bảng hỏi khảo sát và kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS (kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, hồi quy tuyến tính).
• Người nghiên cứu về chương trình OCOP và phát triển nông thôn có thể sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật (Quyết định 148/QĐ-TTg, Quyết định 490/QĐ-TTg, Quyết định 919/QĐ-TTg) và quy trình đánh giá phân hạng sản phẩm 3 cấp được tác giả sơ đồ hóa rõ ràng.
• Các nhà quản lý hợp tác xã, doanh nghiệp OCOP và cán bộ quản lý nhà nước tại Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể tham khảo bảng thang đo đánh giá năng lực sẵn sàng công nghệ, cùng các nhóm giải pháp chính sách phát triển kênh bán hàng trực tuyến địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng khung lý thuyết gốc nào để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng?
Khóa luận sử dụng khung lý thuyết Công nghệ – Tổ chức – Môi trường (TOE) của Tornatzky, Fleischer và Chakrabarti (1990) làm nền tảng chính, đồng thời kế thừa các biến số nhận thức từ Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989), Thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen (1975) và mô hình MTAM của Mantello và cộng sự (2023).

2. Kích thước mẫu khảo sát của đề tài là bao nhiêu và được xác định theo nguyên tắc nào?
Kích thước mẫu chính thức là 140 cơ sở. Con số này được tính toán dựa trên quy tắc của Hair và cộng sự (1998) cho phân tích EFA: số mẫu tối thiểu bằng 5 lần số biến quan sát ($27 \times 5 = 135$) và lớn hơn 100. Do tỉnh Quảng Bình có 107 cơ sở sản xuất OCOP, tác giả đã tiến hành điều tra tổng thể nhóm này kết hợp bổ sung các cơ sở phân phối OCOP để đạt cỡ mẫu $N = 140$.

3. Khóa luận đưa ra các giả thuyết nghiên cứu nào về các nhân tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT?
Mô hình đề xuất gồm 7 giả thuyết: $H_1$ (Nhận thức sự hữu ích ảnh hưởng tích cực), $H_2$ (Tính tương thích công nghệ ảnh hưởng tích cực), $H_3$ (Năng lực chủ thể quản lý ảnh hưởng tích cực), $H_4$ (Sự sẵn sàng của tổ chức ảnh hưởng tích cực), $H_5$ (Áp lực khách hàng ảnh hưởng cùng chiều), $H_6$ (Áp lực cạnh tranh ảnh hưởng cùng chiều) và $H_7$ (Sự hỗ trợ của Chính phủ ảnh hưởng tích cực).

4. Đến năm 2024, tỉnh Quảng Bình đạt được những kết quả cụ thể nào về phát triển OCOP và TMĐT?
Theo số liệu khóa luận công bố, đến năm 2024 tỉnh Quảng Bình đã có 168 sản phẩm OCOP được công nhận, hơn 200 doanh nghiệp tham gia các nền tảng TMĐT, xây dựng sàn giao dịch điện tử của tỉnh tại địa chỉ quangbinhtrade.vn, và ghi nhận 107 cơ sở sản xuất sản phẩm OCOP trên địa bàn.

