Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Rủi ro thanh khoản là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại cổ phần… 76 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Vân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO THANH KHOẢN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Tổng quan về rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái quát về rủi ro thanh khoản
• 2.3. Trạng thái thanh khoản
• 2.3.1. Cung thanh khoản
• 2.3.2. Cầu thanh khoản
• 2.3.3. Trạng thái thanh khoản ròng (Net Position Liquidity – NLP)
• 2.4. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.4.1. Phương pháp đo lường bằng khe hở tài trợ
• 2.4.2. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản bằng các chỉ số thanh khoản
• 2.5. Lược khảo nghiên cứu
• 2.5.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Biến phụ thuộc. Biến độc lập
• 3.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7. Các kiểm định để lựa chọn mô hình
• 3.8. Kiểm định khuyết tật của mô hình
• 3.9. Khắc phục mô hình bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.1. Kiểm định F-Test để lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và mô hình tác động cố định (FEM)
• 4.3.2. Kiểm định Hausman để lựa chọn giữa mô hình (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.6. Kiểm định tự tương quan
• 4.7. Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phương pháp FGLS
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.1.1. Hạn chế của đề tài
• 5.1.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rủi Ro Thanh Khoản Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Rủi ro thanh khoản là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam phải đối mặt. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, việc quản lý rủi ro thanh khoản trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các ngân hàng cần phải đảm bảo khả năng thanh toán để duy trì uy tín và sự tin tưởng từ phía khách hàng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản, từ đó đưa ra những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Rủi Ro Thanh Khoản Trong Ngân Hàng

Rủi ro thanh khoản được định nghĩa là khả năng của ngân hàng trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính khi đến hạn. Theo Ủy ban Basel, khả năng thanh khoản là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng.

1.2. Tình Hình Thanh Khoản Của Ngân Hàng Tại Việt Nam

Tình hình thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Các ngân hàng cần phải cân bằng giữa nguồn cung và cầu thanh khoản để đảm bảo hoạt động hiệu quả.

II. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Của Ngân Hàng

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại cổ phần. Các yếu tố này bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, và các chính sách tài chính. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng có những biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

2.1. Quy Mô Ngân Hàng Và Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản

Quy mô ngân hàng có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng thanh khoản. Ngân hàng lớn thường có khả năng huy động vốn tốt hơn và ít gặp rủi ro thanh khoản hơn.

2.2. Tỷ Lệ Nợ Xấu Và Tác Động Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Tỷ lệ nợ xấu cao có thể dẫn đến áp lực tài chính lớn cho ngân hàng, làm giảm khả năng thanh khoản và tăng rủi ro thanh khoản.

2.3. Chính Sách Tài Chính Của Ngân Hàng

Chính sách tài chính của ngân hàng, bao gồm quản lý chi phí và thu nhập, cũng ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản. Ngân hàng cần có các chính sách hợp lý để duy trì sự ổn định tài chính.

III. Phương Pháp Đo Lường Rủi Ro Thanh Khoản Của Ngân Hàng

Để đo lường rủi ro thanh khoản, các ngân hàng có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này giúp đánh giá chính xác tình hình thanh khoản và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Phương Pháp Khe Hở Tài Trợ

Khe hở tài trợ là một trong những phương pháp phổ biến để đo lường rủi ro thanh khoản. Phương pháp này giúp xác định sự chênh lệch giữa tài sản và nguồn vốn của ngân hàng.

3.2. Các Chỉ Số Thanh Khoản

Các chỉ số thanh khoản như tỷ lệ thanh toán hiện tại và tỷ lệ thanh toán nhanh cũng được sử dụng để đánh giá khả năng thanh khoản của ngân hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu về rủi ro thanh khoản không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc quản lý ngân hàng. Các ngân hàng có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để cải thiện khả năng thanh khoản và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Các ngân hàng cần xây dựng các giải pháp quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả, bao gồm việc cải thiện quy trình huy động vốn và quản lý chi phí.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ảnh Hưởng Đến Ngành Ngân Hàng

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các ngân hàng điều chỉnh chiến lược kinh doanh và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết Luận Về Rủi Ro Thanh Khoản Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Rủi ro thanh khoản là một vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam cần phải chú trọng. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng và áp dụng các phương pháp đo lường sẽ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn.

