mở đầu bằng cách giới thiệu tổng quát các vấn đề liên quan đến nội dung của bài nghiên cứu, nhằm giúp độc giả có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài nghiên cứu. Theo đó, trong chương này, tác giả trình bày các nội dung, bao gồm: (1) Lý do lựa chọn đề tài, (2) Mục tiêu nghiên cứu, (3) Câu hỏi nghiên cứu, (4) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu, (5) Phương pháp nghiên cứu, (6) Đóng góp của nghiên cứu và cuối cùng là (7) Kết cấu của bài nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trƣớc Đầu tiên, trong chương này tác giả trình bày khái quát về (1) giá cổ phiếu và (2) ngành Dầu khí. Sau đó, tác giả tiếp tục đưa ra các cơ sở lý thuyết bao gồm (1) Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên, (2) Lý thuyết thị trường hiệu quả, (3) Lý thuyết định giá chênh lệch giá, (4) Phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật; cùng với đó là khảo lược các nghiên cứu trước có liên quan đến vấn đề đang được thực hiện nghiên cứu cả trên thế giới và tại Việt Nam.
Trên cơ sở đó, tác giả tiến hành chọn lọc và kế thừa các nhân tố có ảnh hưởng đến giá cổ phiếu để xây dựng mô hình nghiên cứu của đề tài. Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3 trình bày cụ thể phương pháp nghiên cứu được sử dụng xuyên suốt trong quá trình thực hiện đề tài theo trình tự các bước như sau: (1) Đề xuất mô hình nghiên cứu dựa trên các nghiên cứu thực nghiệm đã được tổng hợp. Tại đây, sau khi đã có sự chọn lọc và kế thừa, tác giả lựa chọn các nhân tố kinh tế vĩ mô như Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), Giá dầu thế giới (GIADAU), Lạm phát (LAMPHAT), Tỷ giá USD/VND (TYGIA), Khối lượng giao dịch (VOL), cùng với các nhân tố vi mô như Quy mô doanh nghiệp (SIZE), Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS), Khả năng sinh lời (ROA) và Cấu trúc tài chính (D/E) làm biến độc lập cho mô hình nghiên cứu; (2) Xác định phương pháp thu thập dữ liệu nghiên cứu để xây dựng bộ mẫu dữ liệu phù hợp phục vụ cho quá trình nghiên cứu; (3) Đưa ra các giả thuyết nghiên cứu; và (4) Lựa chọn phương pháp xử lý dữ liệu phù hợp nhằm đánh giá và đo lường được mức độ tác động của các biến ảnh hưởng có trong mô hình hồi quy được đề xuất. Cuối cùng, tác giả đúc kết nội dung cốt lõi của chương 3 bằng cách đưa ra tóm tắt, từ đó làm cơ sở để triển khai nội dung cho chương 4.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận Nội dung chương 4 trình bày các kết quả thu được sau khi thực hiện hồi quy mô hình nghiên cứu, cùng với đó là phân tích định lượng mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu ngành Dầu khí được niêm yết tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả phân tích dữ liệu sẽ được tác giả đưa ra thảo luận, đối chiếu và so sánh với các giả thuyết nghiên cứu mà tác giả đã đặt ra và với các kết quả từ những nghiên cứu thực nghiệm trước có liên quan khác. Kết luận và kiến nghị Trong chương 5, dựa trên nội dung cơ sở của chương 4, tác giả tiến hành kết luận và đưa ra một số đề xuất kiến nghị cho các nhà đầu tư dựa trên các kết quả hồi quy thu được. Cuối cùng, để kết thúc bài nghiên cứu, tác giả trình bày các hạn chế mà đề tài gặp phải chưa được giải quyết và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo cho các đề tài mới trong tương lai.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC 2. Khái quát về giá cổ phiếu Dựa vào quyền lợi của cổ đông, cổ phiếu được chia thành hai loại là cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi. Trong bài nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến cổ phiếu phổ thông. Trên thế giới, cổ phiếu phổ thông lần đầu được xuất hiện vào năm 1602 bởi công ty đa quốc gia đầu tiên trên thế giới là Công ty liên hiệp Đông Ấn Hà Lan (Dutch East India Company hoặc Vereenigde Oostindische Compagnie theo tiếng Hà Lan – VOC) và được giới thiệu trên Sở giao dịch chứng khoán Amsterdam.
Tại Việt Nam, khái niệm cổ phiếu gắn liền với khái niệm của công ty cổ phần. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần là doanh nghiệp có vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Cổ đông là người nắm giữ cổ phần, trong đó có thể là các cá nhân hay tổ chức. Giấy xác nhận quyền sở hữu cổ phần của cổ đông được gọi là cổ phiếu.
Như vậy, cổ phiếu là một chứng khoán vốn đại diện cho quyền sở hữu một phần nhỏ của cổ đông đó đối với công ty phát hành và quyền sở hữu được xác định bằng số lượng cổ phiếu mà cổ đông đang sở hữu so với số lượng cổ phiếu đang lưu hành. Điều này cho phép chủ sở hữu cổ phiếu được hưởng một tỷ lệ tài sản và lợi nhuận của công ty tương đương với lượng cổ phiếu mà họ sở hữu. Cổ phiếu được mua và bán chủ yếu trên các sàn giao dịch chứng khoán (mặc dù cũng có thể được có chào bán riêng lẻ) và là nền tảng của hầu hết mọi danh mục đầu tư của các nhà đầu tư cá nhân. Cổ phiếu phổ thông hay còn gọi là cổ phiếu thường, được sở hữu bởi các cổ đông thường.
