CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan một số vấn đề nghiên cứu về bạo lực học đường 1. Một số công trình nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế giới Trong những năm gần đây, thanh thiếu niên là mối quan tâm lớn của các nhà nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau, bởi đây là lứa tuổi đặc biệt trong sự phát triển nhân cách con người và có hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có xu hướng ngày càng tăng. Từ năm 1950 trở lại đây, cứ 5 năm Liên hợp quốc lại thảo luận về các biện pháp phòng ngừa tội phạm do trẻ vị thành niên gây ra.
[2; 3] Qua khảo sát các công trình nghiên cứu có thể chia theo các hướng nghiên cứu chính như sau: * Nghiên cứu về các nguyên nhân dẫn tới bạo lực học đường: Nhà tâm lý học tội phạm Đonvonga (Liên Xô cũ) cho biết: ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức tiêu cực đến hành vi phạm pháp của trẻ em được thể hiện qua bốn điểm sau: một là, các nhóm tiêu cực là cơ sở hình thành quan điểm và định hướng dẫn đến hành vi phạm pháp; hai là, trẻ vị thành niên tuân theo những quyết định của nhóm dù bản thân có quan điểm riêng. Sự phục tùng này lúc đầu có thể là hình thức, nhưng dần dần có thể làm thay đổi định hướng bên trong; ba là, việc tham gia vào nhóm bạn tiêu cực có tác dụng làm tăng động cơ thực hiện tội phạm và làm cho cá nhân cảm thấy tinh thần trách nhiệm đối với hành vi của mình giảm đi; bốn là, nhóm bạn tiêu cực có vai trò quan trọng trong việc loại trừ nỗi sợ hãi của các thành viên trước sự phạt của pháp luật. [6; 45] Ngoài ra, còn có thể kể đến những công trình tiêu biểu khác về hành vi bắt nạt học đường như “Liên hệ giữa thừa cân và béo phì với các hành vi bắt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nạt ở trẻ em tuổi đi học” ở Canada do Janssen và cộng sự tiến hành năm 2004. Nghiên cứu đã cho thấy mối liên quan giữa những trẻ em bị béo phì và nguy cơ trở thành nạn nhân của hành vi bắt nạt học đường.
Những trẻ em này bị bắt nạt nhiều hơn so với trẻ em có cân nặng bình thường. Hành vi bắt nạt có thể là việc gọi hay trêu chọc hoặc đánh, đá, hoặc đẩy nạn nhân. Hoặc thời gian xa hơn là công trình nghiên cứu do Nansel TR và công sự tiến hành năm 2001 với chủ đề “Hành vi bắt nạt trong giới trẻ Mỹ: Sự phổ biến và mối liên hệ với điều chỉnh tâm lý xã hội” đã đưa ra kết luận: Tại Hoa Kì, sự phổ biến trong hành vi bắt nạt giữa thanh thiếu niên là đáng kể. Những vấn đề về bắt nạt là những vấn đề đáng được lưu tâm, cho cả các nghiên cứu trong tương lai và can thiệp dự phòng… * Nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đường: Năm 2008 có một cuộc khảo sát trên quy mô lớn của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật (CDC) tại Mỹ có tên “Hiểu biết về bạo lực học đường” (Underdtanding school vilolence).
Đây là một trung tâm lớn về lĩnh vực Y tế của Hoa Kỳ. Để thực hiện nghiên cứu này, trung tâm đã sử dụng phương pháp khảo sát, trưng cầu ý kiến và phân tích tài liệu. Trên cơ sở những thông tin thu thập được, nghiên cứu này đã chỉ ra được thực trạng quy mô bạo lực học đường diễn ra tại các trường phổ thông trung học trong những giai đoạn khác nhau ở Mỹ, trong đó đặc biệt là từ năm 2005-2007. Nghiên cứu đã đưa ra những con số thống kê về tình trạng về môi trường học đường, những hành vi đe dọa, những trường hợp bạo lực không gây tử vong và những trường hợp bạo lực gây tử vong.
Qua những con số này, Trung tâm đã đưa ra kết luận rằng tình trạng bạo lực học đường tại Mỹ đang ngày càng gia tăng và mức độ nguy hiểm, tính trầm trọng của nó ngày càng cao. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn chỉ ra những nhân tố nguy hại tới tội phạm bạo lực ở giới trẻ. Đó chính là những nhân tố có 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác động mạnh mẽ góp phần gây nên và làm tăng tình trạng bạo lực học đường như nhân tố cá nhân, các mối quan hệ thân cận và nhân tố xã hội, cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích những tác động trước mắt và lâu dài của bạo lực học đường đến học sinh phổ thông trung học nói riêng và toàn xã hội nói chung.
Từ đó, nghiên cứu đề xuất những biện pháp nhằm phòng ngừa bạo lực học đường cho toàn xã hội. Có thể nói đây là một nghiên cứu hây và thiết thực, không chỉ đối với Mỹ mà còn đối với các nước khác. Năm 2010, báo cáo có tên “Understanding school violence” (Hiểu biết về bạo lực học đường) của tổ chức Center for disease control and prevention (Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật) đã chỉ ra một thực trạng đáng báo động về bạo lực học đường ở Mỹ: Năm 2007, một cuộc khảo sát về các hành vi có tính chất đe dọa được tiến hành trên phạm vi toàn quốc về học sinh từ lớp 9 đến lớp 12 cho thấy có 5,9% học sinh mang theo vũ khí (như súng, dao, gậy, dùi cui…) tới trường trong vòng 30 ngày trước cuộc khảo sát; Có 7,8% học sinh bị đe dọa hoặc bị thương do những vũ khí mang đến trường trong vòng 12 tháng trước cuộc khảo sát; Có 12,4% học sinh là nạn nhân của trận gây hấn về thể chất ở trường học trong vòng 12 tháng trước cuộc khảo sát và có 22,3% học sinh được người khác mời, bán hoặc cho thuốc gây nghiện ở trường học trong vòng 12 tháng trước cuộc khảo sát; Năm 2006, có 29 trên 1000 học sinh là tội phạm học đường về hành vi bạo lực trong đó có cả hiếp dâm, ăn cướp, đánh nhau. Đến năm 2007, khoảng 32% học sinh cho biết rằng họ đã bị bắt nạt trong năm học.
[23] * Nghiên cứu về các hành vi lệch chuẩn dẫn tới bạo lực học đường: Ở các nước phương Tây có một số công trình nghiên cứu về hành vi lệch chuẩn của học sinh, về tình trạng bắt nạt học đường tiêu biểu có thể kể đến những nghiên cứu sau: Ở Canada, hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại của cả quốc gia và nỗi quan tâm hàng đầu của các nhà giáo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Qua kết quả khảo sát với 3700 học sinh ở độ tuổi từ 9-16 cho thấy: 2/3 số trẻ em gái 9 tuổi là nạn nhân của bạo lực học đường và 8% muốn tự sát.[2; 4] Một công trình nghiên cứu của Glew GM và các cộng sự tiến hành năm 2005 trên 3530 học sinh lớp ba, lớp bốn, lớp năm tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở trường tiểu học” với mục tiêu xác định tỷ lệ bắt nạt trong trường tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trường, thành tích học tập, hành động kỷ luật, và cảm giác của bản thân: cảm giác buồn, an toàn, và phụ thuộc. Kết quả của nghiên cứu cho thấy 23% trẻ em được khảo sát đã từng tham gia bắt nạt, hoặc đã từng là kẻ bắt nạt, nạn nhân, hoặc cả hai. Nạn nhân và kẻ bắt nạt là nạn nhân có thành tích học tập thấp hơn so với những người ngoài cuộc.
Tất cả 3 nhóm nêu trên đều có cảm giác không an toàn khi ở trường học hơn so với những đứa trẻ ngoài cuộc. Nạn nhân và kẻ bắt nạt nạn nhân cho biết, họ cảm thấy rằng họ không thuộc về trường học. Họ thường cảm thấy buồn bã nhiều hơn với so với những đứa trẻ bình thường. Những kẻ bắt nạt và nạn nhân của hành vi bắt nạt chủ yếu là nam giới.
Tác giả đã đưa ra kết luận: Tỷ lệ bắt nạt thường xuyên của các học sinh tiểu học là đáng kể. Đồng thời, mối liên hệ giữa hành vi bắt nạt đã chỉ ra rằng đây là một vấn đề nghiêm trọng trường tiểu học. Các nghiên cứu được trình bày trong tài liệu này cho thấy sự cần thiết phải có các chương trình giảng dạy chống bạo lực dựa trên bằng chứng ở bậc tiểu học. [22] “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi” là tên một đề tài nghiên cứu về bạo lực học đường được Liang H và cộng sự được tiến hành tại Anh năm 2007.
Nghiên cứu nhằm kiểm tra tỉ lệ của hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị thành niên đang học lớp 8 (tuổi trung bình 14.2 năm) và lớp 11 (tuổi trung bình 17.4 tuổi) ở 72 trường học ở Cape và Durban, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam Phi. Làm rõ mối liên quan giữa những hành vi này với mức độ bạo lực và các hành vi nguy hiểm ở thanh thiếu niên. Kết quả cho thấy: Hơn 1/3 (36.3%) sinh viên đã tham gia vào hành vi bắt nạt 8.2% là kẻ bắt nạt, 19.3% là nạn nhân và 8.7% kẻ bắt nạt là nạn nhân (những người đi bắt nạt người khác và bị những người khác bắt nạt). Nam sinh viên dễ trở thành thủ phạm và nạn nhân của hành vi bắt nạt, bên cạnh đó, các bạn trai trẻ tuổi dễ trở thành là nạn nhân của hành vi bắt nạt học đường.
Bạo lực và hành vi chống lại xã hội đã được tăng lên trong hành vi bắt nạt. Nghiên cứu cũng cho thấy kẻ bắt nạt là nạn nhân thường thể hiện hành vi bạo lực, chống đối xã hội và có những hành vi nguy hiểm hơn so với kẻ bắt nạt. Kẻ bắt nạt là nạn nhân có ý định tử tự và hút thuốc nhiều hơn so với nạn nhân. Nghiên cứu cho rằng hành vi bắt nạt là một vấn đề khá phổ biến của trẻ Nam Phi.
Hành vi bắt nạt cũng được xem như là một chỉ báo của các hành vi bạo lực, chống đối xã hội và hành vi nguy hiểm. [5] * Nghiên cứu về các hình thức của biểu hiện bạo lực học đường: Công trình nghiên cứu của Wang.