5.1. Tương Lai Của Rủi Ro Thanh Khoản Tại Việt Nam

Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện khả năng thanh khoản để đối phó với những thách thức mới.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng cần có các chính sách và quy định rõ ràng để quản lý rủi ro thanh khoản một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính của một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, ngành ngân hàng giữ vai trò trung gian tài chính huyết mạch, điều tiết vốn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế. Cùng với sự mở rộng quy mô hoạt động, các ngân hàng thương mại (NHTM) phải đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn, trong đó thanh khoản là yếu tố then chốt đại diện cho mức độ an toàn của toàn bộ hệ thống. Sự đổ vỡ của các định chế tài chính trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 bắt nguồn từ sự sụt giảm thanh khoản nghiêm trọng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát và kiểm soát rủi ro thanh khoản (RRTK). Khả năng thanh khoản kém không chỉ làm suy giảm uy tín của ngân hàng đối với người gửi tiền mà còn có thể dẫn tới nguy cơ sụp đổ mang tính hệ thống. Mặc dù đã có các công trình nghiên cứu trước đây về RRTK tại Việt Nam, phần lớn các đề tài chỉ phân tích trong phạm vi một nhóm nhỏ ngân hàng hoặc mốc thời gian ngắn. Do đó, việc nghiên cứu toàn diện các nhân tố vi mô và vĩ mô tác động đến RRTK của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam trong giai đoạn biến động là một yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định rõ ràng các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Thứ nhất: Xác định các nhân tố tác động đến RRTK của các NHTMCP tại Việt Nam.
  2. Thứ hai: Đo lường mức độ tác động của các nhân tố đó đến khả năng thanh khoản của các NHTM tại Việt Nam.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Câu hỏi 1: Những nhân tố nào tác động đến RRTK của các NHTM tại Việt Nam?
  2. Câu hỏi 2: Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến với tính thanh khoản của các NHTM tại Việt Nam như thế nào?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các nhân tố bên trong (đặc thù ngân hàng) và nhân tố bên ngoài (kinh tế vĩ mô) ảnh hưởng đến RRTK của các NHTMCP. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm 25 NHTMCP đang hoạt động tại Việt Nam với dữ liệu công bố minh bạch và đầy đủ (không bao gồm ngân hàng 100% vốn nước ngoài, ngân hàng liên doanh hay chi nhánh ngân hàng nước ngoài). Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu kéo dài từ năm 2011 đến năm 2021 (có cập nhật số liệu đến năm 2022 trong các bảng phân tích), tạo nên một bộ dữ liệu mảng cân bằng gồm 275 đến 300 quan sát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các nguyên tắc quản lý và giám sát RRTK của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS, 2008), định nghĩa của Trương Quang Thông (2013) và Duttweiler (2009). Theo đó, thanh khoản là khả năng ngân hàng tài trợ cho việc gia tăng tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn với chi phí hợp lý mà không chịu tổn thất. Khóa luận phân tích trạng thái thanh khoản thông qua quan hệ cung - cầu thanh khoản và trạng thái thanh khoản ròng (NLP = Tổng cung thanh khoản – Tổng cầu thanh khoản).

Về phương pháp đo lường, tác giả tiếp cận hai kỹ thuật: phương pháp chỉ số thanh khoản (gồm các tỷ lệ L1, L2, L3, L4) và phương pháp khe hở tài trợ (Funding Gap - FGAP) dựa trên nghiên cứu của Saunders & Cornett (2006) và Vodova (2013). Khóa luận chọn chỉ số FGAP làm đại diện cho biến phụ thuộc đo lường RRTK: $$FGAP = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng nguồn vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$$

Mô hình kinh tế lượng tổng quát được xác lập như sau: $$FGAP_{it} = \beta_0 + \beta_1 CAP_{it} + \beta_2 LLR_{it} + \beta_3 ROA_{it} + \beta_4 SIZE_{it} + \beta_5 NPL_{it} + \beta_6 TLA_{it} + \beta_7 GDP_t + \beta_8 INF_t + \varepsilon_{it}$$

Trong đó, các biến độc lập và phương pháp đo lường cụ thể gồm:

• Quy mô ngân hàng ($SIZE$): Logarit tự nhiên của tổng tài sản ($ln(Tổng\ tài\ sản)$).
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($CAP$): Vốn chủ sở hữu chia cho Tổng tài sản.
• Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản ($TLA$): Dư nợ cho vay khách hàng chia cho Tổng tài sản.
• Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$): Nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) chia cho Tổng dư nợ cho vay.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$): Dự phòng rủi ro tín dụng chia cho Tổng dư nợ.
• Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA$): Lợi nhuận sau thuế chia cho Tổng tài sản.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$): Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam.
• Tỷ lệ lạm phát ($INF$): Tỷ lệ lạm phát tính theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI).

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính hợp nhất có kiểm toán và báo cáo thường niên của 25 NHTMCP Việt Nam. Dữ liệu vĩ mô ($GDP$, $INF$) được thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Cục Thống kê Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phần mềm Stata 16 để thực hiện quy trình ước lượng qua các mô hình hồi quy dữ liệu bảng: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Các kiểm định kinh tế lượng bao gồm: kiểm định F-test, kiểm định nhân tử Lagrange (Breusch-Pagan LM), kiểm định Hausman, kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF, kiểm định phương sai sai số thay đổi (Modified Wald / Breusch-Pagan LM) và kiểm định tự tương quan Wooldridge. Để xử lý các khuyết tật mô hình, tác giả sử dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu RRTK trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam phát triển mạnh nhưng đối mặt nhiều thách thức an toàn vốn và thanh khoản. Tác giả xác định rõ 2 mục tiêu nghiên cứu và 2 câu hỏi nghiên cứu, giới hạn đối tượng và phạm vi không gian (25 NHTMCP Việt Nam), thời gian (2011–2021/2022). Chương 1 cũng khái quát quy trình nghiên cứu định lượng với phần mềm Stata 16 và nêu bố cục 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan về rủi ro thanh khoản và các nghiên cứu có liên quan

Nội dung chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh khoản, cung - cầu thanh khoản, trạng thái thanh khoản ròng (NLP), các phương pháp đo lường RRTK thông qua khe hở tài trợ và hệ thống chỉ số thanh khoản ($L1$ đến $L4$). Tác giả thực hiện lược khảo chi tiết các công trình quốc tế (Aspachs và cộng sự, 2005; Shen và cộng sự, 2009; Bonfim & Kim, 2011; Vodova, 2013; Choon và cộng sự, 2013; Delachat và cộng sự, 2014; Moussa, 2015) và các công trình trong nước (Trương Quang Thông, 2013; Đặng Văn Dân, 2015; Võ Xuân Vinh & Mai Xuân Đức, 2017; Mai Thị Phương Thùy & Bùi Thị Điệp, 2018; Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy, 2019; Lê Hoàng Vinh & Trần Phi Dũng, 2020). Từ đó, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu và thiết lập nền tảng cho việc đề xuất các biến trong mô hình thực nghiệm.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu gồm 7 bước: từ thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan, hồi quy Pooled OLS/FEM/REM, thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM, Hausman), kiểm định khuyết tật (đa cộng tuyến VIF, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan Wooldridge), đến việc ước lượng FGLS và thảo luận kết quả. Tác giả xây dựng 8 giả thuyết nghiên cứu ($H1$ đến $H8$) cho các biến vi mô ($SIZE$, $CAP$, $TLA$, $NPL$, $LLR$, $ROA$) và vĩ mô ($GDP$, $INF$), đồng thời công bố danh sách 25 NHTMCP được đưa vào mẫu quan sát.

STT	Tên đầy đủ ngân hàng	Mã cổ phiếu
1	Ngân hàng TMCP An Bình	ABB
2	Ngân hàng TMCP Á Châu	ACB
3	Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam	BID
4	Ngân hàng TMCP Bản Việt	BVB
5	Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam	CTG
6	Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu	EIB
7	Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh	HDB
8	Ngân hàng TMCP Kiên Long	KLB
9	Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt	LPB
10	Ngân hàng TMCP Quân Đội	MBB
11	Ngân hàng TMCP Hàng Hải	MSB
12	Ngân hàng TMCP Nam Á	NAB
13	Ngân hàng TMCP Quốc dân	NVB
14	Ngân hàng TMCP Phương Đông	OCB
15	Ngân hàng TMCP Xăng dầu Petrolimex	PGB
16	Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương	SGB
17	Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội	SHB
18	Ngân hàng TMCP Đông Nam Á	SSB
19	Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín	STB
20	Ngân hàng TMCP Kỹ Thương	TCB
21	Ngân hàng TMCP Tiên Phong	TPB
22	Ngân hàng TMCP Việt Á	VAB
23	Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam	VCB
24	Ngân hàng TMCP Quốc Tế	VIB
25	Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng	VPB

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng. Sau khi thống kê mô tả và lập ma trận tương quan, tác giả tiến hành các kiểm định:

• Kiểm định F-test đạt giá trị $F = 8.0000$ ($P\text{-value} = 0.0000 < 0.05$), bác bỏ $H0$, kết luận mô hình FEM phù hợp hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman có giá trị $\chi^2(8) = 6.5762$ ($P\text{-value} = 0.5762 > 0.05$), chấp nhận $H0$, kết luận mô hình REM phù hợp hơn FEM.
• Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy các hệ số $VIF$ đều nhỏ hơn 10 (trung bình đạt $VIF = 2.66$), không có đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kiểm định Breusch-Pagan LM cho thấy mô hình REM có hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($chibar2(01) = 214.0000$, $P\text{-value} = 0.0000 < 0.05$).
• Kiểm định Wooldridge xác nhận mô hình có hiện tượng tự tương quan bậc một ($F(1, 24) = 53.0000$, $P\text{-value} = 0.0000 < 0.05$).
• Ước lượng FGLS được áp dụng để khắc phục hoàn toàn hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, đưa ra kết quả hồi quy chuẩn xác.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả hồi quy FGLS, chương 5 tổng kết các kết luận thực nghiệm, đề xuất các khuyến nghị cụ thể cho ban quản trị các NHTMCP và Ngân hàng Nhà nước nhằm giảm thiểu RRTK, đồng thời chỉ ra các hạn chế của đề tài và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh bức tranh thực trạng về các chỉ số tài chính và rủi ro thanh khoản của 25 NHTMCP Việt Nam thông qua bảng thống kê mô tả:

Biến	Số quan sát	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất
FGAP	300	-0,58%	11,67%	-53,34% (TPB, 2015)	8,35% (CTG, 2022)
SIZE	300	18,7%	1,25%	16,5% (SGB, 2013)	21,47% (BID, 2022)
CAP	300	9,20%	3,65%	4,06% (BID, 2017)	23,84% (SGB, 2013)
TLA	300	57,76%	12,82%	14,73% (TPB, 2011)	92,84% (VIB, 2018)
NPL	300	2,18%	1,62%	0,41% (BVB, 2018)	17,92% (NVB, 2022)
LLR	300	1,36%	0,48%	0,66% (NAB, 2013)	3,10% (VPB, 2022)
ROA	300	0,92%	0,77%	-6,00% (TPB, 2020)	3,52% (TCB)
GDP	300	5,90%	1,76%	2,19% (2020)	8,02% (2022)
INF	300	4,93%	4,67%	0,63% (2015)	18,13% (2011)

Kết quả ước lượng mô hình hồi quy FGLS cuối cùng đã chỉ ra mức độ và chiều hướng tác động của từng nhân tố đến RRTK:

Biến	Ký hiệu	Giả thuyết kỳ vọng	Kết quả thực nghiệm	Mức ý nghĩa thống kê	Kết luận giả thuyết
Quy mô ngân hàng	SIZE	- (Âm)	+ (Dương)	1% (***)	Ngược giả thuyết
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	CAP	+ (Dương)	+ (Dương)	1% (***)	Chấp nhận
Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản	TLA	+ (Dương)	+ (Dương)	1% (***)	Chấp nhận
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	+ (Dương)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ
Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng	LLR	- (Âm)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ
Tỷ suất sinh lời trên tài sản	ROA	+ (Dương)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ
Tăng trưởng kinh tế	GDP	+ (Dương)	+ (Dương)	1% (***)	Chấp nhận
Tỷ lệ lạm phát	INF	+ (Dương)	+ (Dương)	1% (***)	Chấp nhận

Ghi chú: *** thể hiện mức ý nghĩa thống kê 1%.

Các phát hiện chính từ kết quả nghiên cứu:

• $SIZE$ có tương quan thuận chiều với $FGAP$ (mức ý nghĩa 1%), trái ngược với giả thuyết $H1$ ban đầu. Tác giả lý giải rằng các ngân hàng quy mô lớn thường ỷ lại vào vị thế "quá lớn để sụp đổ" (too big to fail) và khả năng tiếp cận người cho vay cuối cùng (Ngân hàng Nhà nước) nên có xu hướng gia tăng cho vay và đầu tư tài sản rủi ro, từ đó làm tăng khe hở tài trợ.
• $CAP$ và $TLA$ đều tác động cùng chiều với $FGAP$ ở mức ý nghĩa 1%. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao thúc đẩy ngân hàng tìm kiếm lợi nhuận qua mở rộng tài sản, trong khi tỷ lệ cho vay cao làm giảm tỷ trọng tài sản thanh khoản nhanh, khiến RRTK tăng.
• $GDP$ và $INF$ có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 1%. Khi nền kinh tế tăng trưởng tốt hoặc khi lạm phát tăng cao, nhu cầu đầu tư, chi phí vốn và tiêu dùng tăng nhanh khiến khe hở tài trợ mở rộng, gia tăng áp lực thanh khoản.
• $NPL$, $LLR$ và $ROA$ không có ý nghĩa thống kê trong mẫu nghiên cứu này.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật về hành vi thanh khoản của 25 NHTMCP tại Việt Nam qua chuỗi thời gian dài 2011–2021/2022.
• Áp dụng chặt chẽ quy trình kinh tế lượng từ Pooled OLS, FEM, REM đến FGLS để kiểm soát hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, đảm bảo tính vững của các ước lượng.
• Đề xuất các giải pháp thực tiễn: kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng tương xứng với huy động vốn, tái cơ cấu danh mục tài sản sinh lời, thận trọng trong mở rộng quy mô ngân hàng và theo dõi sát sao chu kỳ kinh tế vĩ mô cùng diễn biến lạm phát.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế chính từ phạm vi và phương pháp nghiên cứu:

• Phạm vi dữ liệu chỉ giới hạn trong 25 NHTMCP tại Việt Nam, chưa bao quát toàn bộ hệ thống (đã loại trừ các ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước chưa cổ phần hóa hoàn toàn, ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài).
• Phương pháp đo lường RRTK chủ yếu dựa trên chỉ số khe hở tài trợ ($FGAP$) thu thập từ báo cáo tài chính cuối năm, chưa phản ánh được biến động thanh khoản tức thời trong năm hoặc các yếu tố phi tài chính, năng lực quản trị nội bộ.
• Nghiên cứu sử dụng mô hình tĩnh FGLS, chưa áp dụng các mô hình động (như GMM) để xem xét độ trễ và tính tự hồi quy của rủi ro thanh khoản.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu sang các định chế tài chính khác và kéo dài chuỗi thời gian phân tích.
• Bổ sung các biến kiểm soát vi mô và vĩ mô mới (như lãi suất điều hành, cung tiền $M2$, sở hữu nước ngoài).
• Áp dụng phương pháp hồi quy động dạng sai phân hoặc GMM hệ thống (System GMM) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn trong dữ liệu ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng khi thực hiện các nghiên cứu định lượng về quản trị rủi ro ngân hàng.
• Giảng viên và các nhà nghiên cứu cần tài liệu tham khảo về quy trình thực hành kinh tế lượng dữ liệu bảng trên phần mềm Stata (các bước kiểm định mô hình Pooled OLS, FEM, REM, kiểm định đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và xử lý bằng FGLS).
• Chuyên viên quản trị rủi ro, phân tích tài chính tại các NHTM trong việc xây dựng khung giám sát khe hở tài trợ và đánh giá độ nhạy cảm của thanh khoản ngân hàng trước các biến số vĩ mô như tăng trưởng GDP và lạm phát.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào để đại diện cho rủi ro thanh khoản và công thức xác định ra sao?
Tác giả sử dụng chỉ số Khe hở tài trợ ($FGAP$) làm biến phụ thuộc đại diện cho RRTK. Chỉ số này được tính bằng hiệu số giữa Tổng dư nợ tín dụng và Tổng nguồn vốn huy động, chia cho Tổng tài sản: $$FGAP = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng nguồn vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$$

2. Quy trình kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy diễn ra như thế nào?
Tác giả tiến hành qua 2 bước kiểm định:

• Kiểm định F-test giữa Pooled OLS và FEM cho giá trị $F = 8.0000$ ($P\text{-value} = 0.0000 < 0.05$), qua đó bác bỏ Pooled OLS và chọn FEM.
• Kiểm định Hausman giữa FEM và REM cho giá trị $\chi^2(8) = 6.5762$ ($P\text{-value} = 0.5762 > 0.05$), qua đó chấp nhận giả thuyết $H0$ và lựa chọn mô hình REM.

3. Mô hình REM gặp phải những khuyết tật gì và được xử lý bằng phương pháp nào?
Khi kiểm định mô hình REM:

• Kiểm định Breusch-Pagan LM phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($chibar2(01) = 214.0000$, $P\text{-value} = 0.0000$).
• Kiểm định Wooldridge phát hiện hiện tượng tự tương quan bậc một ($F(1, 24) = 53.0000$, $P\text{-value} = 0.0000$). Tác giả đã sử dụng phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để hai khuyết tật này.

4. Những nhân tố nào có ý nghĩa thống kê tác động đến khe hở tài trợ (FGAP) trong mô hình FGLS?
Có 5 biến độc lập có ý nghĩa thống kê ở mức 1% và đều tác động cùng chiều ($+$) đến $FGAP$:

• Quy mô ngân hàng ($SIZE$)
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($CAP$)
• Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản ($TLA$)
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$)
• Tỷ lệ lạm phát ($INF$)
  Các biến Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$), Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$) và Tỷ suất sinh lời trên tài sản ($ROA$) không có ý nghĩa thống kê.

5. Điểm khác biệt giữa kết quả thực nghiệm của biến quy mô ngân hàng (SIZE) và giả thuyết ban đầu là gì?
Ban đầu tác giả kỳ vọng biến $SIZE$ có tác động ngược chiều ($-$) đến RRTK theo lý thuyết lợi thế quy mô. Tuy nhiên, kết quả hồi quy FGLS cho thấy $SIZE$ có tác động cùng chiều ($+$) ở mức ý nghĩa 1%. Điều này phản ánh thực tế tại Việt Nam là các ngân hàng quy mô lớn có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn, mở rộng cho vay mạnh mẽ do dựa vào sự bảo trợ thanh khoản từ Ngân hàng Nhà nước.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Thu Vân đã giải quyết một cách khoa học vấn đề xác định và đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại 25 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2011–2021/2022. Thông qua phương pháp FGLS xử lý triệt để các khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan, nghiên cứu đã chứng minh quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ cho vay, tăng trưởng GDP và lạm phát đều có tác động làm gia tăng khe hở tài trợ của ngân hàng. Các kết quả thực nghiệm và hàm ý chính sách trong khóa luận đóng góp nguồn dữ liệu có giá trị cho công tác quản trị thanh khoản nội bộ tại các ngân hàng cũng như hoạt động thanh tra, giám sát của cơ quan quản lý tiền tệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ------------ HOÀNG THỊ THU VÂN NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số: 7 34 02 01 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ------------ Họ và tên sinh viên: HOÀNG THỊ THU VÂN Mã số sinh viên:050607190632 Lớp sinh hoạt: HQ7-GE07 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số: 7 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 i TÓM TẮT Đề tài nghiên cứu “Những nhân tố ảnh hƣởng đến RRTK của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần tại Việt Nam” đề cập đến những lý thuyết chủ yếu về thanh khoản và lƣợc khảo những nghiên cứu trong và ngoài nƣớc liên quan đến các yếu tố ảnh hƣởng đến thanh khoản với phạm vi trong 25 NHTM tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2011-2022 với những số liệu đƣợc tập hợp từ những báo cáo tài chính và thƣờng niên của những ngân hàng này. Đề tài sử dụng chỉ số Khe hở tài trợ (FGAP) là đại diện cho biến phụ thuộc và các biến độc lập lần lƣợt là Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA), Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), Tỷ lệ nợ xấu (NPL), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP), Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), Chỉ số GDP và chỉ số lạm phát (INF). Bài viết đã dùng mô hình Pooled OLS, FEM và REM để đo lƣờng RRTK và sau đó sử dụng mô hình FGLS để khắc phục những khuyết tật để tăng độ đáng tin cho mô hình.

Kết quả cuối cùng cho thấy các yếu tố Quy mô ngân hàng, Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, chỉ số GDP, Chỉ số lạm phát, Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản có ảnh hƣởng cùng chiều đến RRTK, còn những chỉ số là Tỷ lệ nợ xấu, Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, thì không có ý nghĩa thống kê đối với RRTK. Qua kết quả trên, tác giả sẽ đề xuất một vài ý kiếm liên quan đến vấn đề và một vài kiến nghị để giúp cho ngân hàng có thể giảm thiểu đƣợc RRTK. ii ABSTRACT The study on factors affecting liquidity risk of commercial banks refers to the main theories of liquidity and reviews domestic and foreign studies related to the factors affecting liquidity. accounts with the scope of 25 commercial banks in Vietnam during the period from 2011 to 2022 with the data collected from the financial and annual reports of these banks.

The topic uses the Funding Gap Index (FGAP) to represent the dependent variable and the independent variables, respectively, bank size (SIZE), debt-to-total assets ratio (TLA), ratio return on assets (ROA), bad debt ratio (NPL), equity ratio (CAP), credit provision ratio (LLR), GDP index and inflation rate (INF). The article used Pooled OLS, FEM and REM models to measure liquidity risk and then used the FGLS model to overcome the defects to increase the reliability of the model. The final results show that the factors of Bank size, Equity to total assets ratio, GDP index, Inflation rate, Loan to total assets ratio have a positive influence on the liquidity risk, while other indicators are NPL ratio, Credit risk provision ratio, Return on total assets ratio are not statistically significant for credit risk. Through the above results, the author will give some ideas related to the problem and some recommendations to help the bank reduce liquidity risk.

iii LỜI CAM ĐOAN Em tên là Hoàng Thị Thu Vân, là sinh viên chất lƣợng cao khóa 7 của Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh với chuyên ngành Tài chính-Ngân hàng. Khoá luận là quá trình nghiên cứu của mình tôi, tất cả các kết quả và những nội dung nghiên cứu là trung thực, các nội dung do ngƣời khác nghiên cứu hay đã đƣợc công bố rồi đƣợc trích dẫn nguồn đầy đủ trong khoá luận. Tác giả Hoàng Thị Thu Vân iv LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn đến Quý thầy cô đã giảng dạy và đem đến rất nhiều kiến thức bổ ích cũng nhƣ những kinh nghiệm và kĩ năng đến tất cả sinh viên của trƣờng và bản thôi tôi trong suốt 4 năm học tập tại Trƣờng đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Tiếp đến, tôi xin bày tỏ long biết ơn đến cô TS.

Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đã hƣớng dẫn và tận tình chỉ bảo cũng nhƣ hỗ trợ tôi và đƣa ra các lời khuyên để có thể hoàn thành đƣợc tốt khóa luận này. Cuối cùng, bởi vì vốn kiến thức và khả năng hạn hẹp của bản than trong thực tế còn nhiều khuyết điểm. Do đó, tôi rất hy vọng sẽ nhận đƣợc các ý kiến của các quý thầy cô để tôi có thể hoàn thiện bài luận của mình một cách tốt nhất và học đƣợc nhiều những kiến thức bổ ích cũng nhƣ kinh nghiệm để cải thiện bản than mình hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn Tác giả Hoàng Thị Thu Vân v MỤC LỤC TÓM TẮT.

ii LỜI CAM ĐOAN. iii LỜI CẢM ƠN. iv BẢNG VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG BIỂU.

ix CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .1 Lý do chọn đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .6 Bố cục khóa luận. 3 TÓM TẮT CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ RỦI TO THANH KHOẢN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN.

Tổng quan về rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại. Khái quát về rủi ro thanh khoản. Trạng thái thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản.

Phƣơng pháp đo lƣờng bằng khe hở tài trợ. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản bằng các chỉ số thanh khoản. Lƣợc khảo nghiên cứu. Nghiên cứu trên thế giới .2 Nghiên cứu tại việt nam.

12 TÓM TẮT CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Biến phụ thuộc. Biến độc lập. Dữ liệu nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Các kiểm định để lựa chọn mô hình. Kiểm định khuyết tật của mô hình. Khắc phục mô hình bằng phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS).

30 TÓM TẮT CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thống kê mô tả. Ma trận tƣơng quan.

Kiểm định lựa chọn mô hình. Kiểm định F-Test để lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và mô hình tác động cố định (FEM). Kiểm định hausman để lựa chọn giữa mô hình (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định đa cộng tuyến.

Kiểm định phƣơng sai sai số thay đổi. Kiểm định tự tƣơng quan. Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phƣơng pháp FGLS. Thảo luận kết quả nghiên cứu.

39 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Hạn chế của đề tài và hƣớng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế của đề tài.

Hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 45 vii TÓM TẮT CHƢƠNG 5. 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 50 viii BẢNG VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa 1 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 2 NHTM Ngân hàng Thƣơng mại 3 NHTMCP Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần 4 RRTK Rủi ro thanh khoản 5 REM Mô hình tác động ngẫu nhiên 6 FEM Mô hình tác động cố định Phƣơng pháp bình phƣơng bé 7 FGLS nhất tổng quát khả thi Pooled Phƣơng pháp bình phƣơng tối 8 OLS thiểu ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Hình 3.

1 Các bƣớc nghiên cứu. 1 Các giả thuyết nghiên cứu. 2 Danh sách 25 NHTMCP Việt Nam. 1 Thống kê mô tả các biến.

2 Ma trận tƣơng quan giữa các biến. 3 Kết quả hồi quy Pooled OLS, FEM và REM. 4 Kết quả lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và FEM. 5 kiểm định Hausman.

6 Hệ số VIF. 7 Kết quả kiểm định phƣơng sai sai số. 8 Kết quả kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan. 9 Kết quả ƣớc lƣợng mô hình bằng phƣơng pháp FGLS.

10 Tóm tắt kết quả. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Trong những năm gần đây, Việt Nam là một nƣớc có kinh tế đang phát triển, cho nên thị trƣờng tài chính của Việt Nam cũng phát triển rất nhanh, đặc biệt là ngành ngân hàng, đã và đang ngày càng mở rộng và tạo ra lợi ích rất lớn đối với nền kinh tế. song song đó thì ngân hàng cũng có nhiều vấn đề còn tồn tại cần đƣợc cải thiện. do ngân hàng góp vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế, nó là trung gian tài chính, giúp cho các hoạt động kinh doanh và sản xuất của các doanh nghiệp.

vì thế yếu tố thanh khoản là yếu tố then chốt của ngân hàng cũng nhƣ đại diện cho mức độ an toàn của hệ thống NHTM. Qua đó, việc phân tích rủi ro thanh khoản là một vấn đề rất cấp thiết đối với các NHTM nhằm tạo sự ổn định và khả năng hoạt động hiệu quả của ngân hàng. Khả năng thanh khoản là yếu tố tạo nên uy tín của ngân hàng, từ đó tạo lập đƣợc sự tin tƣởng của khách hàng sẽ giúp ngân hàng kinh doanh đạt hiệu quả cao hơn, thu hút đƣợc nhiều sự chú ý hơn và nâng cao đƣợc vị thế của ngân hàng. Ngƣợc lại, nếu khả năng thanh khoản của ngân hàng không tốt sẽ dẫn đến mất uy tín đối với khách hàng và nghiêm trọng hơn sẽ làm cho hệ thống ngân hàng bị sụp đổ.

Việc khủng hoảng tài chính tại Mỹ năm 2008 xảy ra đã tác động dẫn đến nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó cũng có Việt Nam. Theo nhƣ ủy ban giám sát ngân hàng basel (2008) thì nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng đó là do yếu tố thanh khoản của các ngân hàng. Cho đến thời điểm hiện tại thì đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề rủi ro thanh khoản của ngân hàng ví dụ nhƣ: Trƣơng Quang Thông (2013) đã cho rằng RRTK còn do cả nhân tố bên ngoài tác động chứ không chỉ có bên trong, Đặng Văn Dân (2015) cũng nghiên cứu về nhân tố ảnh hƣởng đến RRTK,…các nghiên cứu này ngƣời ta thƣờng phân tích một hoặc một nhóm ngân hàng tại thời điểm cụ thể.