Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh ở Việt Nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lưu Ngọc Bảo
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam: Nghiên cứu trong và ngoài nước
• Loại tài liệu: Tiểu luận lý thuyết tài chính
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2. Cơ sở lý thuyết và khung phân tích
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 3.1. Những kết quả đạt được trong phát triển ngân hàng xanh
• 3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.3. Gợi ý chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng Ngân hàng Xanh Việt Nam và Nghiên cứu Quốc tế

Phần này khảo sát thực trạng ngân hàng xanh Việt Nam và so sánh với kinh nghiệm quốc tế. Việt Nam, với vị thế là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu, đang đẩy mạnh phát triển ngân hàng xanh. Tuy nhiên, thực trạng ngân hàng xanh Việt Nam còn nhiều thách thức. Nghiên cứu của Imeson và Sim (2010) định nghĩa ngân hàng xanh là ngân hàng bền vững, nhấn mạnh mối quan hệ giữa ngân hàng với yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Maja Drobnjaković (2013) tập trung vào hoạt động bảo vệ môi trường của ngân hàng xanh. Nghiên cứu ngân hàng xanh quốc tế (Barner và Han, 2013; Romano và cộng sự, 2017) chỉ ra các yếu tố vi mô (thứ hạng, quy mô ngân hàng) và vĩ mô (môi trường, xã hội, kinh tế vĩ mô) ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh. Hoen (2014) bổ sung các yếu tố khác như chi phí giao dịch, kiến thức, niềm tin, sự tham gia của tổ chức quốc tế. Ahmad và cộng sự (2013) nghiên cứu ở Bangladesh cho thấy áp lực từ bên liên quan, lợi nhuận, quan tâm môi trường, giảm thiểu rủi ro và cải thiện hình ảnh là động lực thúc đẩy ngân hàng xanh. Nghiên cứu trong nước như của PGS.TS Trần Thị Thanh Tú tập trung vào xây dựng mô hình tài chính xanh, định lượng tác động của tài chính xanh đến kinh tế Việt Nam. Các nghiên cứu khác (Nguyễn Minh Loan, 2019; Trần Thị Thanh Tú và Trần Thị Hoàng Yến, 2016; Nguyễn Thị Minh Huệ và cộng sự, 2017; Nguyễn Thị Lệ Huyền, 2019) tập trung vào thực trạng hoạt động ngân hàng xanh, sản phẩm dịch vụ xanh, tín dụng xanh và khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng xanh. So sánh ngân hàng xanh quốc tế và Việt Nam cho thấy sự chênh lệch đáng kể về quy mô và mức độ phát triển. Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế để thúc đẩy phát triển ngân hàng xanh.

1.1 Khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng xanh

Khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng xanh là một thách thức ngân hàng xanh Việt Nam. Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng, hạn chế động lực đổi mới công nghệ thân thiện môi trường. Hệ thống quy định, luật pháp về tài chính xanh và ngân hàng xanh chưa hoàn thiện. Thiếu cơ chế hỗ trợ phát triển các thể chế tài chính xanh và ngân hàng xanh, dẫn đến hạn chế cung cấp sản phẩm dịch vụ tài chính xanh. Chính sách ngân hàng xanh cần được hoàn thiện để giải quyết vấn đề này. Nghiên cứu ngân hàng xanh Việt Nam cần tập trung vào đánh giá tác động của chính sách, cơ chế hỗ trợ đến khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Thực trạng vay vốn xanh cho thấy nhu cầu cao nhưng nguồn cung còn hạn chế. Khuyến khích đầu tư xanh là một giải pháp quan trọng. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, lãi suất để thu hút đầu tư vào các dự án xanh. Mục tiêu phát triển ngân hàng xanh cần được cụ thể hóa trong các chính sách quốc gia. Vai trò ngân hàng trong phát triển bền vững rất quan trọng và cần được nhấn mạnh. Ngân hàng và biến đổi khí hậu là mối quan hệ cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Quản lý rủi ro môi trường cũng là một yếu tố quan trọng cần được chú trọng.