Đây là loại cổ phiếu phổ biến được phát hành rộng rãi. Các cổ đông thường có thể tham gia vào quá trình quản lý và kiểm soát doanh nghiệp thông qua quyền bỏ phiếu biểu quyết. Tuy nhiên, cổ đông thường không được ưu tiên nhận cổ tức, mà chỉ được nhận khi công ty đã hoàn trả hết các khoản nợ và sau khi đã trả cổ tức cho các cổ đông sở hữu cổ phiếu ưu đãi nếu có. Bên cạnh đó, công ty phát hành 11 sẽ không cam kết mức trả cổ tức cụ thể cho các cổ đông phổ thông nên mức cổ tức sẽ phụ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh và chính sách cổ tức của công ty.
Ngoài ra, giá của một cổ phiếu còn được chia ra thành 4 hình thức giá trị khác nhau, bao gồm: Mệnh giá là giá trị được ghi trên giấy chứng chỉ cổ phiếu. Đây là giá trị mà công ty cổ phần định ra thể hiện giá trị tối thiểu của một cổ phiếu, được xem là hình thức để đáp ứng các yêu cầu bắt buộc theo quy định của Luật chứng khoán hiện hành, đồng thời cũng thường được dùng để ghi sổ sách kế toán của công ty. Ngoài ra, mệnh giá còn được gọi là giá trị danh nghĩa, bởi giá trị thực tế của cổ phiếu có thể cao hoặc thấp hơn mệnh giá, tùy thuộc vào hoạt động của công ty và nhiều yếu tố khác. Mệnh giá cổ phiếu không có giá trị đối với các nhà đầu tư mua cổ phiếu đó trên thị trường thứ cấp, nó chỉ có ý nghĩa quan trọng vào thời điểm công ty chào bán cổ phiếu ra công chúng nhằm huy động vốn.
Bên cạnh đó, ở một số nước khác, luật pháp của họ cho phép các công ty cổ phần phát hành cổ phiếu phổ thông không có mệnh giá. Giá trị sổ sách (hoặc giá trị ghi sổ - BV) theo định nghĩa của Bodie & ctg. (2014) là giá trị được xác định dựa trên giá trị lịch sử của tài sản và nợ, có thể không phản ánh giá trị hiện tại của cổ phiếu. Nói cách khác, giá trị sổ sách của cổ phiếu là số tiền sẽ được trả cho các cổ đông nếu công ty thanh lý và thanh toán hết các khoản nợ phải trả.
Do đó, giá trị ghi sổ của một cổ phiếu được xác định là phần chênh lệch giữa tổng tài sản và tổng nợ phải trả bao gồm cả giá trị của cổ phiếu ưu đãi nếu có, chia cho tổng số cổ phiếu thường đang lưu hành. Cụ thể, công thức tính giá trị sổ sách của cổ phiếu phổ thông được thể hiện như sau: )) (2.1) Giá trị sổ sách cũng được ghi nhận là vốn chủ sở hữu của cổ đông. Yêu cầu về giá trị sổ sách nảy sinh trong quá trình hạch toán khi áp dụng Nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (Generally Accepted Accounting Principles – GAAP) để lập báo cáo tài chính. Theo nguyên tắc này, các tài sản hữu hình được liệt kê trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp chỉ có thể được trình bày theo giá trị ghi sổ.
Điều 12 này đôi khi đã tạo ra một số khó khăn đáng kể cho các doanh nghiệp có tài sản hữu hình được định giá cao nhưng những tài sản này lại không thể được định giá lại và thêm vào giá trị chung của doanh nghiệp đó. Giá trị nội tại là giá trị thực của cổ phiếu ở thời điểm hiện tại, được tính toán căn cứ vào cổ tức, triển vọng phát triển của công ty và lãi suất thị trường. Buffett (1996) cho rằng giá trị nội tại là một khái niệm quan trọng cung cấp cách tiếp cận hợp lý duy nhất để đánh giá mức độ hấp dẫn tương đối của các khoản đầu tư và doanh nghiệp. Nói cách khác, mục đích của việc xác định giá trị nội tại là cung cấp cho chủ sở hữu, người mua tiềm năng và các bên liên quan khác giá trị gần đúng của một cổ phiếu.
Trong tài chính, giá trị nội tại đề cập đến giá trị thực tế của cổ phiếu được xác định thông qua phân tích cơ bản mà không tham chiếu đến giá trị thị trường của nó. Những người ủng hộ phân tích cơ bản tin rằng giá trị nội tại có thể được tính toán cho mọi chứng khoán (Kiranga, 2013). Hiện nay, các nhà đầu tư đều xem giá trị nội tại của cổ phiếu chính là hiện giá (present value) của tất cả các thu nhập thu được từ cổ phiếu đó trong tương lai theo một lãi suất chiết khấu. Lãi suất chiết khấu này chính là tỉ suất sinh lợi kỳ vọng của mỗi nhà đầu tư.
Do vậy, trước khi thực hiện quyền sở hữu đối với bất kỳ cổ phiếu nào, các nhà đầu tư sẽ sử dụng các phương pháp tính giá trị nội tại để xác định xem một cổ phiếu được định giá quá cao hay bị định giá thấp hơn trên thị trường, từ đó so sánh giá trị nội tại và giá thị trường của cổ phiếu nhằm có thể đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp.