Khóa luận tốt nghiệp: Nhận thức của người dân về môi trường tại xã Âu Lâu, thành phố Yên Bái

Luận văn phân tích nhận thức của người dân về môi trường tại xã Âu Lâu, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Thành Kiên
• Người hướng dẫn: TS. Dư Ngọc Thành
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nhận Thức Của Người Dân Về Môi Trường Tại Xã Âu Lâu, Yên Bái
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.1.2. Yêu cầu
• 1.1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.1.3.1. Ý nghĩa trong học tập, nghiên cứu khoa học
• 1.1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Một số vấn đề môi trường cần quan tâm trên Thế giới và Việt Nam
• 2.2.1.1. Một số vấn đề về Môi trường cần quan tâm trên Thế giới
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm thực tập
• 3.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.3. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Tình hình cơ bản xã Âu Lâu
• 3.3.2. Hiện trạng môi trường tại xã Âu Lâu, Thành phố Yên Bái, Tỉnh Yên Bái
• 3.3.3. Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường
• 3.3.4. Đánh giá chung và đề xuất các giải pháp
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.4.3. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu
• 3.4.4. Phương pháp chọn mẫu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình cơ bản của xã Âu Lâu – Thành phố Yên Bái
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội
• 4.1.3. Tình hình cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội
• 4.2. Hiện trạng môi trường xã Âu Lâu
• 4.2.1. Vấn đề sử dụng nước sinh hoạt tại địa phương
• 4.2.2. Vấn đề nước thải tại địa phương
• 4.2.3. Vấn đề rác thải tại địa phương
• 4.2.4. Vấn đề vệ sinh môi trường. Sức khoẻ và môi trường
• 4.3. Nhận thức của người dân về môi trường
• 4.3.1. Nhận thức của người dân về các khái niệm môi trường
• 4.3.2. Mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến các hoạt động và sức khỏe của con người
• 4.3.3. Nhận thức của người dân trong việc phân loại, thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt
• 4.3.4. Nhận thức của người dân về Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản liên quan
• 4.4. Đánh giá chung và đề xuất giải pháp
• 4.4.1. Đánh giá chung
• 4.4.2. Đề xuất giải pháp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhận Thức Môi Trường Tại Xã Âu Lâu Yên Bái

Môi trường sống là yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Tại xã Âu Lâu, Yên Bái, việc tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trở nên vô cùng quan trọng trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ. Bài viết này sẽ đi sâu vào đánh giá thực trạng nhận thức, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng. Theo tài liệu nghiên cứu, nhận thức đúng đắn là tiền đề cho hành động bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Ý Thức Bảo Vệ Môi Trường Âu Lâu

Ý thức bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà còn là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của xã Âu Lâu. Nâng cao nhận thức giúp người dân hiểu rõ hơn về tác động của các hoạt động sản xuất, sinh hoạt đến môi trường, từ đó có những hành động phù hợp để giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc này góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, có trách nhiệm với môi trường sống.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Nhận Thức Môi Trường Cộng Đồng

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mức độ nhận thức của người dân Âu Lâu về các vấn đề môi trường, đánh giá sự hiểu biết về luật pháp liên quan và ý thức tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp giáo dục, truyền thông phù hợp, nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân, hướng tới một môi trường sống xanh, sạch, đẹp.

II. Thực Trạng Môi Trường và Nhận Thức Tại Xã Âu Lâu Yên Bái

Xã Âu Lâu, với địa hình đồi dốc đặc trưng, có tiềm năng lớn trong phát triển nông nghiệp và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế - xã hội cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường. Tình trạng ô nhiễm đất, nước, không khí do hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và sinh hoạt đang diễn ra. Thực trạng môi trường xã Âu Lâu đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời từ cộng đồng và chính quyền địa phương. Theo nghiên cứu, nhận thức hạn chế về môi trường là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các hành vi gây hại cho môi trường.

2.1. Các Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Âu Lâu Hiện Nay

Các vấn đề ô nhiễm môi trường tại Âu Lâu bao gồm ô nhiễm nguồn nước do sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu trong nông nghiệp; ô nhiễm không khí do đốt rơm rạ sau thu hoạch; ô nhiễm đất do chất thải chăn nuôi không được xử lý đúng cách. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân mà còn gây suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của địa phương.

2.2. Đánh Giá Nhận Thức Về Ô Nhiễm Môi Trường Của Người Dân

Đánh giá nhận thức của người dân về các vấn đề ô nhiễm môi trường cho thấy, một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của ô nhiễm đến sức khỏe và đời sống. Nhiều người vẫn còn thói quen sử dụng hóa chất nông nghiệp một cách bừa bãi, xả rác thải sinh hoạt không đúng nơi quy định. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp tuyên truyền, giáo dục hiệu quả để nâng cao nhận thức cho người dân.

2.3. Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Sản Xuất Nông Nghiệp

Hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, có ảnh hưởng lớn đến môi trường tại Âu Lâu. Các chất hóa học này có thể ngấm vào đất, gây ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Việc quản lý và sử dụng hóa chất nông nghiệp một cách hợp lý là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

III. Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Hiệu Quả Tại Xã Âu Lâu

Để giải quyết các vấn đề môi trường tại xã Âu Lâu, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, từ nâng cao nhận thức cộng đồng đến áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến. Giải pháp bảo vệ môi trường Âu Lâu cần tập trung vào việc giảm thiểu ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và sinh hoạt, đồng thời bảo tồn và phát triển tài nguyên thiên nhiên. Theo tài liệu, sự tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của các giải pháp.

3.1. Nâng Cao Ý Thức Bảo Vệ Môi Trường Cho Cộng Đồng

Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về môi trường thông qua các kênh thông tin đại chúng, các buổi nói chuyện, hội thảo tại cộng đồng. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc giáo dục môi trường cho thế hệ trẻ, giúp các em hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ sớm.

3.2. Quản Lý Chất Thải Nông Nghiệp và Chăn Nuôi

Quản lý chất thải nông nghiệp và chăn nuôi là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cần khuyến khích người dân sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi như ủ phân compost, xây dựng hầm biogas. Đồng thời, cần có các quy định chặt chẽ về việc xả thải chất thải nông nghiệp và chăn nuôi để đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường.

3.3. Phát Triển Mô Hình Nông Nghiệp Bền Vững

Phát triển mô hình nông nghiệp bền vững là một giải pháp lâu dài để bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường như trồng xen canh, luân canh, sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đồng thời, cần hỗ trợ người dân tiếp cận với các công nghệ sản xuất nông nghiệp tiên tiến, giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động đến môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Hoạt Động Bảo Vệ Môi Trường Tại Âu Lâu

Trên thực tế, xã Âu Lâu đã triển khai nhiều hoạt động bảo vệ môi trường nhằm cải thiện chất lượng môi trường sống. Các hoạt động này bao gồm việc thu gom, xử lý rác thải, trồng cây xanh, tuyên truyền về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, hiệu quả của các hoạt động này vẫn còn hạn chế do sự tham gia chưa đầy đủ của cộng đồng và thiếu nguồn lực đầu tư. Theo báo cáo, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và người dân để nâng cao hiệu quả của các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Bảo Vệ Môi Trường

Đánh giá hiệu quả của các chương trình bảo vệ môi trường cho thấy, một số chương trình đã đạt được những kết quả nhất định, như giảm thiểu lượng rác thải sinh hoạt, tăng diện tích cây xanh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều chương trình chưa đạt được mục tiêu đề ra do thiếu nguồn lực, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cần có sự đánh giá khách quan, toàn diện để rút ra bài học kinh nghiệm và điều chỉnh các chương trình cho phù hợp.

4.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Sự tham gia tích cực của người dân vào các hoạt động bảo vệ môi trường, như thu gom rác thải, trồng cây xanh, tố giác các hành vi gây ô nhiễm, là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của các chương trình bảo vệ môi trường. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình ra quyết định về các vấn đề môi trường, giúp họ cảm thấy có trách nhiệm hơn với môi trường sống.

4.3. Chính Sách Môi Trường và Thực Thi Tại Địa Phương

Chính sách môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều chỉnh các hoạt động kinh tế - xã hội để đảm bảo phát triển bền vững. Cần có các chính sách khuyến khích các hoạt động sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm. Việc thực thi chính sách môi trường một cách nghiêm minh, công bằng là rất quan trọng để tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.

V. Kết Luận và Tầm Nhìn Phát Triển Bền Vững Âu Lâu

Nâng cao nhận thức của người dân về môi trường là yếu tố then chốt để xây dựng một xã Âu Lâu phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và người dân để triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường một cách hiệu quả. Tầm nhìn về một Âu Lâu xanh, sạch, đẹp, với môi trường sống trong lành, tài nguyên thiên nhiên được bảo tồn và phát triển bền vững, là động lực để chúng ta cùng nhau hành động.

5.1. Giáo Dục Môi Trường và Thay Đổi Hành Vi Cộng Đồng

Giáo dục môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi hành vi của cộng đồng. Cần xây dựng các chương trình giáo dục môi trường phù hợp với từng đối tượng, từ học sinh, sinh viên đến người dân lao động. Nội dung giáo dục cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về tác hại của ô nhiễm môi trường, khuyến khích các hành vi thân thiện với môi trường.

5.2. Quản Lý Tài Nguyên Thiên Nhiên Bền Vững Tại Âu Lâu

Quản lý tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển lâu dài của xã Âu Lâu. Cần có các biện pháp bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn nước. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên và trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp đại học "Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên địa bàn xã Âu Lâu, Thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái" do sinh viên Nguyễn Thành Kiên thực hiện thuộc chuyên ngành Khoa học Môi trường, Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Dư Ngọc Thành (năm 2015).

Quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa cùng với sự gia tăng dân số và nhu cầu khai thác tài nguyên đã tạo ra áp lực lớn đối với môi trường tự nhiên tại các vùng nông thôn Việt Nam. Tại xã Âu Lâu (thành phố Yên Bái), diện tích đất đai, nguồn nước, không khí chịu tác động tiêu cực, độ che phủ rừng bị thu hẹp trong khi nhận thức và hiểu biết của cộng đồng dân cư về bảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các hành vi gây ô nhiễm, xả thải bừa bãi và làm suy thoái môi trường sống địa phương. Nghiên cứu được triển khai nhằm khảo sát thực trạng nhận thức của người dân, làm cơ sở đề xuất các biện pháp truyền thông, quản lý môi trường phù hợp.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản:

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định mức độ nhận thức của người dân về môi trường, từ đó đề xuất những giải pháp giáo dục phù hợp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về môi trường và ý thức bảo vệ môi trường sống tại địa bàn.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá nhận thức của người dân về một số vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường.
   • Đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Môi trường của Việt Nam.
   • Đánh giá ý thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Âu Lâu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự hiểu biết và nhận thức của người dân về một số vấn đề môi trường.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá nhận thức, sự hiểu biết của người dân đối với các vấn đề môi trường bức xúc phát sinh trong sinh hoạt và sản xuất nông thôn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Âu Lâu, Thành phố Yên Bái, Tỉnh Yên Bái (đơn vị hành chính ngoại thành cách trung tâm thành phố 7,5 km về phía Nam, tổng diện tích 1.583,4 ha).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực địa và thu thập số liệu được thực hiện từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung khái niệm và cơ sở pháp lý

Đề tài vận dụng hệ thống định nghĩa và khung pháp lý môi trường hiện hành tại thời điểm nghiên cứu:

• Khung khái niệm: Môi trường (theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2014), Ô nhiễm môi trường (Khoản 8 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005), Quy chuẩn kỹ thuật môi trường, Tiêu chuẩn môi trường, Hoạt động bảo vệ môi trường, Phát triển bền vững, Quản lý chất thải, Chất thải, Rác thải, Sự cố môi trường, Phế liệu, Quản lý môi trường, Thông tin môi trường.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật:
  • Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 (thông qua ngày 26/03/2014, hiệu lực từ 01/01/2015); Luật Bảo vệ môi trường số 29/2005/L-CTN ngày 12/12/2005; Luật Thuế bảo vệ môi trường số 57/2010/QH12.
  • Các Nghị định của Chính phủ: Nghị định 80/2006/NĐ-CP, Nghị định 81/2006/NĐ-CP, Nghị định 175/NĐ-CP, Nghị định 121/2004/NĐ-CP, Nghị định 21/2008/NĐ-CP, Nghị định 35/NQ-CP năm 2013, Nghị định 18/2015/NĐ-CP, Nghị định 19/2015/NĐ-CP.
  • Các Thông tư và Quy chuẩn: Thông tư 05/2008/TT-BTNMT, Thông tư 01/2012/TT-BTNMT, Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-BKHCNMT-BXD, Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6696-2000 (chất thải rắn – bãi chôn lấp hợp vệ sinh), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2011/BYT (nhà tiêu hợp vệ sinh).
  • Văn bản chỉ đạo của địa phương: Quyết định số 22/2010/QĐ-UBND và Quyết định số 569/QĐ-UBND của UBND tỉnh Yên Bái về phân cấp nhiệm vụ BVMT và xử lý cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng điều tra xã hội học và phân tích tư liệu thứ cấp:

• Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu thống kê kinh tế - xã hội, địa hình, thổ nhưỡng, quy hoạch sử dụng đất từ UBND xã Âu Lâu và các nguồn tài liệu, sách báo, mạng internet.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi in sẵn đối với 70 hộ dân; phỏng vấn sâu 01 cán bộ phụ trách môi trường của xã và 02 nhân viên thu gom rác thải.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trên 100% tiểu khu khảo sát gồm 7 thôn (Nước Mát, Đồng Đình, Cống Đá, Cửa Ngòi, Đầm Vông, Châu Giang 2, Phú Nhuận), mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 10 hộ gia đình. Cơ cấu mẫu gồm 70% nam giới và 30% nữ giới; độ tuổi từ 24 đến 70 tuổi. Phân loại mức sống mẫu khảo sát: 25% hộ khá/giàu, 55% hộ trung bình khá, 20% hộ nghèo.
• Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Thống kê mô tả, tổng hợp tỷ lệ phần trăm và biểu diễn qua bảng số liệu chuyên dụng.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế - đô thị hóa nông thôn và suy giảm chất lượng môi trường tại xã Âu Lâu; xác lập mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, yêu cầu khoa học và ý nghĩa thực tiễn của khóa luận đối với công tác quản lý tài nguyên môi trường cấp xã.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về các thành phần môi trường và quản lý chất thải; điểm luận các vấn đề môi trường toàn cầu (suy thoái rừng, suy giảm đa dạng sinh học, cạn kiệt tài nguyên nước ngọt, tiêu thụ năng lượng hóa thạch, biến đổi khí hậu và bùng nổ dân số). Phân tích thực trạng môi trường nông thôn Việt Nam: ô nhiễm do lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật (hàng năm sử dụng trung bình 15.000 tấn thuốc BVTV, phát sinh 9.000 tấn chất thải nông nghiệp nguy hại), ô nhiễm từ 1.450 làng nghề truyền thống, áp lực từ rác thải sinh hoạt (phát sinh 0,4–0,5 kg/người/ngày nhưng tỷ lệ thu gom mới đạt 30%), hạ tầng hố xí hợp vệ sinh chỉ đạt 28–30%. Tổng quan các vấn đề bức xúc tại xã Âu Lâu: 15/18 cơ sở sản xuất kinh doanh (83%) chưa đạt tiêu chuẩn môi trường, chưa quy hoạch bãi rác tập trung và nghĩa trang nhỏ lẻ phân tán.

Phần 3: Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng nghiên cứu là nhận thức môi trường của cộng đồng; giới hạn không gian tại xã Âu Lâu trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2014. Thiết lập quy trình nghiên cứu gồm 4 nội dung: điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội cơ bản của xã Âu Lâu; hiện trạng môi trường cơ sở (nước sinh hoạt, nước thải, rác thải, vệ sinh môi trường); kết quả khảo sát nhận thức cộng đồng; đánh giá chung và đề xuất giải pháp. Mô tả chi tiết phương pháp lập phiếu điều tra và kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên 70 hộ tại 7 thôn.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung trình bày các dữ liệu điều tra, phân tích hiện trạng môi trường và mức độ hiểu biết của người dân tại địa bàn:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Âu Lâu

• Vị trí và địa hình: Diện tích tự nhiên 1.583,4 ha; gồm 3 nhóm đất chính: đất đỏ vàng Fs (90,4%), đất mùn vàng đỏ Hs (6,3%), đất đỏ vàng nâu Fp (3,3%). Có Quốc lộ 37 đi qua và chịu tác động phát triển từ tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai.
• Dân số: 4.805 người/1.327 hộ; dân tộc Kinh chiếm 98,6% (4.740 người), dân tộc Tày 40 người, các dân tộc khác 25 người.
• Cơ cấu kinh tế: Nông - lâm - thủy sản chiếm 60,32%; Công nghiệp - xây dựng chiếm 29,63%; Dịch vụ chiếm 10,05%. Thu nhập bình quân đầu người đạt 19 triệu đồng/năm (2014); tỷ lệ hộ nghèo toàn xã là 5,28% (72 hộ).

STT	Mục đích sử dụng đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
1	Đất trồng lúa	441,3	27,9
2	Đất trồng rừng	300,0	18,9
3	Đất phi nông nghiệp	256,2	16,2
4	Đất để chăn nuôi	147,6	9,3
5	Đất trồng chè	135,6	8,6
6	Đất chưa sử dụng	101,6	6,4
7	Đất trồng cây nông nghiệp khác	89,6	5,7
8	Đất trồng ngô	60,0	3,8
9	Nuôi trồng thủy sản	19,5	1,2
10	Đất trồng rau	20,0	1,3
11	Đất trồng đậu tương	7,0	0,4
12	Đất trồng lạc	5,0	0,3
Tổng	Tổng diện tích đất tự nhiên	1.583,4	100,0

2. Hiện trạng môi trường cơ sở tại địa phương

• Nguồn nước sinh hoạt: 88% hộ dân sử dụng nước giếng đào (62 hộ), 12% sử dụng giếng khoan (8 hộ), không có hộ nào dùng nước máy hay nước sông suối trực tiếp. 100% người dân đánh giá nước không màu, không mùi. Tỷ lệ hộ có hệ thống lọc xử lý nước chỉ đạt 10% (6 hộ) và chủ yếu là bể lọc thô sơ.
• Hiện trạng nước thải: 64% hộ sử dụng cống có nắp đậy (45 hộ), 36% dùng cống lộ thiên (25 hộ). Nơi tiếp nhận nước thải sinh hoạt gồm: 51% xả vào cống chung (36 hộ), 41% để ngấm tự nhiên xuống đất (29 hộ), 8% xả trực tiếp vào ao hồ (5 hộ).

Loại cống thải	Số hộ (n=70)	Tỷ lệ (%)	Nơi tiếp nhận nước thải	Số hộ (n=70)	Tỷ lệ (%)
Cống có nắp đậy	45	64,0	Cống thải chung	36	51,0
Cống lộ thiên	25	36,0	Ngấm xuống đất	29	41,0
Không có cống thải	0	0,0	Thải vào ao, hồ	5	8,0

• Hiện trạng rác thải: Khối lượng rác phát sinh trung bình: 80% hộ sinh ra dưới 5 kg/ngày (56 hộ), 20% hộ phát sinh từ 5–20 kg/ngày (14 hộ). Ước tính tổng lượng rác sinh hoạt toàn xã phát sinh đạt 6.348 kg/ngày.
• Phương thức xử lý rác: 70% hộ đào hố rác riêng trong vườn để tự đốt/chôn (49 hộ), 16% đổ tại bãi rác tự phát (11 hộ), 14% tham gia dịch vụ thu gom rác có hợp đồng (10 hộ, tập trung tại thôn Nước Mát). 80% hộ có tái sử dụng phế phẩm nông nghiệp/chất thải hữu cơ làm phân bón hoặc bán phế liệu.

Hình thức đổ rác	Số hộ (n=70)	Tỷ lệ (%)	Lượng rác thải/hộ/ngày	Số hộ (n=70)	Tỷ lệ (%)
Hố rác riêng gia đình	49	70,0	Dưới 5 kg	56	80,0
Bãi rác chung	11	16,0	Từ 5 đến 20 kg	14	20,0
Thu gom theo hợp đồng	10	14,0	Trên 20 kg	0	0,0

• Công trình vệ sinh hộ gia đình: 84% hộ sử dụng nhà vệ sinh tự hoại đạt chuẩn QCVN 01:2011/BYT (59 hộ), 16% sử dụng nhà vệ sinh hai ngăn không đảm bảo điều kiện vệ sinh (11 hộ). Nguồn tiếp nhận chất thải vệ sinh: 80% lưu trữ tại bể tự hoại (56 hộ), 20% xả trực tiếp ra hệ thống cống chung (14 hộ).

3. Nhận thức của người dân về môi trường

• Mức độ hiểu biết khái niệm:
  • Khái niệm môi trường: 47% trả lời đúng (33 người), 23% trả lời sai (16 người), 30% không biết (21 người).
  • Khái niệm ô nhiễm môi trường: 67% trả lời đúng (47 người), 16% trả lời sai (11 người), 17% không biết (12 người).
  • Phân biệt rác vô cơ và rác hữu cơ: 100% trả lời đúng định tính khi có gợi ý (70 người).
• Nhận thức về biểu hiện ô nhiễm theo trình độ học vấn: Tỷ lệ nhận biết biểu hiện ô nhiễm đạt 85% tổng số người phỏng vấn (59/70 người). Nhận thức tăng dần theo trình độ học vấn: nhóm mù chữ/tiểu học có tỷ lệ hiểu biết thấp (4/8 người không biết), trong khi 100% đối tượng có trình độ Trung cấp, Cao đẳng, Đại học (15 người) nhận thức rõ ràng về ô nhiễm.

Trình độ học vấn	Biết (Số người)	Không biết (Số người)	Tổng số người	Tỷ lệ nhận biết theo học vấn (%)
Biết đọc, biết viết	0	1	1	0,0
Tiểu học	3	4	7	42,9
Trung học cơ sở	16	3	19	84,2
Trung học phổ thông	25	3	28	89,3
Trung cấp / Cao đẳng	11	0	11	100,0
Đại học / Trên đại học	4	0	4	100,0
Tổng cộng	59 (85%)	11 (15%)	70	84,3% (Trung bình)

• Đánh giá tầm quan trọng của phân loại rác thải sinh hoạt theo giới tính: 55% đánh giá "Rất quan trọng" (nam: 36%, nữ: 19%); 35% đánh giá "Quan trọng" (nam: 27%, nữ: 8%); 10% đánh giá "Không quan trọng" (nam: 7%, nữ: 3%). Không có ý kiến "Không biết".

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các kết luận chính về tỷ lệ nhận thức môi trường, chỉ ra tồn tại về cơ sở hạ tầng thu gom xử lý rác và nước thải; đề xuất các nhóm kiến nghị đối với chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên môi trường nhằm tăng cường công tác tuyên truyền, hoàn thiện quy hoạch thu gom chất thải rắn và nâng cao chế tài đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh gây ô nhiễm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Khảo sát hiện trạng hạ tầng và chất thải sinh hoạt:
   • 100% người dân sử dụng nước ngầm tầng nông (88% giếng đào, 12% giếng khoan); tỷ lệ xử lý nước qua thiết bị lọc đạt 10%.
   • Hệ thống thoát nước chưa đồng bộ: 36% hộ dùng cống hở; 41% nước thải sinh hoạt xả thấm tự do xuống đất và 8% xả vào ao hồ.
   • Rác thải sinh hoạt toàn xã phát sinh khoảng 6.348 kg/ngày; hình thức tự chôn lấp và đốt tại hố rác gia đình chiếm chủ đạo (70%), tỷ lệ thu gom tập trung theo hợp đồng dịch vụ mới đạt 14% (chỉ có tại thôn Nước Mát).
   • 84% hộ có nhà tiêu tự hoại hợp vệ sinh; tuy nhiên vẫn tồn tại 16% nhà tiêu hai ngăn chưa đảm bảo vệ sinh và 20% nước thải sau nhà vệ sinh xả trực tiếp vào cống chung.
   • 83% cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn (15/18 cơ sở) chưa đạt tiêu chuẩn môi trường, phát sinh khói bụi, tiếng ồn và chất thải chưa qua xử lý.
2. Đánh giá nhận thức cộng đồng:
   • Tỷ lệ người dân hiểu đúng khái niệm môi trường là 47%, khái niệm ô nhiễm môi trường là 67%.
   • Mức độ nhận thức có mối tương quan thuận với trình độ học vấn: tỷ lệ nhận biết biểu hiện ô nhiễm đạt 84,2% ở nhóm THCS, 89,3% ở nhóm THPT và 100% ở nhóm trình độ trung cấp trở lên.
   • 90% người dân nhận thức được tầm quan trọng của việc phân loại rác thải sinh hoạt (55% đánh giá rất quan trọng, 35% đánh giá quan trọng).

Giải pháp tác giả đề xuất

• Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường thông qua các buổi sinh hoạt đoàn thể, họp thôn xóm và hệ thống truyền thanh xã.
• Mở rộng mô hình dịch vụ thu gom rác thải theo hợp đồng ra toàn bộ 13 thôn; quy hoạch các điểm tập kết rác thải rắn hợp vệ sinh, xóa bỏ các điểm đổ rác tự phát.
• Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát môi trường đối với 18 cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn, kiên quyết xử lý các cơ sở chưa đạt chuẩn xả thải.
• Quy hoạch nghĩa trang tập trung tại các thôn, ban hành quy chế quản lý nghĩa trang nhằm chấm dứt tình trạng chôn cất nhỏ lẻ gây ảnh hưởng đất canh tác và nguồn nước ngầm.
• Lồng ghép các tiêu chí môi trường vào quy hoạch nông thôn mới và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của xã Âu Lâu.

Đóng góp tự nêu của khóa luận

Khóa luận đã cung cấp bộ số liệu điều tra thực địa có giá trị thực tiễn về hiện trạng môi trường và nhận thức cộng đồng tại xã Âu Lâu năm 2014. Nghiên cứu đóng vai trò là tài liệu tham khảo phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý tài nguyên và môi trường ở cấp cơ sở (UBND xã Âu Lâu), đồng thời là căn cứ thực tế để Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Yên Bái, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái định hướng kế hoạch truyền thông, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường nông thôn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực hiện đề tài giới hạn (4 tháng: từ tháng 1/2014 đến tháng 4/2014) và năng lực nghiên cứu bước đầu của sinh viên. Phạm vi khảo sát chọn mẫu dừng lại ở 70 hộ dân tại 7/13 thôn của xã; chưa thực hiện lấy mẫu xét nghiệm, phân tích các chỉ tiêu hóa lý, vi sinh của mẫu nước, mẫu đất và mẫu không khí để đối chứng định lượng với kết quả khảo sát nhận thức.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra trên toàn bộ 1.327 hộ gia đình của 13 thôn; kết hợp quan trắc các thông số chất lượng môi trường nước mặt (sông Hồng, suối Ngòi Lâu), nước ngầm tầng nông và đất nông nghiệp; nghiên cứu sâu tải lượng ô nhiễm và hiệu quả xử lý chất thải tại 18 cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn xã Âu Lâu.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận hữu ích cho các nhóm đối tượng và mục đích nghiên cứu sau:

• Sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Quản lý Đất đai tham khảo cấu trúc đề cương, phương pháp lập phiếu điều tra xã hội học và kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát nhận thức môi trường nông thôn.
• Cán bộ quản lý môi trường cấp xã, phường và cán bộ địa chính tham khảo dữ liệu cơ sở về hiện trạng xử lý chất thải rắn, tỷ lệ công trình vệ sinh và cơ cấu nguồn nước sinh hoạt tại xã Âu Lâu giai đoạn 2014–2015.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống 17 bảng số liệu thống kê điều tra thực địa (Chương 4), đặc biệt là các bảng phân tích tương quan giữa nhận thức ô nhiễm với trình độ học vấn và hiện trạng quản lý nguồn thải hộ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn nước sinh hoạt chính của người dân xã Âu Lâu theo số liệu khảo sát là gì?

Theo số liệu điều tra thực địa trên 70 hộ dân tại Bảng 4.3 của khóa luận, 88% hộ gia đình (62 hộ) sử dụng nguồn nước từ giếng đào và 12% hộ (8 hộ) sử dụng giếng khoan. Toàn bộ 100% hộ dân khảo sát không sử dụng nước máy và không sử dụng trực tiếp nước mặt từ sông, suối, ao hồ cho mục đích ăn uống, sinh hoạt.

2. Khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh và phương thức xử lý rác chủ yếu tại xã Âu Lâu như thế nào?

Theo Bảng 4.7 và Bảng 4.8, 80% hộ dân thải ra dưới 5 kg rác/ngày và 20% hộ thải từ 5–20 kg rác/ngày. Tổng lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên toàn xã ước tính khoảng 6.348 kg/ngày. Về hình thức xử lý: 70% hộ tự xử lý tại hố rác riêng (chôn lấp hoặc đốt), 16% đổ rác tại bãi rác chung tự phát và chỉ có 14% hộ (tại thôn Nước Mát) được thu gom rác theo hợp đồng dịch vụ.

3. Tỷ lệ công trình vệ sinh đạt chuẩn theo QCVN 01:2011/BYT tại xã Âu Lâu đạt bao nhiêu?

Theo kết quả khảo sát tại Bảng 4.9 và Bảng 4.10, có 84% hộ gia đình sử dụng nhà vệ sinh tự hoại (đạt chuẩn theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2011/BYT của Bộ Y tế). 16% hộ còn lại sử dụng nhà vệ sinh hai ngăn chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh do tình trạng côn trùng, ruồi nhặng. Nước thải từ nhà vệ sinh được thu gom vào bể tự hoại chiếm 80% và thải trực tiếp ra cống chung chiếm 20%.

4. Nhận thức của người dân về ô nhiễm môi trường phụ thuộc như thế nào vào trình độ học vấn?

Kết quả tại Bảng 4.12 cho thấy trình độ học vấn có ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ hiểu biết về môi trường. Nhóm có trình độ tiểu học chỉ có 42,9% nhận biết được các biểu hiện của ô nhiễm môi trường. Tỷ lệ này tăng lên 84,2% ở nhóm THCS, 89,3% ở nhóm THPT và đạt 100% ở nhóm có trình độ Trung cấp, Cao đẳng, Đại học trở lên.

5. Thực trạng chấp hành quy định bảo vệ môi trường của các cơ sở sản xuất kinh doanh tại xã Âu Lâu ra sao?

Theo số liệu tổng quan môi trường địa phương được tác giả trình bày tại Phần 2 và Phần 4, toàn xã có 18 cơ sở sản xuất kinh doanh và doanh nghiệp chế biến nông sản, tiểu thủ công nghiệp. Trong đó có tới 15 cơ sở (chiếm 83%) chưa đạt tiêu chuẩn về môi trường, phát sinh chất thải, khói, bụi và tiếng ồn xả trực tiếp ra môi trường xung quanh chưa qua hệ thống xử lý đạt chuẩn.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thành Kiên đã phản ánh chi tiết hiện trạng vệ sinh môi trường nông thôn và mức độ nhận thức của cộng đồng dân cư tại xã Âu Lâu, thành phố Yên Bái trong giai đoạn 2014–2015. Kết quả điều tra thực nghiệm chỉ ra rằng nhận thức của người dân về các khái niệm môi trường và ô nhiễm có mối liên hệ mật thiết với trình độ học vấn, đồng thời bộc lộ rõ những hạn chế về hạ tầng thu gom rác thải, thoát nước và mức độ tuân thủ quy chuẩn của các cơ sở sản xuất địa phương. Các số liệu định lượng sơ cấp và thứ cấp trong nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực, phục vụ thiết thực cho công tác hoạch định chính sách tuyên truyền và quản lý môi trường ở cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên. Môi trường có mối quan hệ mật thiết với cuộc sống của con người, là nơi cung cấp cho chúng ta không gian để sống, cung cấp những nguồn tài nguyên quý giá như: đất, nước, không khí, khoáng sản,… phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt, cũng như hoạt động sản xuất và là nơi chứa đựng chất thải. Tuy nhiên, Con người đã tác động quá nhiều đến môi trường, khai thác đến mức cạn kiệt các nguồn tài nguyên, thải nhiều chất độc làm cho môi trường không còn khả năng tự phân hủy. Vì vậy, chúng ta cần phải có các biện pháp để bảo vệ và cải tạo môi trường.

Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sự sống của chúng ta. Nhà nước đã ban hành hàng loạt các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường nhằm xử lý, răn đe những tổ chức, cá nhân có hành vi làm tổn hại đến môi trường và các công nghệ xử lý rác thải, phát minh khoa học ra đời nhằm giảm thiểu những tác động đến môi trường. Nhưng việc đầu tiên góp phần bảo vệ môi trường đó là nâng cao nhận thức để mọi người cùng hiểu, biết, và hành động. Chỉ có nhận thức đúng, suy nghĩ đúng mới hành động đúng, và mỗi một hành động nhỏ sẽ góp một phần lớn vào việc hình thành nếp sống văn minh, có trách nhiệm hơn với môi trường.

Xã Âu Lâu - Thành phố Yên Bái là một xã nằm trong hệ thống các xã của Thành phố Yên Bái, cách trung tâm thành phố 7,5 km về phía Nam có diện tích 1.583,4ha có địa hình không bằng phẳng, đồi dốc liên tiếp nhau thích hợp trồn cây chè, cây lúa và cây ăn quả. Trước những tác động mạnh của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá, cùng với sự gia tăng dân số, nhu cầu về tài nguyên ngày càng tăng đã tạo nên những áp lực làm suy giảm môi trường thiên nhiên như: 2 môi trường đất, nước, không khí đã và đang bị ô nhiễm, suy thoái, diện tích rừng ngày càng bị thu hẹp. Trước những vấn đề cấp bách đó của môi trường, thêm vào đó nhận thức và hiểu biết của người dân về môi trường ở xã Âu Lâu còn hạn chế. Đây là mô ̣t trong các nguyên nhân chin ́ h dẫn đế n các hành đô ̣ng , các tác động có hại đến môi trường sống của chính người dân trên địa bàn xã.

Xuất phát từ vấn đề đó , được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường , Ban chủ nhiệm khoa Tài nguyên và Môi trường - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Thầy giáo TS. Dư Ngo ̣c Thành , em tiến hành thực hiện đề tài: “Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên điạ bàn xã Âu Lâu, Thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái”. Mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài 1.

Mục tiêu tổng quát Xác định mức độ nhận thức của người dân về môi trường, từ đó đề xuất những giải pháp giáo dục phù hợp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về môi trường và ý thức bảo vệ môi trường sống tại địa bàn. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá nhận thức của người dân về một số vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường. - Đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Môi trường của Việt Nam.