5. Theo văn bản quy phạm pháp luật được khóa luận trích dẫn, sản phẩm OCOP được phân thành mấy nhóm và đánh giá theo thang điểm nào?
Căn cứ Quyết định số 148/QĐ-TTg năm 2023, sản phẩm OCOP được chia thành 6 nhóm: Thực phẩm; Đồ uống; Dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; Thủ công mỹ nghệ; Sinh vật cảnh; Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch. Bộ tiêu chí đánh giá gồm 100 điểm: Phần A (40 điểm), Phần B (25 điểm), Phần C (35 điểm), phân thành 5 hạng sao từ 1 sao (dưới 30 điểm) đến 5 sao (90–100 điểm).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Văn Tấn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ứng dụng thương mại điện tử trong tiêu thụ sản phẩm OCOP dựa trên khung phân tích TOE. Đề tài phản ánh trung thực thực trạng phát triển kinh tế và chuyển đổi số tại tỉnh Quảng Bình thông qua bộ số liệu thứ cấp giai đoạn 2020–2024 và dữ liệu khảo sát thực nghiệm trên 140 cơ sở. Các giải pháp đề xuất gắn liền với thực tiễn quản lý, cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng cho nghiên cứu kinh tế số nông nghiệp, nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ỨNG DỤNG TMĐT HỖ TRỢ TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT – KINH DOANH 1.1 Tổng quan nghiên cứu về ứng dụng TMĐT hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm của các cơ sở sản xuất – kinh doanh.1 Các nghiên cứu trong nước Theo Phùng Thế Hùng và cộng sự (2022), “Ứng dụng TMĐT trong doanh nghiệp bán lẻ”. Mục tiêu của đề tài là đánh giá thực trạng, kết quả, mức độ hài lòng của khách hàng cũng như những thuận lợi và thách thức trong việc ứng dụng TMĐT của các doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau đại dịch COVID-19 việc ứng dụng TMĐT trong các doanh nghiệp bán lẻ chịu tác động đa chiều. Mức độ hài lòng của người tiêu dùng trực tuyến đã được cải thiện một cách đáng kể, tuy nhiên khả năng sẵn sàng ứng dụng TMĐT của các doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ vẫn còn nhiều hạn chế.

Theo tác giả Đặng Thành Chung (2022), “Phát triển TMĐT ở Việt Nam thời kỳ hậu COVID-19”. Nghiên cứu cho thấy COVID-19 đã tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng, bên cạnh những ảnh hưởng tiêu cực đại dịch cũng mở ra được những cơ hội tiềm năng cho sự phát triển của TMĐT. Và để tận dụng được cơ hội này cần có sự phối hợp giữa nhà nước cũng như doanh nghiệp thì Việt Nam mới có thể nhanh chóng khắc phục hậu quả của COVID-19 và phát triển kinh tế Việt Nam. Theo tác giả Nguyễn Đức Chung và cộng sự (2017), nghiên cứu việc “Ứng dụng TMĐT trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đánh giá thực trạng ứng dụng TMĐT trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Từ đó, nghiên cứu những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức mà các doanh nghiệp gặp phải khi ứng dụng TMĐT vào hoạt động kinh doanh. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất các giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chè tại Thái Nguyên tiếp cận và ứng TMĐT một cách có hiệu quả. Theo tác giả Nguyễn Văn Thoan và cộng sự (2017), “Một số giải pháp ứng dụng các công cụ TMĐT nhằm đẩy mạnh bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam”.

Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng ứng dụng các công cụ TMĐT trong hoạt động bán lẻ trực SVTH: HUỲNH VĂN TẤN 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: PGS.TS NGUYỄN ĐĂNG HÀO tuyến tại một số doanh nghiệp ở Việt Nam. Dựa trên kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đã đề xuất một số giải pháp giúp các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả ứng dụng các công cụ TMĐT trong lĩnh vực bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam. Theo Lưu Tiến Thuận và cộng sự (2015), “Các yếu tố tác động đến việc ứng dụng TMĐT của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Cần Thơ”. Mục tiêu của nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng TMĐT của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thành phố Cần Thơ, đồng thời là một trong những nghiên cứu tiên phong trong việc ứng dụng TMĐT vào hoạt động kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, môi trường nội bộ bao gồm các yếu tố thuộc về tổ chức và nhận thức của chủ doanh nghiệp, cùng với môi trường bên ngoài bao gồm các yếu tố thuộc chính phủ và yếu tố thị trường đều ảnh hưởng đến mức độ ứng dụng TMĐT của doanh nghiệp.2 Các nghiên cứu nước ngoài Theo Fawzeya Yusuf Zainal và cộng sự (2023), “Tác động của TMĐT đến sự phát triển của tinh thần khởi nghiệp: Tổng quan tài liệu”.