1.2 Vai trò của Chính sách và Khung pháp lý

Chính sách ngân hàng xanh đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam. Một khung pháp lý ngân hàng xanh rõ ràng và hiệu quả là cần thiết. Việc thiếu hụt chính sách ngân hàng xanh và khung pháp lý ngân hàng xanh rõ ràng dẫn đến sự thiếu minh bạch và khó khăn trong việc triển khai các hoạt động ngân hàng xanh. Các nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải tăng cường chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với phát triển ngân hàng xanh. Ổn định kinh tế vĩ mô là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững của ngân hàng xanh. Việc xây dựng mô hình ngân hàng xanh phù hợp với điều kiện Việt Nam cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Định hướng phát triển ngân hàng xanh Việt Nam cần dựa trên các chuẩn mực quốc tế về ngân hàng xanh. Hợp tác quốc tế về ngân hàng xanh cũng là một hướng đi quan trọng. Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về ngân hàng xanh sẽ giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm quý báu. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo ngân hàng xanh là cần thiết để nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên ngân hàng. Nhận thức về ngân hàng xanh cần được nâng cao trong toàn xã hội. Công nghệ và ngân hàng xanh là một lĩnh vực tiềm năng cần được đầu tư.

II. Phân tích Nhân tố Ảnh hưởng đến Phát triển Ngân hàng Xanh

Phần này phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh ở Việt Nam, chia thành nhóm nhân tố bên trong và bên ngoài. Nhân tố ảnh hưởng ngân hàng xanh bao gồm nhiều yếu tố phức tạp. Nghiên cứu ngân hàng xanh Việt Nam cần xem xét cả hai nhóm nhân tố này. Phân tích định lượng và phân tích định tính cần được kết hợp để có kết quả chính xác. Phân tích định lượng ngân hàng xanh giúp đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố. Phân tích định tính ngân hàng xanh giúp hiểu rõ hơn về cơ chế tác động. Mục tiêu nghiên cứu là xác định mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng và sự phát triển của ngân hàng xanh. Mô hình ngân hàng xanh cần được xây dựng dựa trên kết quả phân tích. Thực trạng ngân hàng xanh Việt Nam hiện nay cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ phù hợp. ESG ngân hàng là một tiêu chí quan trọng cần được chú trọng. Đầu tư bền vững là mục tiêu của ngân hàng xanh. Báo cáo ESG ngân hàng cần minh bạch và đầy đủ thông tin. Đánh giá tác động môi trường xã hội là cần thiết để đảm bảo tính bền vững của ngân hàng xanh.

2.1 Nhân tố bên ngoài

Nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh bao gồm các chính sách của Chính phủ, khung pháp lý ngân hàng xanh, sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, nhận thức của xã hội về môi trường, áp lực từ các nhà đầu tư, và xu hướng ngân hàng xanh toàn cầu. Chính sách ngân hàng xanh cần khuyến khích các hoạt động ngân hàng xanh thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng. Khung pháp lý ngân hàng xanh cần minh bạch, dễ hiểu và dễ thực hiện. Sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế có thể giúp Việt Nam tiếp cận với kinh nghiệm quốc tế về ngân hàng xanh và công nghệ tiên tiến. Nhận thức xã hội về môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra động lực cho phát triển ngân hàng xanh. Áp lực từ nhà đầu tư thúc đẩy các ngân hàng hướng đến đầu tư bền vững. Xu hướng ngân hàng xanh toàn cầu tạo ra áp lực cạnh tranh và khuyến khích các ngân hàng Việt Nam tham gia vào ngân hàng xanh.

2.2 Nhân tố bên trong

Nhân tố bên trong bao gồm năng lực quản lý của ngân hàng, chiến lược phát triển ngân hàng xanh, nguồn lực tài chính, công nghệ thông tin, và chất lượng nguồn nhân lực. Năng lực quản lý quyết định khả năng hoạch định và thực hiện chiến lược phát triển ngân hàng xanh. Chiến lược phát triển ngân hàng xanh cần được xây dựng cụ thể và khả thi. Nguồn lực tài chính cần được đầu tư thích hợp để hỗ trợ hoạt động ngân hàng xanh. Công nghệ thông tin hỗ trợ tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và giảm thiểu chi phí. Chất lượng nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các hoạt động ngân hàng xanh. Phát triển sản phẩm ngân hàng xanh cần đáp ứng nhu cầu của thị trường. Mô hình kinh doanh ngân hàng xanh cần được thiết kế sao cho hiệu quả và bền vững. Tài chính bền vững là yếu tố then chốt cho phát triển ngân hàng xanh.

III. Kết luận và đề xuất

Phần này tóm tắt những kết quả đạt được, hạn chế và đề xuất chính sách cho phát triển ngân hàng xanh Việt Nam. Nghiên cứu ngân hàng xanh Việt Nam cho thấy tiềm năng phát triển lớn nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Kết luận nghiên cứu cần nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển ngân hàng xanh đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Đề xuất chính sách cần tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý ngân hàng xanh, tăng cường hỗ trợ tài chính cho các hoạt động ngân hàng xanh, nâng cao nhận thức xã hội, và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thực tiễn ngân hàng xanh Việt Nam cần được nghiên cứu thêm để đưa ra các đề xuất chính sách hiệu quả hơn. Tương lai ngân hàng xanh Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả Chính phủ, ngân hàng và toàn xã hội. Chiến lược phát triển ngân hàng xanh cần được điều chỉnh định kỳ để thích ứng với tình hình thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước 1. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài Imeson và Sim (2010) định nghĩa NHX là ngân hàng bền vững bởi một ngân hàng để phát triển bền vững thì các quyết định đầu tư cần nhìn vào bức tranh lớn và hành động một cách có lợi cho người tiêu dùng, kinh tế, xã hội và môi trường. Khi đó, có một mối quan hệ mật thiết giữa ngân hàng với các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường.

Ngân hàng chỉ có thể phát triển bền vững nếu đặt các lợi ích của ngân hàng gắn liền với các lợi ích của xã hội, môi trường. Maja Drobnjaković (2013) cho rằng các “ngân hàng xanh” có hoạt động hướng tới các mục tiêu liên quan tới bảo vệ môi trường. SOGESID (2012) cho rằng Ngân hàng xanh là ngân hàng hoạt động như một ngân hàng truyền thống và cung cấp các dịch vụ vượt trội cho nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời thực thi các chương trình giúp ích cho cộng đồng và môi trường. Barner và Han (2013), Romano và các cộng sự (2017).

đã nghiên cứu về các nhân tố then chốt ảnh hưởng tới sự phát triển của NHX. Theo đó, các nhân tố phổ biến được nghiên cứu gồm cả các nhân tố vi mô như thứ hạng, quy mô, sở hữu của ngân hàng (Barner và Han, 2013), các nhân tố vĩ mô như môi trường, xã hội, kinh tế vĩ mô. Hoen (2014) cũng đưa ra những yếu tố khác có ảnh hưởng tới sự phát triển của NHX, gồm: chi phí giao dịch cao, kiến thức thông tin và khoảng cách về niềm tin, sự tham gia không đủ từ phía các tổ chức quốc tế, giá trị còn lại của tài sản hiện có cần phải được thay thế, chi phí cao để tích hợp các nguồn năng lượng sạch Nhóm 10 7|73 Tiểu luận Lý thuyết tài chính vào hệ thống, rủi ro về chính trị và quy định, quyền sở hữu trí tuệ không rõ ràng, các công cụ tài chính trong nước không đầy đủ. Ahmad và các cộng sự (2013) đã phân tích các nhân tố thúc đẩy trong việc áp dụng ngân hàng xanh của các ngân hàng thương mại Bangladesh.

Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập thông qua phiếu điều tra khảo sát với đối tượng là nhân viên các chi nhánh ngân hàng và quản lý cấp trên tại thành phố Dhaka. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, có 05 nhân tố thúc đẩy việc áp dụng ngân hàng xanh tại các ngân hàng thương mại Bangladesh gồm có: (i) áp lực từ các bên liên quan; (ii) lợi nhuận tiềm năng; (iii) quan tâm tới môi trường; (iv) tối thiểu hóa rủi ro và (v) cải thiện hình ảnh. Nghiên cứu xác định rằng hầu hết các ngân hàng thương mại ở Dhaka áp dụng các hoạt động ngân hàng xanh để xây dựng hình ảnh thương hiệu của họ trên thị trường. Các tác giả cũng kết luận rằng các ngân hàng thương mại ở Bangladesh đang thực hiện chính sách ngân hàng xanh để trở thành doanh nghiệp có trách nhiệm hơn với người dân.

Dựa trên bộ dữ liệu thứ cấp của các ngân hàng, nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ có PCB và FCB đã áp dụng hướng dẫn ngân hàng xanh và tài trợ cho một số dự án dựa trên ngân hàng xanh, trong khi đó SCB và SDBs chưa triển khai. Nguyên nhân của việc chưa triển khai hệ thống ngân hàng xanh là do giới hạn nhận thức của các lãnh đạo ngân hàng về cơ hội và lợi ích của việc phát triển ngân hàng xanh. Do đó, Ullah (2013) đề xuất cần nâng cao nhận thức của các lãnh đạo ngân hàng Bangladesh đối với vấn đề này. Nhóm 10 8|73 Tiểu luận Lý thuyết tài chính Sharma và các cộng sự (2014) đã đánh giá mức độ nhận thức của nhân viên ngân hàng và khách hàng về khái niệm ngân hàng xanh trong các ngân hàng khu vực nhà nước và tư nhân.

Nghiên cứu dựa trên dữ liệu sơ cấp trong đó những người được hỏi có nền tảng giáo dục tốt. Tất cả các ngân hàng được xem xét trong nghiên cứu đều là những ngân hàng được xếp hạng cao nhất nên những ngân hàng này được chọn từ khu vực ngân hàng công và tư nhân. Kết quả của nghiên cứu cho thấy trong tổng số người được hỏi, 77% đang sử dụng các sản phẩm ngân hàng xanh nhưng không biết về thuật ngữ của ngân hàng xanh và 23% còn lại khá hiểu biết về các dịch vụ ngân hàng xanh do ngân hàng của họ cung cấp. Masukujjaman và các cộng sự (2015) phân tích nhận thức của các chủ ngân hàng về ngân hàng xanh tại 48 ngân hàng Hồi giáo ở Dhaka, Bangladesh.

Nghiên cứu đã chỉ ra lợi ích ngân hàng xanh là bảo vệ môi trường và giảm lãng phí tài nguyên. Chuyển sang ngân hàng xanh giúp làm giảm chi phí văn phòng phẩm và tăng lợi nhuận hoạt động. Nghiên cứu cũng đã chỉ ra những khó khăn trong việc áp dụng ngân hàng xanh đó là mức chi phí áp dụng cao và cản trở quyền riêng tư của khách hàng. Mehedi và các cộng sự (2017) đã xác định quan điểm của các chủ ngân hàng liên quan đến các chỉ số áp dụng ngân hàng xanh trong các ngân hàng thương mại của Bangladesh.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm hiểu nhận thức của các chủ ngân hàng cấp trung đối với việc áp dụng khái niệm ngân hàng xanh. Dữ liệu cho nghiên cứu đã được thu thập thông qua phương pháp bảng câu hỏi bán cấu trúc và chọn ra sáu ngân hàng thương mại theo lịch trình ở Bangladesh. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra một số yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng ngân hàng xanh, đó là: các đơn vị chính phủ, chính sách kiểm soát ô nhiễm môi trường, áp lực của các nhóm xã hội và áp lực từ các tổ chức quốc tế. Nghiên cứu cũng đề cập đến sức mạnh ảnh Nhóm 10 9|73 Tiểu luận Lý thuyết tài chính hưởng nhiều nhất, tức là áp lực tổ chức, chính sách môi trường và khuôn khổ quy định thể chế.

Tổng quan các nghiên cứu ở trong nước Đề tài cấp nhà nước “Phát triển hệ thống tài chính xanh nhằm thúc đẩy kinh tế xanh ở Việt Nam” của PGS.TS Trần Thị Thanh Tú đã tập trung vào việc xây dựng mô hình và lượng hóa tác động của tài chính xanh đến ngành kinh tế ở Việt Nam, xác định các ngành có tác động tích cực và tiêu cực đến phát triển kinh tế xanh; từ đó lượng hóa tác động của hệ thống tài chính đến tái cơ cấu đầu tư vào các ngành kinh tế xanh hơn, nhằm mục tiêu phát triển kinh tế xanh ở Việt Nam. Đề tài cũng chỉ ra các kịch bản đầu tư xanh để đạt được mục tiêu tăng trưởng xanh trong giai đoạn 2020-2030; đồng thời, đề xuất lộ trình phát triển hệ thống tài chính xanh ở Việt Nam nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xanh đến năm 2050. Nguyễn Minh Loan (2019), Trần Thị Thanh Tú và Trần Thị Hoàng Yến (2016). Nguyễn Minh Loan (2019) chỉ mới đưa ra các nhận xét về thực trạng hoạt động của ngân hàng theo 3 khía cạnh: Phát triển các sản phẩm, dịch vụ xanh; Phát triển tín dụng xanh; Giảm thải khí carbon trong hoạt động nội bộ ngân hàng.

Bài báo chưa đưa ra được kết luận về cấp độ phát triển của NHX tại Việt Nam. Trần Thị Thanh Tú và Nguyễn Thị Minh Huệ (2016), để phát triển và lan tỏa ngân hàng xanh trong sự phát triển và tăng trưởng xanh của nền kinh tế Việt Nam, một nghiên cứu tổng thể và có tầm chiến lược trong tái cấu trúc ngành ngân hàng, tái cơ cấu nền kinh tế cần được thực hiện. Chính vì vậy, dựa vào những kinh nghiệm đã có từ các quốc gia đã thành công về ngân hàng xanh, các tác giả đã đưa ra một số gợi ý về các hướng hành động nhằm phát triển ngân hàng xanh của Việt Nam: (i) Hỗ trợ các dự án đảm bảo môi trường hoặc giúp ích cộng đồng bằng cách ngân hàng xanh cung cấp các khoản vay cho các dự án tiết kiệm năng lượng, (ii) Nhóm 10 10 | 7 3 Tiểu luận Lý thuyết tài chính Tạo ra các tác động liên ngành, (iii) Hợp tác quốc tế trong phát triển ngân hàng xanh, (iv) Phát triển ngân hàng trực tuyến và các tài khoản thanh toán xanh. Các khuyến nghị chủ yếu mang tính chất định hướng và thường trên cơ sở dựa vào kinh nghiệm của các quốc gia khác.

Nguyễn Thị Minh Huệ và các cộng sự (2017) đã đánh giá thực trạng hoạt động tài chính xanh của doanh nghiệp Việt Nam dựa trên khả năng tiếp cận vốn tín dụng xanh của doanh nghiệp và sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư xanh. Kết quả phân tích thu được từ điều tra khảo sát cho thấy: (i) các doanh nghiệp đều đánh giá tác động tích cực của đầu tư xanh đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; (ii) các doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng thực hiện đầu tư xanh vào các dự án xanh, tác động tích cực đến môi trường; (iii) các doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận vốn tín dụng. Nguyễn Thị Lệ Huyền (2019) đã đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng ngân hàng xanh của các NHTM Việt Nam. Phương pháp phân tích nhân tố khám phá và phân tích hồi quy được sử dụng để đánh giá ảnh hưởng của 05 nhóm nhân tố tới việc thực hiện chiến lược ngân hàng xanh của các NHTM Việt Nam, bao gồm: (i) Áp lực từ các bên có liên quan; (ii) lợi ích tiềm năng; (iii) sự quan tâm đến môi trường; (iv) giảm thiểu rủi ro và (v) nâng cao thương hiệu.

Những lý thuyết có tính kế thừa và khoảng trống trong nghiên cứu Trong các nghiên cứu trước đây, các nhân tố tác động tới phát triển NHX được đo lường hoặc thể hiện bằng nhiều phương pháp khác. Ví dụ như nhân tố môi trường có thể được đo lường bởi một trong các phương pháp: Lượng phát thải khí nhà kính (CO2) từ mức tiêu thụ năng lượng; Cường độ năng lượng sử dụng trên đầu người; Lượng năng lượng cần thiết cho sản xuất một đơn vị GDP. Nhóm 10 11 | 7 3 Tiểu luận Lý thuyết tài chính Do đó, các kết quả nghiên cứu về tác động của các nhân tố tới phát triển NHX trước đây chỉ mang tính chất tham khảo, cần đánh giá lại cụ thể đối với mỗi quốc gia riêng biệt.