Phân tích khả năng cạnh tranh của nhà thuốc cá thể và chuỗi nhà thuốc tại Hà Nội

Luận văn phân tích toàn diện khả năng cạnh tranh của nhà thuốc cá thể so với các chuỗi nhà thuốc lớn tại Hà Nội, chỉ ra thuận lợi và khó khăn.

• Tác giả: Trịnh Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Phân tích nhận thức về khả năng cạnh tranh của nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể so với các chuỗi nhà thuốc tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thực trạng cạnh tranh giữa nhà thuốc cá thể và chuỗi nhà thuốc lớn

Nhà thuốc cá thể đang phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng tăng từ các chuỗi nhà thuốc lớn tại thị trường Việt Nam. Theo nghiên cứu của Trường Đại học Dược Hà Nội, nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể có những thách thức đáng kể trong việc duy trì và phát triển kinh doanh. Các chuỗi nhà thuốc sở hữu lợi thế về quy mô, nguồn lực tài chính và công nghệ thông tin hiện đại. Tuy nhiên, nhà thuốc cá thể vẫn giữ được những ưu điểm riêng biệt trong việc tạo dựng mối quan hệ gần gũi với khách hàng và cung cấp dịch vụ cá nhân hóa. Sự hiểu biết sâu sắc về nhu cầu địa phương của nhà thuốc hộ cá thể là yếu tố quyết định trong cuộc cạnh tranh này.

1.1. Lợi thế của chuỗi nhà thuốc lớn

Chuỗi nhà thuốc sở hữu nhiều ưu điểm cạnh tranh vượt trội. Họ có nguồn vốn dồi dào, hệ thống quản lý hàng tồn kho hiệu quả, và mạng lưới phân phối rộng khắp. Ngoài ra, các chuỗi bán lẻ dược phẩm có khả năng đàm phán giá với nhà sản xuất tốt hơn, từ đó cung cấp giá thuốc cạnh tranh. Họ cũng đầu tư mạnh vào công nghệ thông tin, quản lý khách hàng và tiếp thị kỹ thuật số, giúp nhà thuốc chuỗi dễ dàng tiếp cận nhu cầu khách hàng hiện đại.

1.2. Thách thức của nhà thuốc cá thể

Nhà thuốc kinh doanh hộ cá thể phải đối mặt với những khó khăn trong kinh doanh bán lẻ dược phẩm đáng kể. Những nhà thuốc cá thể thường thiếu vốn kinh doanh, cơ sở vật chất hiện đại và công nghệ quản lý tiên tiến. Họ gặp khó khăn trong đấu thầu và cung cấp dược phẩm đa dạng vì khả năng tài chính hạn chế. Ngoài ra, nhà thuốc hộ cá thể còn gặp áp lực từ quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ và chi phí vận hành cao.

II. Những ưu điểm cạnh tranh của nhà thuốc cá thể

Mặc dù phải đối mặt với nhiều thách thức, nhà thuốc cá thể vẫn có những ưu điểm cạnh tranh đáng chú ý. Nghiên cứu phân tích của sinh viên Trịnh Thị Minh Châu chỉ ra rằng nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể sở hữu khả năng cạnh tranh độc đáo. Nhà thuốc cá thể có mối quan hệ mật thiết với khách hàng địa phương, cho phép họ cung cấp dịch vụ khách hàng tùy chỉnh và chăm sóc khách hàng chân thành. Khả năng linh hoạt kinh doanh và đáp ứng nhu cầu địa phương nhanh chóng là điểm mạnh của nhà thuốc hộ cá thể. Giá cách cạnh tranh, tư vấn dược học trực tiếp và thời gian phục vụ linh hoạt giúp nhà thuốc bán lẻ cá thể vẫn giữ được tập khách hàng trung thành.

2.1. Mối quan hệ gần gũi với cộng đồng

Nhà thuốc cá thể được biết đến với dịch vụ cộng đồng chân thành và mối liên hệ cá nhân mật thiết. Chủ nhà thuốc hộ cá thể thường là những người quen thuộc trong khu dân cư, hiểu rõ nhu cầu sức khỏe cụ thể của khách hàng địa phương. Họ có thể cung cấp tư vấn dược phẩm cá nhân hóa, hỗ trợ bệnh nhân có bảo hiểm, và tạo không gian khách hàng thân thiện. Sự tin tưởng và lòng trung thành khách hàng là tài sản quý giá của nhà thuốc bán lẻ cá thể.

2.2. Tính linh hoạt trong kinh doanh

Nhà thuốc kinh doanh hộ cá thể có tính linh hoạt cao trong quyết định kinh doanh. Họ có thể điều chỉnh giá nhanh chóng, thay đổi sản phẩm theo yêu cầu khách hàng, và kích hoạt chiến lược bán hàng phù hợp với thị trường địa phương. Nhà thuốc cá thể không bị ràng buộc bởi chính sách tập trung của chuỗi lớn, cho phép họ tối ưu hóa kinh doanh cho nhu cầu cụ thể. Khả năng thích ứng nhanh này là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong bán lẻ dược phẩm hiện đại.

III. Chiến lược cạnh tranh hiệu quả cho nhà thuốc cá thể

Để cạnh tranh thành công với chuỗi nhà thuốc lớn, nhà thuốc kinh doanh hộ cá thể cần áp dụng những chiến lược kinh doanh thông minh. Nhà thuốc cá thể nên tập trung vào dịch vụ chất lượng cao, xây dựng thương hiệu địa phương mạnh mẽ, và phát triển chương trình khách hàng lâu dài. Việc ứng dụng công nghệ phù hợp như hệ thống quản lý bán hàng không phức tạp, ứng dụng di động cho đặt hàng online có thể cải thiện hiệu quả. Hợp tác chiến lược với các nhà cung cấp dược phẩm vừa và nhỏ, tham gia các tập đoàn nhà thuốc quy mô nhỏ cũng là giải pháp cạnh tranh khả thi cho nhà thuốc cá thể.

3.1. Tập trung vào dịch vụ và chất lượng

Nhà thuốc cá thể nên nâng cao chất lượng dịch vụ như tư vấn dược học chuyên sâu, theo dõi sức khỏe khách hàng, và cấp cứu y tế cơ bản. Đầu tư vào đào tạo nhân viên, quản lý thuốc chuẩn GPP, và kiểm soát chất lượng sẽ xây dựng uy tín. Nhà thuốc bán lẻ cá thể cần thiết lập tiêu chuẩn dịch vụ cao và xây dựng danh tiếng chất lượng trong cộng đồng địa phương.

3.2. Ứng dụng công nghệ phù hợp

Việc áp dụng công nghệ đúng mức là chìa khóa cạnh tranh cho nhà thuốc hộ cá thể. Cài đặt phần mềm quản lý nhà thuốc đơn giản, hệ thống pos bán hàng hiệu quả, và ứng dụng nhắn tin tương tác với khách hàng có thể tăng hiệu quả. Nhà thuốc cá thể nên xây dựng website, quản lý đơn hàng online, và sử dụng phương tiện truyền thông xã hội để tiếp cận khách hàng thế hệ mới.

IV. Định hướng phát triển bền vững cho nhà thuốc cá thể

Để duy trì và phát triển bền vững, nhà thuốc kinh doanh hộ cá thể cần có kế hoạch phát triển dài hạn. Nghiên cứu từ Trường Đại học Dược Hà Nội khuyến nghị nhà thuốc cá thể nên kết nạp thành viên liên minh, chia sẻ kinh nghiệm, và hợp tác mua hàng chung để tăng sức cạnh tranh. Nhà thuốc bán lẻ cá thể cần nâng cao kiến thức kinh doanh, theo dõi xu hướng thị trường, và cập nhật quy định pháp luật liên quan lĩnh vực bán lẻ dược phẩm. Phát triển dịch vụ mới như giao hàng tận nơi, tư vấn sức khỏe online, bán dụng cụ y tế có thể mở rộng doanh thu. Nhà thuốc cá thể cần xem chuỗi nhà thuốc không phải đối thủ cố định mà là động lực để nâng cao chất lượng kinh doanh.

4.1. Hợp tác và liên minh nhà thuốc

Hình thành liên minh nhà thuốc cá thể có thể tăng cường sức mạnh cạnh tranh. Nhóm nhà thuốc cùng khu vực có thể mua hàng chung, chia sẻ chi phí vận hành, và xây dựng tiêu chuẩn dịch vụ chung. Tham gia mạng lưới nhà thuốc độc lập giúp chia sẻ kinh nghiệm, tiếp cận tài liệu đào tạo, và lợi dụng mối quan hệ cung cấp. Liên kết chiến lược này giúp nhà thuốc cá thể tạo ra sinergi không kém chuỗi nhà thuốc tập trung.

4.2. Nâng cao năng lực quản lý và chuyên môn

Chủ nhà thuốc cá thể cần nâng cao năng lực quản lý thông qua tham gia khóa đào tạo, học hỏi kinh nghiệm từ nhà quản lý chuyên nghiệp. Đầu tư vào đào tạo dược sĩ, nâng cao kiến thức fharmacopeia, và tuân thủ quy định pháp luật GPP là yếu tố then chốt. Nhà thuốc bán lẻ cá thể cần xây dựng văn hóa kinh doanh chuyên nghiệp, quản lý tài chính hợp lý, và theo dõi chỉ số kinh doanh để duy trì cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, thị trường bán lẻ dược phẩm tại Việt Nam đã chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ với sự xuất hiện và phát triển nhanh chóng của các chuỗi nhà thuốc hiện đại như Pharmacity, Long Châu, An Khang,. Các chuỗi nhà thuốc này không chỉ mở rộng quy mô nhanh chóng mà còn mang đến mô hình quản lý chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ thông tin, và tăng cường trải nghiệm khách hàng. Kể từ năm 2021, các chuỗi nhà thuốc hiện đại tăng tốc mở mới giành thị phần từ các nhà thuốc truyền thống. Theo IQVIA, Việt Nam có 55.300 nhà thuốc vào năm 2016, trong đó 185 nhà thuốc thuộc chuỗi hiện đại.

Năm 2021, tổng số nhà thuốc giảm xuống còn 44.600, nhưng số nhà thuốc thuộc chuỗi hiện đại đã tăng lên con số 1. Sự phát triển mạnh mẽ của mô hình chuỗi nhà thuốc đặt ra nhiều thách thức đối với các nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể. Đây là hình thức kinh doanh truyền thống trước kia của các nhà thuốc (tạm gọi là nhà thuốc truyền thống). Các nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ kinh doanh cá thể hay nhà thuốc truyền thống thường gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh về giá cả, nguồn hàng, công nghệ quản lý, cũng như khả năng tiếp cận khách hàng mới [2], [3].

Bên cạnh đó, những thay đổi trong chính sách quản lý dược phẩm, như việc siết chặt kiểm tra chất lượng thuốc và điều kiện kinh doanh, cũng tạo thêm áp lực cho nhóm nhà thuốc này. Mặc dù các nhà thuốc truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng thuốc đến tay người dân, đặc biệt ở các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, nhưng nếu không có giải pháp thích hợp để thích nghi, họ có thể bị thu hẹp quy mô hoặc bị loại khỏi thị trường trong dài hạn. Do đó, việc nghiên cứu và phân tích những thuận lợi, khó khăn cụ thể mà các nhà thuốc truyền thống đang đối mặt là cần thiết, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và thích ứng trong bối cảnh thị trường dược phẩm đang chuyển mình mạnh mẽ. Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi quyết định thực hiện đề tài: “Phân tích nhận thức về khả năng cạnh tranh của nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể so với các chuỗi nhà thuốc tại Hà Nội” với 2 mục tiêu chính như sau: 1) Tìm hiểu nhận thức về khả năng cạnh tranh của nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể so với các chuỗi nhà thuốc tại Hà Nội 2) Mô tả thực trạng nhận thức của người quản lý nhà thuốc về khả năng cạnh tranh của nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể so với các chuỗi nhà thuốc tại Hà Nội.

Lĩnh vực bán lẻ dược phẩm 1. Khái niệm về nhà thuốc Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư số 02/2018/TT-BYT, nhà thuốc là “cơ sở bán lẻ thuốc có địa điểm cố định, có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, do dược sĩ đại học chịu trách nhiệm chuyên môn, được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược và Giấy chứng nhận thực hành tốt nhà thuốc (GPP)” [4]. Trên thế giới, định nghĩa về nhà thuốc (pharmacy) cũng được tiếp cận theo hướng vừa chuyên môn, vừa kinh doanh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa: "Nhà thuốc cộng đồng là cơ sở chăm sóc sức khỏe cung cấp dịch vụ dược phẩm cho cộng đồng xác định, bao gồm việc pha chế, cấp phát và tư vấn sử dụng thuốc bởi dược sĩ có chứng chỉ hành nghề.

Khái niệm về hộ kinh doanh cá thể Hộ kinh doanh cá thể là một trong những hình thức tổ chức kinh doanh phổ biến nhất tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ, bán lẻ và y tế. Theo quy định tại Nghị định số 01/2021/NĐ-CP của Chính phủ, hộ kinh doanh được định nghĩa là một cá nhân, hoặc một nhóm người gồm các thành viên trong một hộ gia đình, đăng ký kinh doanh tại một địa điểm nhất định, do một người đại diện làm chủ và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh [6]. Khác với các loại hình doanh nghiệp như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần hay doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, không bắt buộc phải có con dấu và không áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp. Do đó, đây là lựa chọn phổ biến đối với các cá nhân khởi nghiệp với nguồn vốn hạn chế, quy mô nhỏ và có mong muốn vận hành đơn giản, gọn nhẹ.

Hình thức kinh doanh trong lĩnh vực bán lẻ dược phẩm 1. Khái niệm Nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể Theo khoản 1 Điều 79 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP, hộ kinh doanh là do một cá nhân hoặc một nhóm người góp vốn thành lập, chỉ được đăng ký tại một địa điểm, sử dụng dưới 10 lao động và không có tư cách pháp nhân [6]. Vì vậy, nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể được hiểu là: “Cơ sở bán lẻ thuốc được thành lập dưới hình thức hộ kinh doanh, do một cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ, chịu trách nhiệm chuyên môn bởi dược sĩ đại học có chứng chỉ hành nghề và không được mở rộng nhiều chi nhánh. Khái niệm Nhà thuốc thuộc chuỗi nhà thuốc Khái niệm về chuỗi nhà thuốc cũng đã được đưa ra trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược.

Theo luật số 44/2024/QH15, “chuỗi nhà thuốc là hệ thống 2 các nhà thuốc của một cơ sở tổ chức chuỗi nhà thuốc, hoạt động theo hệ thống quản lý chất lượng thống nhất dưới cùng một tên thương mại”.[7] Khái niệm chuỗi nhà thuốc cũng đã được đưa ra của các hiệp hội hoặc nghiên cứu trên thế giới. Năm 2013, Hiệp hội Dược của Mỹ (American Pharrmacists Association – AphA) định nghĩa: “Theo định nghĩa chung, một nhà thuốc cộng đồng được xem là chuỗi nhà thuốc cộng đồng nếu tổ chức đó bao gồm bồn cơ sở trở lên”. Còn theo hiệp hội các chuỗi nhà thuốc quốc gia (National Association of Chain Drug Stores – NACDS) thì các thành viên NCACDS bao gồm các chuỗi khu vực (ít nhất 4 cửa hàng đến các công ty chuỗi quốc gia). [8] Hình thức kinh doanh chuỗi nhà thuốc đã xuất hiện tại Việt Nam trước khi được đưa vào định nghĩa trong luật ban hành 2024.

Theo nghiên cứu của Phạm Minh Quân (2022) trong lĩnh vực quản trị bán lẻ dược cũng đưa ra khái niệm:“Nhà thuốc chuỗi là mô hình bán lẻ thuốc hiện đại, có hệ thống nhiều chi nhánh thống nhất về nhận diện, tiêu chuẩn phục vụ và công nghệ quản lý; phù hợp với xu hướng thị trường dược phẩm toàn cầu hóa và chuyên nghiệp hóa. Các mô hình này thường mở rộng quy mô lớn, có hàng trăm đến hàng nghìn chi nhánh, và hoạt động với tính hệ thống cao. Nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể 1. Mô hình nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể Trong mô hình nhà thuốc hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể, nhân sự đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động chuyên môn và tuân thủ các quy định pháp luật về dược.

