Khóa luận tốt nghiệp về nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự theo pháp luật Việt Nam

Khóa luận phân tích nguyên tắc tranh tụng trong xét xử theo quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, đảm bảo quyền lợi và công bằng.

• Tác giả: Trần Bảo Giang
• Trường học: Học viện Tư pháp
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Nguyên Tắc Tranh Tụng Trong Xét Xử Hình Sự Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ
• 1.1. Khái niệm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm trong tố tụng hình sự
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ NGUYÊN TẮC TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ
• 2.1. Quy định bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử
• 2.2. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ ĐƯỢC BẢO ĐẢM TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk
• 3.2. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự

Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Theo đó, tranh tụng được hiểu là quá trình mà các bên tham gia, bao gồm bên buộc tội và bên bào chữa, có quyền bình đẳng trong việc trình bày chứng cứ và lập luận của mình. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi của các bên mà còn góp phần vào việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Xét xử hình sự không chỉ là hoạt động của Tòa án mà còn là sự tương tác giữa các bên tham gia, nhằm mục đích bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Nguyên tắc này được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thể hiện sự tiến bộ trong tư duy pháp lý của Việt Nam.

1.1. Đặc điểm của nguyên tắc tranh tụng

Nguyên tắc tranh tụng có những đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, nó yêu cầu sự bình đẳng giữa các bên trong việc trình bày chứng cứ và lập luận. Thẩm phán đóng vai trò trung lập, chỉ có nhiệm vụ đảm bảo rằng quá trình xét xử hình sự diễn ra công bằng và minh bạch. Thứ hai, nguyên tắc này khuyến khích sự tham gia tích cực của các bên, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý mà trong đó sự thật được tìm kiếm một cách hiệu quả. Cuối cùng, nguyên tắc tranh tụng còn giúp nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tư pháp trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, từ đó củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật.

II. Quy định của pháp luật về nguyên tắc tranh tụng

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về nguyên tắc tranh tụng trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Điều 15 của Bộ luật này khẳng định rằng tranh tụng trong xét xử hình sự được bảo đảm, tạo điều kiện cho các bên tham gia có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Quy trình tố tụng được thiết kế để đảm bảo rằng mọi chứng cứ đều được xem xét một cách công bằng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bị cáo mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của nạn nhân cũng được xem xét. Các quy định này thể hiện sự cam kết của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng và minh bạch.

2.1. Các quy định cụ thể trong Bộ luật Tố tụng hình sự

Bộ luật Tố tụng hình sự quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình tranh tụng. Bên buộc tội có trách nhiệm chứng minh tội phạm, trong khi bên bào chữa có quyền phản bác và đưa ra chứng cứ để bảo vệ quyền lợi của mình. Điều này không chỉ tạo ra sự công bằng trong xét xử hình sự mà còn giúp nâng cao chất lượng của các bản án. Hệ thống pháp luật cũng quy định về việc giám sát hoạt động của Tòa án, nhằm đảm bảo rằng nguyên tắc tranh tụng được thực hiện một cách nghiêm túc và hiệu quả.

III. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc tranh tụng tại Tòa án

Thực tiễn thực hiện nguyên tắc tranh tụng tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít khó khăn. Nhiều vụ án đã được xét xử công bằng, minh bạch nhờ vào việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc này. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế trong việc áp dụng, như sự thiếu hụt về chứng cứ hoặc sự không đồng đều trong khả năng bào chữa của các bên. Điều này dẫn đến việc một số vụ án không đạt được kết quả công bằng như mong đợi. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các bên tham gia là cần thiết để cải thiện chất lượng xét xử hình sự.

3.1. Những khó khăn trong thực tiễn

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc thực hiện nguyên tắc tranh tụng là sự thiếu hụt về nguồn lực và thông tin. Nhiều bị cáo không có đủ khả năng tài chính để thuê luật sư, dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả. Hơn nữa, một số thẩm phán vẫn còn thiếu kinh nghiệm trong việc điều hành phiên tòa, điều này có thể ảnh hưởng đến tính công bằng của quá trình xét xử hình sự. Cần có những biện pháp cải cách để khắc phục những vấn đề này, nhằm đảm bảo rằng nguyên tắc tranh tụng được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hoạt động cải cách tư pháp tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt theo định hướng của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Một trong những mục tiêu trọng tâm là "lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá", nhằm loại bỏ triệt để nguy cơ làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm, bảo đảm tối đa quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Đồ án/khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật Tố tụng hình sự (TTHS) với đề tài "Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm theo quy định của Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam" do tác giả Trần Bảo Giang thực hiện (Hà Nội, 2024), tập trung phân tích toàn diện cơ sở lý luận, hệ thống quy phạm pháp luật thực định và đánh giá dữ liệu thực chứng 5 năm (2019–2023) tại Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Đắk Lắk.

Vấn đề thực tiễn và mục tiêu nghiên cứu

Mặc dù đã được hiến định, việc thực thi nguyên tắc tranh tụng trong thực tế xét xử vẫn đối mặt với nhiều bất cập: tâm lý thụ động của một bộ phận Kiểm sát viên, năng lực và vị thế tố tụng của người bào chữa chưa thực sự tương xứng, cũng như nhận thức pháp lý của bị can, bị cáo còn hạn chế.

Đề tài xác lập 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và đối sánh các mô hình tố tụng phổ quát trên thế giới (Common Law và Civil Law).
2. Phân tích khung pháp lý chuẩn tắc của BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) về bảo đảm tranh tụng qua Điều 26 và các điều luật liên quan.
3. Đánh giá dữ liệu thực tế tại TAND tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2019–2023 trên tập mẫu 6.163 vụ án hình sự.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và tổ chức thi hành nhằm nâng cao hiệu lực tranh tụng.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng và so sánh mô hình tố tụng

Nền tư pháp thế giới vận hành dựa trên hai mô hình tố tụng chính: Mô hình Tranh tụng (Adversarial System) thuộc hệ thống Thông luật (Common Law) và Mô hình Thẩm vấn (Inquisitorial System) thuộc hệ thống Dân luật (Civil Law). Việt Nam áp dụng mô hình kết hợp, lấy mô hình thẩm vấn làm nền tảng và tích hợp sâu nguyên tắc tranh tụng dân chủ.

Tiêu chí phân tích	Mô hình Thẩm vấn (Civil Law)	Mô hình Tranh tụng (Common Law)	Mô hình TTHS Việt Nam (BLTTHS 2015)
Vai trò Thẩm phán / HĐXX	Chủ động xét hỏi, điều tra tại phiên tòa	Trọng tài thụ động, điều khiển tranh luận	Trung lập, điều hành tranh tụng, đánh giá chứng cứ khách quan
Nghĩa vụ chứng minh	Thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng	Bên buộc tội và Bên gỡ tội tự chứng minh	Viện kiểm sát chịu trách nhiệm chứng minh; bị can/bị cáo có quyền chứng minh
Vị thế Người bào chữa	Phụ thuộc vào thủ tục tố tụng chung	Bình đẳng tuyệt đối với Công tố viên	Bình đẳng trong đưa ra, kiểm tra, đánh giá chứng cứ (Điều 26)
Căn cứ ra bản án	Hồ sơ điều tra kết hợp xét hỏi	Kết quả tranh luận trực tiếp tại tòa	Kết quả kiểm tra chứng cứ và kết quả tranh tụng công khai

Khung kiến trúc pháp lý và thiết kế quy trình tranh tụng

Quy trình thực thi nguyên tắc tranh tụng được thiết kế xuyên suốt 4 giai đoạn tố tụng chính với hệ thống điều kiện logic chặt chẽ:

Thuật toán logic kiểm tra chứng cứ và điều kiện ra phán quyết

Dưới góc độ kỹ thuật pháp lý, cơ chế đánh giá chứng cứ theo Điều 26 BLTTHS 2015 được chuẩn hóa dưới dạng thuật toán logic xác thực:

def evaluate_evidence_and_adjudicate(case_dossier, trial_arguments):
    """
    Thuật toán kiểm tra chứng cứ và phán quyết bản án theo Điều 26 BLTTHS 2015
    """
    valid_evidence = []
    
    # Bước 1: Kiểm tra tính hợp pháp và đầy đủ của hồ sơ Viện kiểm sát chuyển giao
    for evidence in case_dossier.evidence_list:
        if evidence.is_lawful and evidence.is_objective and evidence.is_relevant:
            valid_evidence.append(evidence)
        else:
            evidence.discard(reason="Vi phạm thủ tục tố tụng theo BLTTHS")
            
    # Bước 2: Kiểm tra sự hiện diện của các chủ thể bắt buộc
    if not trial_arguments.has_prosecutor() or (trial_arguments.requires_defense_counsel() and not trial_arguments.has_defense_counsel()):
        return "HOÃN_PHIÊN_TÒA_ĐỂ_BẢO_ĐẢM_QUYỀN_TRANH_TỤNG"
        
    # Bước 3: Đánh giá quá trình tranh luận công khai tại phiên tòa
    incriminating_factors = trial_arguments.get_incriminating_evidence()
    exculpatory_factors = trial_arguments.get_exculpatory_evidence()
    mitigating_circumstances = trial_arguments.get_mitigating_circumstances()
    
    # Bước 4: Ra phán quyết dựa trên kết quả tranh tụng thực tế
    verdict = deliberate(
        evidence_pool=valid_evidence,
        prosecution_points=incriminating_factors,
        defense_points=exculpatory_factors,
        mitigations=mitigating_circumstances,
        standard="Bản án phải căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa"
    )
    return verdict.render_judgment()

Thiết kế cấu trúc dữ liệu thực thể tố tụng (Data Schema)

Để phục vụ việc quản lý án và trích xuất dữ liệu tranh tụng, cấu trúc dữ liệu quan hệ được mô hình hóa:

CREATE TABLE CriminalCase (
    case_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    registration_year INT NOT NULL,
    jurisdiction_level VARCHAR(20) CHECK (jurisdiction_level IN ('SO_THAM', 'PHUC_THAM')),
    charge_category VARCHAR(100) NOT NULL,
    subjective_error_status BOOLEAN DEFAULT FALSE
);

CREATE TABLE DefenseRepresentation (
    rep_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    case_id VARCHAR(50) REFERENCES CriminalCase(case_id),
    representation_type VARCHAR(20) CHECK (representation_type IN ('APPOINTED', 'RETAINED', 'SELF_DEFENSE')),
    counsel_present BOOLEAN NOT NULL,
    trial_postponed_due_to_absence BOOLEAN DEFAULT FALSE
);

Phương pháp nghiên cứu và quản trị dữ liệu

• Phương pháp luận: Vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng, tư tưởng Hồ Chí Minh về tư pháp, đường lối cải cách tư pháp của Đảng.
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả (Descriptive Statistics) và phân tích định lượng dựa trên Báo cáo tổng kết công tác nhiệm kỳ 2019–2023 của TAND tỉnh Đắk Lắk.
• Đảm bảo chất lượng: Đối chiếu chéo (Cross-validation) giữa số liệu thụ lý, giải quyết án sơ thẩm, phúc thẩm và tỷ lệ hủy/sửa án do nguyên nhân chủ quan.

---

Implementation và kết quả

Phân tích số liệu thực chứng tại TAND tỉnh Đắk Lắk (2019–2023)

Trong 5 năm (2019–2023), TAND hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý và giải quyết tổng cộng 6.163 vụ án hình sự, trong đó có 5.335 vụ án giải quyết theo trình tự sơ thẩm và 928 vụ án theo trình tự phúc thẩm.

Tổng số vụ án hình sự giải quyết (2019-2023): 6.163 vụ

Tỷ lệ tham gia của người bào chữa qua các năm

Dữ liệu chỉ ra sự chuyển biến tích cực trong việc bảo đảm quyền có người bào chữa tại các phiên tòa xét xử hình sự:

Năm	Tổng số vụ án hình sự xét xử	Luật sư chỉ định (Số vụ / Tỷ lệ %)	Luật sư mời theo hợp đồng (Số vụ / Tỷ lệ %)	Tổng tỷ lệ có người bào chữa tham gia (%)
2019	1.153	33 (2,86%)	840 (72,85%)	75,71%
2020	1.147	48 (4,19%)	825 (71,92%)	76,11%
2021	1.196	34 (2,84%)	1.162 (97,15%)	99,99%
2022	1.272	28 (2,20%)	933 (73,34%)	75,54%
2023	1.395	29 (2,07%)	1.300 (93,18%)	95,25%
Tổng	6.163	172 (2,79%)	5.060 (82,10%)	84,89%

TỶ LỆ VỤ ÁN CÓ NGƯỜI BÀO CHỮA THAM GIA (2019-2023)
2019: [████████████████░░░░] 75,71%
2020: [████████████████░░░░] 76,11%
2021: [████████████████████] 99,99%
2022: [████████████████░░░░] 75,54%
2023: [███████████████████░] 95,25%

Phân tích các trường hợp vắng mặt người bào chữa và hoãn phiên tòa

Việc bảo đảm quyền tranh tụng thể hiện rõ qua thái độ nghiêm túc của Hội đồng xét xử khi kiên quyết hoãn phiên tòa nếu vắng mặt người bào chữa chỉ định:

Năm	Tổng số vụ án xét xử	Vắng mặt người bào chữa dẫn đến hoãn phiên tòa	Bị cáo tự bào chữa (Số vụ / Tỷ lệ %)
2019	1.153	0 (0,0%)	580 (50,30%)
2020	1.147	10 (0,87%)	174 (15,17%)
2021	1.196	0 (0,0%)	30 (2,50%)
2022	1.272	0 (0,0%)	10 (0,78%)
2023	1.395	10 (0,71%)	06 (0,43%)
Tổng	6.163	20 (0,32%)	800 (12,98%)

Đánh giá chất lượng tư pháp đạt được

1. Kiểm soát oan sai: 100% các vụ án xét xử đều tuân thủ nguyên tắc thẩm tra chứng cứ công khai, không để xảy ra tình trạng kết án oan người vô tội.
2. Hạ thấp tỷ lệ hủy/sửa án: Tỷ lệ bản án, quyết định bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán giảm xuống mức 0,8% vào năm 2023, thấp hơn chỉ tiêu trần quy định của Quốc hội.
3. Ý thức pháp lý tăng trưởng: Tỷ lệ bị cáo tự bào chữa giảm ngoạn mục từ 50,30% (2019) xuống 0,43% (2023), phản ánh việc người dân ngày càng tin tưởng và tận dụng quyền nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

---

Đổi mới và đóng góp

Đóng góp về mặt lý luận và lập pháp

• Làm sáng tỏ bản chất pháp lý của Điều 26 BLTTHS 2015: Khẳng định tranh tụng không chỉ là một thủ tục kỹ thuật gói gọn trong phần tranh luận tại phiên tòa, mà là nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử.
• Phân tách rạch ròi 3 chức năng tố tụng:
  • Chức năng buộc tội (Viện kiểm sát).
  • Chức năng gỡ tội/bảo chữa (Người bào chữa, Bị can, Bị cáo).
  • Chức năng xét xử/phán quyết (Tòa án - giữ vai trò trọng tài trung lập).

Đóng góp thực tiễn cho địa phương (TAND tỉnh Đắk Lắk)

• Chuẩn hóa quy trình rút kinh nghiệm: Đề xuất mô hình phối hợp liên ngành Tòa án – Viện kiểm sát tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm định kỳ, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống phản biện của Kiểm sát viên.
• Tối ưu hóa quyền của Người bào chữa: Xác lập cơ chế bảo đảm luật sư được tiếp cận hồ sơ vụ án sớm, tham gia hỏi cung bị can từ giai đoạn điều tra, xóa bỏ rào cản hành chính.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tiễn (Use Cases)

1. Xét xử các vụ án hình sự kinh tế - tham nhũng trọng điểm: Áp dụng nguyên tắc tranh tụng giúp bóc tách từng giao dịch tài chính phức tạp, kiểm tra tính hợp pháp của các kết luận giám định tư pháp ngay tại tòa.
2. Bảo vệ đối tượng yếu thế (Người chưa thành niên, người có nhược điểm thể chất/tâm thần): Cơ chế chỉ định người bào chữa bắt buộc theo Điều 76 BLTTHS 2015 bảo đảm 100% quyền lợi pháp lý được đại diện bình đẳng.

Lộ trình triển khai giải pháp nâng cao hiệu quả tranh tụng

Giai đoạn 1 (2024-2025): Hoàn thiện thể chế & Quy chế liên ngành
 
Giai đoạn 2 (2025-2027): Triển khai Tòa án điện tử & Minh bạch chứng cứ
 
Giai đoạn 3 (2027-2030): Cải cách thù lao Luật sư & Hoàn thiện mô hình Tố tụng

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế còn tồn tại

• Quy định pháp lý chưa đồng bộ: BLTTHS 2015 chưa có chế tài cụ thể xử lý hành vi cản trở người bào chữa thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra.
• Nguồn lực trợ giúp pháp lý: Định mức chi trả bồi dưỡng cho luật sư chỉ định còn thấp, dẫn đến một số vụ án trợ giúp pháp lý còn mang tính hình thức.
• Tâm lý ngại đối đáp: Một bộ phận Kiểm sát viên vẫn giữ thói quen bảo lưu cáo trạng cứng nhắc, né tránh việc tranh luận trực tiếp với luật sư đối với các chứng cứ gỡ tội mới phát sinh.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo

• Nghiên cứu cơ chế tiếp nhận và đánh giá chứng cứ kỹ thuật số (Electronic Evidence / Digital Forensics) trong tranh tụng hình sự.
• Xây dựng quy chế chuẩn hóa mô hình "Phiên tòa xét xử trực tuyến" gắn với bảo đảm quyền tranh biện thời gian thực.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên và Học viên Luật: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng 6.163 vụ án thực tế, cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc tố tụng hình sự Việt Nam.
• Luật sư và Người bào chữa: Nắm vững các căn cứ pháp lý tại Điều 26 BLTTHS 2015 để bảo vệ thân chủ hiệu quả, chủ động thu thập chứng cứ và yêu cầu triệu tập nhân chứng.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát): Khung tham chiếu chuẩn hóa các tiêu chí tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm, tối ưu hóa kỹ năng công tố và điều hành xét xử trung lập.
• Bị can, bị cáo và xã hội: Được thụ hưởng nền tư pháp minh bạch, công bằng, giảm thiểu tối đa nguy cơ án oan sai, bảo vệ quyền con người.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở pháp lý cao nhất của nguyên tắc tranh tụng trong hệ thống pháp luật Việt Nam là gì?

Cơ sở pháp lý cao nhất là Khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013, quy định: "Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm". Quy định này sau đó được thể chế hóa chi tiết thành một trong những nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

2. Sự khác biệt cốt lõi giữa nguyên tắc tranh tụng của BLTTHS 2015 so với BLTTHS 2003 là gì?

BLTTHS 2003 chỉ quy định về việc "bảo đảm quyền bình đẳng trong tranh luận tại phiên tòa". BLTTHS 2015 mở rộng thành "nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm", xác lập quyền bình đẳng của các bên trong toàn bộ quá trình: đưa ra chứng cứ, đánh giá chứng cứ, đưa ra yêu cầu từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử; đồng thời bắt buộc bản án phải căn cứ vào kết quả tranh tụng tại tòa.

3. Hội đồng xét xử có bắt buộc phải hoãn phiên tòa nếu vắng mặt người bào chữa không?

Theo Điều 26 và Điều 291 BLTTHS 2015, đối với các trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa theo quy định tại Điều 76 (bị can, bị cáo phạm tội có khung hình phạt 20 năm, chung thân, tử hình; người có nhược điểm thể chất/tâm thần hoặc người dưới 18 tuổi) mà người bào chữa vắng mặt, HĐXX bắt buộc phải hoãn phiên tòa để bảo đảm quyền tranh tụng (thực tế tại TAND Đắk Lắk đã hoãn 20 vụ án vì lý do này).

4. Bị cáo có bắt buộc phải tự chứng minh mình vô tội trong quá trình tranh tụng không?

Không. Theo luật định, nghĩa vụ chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (Viện kiểm sát). Người bị buộc tội có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội.

5. Yếu tố nào quyết định giá trị pháp lý của bản án hình sự theo nguyên tắc tranh tụng?

Bản án, quyết định của Tòa án bắt buộc phải căn cứ vào kết quả kiểm tra, đánh giá chứng cứ và kết quả tranh tụng công khai tại phiên tòa. Mọi tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, chứng cứ buộc tội/gỡ tội nếu không được trình bày, tranh luận làm rõ tại phiên tòa đều không có giá trị làm căn cứ kết tội.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Bảo Giang đã giải quyết xuất sắc bài toán lý luận và thực tiễn về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Dữ liệu thực chứng giai đoạn 2019–2023 tại TAND tỉnh Đắk Lắk với 6.163 vụ án được giải quyết, tỷ lệ tham gia của người bào chữa đạt trên 84,8%, tỷ lệ hủy/sửa án do lỗi chủ quan giảm xuống 0,8% là minh chứng rõ nét cho bước tiến vượt bậc của nền tư pháp nước nhà.

Công trình khẳng định việc chuyển dịch từ mô hình thẩm vấn thuần túy sang mô hình kết hợp tranh tụng dân chủ là đòi hỏi tất yếu khách quan, góp phần xây dựng nền tư pháp Việt Nam công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho công, cuộc cải cách Tư pháp nước ta, hình thành nguyên tắc "tranh tung trong xét xử: được bảo dam". Trên cơ sỡ đó, Hiền pháp năm 2013 của nước ta lẫn đầu tiên ghi nhân. tranh tụng là mốt nguyên tắc được bảo dim trong hoạt động xét xử, nguyên tắc nay được quy định tại khoản 5 Điều 103: “Nguyên tắc tranh tung trong xét xứ được bảo đâm" đã trở thành nguyên tắc quan trong trong tổ chức và hoạt đông, của Toa an. Hệ thống pháp luật tổ tung hình sự đã được sửa đỗi và hoàn thiên.

"hơn nhằm bao dim nguyên tắc hiển định được thực thi hiệu quả Như vậy, có thé hid "ranh tụng trong xét xử được bao dam’, la việc thực. hiện các quy định nhằm bão đảm sự bình đẳng của các chủ thé tổ tụng (gồm. ‘bén buộc tội và bên bi buộc tôi) thu thập chứng cứ, đảnh giá chứng cứ, đưa ra các yêu cầu trong các giai đoạn tổ tụng nhằm tranh luận binh đẳng với nhau tại phiên tòa xét xử. Ý nghĩa nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm trong tổ tụng hình sự.

"Tổ tụng hình sự là cách thức, trình tw tiên hảnh các hoạt động của các cơ quan tiền hảnh tô tụng, người tiền hảnh tổ tung, người tham gia tô tụng, của các cơ quan nba nước khác va các tổ chức zã hội gop phan vào việc giải quyết vụ. án theo quy định của pháp luật tố tụng hinh sự. Theo quy định của BLTTHS nm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2021), các giai đoạn của tô tụng hình sự bao gốm khởi tố, điều tra, truy tổ, xét xử (bao gầm xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thấm) và thi hành án. Nguyên tắc "tranh tung trong xét xử được bao đâm." có mối quan hệ gắn bó mật thiết va có ý nghĩa quan trọng đổi với từng giai đoạn.

của tổ tung hình sự, môi quan hệ này được thể hiện như sau Trong giai đoạn khởi t6, nguyên tắc "tranh tung trong zét xử được bảo dam" dé cao quyển lợi cia các bên, đảm bảo công bằng, minh bạch va đúng, pháp luật. Giai đoạn khối tổ là giai đoạn mỡ đâu cho quá trình tiến hảnh giải quyết một vụ án hình sự theo quy định pháp luật. Đây la giai đoạn quan trong được thực hiên bởi những cơ quan có thẩm quyên nhằm mục đích zác định có ‘hay không dau hiệu tội pham đổi với hảnh vi nguy hiểm cho xã hội để tiếp tục. thực hiên các giai đoạn sau, cũng là giai đoan mỡ đầu cho quá trình tranh tung được diễn ra.

Ý nghĩa của nguyên tắc “tranh tung trong xét xử được bảo dim” trong giai đoạn khởi tô được thể hiện ở chỗ nguyên tắc “tranh tụng trong xét xử: được bảo dam" sẽ đầm bao cho bên bị buộc tôi có quyên được có quyển được iết lý do, thông tín về việc khối tổ, cũng như quyền được bão vệ pháp lý vả tham gia vào qua trình tranh tung, Bên buộc tôi có trachnhiệm tim kiểm, kiểm. tra, xác minh có hay không có dâu hiệu tôi pham đôi với hành, sư việc ra tây nguy hiểm cho zẽ hội. Thực hiện nguyên tắc "tranh tung trong xét xử được ‘bao đấm”, biên bị buộc tôi sẽ được thông báo về \c cáo buộc cụ thể ma họ đang. phải đối mốt, được bao dim về quyền bao chữa của mình cũng như tham gia "vào quá trình sác minh của bên buộc tôi, cung cắp bằng chứng và chứng cứ để bảo vệ quyển lợi của minh.

Họ cũng có quyền được đại điện bối người bảo chữa và có cơ hội tranh tụng dé chứng minh sự vô tội của minh. Quyển lợi của. họ cũng được bão vệ và đâm bao thông qua quy trình bảo chữa và tham gia vào quá trình xác minh đầu hiệu tôi phạm cùng cơ quan có thẩm quyển. Hơn thé nữa, cơ quan điều tra va cơ quan có thẩm quyền tiền hành tổ tụng sé thuận lợi hơn khí tiến hanh các bước thu thập, phân tích va đảnh gia bằng chứng trước khi quyết định khởi t6.

Trong giai doan diéu tra, nguyên tắc "tranh tung trong xét xử được bão đâm” sẽ bảo dam cho việc cơ quan có thẩm quyển điều tra tiên hành các hoạt đông điều tra theo quy định của pháp luật. Mục đích của nguyên tắc "tranh tung trong xét xử được bao đầm” là thu thập chứng cứ, tim ra sự thật khách quan của vụ án hình sự. Giai đoạn điều tra vu án là hoạt động tô tụng hình sự do cá nhân vả cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhằm xác định sự thật vụ án một cách. khách quan, toàn diễn và đẩy di, làm cơ sở cho viée truy cứu hay Không truy.

cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tôi. Nhưng để zác định sự thất ‘vu án một cách khách quan, toan điền va day đủ thì phải áp dụng nguyên tắc “tranh tung trong xét xử được bao đăm:” trong giai đoạn điều tra. Cơ quan điều tra phải thu thập đây đủ chứng cứ buộc tội va chứng cứ gỡ tôi, chứng cứ sác định tỉnh tiết tăng năng va tình tiết giêm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can va chứng cứ xác định các tình tiết khác của vụ án theo một quy trình và thủ tục chất chế được quy định trong BLTTHS. Nguyên tắc "tranh tung trong xét xử được bảo dim" trong giai đoạn điều tra đảm bão rằng bên bị buộc tội có quyển được tham gia vào quá trình điều tra, tiếp cân chứng cứ, kiểm tra chứng cứ, cung cấp bằng chứng, chứng cứ để bão vệ quyền lợi của mình, tao điều kiện thuận lợi trong quả trình xét xử vẻ sau.

Nguyên tắc này cũng dim bảo quả trình. điểu tra diễn ra một cach công bằng, minh bạch và tuân thủ đúng quy trình pháp Tuật. Do đó, mỗi liên hệ chặt chế giữa giai đoạn diéu tra với nguyên ắc "tranh tung trong sét xử được bao đảm" lả cơ sở để đầm bao tinh công bằng và minh bạch của quá trinh sét xử về sau. Việc tuân thủ đúng quy trình điều tra và đảm.

‘bao quyền lợi của bên buộc tôi trong quá trinh diéu tra la yếu t quan trọng dé ác định sự that khách quan của vụ an, Trong giai doan frup tố, nguyên tắc "tranh tụng trong xét xử được bão dm” có ý nghĩa góp phan phát hiện, sửa chữa va khắc phục những thiểu sót của cơ quan điều tra trong quá trình điều tra vụ én hình sự. Tòa án chỉ thực hiện chức năng xét xử của minh khi có quyết định truy tổ của Viện kiểm sát. BLTTHS quy định Viện kiểm sat có trách nhiệm chứng minh tội phạm, người ‘bj buôc tôi có quyên chứng minh mình vô tôi nhưng không bất buộc. Tìm ra sự thật khách quan của vụ án chính lả sự phối hợp giữa cơ quan điều tra, Viên.

kiểm sát và Tòa án, nguyên tắc "tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” đặt ra yéu câu Viên kiểm sát phải nghiên cửu hỗ sơ, tai liệu, chứng cứ một cách kỹ' lưỡng để tìm ra sự that khách quan vụ án, truy tổ đúng người, đúng tôi, đúng, pháp luật. Người bị buộc tối đủ không có trách nhiêm nhưng có quyển đi tim sự thật khách quan của vụ án, nghĩa là người bi buộc tội có quyền chứng minh mình vô i bằng cách đưa ra các chứng cứ, tà liêu để chứng minh mình không phạm tôi. Từ đó có thể kết luận rằng, nguyên tắc “tranh tung trong xét xử được. ‘bdo đảm” trong giai đoạn truy tổ có ý nghĩa trong việc xác lap cơ sỡ pháp lí để đưa vụ án ra xét xử.

Bên canh đó góp phén phát hiện, sửa chữa, khắc phục những thiểu sot, vi pham pháp luật của cơ quan điều tra trong quá trình điểu tra vu án hình sự trước đó. Truy tổ đúng người, đúng tôi, đúng pháp luật, không, lâm oan người vô tội, đời hdi phải có những chứng cứ quan trong va đẩy đũ có 'ý nghĩa quyết định đến nội dung vụ án. Trong giai đoạn truy td, Viện kiểm sát phải kịp thời phát hiện nhằm sửa chữa những thiều sót cũng như vi phạm của cơ quan điều tra trong quá trình trước đó. Trong trường hợp nếu chứng cứ không đây đủ hoặc có vi phạm về thủ tục tổ tụng của cơ quan điều tra thì Viện.

kiểm sát sẽ định chi vụ án để đâm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp cho người bi buộc tội Giai đoạn xéf xi; là giai đoạn trung tâm cia nguyên tắc "tranh tung trong “xét sử được bao đầm”. Ý ngiĩa của nguyên tắc “tranh tung trong xét xử được. ‘bdo đâm” với giai đoạn xét xử vụ an hình sự thể hiện ở khia canh bảo dim cho Toa án thực hiện chức năng, nhiêm vụ của minh, kịp thời phát hiện, xét xử đúng. người, đúng tội, không để lot tội pham, oan sai.

XXét xử vụ án hình sự là giai đoan Toa án thực hiện xem xét, giải quyết vụ án bằng việc đưa ra bản án, quyết định bi cáo có tôi hay không có tôi cùng với những biến pháp tư pháp và các quyết định tô tung khác trên cơ sỡ kết quả tranh tung tai phiên toa. Mặc dù nguyên tắc “tranh tung trong xét xử được bảo dm” diễn ra xuyên suốt trong quá trình khởi tổ, điều tra, truy tô, nhưng những giai đoan trước đó, nguyên tắc. “tranh tung trong xét xử được bão dim” diễn ra nhằm bao dim các điều kiến. để thực hiện việc xét xử tại phiên tòa.

Giai đoan xét xử vụ án hình sự la khâu cuối củng để thực hiện việc tranh tụng nhưng đây lại là khâu quan trong nhất để giai đoạn tranh tụng giữa hai bên được diễn ra một cách công bằng va công. khai bối vi tranh tung thực sự chỉ diễn ra tại phiên tòa khí có day đũ sự hiện diện của bên buộc tội bên bảo chữa với vai trò trọng tai của Tòa án, néu chỉ có chủ thể của bên buộc tôi và bên bao chữa thực hiện tranh luận một cảch đơn phương theoý chi chủ quan của minh mà thiéu di vai trò, quyết định của tòa án. với chức năng sét xử thì không được coi là tranh tụng, 1. Nguyên tắc tranh tụng trong các mô hình tố tụng trên thé giới.

"Trên thé giới tôn tại hai mồ hình tổ tung phổ biển xuất phát từ hai hệ thông pháp luật l hệ thống pháp luật Common Law (hệ thống pháp luật Anh - Mỹ) và hệ thông pháp luật Cilvil Law (hé thông pháp luật châu âu lục địa), trong đó các nước thuộc hé thống pháp luật Common Law sẽ chủ yêu đi theo mô hình tổ tung tranh tung, tương tự như vậy các nước đi theo hệ thông pháp luật Civil Law sẽ chủ yếu di theo mô hình tổ tụng thẩm vấn.