Mối Tương Quan Giữa Lo Âu, Trầm Cảm và Mức Độ Bị Bắt Nạt Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued mối tương quan giữa lo âu trầm cảm và mức độ bị bắt nạt của học sinh trung học cơ sở chương, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Sương
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Ngọc Khanh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Mối Tương Quan Giữa Lo Âu – Trầm Cảm Và Mức Độ Bị Bắt Nạt Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Vài Nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Những nghiên cứu về bắt nạt trên thế giới
• 1.3. Những nghiên cứu về bắt nạt ở Việt Nam
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản
• 1.4.1. Khái niệm bị bắt nạt và người bị bắt nạt
• 1.4.2. Một số hình thức bắt nạt thường gặp
• 1.4.3. Học sinh trung học cơ sở. Bắt nạt giữa học sinh với học sinh trung học cơ sở
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số đặc điểm về khách thể và địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Một số đặc điểm về khách thể nghiên cứu. Một số đặc điểm về địa bàn nghiên cứu
• 2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 2.4.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng hành vi bắt nạt ở học sinh THCS
• 3.2. Bị bắt nạt về tinh thần
• 3.3. Bị bắt nạt về kinh tế
• 3.4. Bị bắt nạt về thể chất
• 3.5. Bị bắt nạt về tình dục
• 3.6. So sánh mức độ bị bắt nạt theo các nhóm học sinh khác nhau
• 3.7. Các yếu tố khác liên quan tới bắt nạt
• 3.8. Thực trạng lo âu – trầm cảm
• 3.8.1. Mức độ lo âu
• 3.8.2. Mức độ trầm cảm
• 3.8.3. Mối tương quan giữa việc bị bắt nạt và lo âu – trầm cảm
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Tương Quan Giữa Lo Âu Trầm Cảm Và Bắt Nạt

Mối tương quan giữa lo âu, trầm cảm và bắt nạt ở học sinh trung học cơ sở là một vấn đề ngày càng được quan tâm. Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh bị bắt nạt có nguy cơ cao hơn mắc các rối loạn tâm lý như lo âu và trầm cảm. Theo một nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Sương (2015), tỷ lệ học sinh bị bắt nạt có biểu hiện lo âu và trầm cảm cao hơn so với những học sinh không bị bắt nạt. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tìm hiểu sâu hơn về mối liên hệ này để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Khái Niệm Về Lo Âu Trầm Cảm Và Bắt Nạt

Lo âu và trầm cảm là hai rối loạn tâm lý phổ biến ở học sinh. Lo âu thường biểu hiện qua cảm giác căng thẳng, lo lắng không rõ nguyên nhân, trong khi trầm cảm có thể dẫn đến cảm giác buồn bã, mất hứng thú trong học tập. Bắt nạt là hành vi gây hấn có chủ ý, lặp đi lặp lại nhằm vào một học sinh khác, gây tổn thương về mặt tâm lý và thể chất.

1.2. Tình Hình Bắt Nạt Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Theo thống kê, khoảng 22,6% học sinh trung học cơ sở đã từng trải qua các hình thức bắt nạt. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của nạn nhân mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần. Việc nhận diện và can thiệp sớm là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Liên Quan Đến Lo Âu Trầm Cảm Và Bắt Nạt

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa lo âu và trầm cảm với bắt nạt, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc nhận diện và can thiệp. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu nhận thức của học sinh, giáo viên và phụ huynh về tác động của bắt nạt đến sức khỏe tâm thần. Nhiều học sinh không dám lên tiếng về việc mình bị bắt nạt, dẫn đến tình trạng lo âu và trầm cảm ngày càng gia tăng.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Bắt Nạt Trong Trường Học

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hành vi bắt nạt, bao gồm sự khác biệt về thể chất, tâm lý, và môi trường gia đình. Học sinh có hoàn cảnh khó khăn thường dễ trở thành nạn nhân của bắt nạt. Ngoài ra, sự thiếu sự giám sát từ giáo viên cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

2.2. Tác Động Của Bắt Nạt Đến Sức Khỏe Tâm Thần

Bắt nạt không chỉ gây ra lo âu và trầm cảm mà còn có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như ý định tự tử. Nghiên cứu cho thấy rằng những học sinh bị bắt nạt thường có cảm giác cô đơn, thiếu tự tin và gặp khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Bắt Nạt Ở Học Sinh

Để giảm thiểu tình trạng bắt nạt và cải thiện sức khỏe tâm thần cho học sinh, cần có những phương pháp can thiệp hiệu quả. Các chương trình giáo dục về nhận thức và kỹ năng xã hội có thể giúp học sinh nhận diện và đối phó với hành vi bắt nạt. Ngoài ra, sự tham gia của phụ huynh và giáo viên trong việc giám sát và hỗ trợ học sinh cũng rất quan trọng.

3.1. Các Chương Trình Giáo Dục Về Nhận Thức

Các chương trình giáo dục có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của bắt nạt và cách phòng tránh. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về sức khỏe tâm thần cũng là một cách hiệu quả để nâng cao nhận thức cho học sinh và giáo viên.

3.2. Vai Trò Của Phụ Huynh Và Giáo Viên

Phụ huynh và giáo viên cần thường xuyên theo dõi và hỗ trợ học sinh trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến bắt nạt. Sự quan tâm và can thiệp kịp thời có thể giúp học sinh cảm thấy an toàn hơn và giảm thiểu nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về mối tương quan giữa lo âu, trầm cảm và bắt nạt đã chỉ ra rằng việc can thiệp sớm có thể giúp cải thiện tình trạng sức khỏe tâm thần của học sinh. Các trường học cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tình trạng bắt nạt và hỗ trợ học sinh có sức khỏe tâm thần tốt hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nghiên cứu cho thấy rằng các trường học áp dụng chương trình can thiệp có tỷ lệ học sinh bị bắt nạt thấp hơn. Học sinh tham gia các hoạt động nhóm và chương trình giáo dục về sức khỏe tâm thần có xu hướng ít bị lo âu và trầm cảm hơn.

4.2. Các Biện Pháp Can Thiệp Hiệu Quả

Các biện pháp can thiệp như tạo môi trường học tập an toàn, khuyến khích học sinh lên tiếng về vấn đề bắt nạt, và tổ chức các hoạt động ngoại khóa có thể giúp cải thiện tình hình. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là rất cần thiết để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết Luận Về Mối Tương Quan Giữa Lo Âu Trầm Cảm Và Bắt Nạt

Mối tương quan giữa lo âu, trầm cảm và bắt nạt ở học sinh trung học cơ sở là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết một cách toàn diện. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp can thiệp kịp thời có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của bắt nạt đến sức khỏe tâm thần của học sinh. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo ra một môi trường học tập an toàn và lành mạnh cho học sinh.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Bắt Nạt

Nghiên cứu về mối tương quan giữa lo âu, trầm cảm và bắt nạt cần tiếp tục được mở rộng để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Các nhà nghiên cứu cần chú trọng đến việc phát triển các chương trình can thiệp phù hợp với đặc điểm của học sinh Việt Nam.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Trường Học

Các trường học nên xây dựng các chính sách rõ ràng về việc xử lý hành vi bắt nạt và tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động nâng cao sức khỏe tâm thần. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng bắt nạt mà còn cải thiện môi trường học tập cho tất cả học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ THU SƢƠNG MỐI TƢƠNG QUAN GIỮA LO ÂU - TRẦM CẢM VÀ MỨC ĐỘ BỊ BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ THU SƢƠNG MỐI TƢƠNG QUAN GIỮA LO ÂU – TRẦM CẢM VÀ MỨC ĐỘ BỊ BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC CHUYÊN NGÀNH: TÂM LÝ HỌC LÂM SÀNG TRẺ EM VÀ VỊ THÀNH NIÊN Mã số: Thí điểm Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. ĐỖ NGỌC KHANH HÀ NỘI - 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô của trường Đại Học Giáo Dục đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới PGS. Đỗ Ngọc Khanh, là giáo viên hướng dẫn luận văn của tôi, đã dành nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu, động viên tinh thần, giúp tôi hoàn thành luận văn Thạc sĩ này. Cuối cùng, tôi xin gửi đến gia đình, bạn bè lời cảm ơn chân thành và sâu sắc vì đã luôn ở bên cạnh động viên, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Mặc dù bản thân đã cố gắng nhưng chắc chắn luận văn không tránh khỏi được những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, bổ sung của quý thầy cô và các bạn. Xin trân trọng cảm ơn! Bến Tre, ngày 10 tháng 11 năm 2015 Tác giả Nguyễn Thị Thu Sương i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHĐ : Bạo lực học đường BNKT : Bắt nạt kinh tế BNTC : Bắt nạt thể chất BNTD : Bắt nạt tình dục BNTT : Bắt nạt tinh thần DSM – IV : Sổ tay thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thần rút gọn lần thứ IV (DSM – IV) ĐHKHXH&NV : Đại học khoa học xã hội và nhân văn ĐTB : Điểm trung bình GAD- 7 : Thang đo lo âu (Generalized Anxiety Disorder 7-item (GAD-7)) ICD – 10 : Phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 về các RLTT và hành vi. Mô tả lâm sàng và các nguyên tắc chỉ đạo chẩn đoán, bản dịch tiếng Việt (ICD-10) PHQ- 9 : Thang đo trầm cảm (Patient Health Questionnaire – 9) RLLA : Rối loạn lo âu SKTT : Sức khoẻ tâm thần SPSS : Phần mềm xử lý số liệu hỗ trợ xử lý và phân tích dữ liệu sơ cấp (Statistical Package for the Social Sciences) THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông YLDs : Chỉ số số năm sống bị mất do khuyết tật (Year lost due to disability-YLDs) ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN . i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT . ii MỤC LỤC . iii DANH MỤC BẢNG . v DANH MỤC BIỂU ĐỒ . vi MỞ ĐẦU . 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN .Vài Nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu . Những nghiên cứu về bắt nạt trên thế giới. Những nghiên cứu về bắt nạt ở Việt Nam . Một số khái niệm cơ bản . Khái niệm bị bắt nạt và người bị bắt nạt . Một số hình thức bắt nạt thường gặp . Học sinh trung học cơ sở. Bắt nạt giữa học sinh với học sinh trung học cơ sở . 25 Tiểu kết chương 1: . 30 Chƣơng 2: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm về khách thể và địa bàn nghiên cứu . Một số đặc điểm về khách thể nghiên cứu. Một số đặc điểm về địa bàn nghiên cứu . Quy trình nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu lý luận . Phương pháp nghiên cứu thực tiễn . Phương pháp xử lý thông tin . 40 Tiểu kết chương 2: . 40 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Thực trạng hành vi bắt nạt ở học sinh THCS . Bị bắt nạt về tinh thần . Bị bắt nạt về kinh tế . Bị bắt nạt về thể chất . Bị bắt nạt về tình dục . So sánh mức độ bị bắt nạt theo các nhóm học sinh khác nhau . Các yếu tố khác liên quan tới bắt nạt . Thực trạng lo âu – trầm cảm . Mức độ lo âu . Mức độ trầm cảm . Mối tương quan giữa việc bị bắt nạt và lo âu – trầm cảm . 55 Tiểu kết chương 3: . 61 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 79 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2. Các nhóm khách thể theo đặc điểm nhân khẩu học .2 : Số bạn thân của khách thể .1: Trung bình các loại bắt nạt .2: Số lượng và tỉ lệ (%) học sinh trả lời ở mỗi phương án trong tiểu thang đó bắt nạt về tinh thần.3: Số lượng và tỉ lệ (%) học sinh trả lời ở mỗi phương án trong tiểu thang đó bắt nạt về kinh tế.4: Số lượng và tỉ lệ (%) học sinh bị bắt nạt về thể chất.5: Số lượng và tỉ lệ (%) học sinh trả lời ở mỗi phương án trong tiểu thang đo bắt nạt về tình dục .6: Trung bình các hình thức bị bắt nạt theo khối/lớp .7: Trung bình các hình thức bắt nạt theo giới tính .8: Trung bình các hình thức bắt nạt theo trường .9: Địa điếm học sinh bị bắt nạt .10: Đối tượng thực hiện bắt nạt .11: số lượng và tỉ lệ học sinh phản ứng khi thấy bạn bè cùng lứa bị bắt nạt .12: Phân loại lo âu .13: phân loại trầm cảm .14: So sánh lo âu – trầm cảm theo giới tính .15: So sánh lo âu – trầm cảm theo học lực .16: Mối tương quan giữa việc bị bắt nạt và lo âu – trầm cảm .17: So sánh trung bình các hình thức bắt nạt với các học sinh có mức độ lo âu khác nhau .18: So sánh trung bình các hình thức bắt nạt với các học sinh có mức độ trầm cảm khác nhau.19: Dự báo lo âu theo trung bình bắt nạt .20: Dự báo lo âu theo các biến thích học, lớp, giới, đạo đức, học lực, trường.21: Dự báo trầm cảm theo trung bình bắt nạt .22: Dự báo trầm cảm theo các biến thích học, lớp, giới, đạo đức, học lực, trường. 60 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 2.1: Biểu đồ số lượng học sinh theo từng khối.2: Biểu đồ số lượng học sinh theo từng trường .3: Biểu đồ số lượng học sinh theo giới . 32 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay ở nước ta, vấn đề chăm sóc và bảo vệ trẻ em ngày càng được quan tâm của Chính phủ, đặc biệt bảo vệ trẻ khỏi bị bạo lực về thể chất và tinh thần. Nếu như những năm trước, xã hội và dư luận thường quan tâm nhiều hơn đến việc bảo vệ trẻ em dưới góc độ người lớn làm tổn thương trẻ em như: lạm dụng tình dục, bạo lực tinh thần, đánh đập, lạm dụng sức lao động.thì trong thời gian gần đây, truyền thông và dư luận bắt đầu quan tâm đến việc trẻ bị chính bạn cùng lứa gây tổn thương. Bằng chứng là, trên các phương tiện thông tin đại chúng, đã có nhiều bài báo đề cập đến việc học sinh bắt nạt nhau, trong đó có những trường hợp đã gây ra hậu quả nghiêm trọng và hết sức thương tâm. Những nghiên cứu gần đây càng cho thấy sự phức tạp và mối nguy hại của những hành vi bắt nạt ở tuổi học trò. Khoảng 22,6% trẻ mẫu giáo bị bắt nạt từ mức độ trung bình đến nặng, khoảng 10% trẻ từ 8 đến 12 được bạn cùng lớp xem là “nạn nhân thường xuyên” của bắt nạt [40]. Bắt nạt ở trường học thường được coi là vấn đề nghiêm trọng về mặt cá nhân, xã hội và giáo dục. Bắt nạt không chỉ gây hậu quả xấu cho nạn nhân trong thời điểm bị bắt nạt [41] [85][86][87][94][107], mà còn gây hậu quả về mặt phát triển cảm xúc sau này của trẻ [76][87]. Trẻ bị bắt nạt có thể có hành vi sa sút, hạn chế các cơ hội giao lưu và kết bạn dẫn tới giảm kỹ năng xã hội. Bắt nạt cũng gây ảnh hưởng xấu ngay cả đối với người có hành vi bắt nạt. Học sinh chuyên đi bắt nạt học sinh khác thường phát triển thành “thú vui” trong việc thể hiện sức mạnh và uy thế đối với nạn nhân và không thể phát triển sự đồng cảm với người khác. Cứ như vậy, những trẻ đó có thể sẽ dần hình thành những hành vi phạm pháp và tội ác [98]. Ngoài những hậu quả về mặt xã hội như bị cô lập, bị loại khỏi nhóm bạn, và hậu quả học tập như học giảm sút, ít tham gia hoạt động trường lớp [98]. Bắt nạt có thể gây nhiều hậu quả nghiêm trọng về mặt 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cảm xúc và nhận thức ở nạn nhân, như cô đơn, lo âu, trầm cảm, thu mình, kém tự tin. Các nghiên cứu về bắt nạt có ảnh hưởng đến sức khoẻ tâm thần cho thấy: Trong các mẫu chọn học sinh trung học đã kiểm tra tại Istabul, Thổ Nhĩ Kỳ, tỷ lệ bị bắt nạt cao và liên quan đến biểu hiện của trầm cảm. Sự tiếp tục trải nghiệm bạo lực và căng thẳng trong các mối quan hệ xã hội sẽ dẫn đến các biểu hiện tâm thần [99]. Thanh thiếu niên nam là nạn nhân của bắt nạn cùng lứa trải nghiệm mức độ stress và lo lắng cao. Các em cho rằng môi trường trường học của các em không an toàn và sợ có bạo lực học đường [92]. Những năm gần đây, vấn đề bắt nạt học đường được nghiên cứu rất nhiều trên thế giới, tuy nhiên, tại Việt Nam các nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu về thực trạng, các nguyên nhân, cũng như đưa ra một vài giải pháp phòng ngừa bạo lực học đường trong nhà trường, ở gia đình và xã hội.Gần đây, đã có nghiên cứu đề tài cấp bộ ở Viện Tâm lý học về bạo lực học đường, nguyên nhân và hậu quả, tuy nhiên nghiên cứu trên mẫu chọn ở học sinh phổ thông miền Bắc và miền Trung. Vậy tình trạng bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở miền Nam và mối tương quan đến sức khoẻ tâm thần, cụ thể là lo âu và trầm cảm như thế nào rất cần được làm sáng tỏ.