Theo quy định của Luật Dược 2016 và các văn bản hướng dẫn thi hành, việc bố trí và tổ chức nhân sự trong nhà thuốc phải đáp ứng các yêu cầu về trình độ chuyên môn, chức năng nhiệm vụ, và chứng chỉ hành nghề. Người chịu trách nhiệm chuyên môn về dược Người chịu trách nhiệm chuyên môn của nhà thuốc bắt buộc phải có bằng Dược sĩ đại học và có Chứng chỉ hành nghề dược, được cấp theo quy định tại Điều 13 và Điều 23 của Luật Dược số 105/2016/QH13 [10]. - Phải có bằng tốt nghiệp đại học ngành dược (Dược sĩ đại học). - Có thời gian thực hành nghề nghiệp tại cơ sở dược hợp pháp ít nhất 02 năm, tính từ ngày được cấp bằng tốt nghiệp (theo khoản 1 Điều 13 Luật Dược 2016) [10].

- Có Chứng chỉ hành nghề dược được cấp bởi Sở Y tế theo quy trình quy định tại Điều 23 của Luật Dược [10]. 3 Người này có trách nhiệm tổ chức, điều hành toàn bộ hoạt động chuyên môn tại nhà thuốc, bao gồm việc mua bán, bảo quản, tư vấn sử dụng thuốc, kiểm tra chất lượng thuốc và đảm bảo nhà thuốc vận hành đúng quy định Thực hành tốt nhà thuốc (GPP). Nhân viên bán thuốc Ngoài người chịu trách nhiệm chuyên môn, nhà thuốc hộ cá thể có thể thuê thêm nhân viên bán thuốc để hỗ trợ vận hành. Tuy nhiên, các nhân viên này cũng phải đáp ứng điều kiện chuyên môn tối thiểu theo quy định tại Điều 11, Điều 12 của Thông tư số 02/2018/TT-BYT về Thực hành tốt nhà thuốc (GPP) [4], cụ thể: - Nhân viên bán thuốc phải có trình độ từ Dược sĩ trung cấp trở lên, được đào tạo tại các cơ sở đào tạo hợp pháp và đã tốt nghiệp ngành Dược.

- Trong trường hợp bán thuốc kê đơn, chỉ người có chứng chỉ hành nghề dược mới được quyền tư vấn và bán thuốc. - Nhân viên phải được đào tạo, hướng dẫn đầy đủ về các tiêu chuẩn GPP, cách tư vấn sử dụng thuốc, bảo quản thuốc, xử lý thuốc quá hạn, thuốc thu hồi, v. Trách nhiệm và đào tạo liên tục Ngoài yêu cầu chuyên môn, nhân sự trong nhà thuốc còn phải tham gia các khóa đào tạo cập nhật kiến thức chuyên môn định kỳ ít nhất 02 năm/lần, theo quy định tại khoản 3 Điều 14 của Thông tư số 07/2018/TT-BYT [11]. Chủ cơ sở và người phụ trách chuyên môn có trách nhiệm tổ chức hoặc tham gia các chương trình đào tạo liên tục do cơ sở có chức năng tổ chức.

Việc cập nhật kiến thức này là điều kiện bắt buộc để duy trì hiệu lực của chứng chỉ hành nghề dược. Vai trò của nhà thuốc kinh doanh theo hình thức hộ cá thể trong hệ thống phân phối dược phẩm Trong bối cảnh hệ thống y tế Việt Nam đang phát triển theo hướng xã hội hóa, mô hình nhà thuốc hộ cá thể giữ một vai trò quan trọng trong việc phân phối thuốc tới người dân, đặc biệt là tại các địa phương, vùng sâu vùng xa. Theo thống kê của Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), tính đến năm 2023, cả nước có trên 50.000 cơ sở bán lẻ thuốc, trong đó hơn 80% là hộ kinh doanh cá thể [12]. Những cơ sở này góp phần làm tăng khả năng tiếp cận thuốc, hỗ trợ tư vấn sử dụng thuốc đúng cách và giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên.