chương 1 cũng sẽ trình bày ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài, và kết thúc chương sẽ trình bày kết cấu tổng thể của đề tài. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngân hàng thƣơng mại có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, là một trong những tác nhân giúp nền kinh tế sử dụng có hiệu quả nguồn vốn nhàn rỗi, cung cấp nhiều dịch vụ ngân hàng hiện đại. Trong quá trình thực hiện chức năng trung gian tài chính của mình, các ngân hàng thƣơng mại phải đối mặt với nhiều rủi ro, bởi vì họ cung cấp cả tín dụng ngắn hạn, trung hạn và dài hạn nhƣng cũng phải đảm bảo tính thanh khoản ở mọi thời điểm. Thực tế đã đƣợc thống nhất rằng tất cả các doanh nghiệp bao gồm cả ngân hàng đều phải đối mặt với rủi ro thanh khoản.
Rủi ro thanh khoản của ngân hàng thể hiện rõ từ hoạt động cung cấp tiền gửi và cho vay có kỳ hạn không khớp nhau (tiền gửi ngắn hạn cho khoản vay dài hạn). Do đó, về cơ bản, các ngân hàng không chỉ cần nắm giữ mức vốn tối ƣu mà còn cả tính thanh khoản để duy trì hiệu quả hoạt động. Theo Ủy ban giám sát ngân hàng Basel (2008) nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng tài chính là vấn đề thanh khoản của NHTM chƣa đƣợc quan tâm đúng mức và sau đó chính khủng hoảng tài chính lại tác động ngƣợc lại đến khả năng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 đã gây ảnh hƣởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam, đồng thời khiến cho hệ thống ngân hàng rơi vào tình trạng đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn.
Các rủi ro phát sinh dẫn đến những ảnh hƣởng tiêu cực đến khả năng thanh khoản, một trong những yếu tố tác động mạnh mẽ đến sự sống còn của các ngân hàng. 2 Tính thanh khoản đối với ngân hàng thƣơng mại là yếu tố cực kì quan trọng, bởi đó là uy tín, vị thế và là sức mạnh của ngân hàng. Ngân hàng có khả năng thanh khoản tốt sẽ tạo đƣợc uy tín và sự tin tƣởng của khách hàng, từ đó thúc đẩy các hoạt động kinh doanh của ngân hàng nhƣ huy động vốn, cho vay và các hoạt động khác. Ngƣợc lại, một ngân hàng gặp vấn đề về thanh khoản có thể khiến ngân hàng vỡ nợ, mất niềm tin từ khách hàng dẫn đến sự sụp đổ của cả hệ thống ngân hàng.
Do đó, việc nghiên cứu vấn đề thanh khoản để đảm bảo hiệu quả hoạt động tích cực của ngân hàng là cần thiết, nếu các ngân hàng có khả năng thanh khoản tốt thì không những có thể giúp cho thị trƣờng tài chính ổn định dẫn đến nền kinh tế đất nƣớc cũng sẽ vận hành tốt. Đặc biệt, trong thời kì hội nhập và đổi mới hiện nay, sự quan tâm về vấn đề quản lý khả năng thanh khoản là vô cùng cần thiết và thƣờng đƣợc các cơ quan quản lý lên kế hoạch định hƣớng từ đầu năm để trong năm đó có thể thực hiện tốt. Theo Đàng Quang Vắng (2018) vấn đề thanh khoản chƣa đƣợc các ngân hàng tại Việt Nam quan tâm đúng mức các nghiên cứu về thanh khoản còn tƣơng đối ít, chỉ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 thì các vấn đề thanh khoản đƣợc quan tâm nhiều hơn. Các nghiên cứu phân tích thanh khoản cho cả hệ thống NHTM, trong khi mỗi ngân hàng hoặc mỗi nhóm ngân hàng đều có những đặc điểm riêng nên mức độ tác động của các nhân tố sẽ không giống nhau.
Ngoài ra, khi xem xét tác động của các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng thanh khoản thì các nghiên cứu tại Việt Nam chủ yếu nghiên cứu những yếu tố bên trong ngân hàng, bỏ qua các tác động từ bên ngoài. Việc nghiên cứu về các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản ngân hàng Việt Nam đƣợc xem là cần thiết và cần đƣợc cập nhật kịp thời, làm cơ sở cho các nhà quản lý có những quyết định và chiến lƣợc phù hợp để nâng cao khả năng thanh khoản của ngân hàng. Nhận thấy đƣợc tầm quan trọng của thanh khoản đối với các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam và những khiếm khuyết trên nên tác giả chọn đề tài “Các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 1.
Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát đề tài là xác định các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam để từ đó đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao thanh khoản của NHTM Việt Nam trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể Căn cứ vào mục tiêu nghiên cứu tổng quát nói trên, khóa luận xác định các mục tiêu cụ thể sau : Xác định các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam. Đánh giá mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam. Đề xuất một số hàm ý chính sách nằm nâng cao khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam trong thời gian tới.
CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Để giải quyết những mục tiêu nghiên cứu, khóa luận xác định các câu hỏi nghiên cứu sau: Những yếu tố nào tác động đến khả năng thanh khoản của các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam? Chiều hƣớng tác động của các yếu tố đó tới khả năng thanh khoản của các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam nhƣ thế nào? Những giải pháp nâng cao khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam? 4 1. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu Về không gian Mẫu nghiên cứu gồm 25 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010-2020 đƣợc thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thƣờng niên đã kiểm toán.
Với tiêu chí là các ngân hàng đƣợc chọn hoạt động liên tục trong suốt khoảng thời gian nghiên cứu, với các số liệu cần thiết đƣợc công khai đầy đủ và rõ ràng trên báo cáo tài chính và báo cáo thƣờng niên của từng ngân hàng. Về thời gian Thời gian nghiên cứu lựa chọn từ năm 2010-2020. Đây là giai đoạn biến động mạnh của kinh tế Việt Nam cũng nhƣ của hệ thống ngân hàng. Từ năm 2010, do ảnh hƣởng của khủng hoảng tài chính 2008, hệ thống ngân hàng đang đối mặt với một số vấn đề nhƣ: lƣợng tín dụng sụt giảm, thanh khoản của hệ thống bất ổn, nguy cơ gây đổ vỡ hệ thống.
Vì vậy đầu năm 2012, hệ thống NHTM bắt đầu thực hiện quá trình tái cơ cấu lại hệ thống tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015 (đề án 254). Tuy nhiên, hệ thống vẫn xảy ra các vấn đề đáng lo ngại về sở hữu chéo, nợ xấu tăng cao cũng nhƣ năng lực tài chính của các NHTM vẫn ở mức kém. Chính vì vậy, đề án Tái cơ cấu ngân hàng giai đoạn 2 (2016-2020) đƣợc Chính phủ phê duyệt tại quyết định số 1058/QĐ-TTG, với các mục tiêu: triệt để nợ xấu và các tổ chức tín dụng yếu kém, bảo đảm quyền lợi ngƣời gửi tiền và giữ vững ổn định, an toàn hệ thống. Từ những biến động trên, khóa luận lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu từ năm 2010 đến 2020, mốc thời gian 11 năm là thời gian đủ dài để phản ánh các biến động về khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
Ý NGHĨA KHOA HỌC THỰC TIỄN Kết quả nghiên cứu trong khóa luận này có thể đƣợc sử dụng với mục đích xác định các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam từ đó gợi ý những hàm ý chính sách nhằm nâng cao khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam trong thời gian tới. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính và phƣơng pháp định lƣợng để phân tích các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam Phƣơng pháp định tính: Thông qua lƣợc khảo các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc để xây dựng mô hình nghiên cứu xác định các biến mô tả đặc tính cơ bản của bộ dữ liệu thu thập nhằm có cái nhìn tổng quát về mẫu nghiên cứu. Thống kê các biến giải thích và biến phụ thuộc của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn năm 2010 đến 2020 qua đó thấy đƣợc giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của từng biến trong mô hình cũng nhƣ kích thƣớc mẫu.
Phƣơng pháp định lƣợng: Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động của các yếu tố đến khả năng thanh khoản của các NHTMCP tại Việt Nam, phƣơng pháp ƣớc lƣợng bình phƣơng bé nhất OLS đƣợc sử dụng thông qua 2 hiệu ứng Fixed Effects và Random Effects. Sau đó sử dụng kiểm định Hausman Test để kiểm tra xem mô hình phù hợp với hiệu ứng Fixed Effects hay Random Effects hơn. Sau khi lựa chọn đƣợc mô hình tối ƣu sẽ tiến hành kiểm định của mô hình hồi quy OLS nhƣ hiện tƣợng tự tƣơng quan, đa cộng tuyến, phƣơng sai sai số thay đổi. Khi các giả định hồi quy bị vi phạm ta sử dụng phƣơng pháp thống kê momen tổng quát (GMM) để khắc phục các vi phạm của giả định hồi quy và đo lƣờng mức độ tác động các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của NHTM Việt Nam.
Thu thập và xử lý số liệu Đề tài sử dụng số liệu thứ cấp. Những số liệu về các yếu tố vi mô đƣợc thu thập từ các báo cáo thƣờng niên, báo cáo tài chính của 25 NHTM Việt Nam. Nguồn thu thập những số liệu về các yếu tố vĩ mô là từ từ báo cáo của NHNN, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) 1. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Đã có rất nhiều nghiên cứu trong nƣớc lẫn nƣớc ngoài nghiên cứu liên quan đến chủ đề này, tuy nhiên vấn đề thanh khoản ngân hàng chƣa bao giờ là hết nóng đặc biệt trong bối cảnh dịch covid 19 hiện nay nợ xấu ngân hàng và tình hình lạm phát có xu hƣớng tăng cao.
Ngoài ra các yếu tố tác động có thể thay đổi theo thời gian và các số liệu quá khứ sẽ không còn phù hợp nữa.