CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI, MINH BẠCH TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1.1 Khái niệm công khai minh bạch và nguyên tắc, công khai minh bạch trên thị trường chứng khoán Xét về mặt ngôn ngữ,theo từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2004 thì “công khai” là tính từ hay tính ngữ và tổ hợp tương đương không giữ kín mà để cho mọi người đều có thể biết; còn “minh bạch” là rõ ràng, rành mạch. Dựa trên cách hiểu từ Hán Việt chúng ta có thể cắt nghĩa như sau: công là việc chung, khai là mở vì vậy “công khai” có nghĩa là cho mọi người biết, không giấu diếm, không bí mật. Còn “minh” là sáng, “bạch” là trắng, “minh bạch” có nghĩa là sự rõ ràng. Từ cách nhận định trên ta có thể hiểu công khai,minh bạch thông tinlà việc các chủ thể khi tham gia vào thị trường chứng khoán công bố các thông tin liên quan đến mọi mặt hoạt động của mình khi có sự kiện pháp lý phát sinh hoặc khi có yêu cầu của cơ quan quản lý một cách rõ ràng, mạch lạc, không bí mật, giấu diếm.
Minh bạch hóa thông tin là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp thị trường chứng khoán phát triển một cách ổn định, với tư cách là người chủ sở hữu của doanh nghiệp, cổ đông của công ty hoàn toàn có quyền biết rõ tình trạng của doanh nghiệp mình, thậm chí các doanh nghiệp này đã được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thì câu chuyện này không chỉ dừng lại ở những người chủ sở hữu mà còn liên quan đến các nhà đầu tư trên sàn giao dịch. Doanh nghiệp niêm yết phải có trách nhiệm công bố thông tin một cách rõ ràng, minh bạch để các nhà đầu tư có sự lựa chọn đúng đắn. Việc minh bạch thông tin không chỉ đem lại lợi ích cho các nhà đầu tư mà còn đem 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại lợi ích cho sự phát triển của thị trường chứng khoán cũng như các doanh nghiệp công bố thông tin. Công khai, minh bạch thông tin là một trong những nguyên tắc cơ bản của thị trường chứng khoán.
Việc công khai, minh bạch thông tin có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo duy trì một thị trường hoạt động ổn định, có trật tự, thông suốt và công khai, đảm bảo quyền lợi cho mọi đối tượng tham gia thị trường chứng khoán. Các thông tin phải được thực hiện theo các chuẩn mực chung đảm bảo tính kịp thời, rõ ràng, chính xác. Công khai, minh bạch thông tin được tiến hành theo chế độ thường xuyên, liên tục, định kỳ hoặc đột xuất thông qua các phương tiện công bố thông tin. Thông tin càng nhanh nhạy chính xác càng thúc đẩy thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả, giảm thiểu rủi ro cho hoạt động của thị trường.
Thị trường chứng khoán các nước trên thế giới đều hết sức chú trọng hoạt động này, xây dựng các chuẩn mực trong hoạt động công bố thông tin theo nguyên tắc công khai, minh bạch. Nguyên tắc và tiêu chí cơ bản trong hoạt động này là tính chính xác, trung thực, đầy đủ, kịp thời, liên tục đảm bảo công bằng. Ta có thể định nghĩa Nguyên tắc công khai minh bạch là nguyên tắc chủ đạo của thị trường chứng khoán, theo đó các chủ thể có nghĩa vụcông bố thông tin xác thực, kịp thời cho cơ quan quản lý chuyên ngànhvà các nhà đầu tư trên thị chứng khoán và đảm bảo rằng các nhà đầu tư đều có cơ hội tiếp cận thông tin như nhau trên thị trường chứng khoán.2 Nội dung của nguyên tắc công khai minh bạch trên thị trường chứng khoán Nguyên tắc công khai, minh bạch trên thị trường chứng khoán là nguyên tắc cơ bản, đầu tiên của việc công bố thông tin của các đối tượng công bố thông tin. Nguyên tắc này yêu cầu các đối tượng công bố thông tin phải 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tôn trọng tính trung thực vốn có của thông tin, không xuyên tạc, bóp méo thông tin công bố, hoặc có những hành vi cố ý gây hiểu nhầm thông tin.
Các thông tin được công bố từ tổ chức thực hiện công bố thông tin là căn cứ để các nhà đầu tư ra quyết định mua bán chứng khoán trên thị trường, là một trong những vấn đề cơ bản đảm bảo sự công bằng trong việc hình thành giá cổ phiếu. Nguyên tắc công khai, minh bạch được tuân thủ trên cơ sở các danh mục thông tin được xem là quan trọng và cần được cung cấp. Nói cách khác, công ty có nghĩa vụ cung cấp tất cả các thông tin được xem là có thể ảnh hưởng đến nhận định, đánh giá của các nhà đầu tư đối với giá trị và triển vọng của công ty. Một số thông tin quan trọng cung cấp định kỳ dưới hình thức tài liệu phải được kiểm tra kỹ (thông qua kiểm toán) để đảm bảo tính chính xác.
Ngoài ra các chủ thể có nghĩa vụ công bố thông tin theo nguyên tắc công khai, minh bạch phải bảo đảm các thông tin mình đưa ra phải được trình bày rõ ràng, không được gây hiểu nhầm và đánh lừa người đọc, nhất là không được thiếu sót, không được phép có thông tin lừa dối hoặc không đủ thông tin Chủ thể cung cấp thông tin có nghĩa vụ thực hiện nguyên tắc công khai, minh bạch trên thị trường chứng khoán có nghĩa là chủ thể đó có nghĩa vụ công bố đầy đủ, chính xác và kịp thời thông tin định kỳ, bất thường về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh và tài chính cho các cổ đông và ra công chúng. Ngoài ra các chủ thể cần phải công bố kịp thời và đầy đủ các thông tin khác nếu các thông tin đó có khả năng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và ảnh hưởng đến quyết định của các cổ đông và nhà đầu tư. Về nguyên tắc, các công ty đại chúng hay các tổ chức niêm yết phải cung cấp cho nhà đầu tưnhững thông tin quan trọng về công ty một cách đầy đủ nhất, để từ đó nhà đầu tư có thể đưa ra những quyết định đầu tư chính xác và chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình. Tuy nhiên, bản chất 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các công ty nói chung luôn là sự mâu thuận về lợi ích với nhà đầu tư về mặt công bố thông tin.
Các công ty thường không muốn tiết lộ các thông tin bí mật của ban quản trị, ngược lại, các nhà đầu tư lại muốn biết thông tin này càng nhiều càng tốt. Những thông tin sai lệch hoặc không chính xác sẽ gây hiểu nhầm cho các nhà đầu tư. Vì vậy các thông tin công bố ra công chúng phải chính xác và phải được công bố ngay cả thông tin bất lợi cho tổ chức công bố thông tin. Nếu thông tin công bố bị sai lệch, về nguyên tắc, những người liên quan phải chịu trách nhiệm với thiệt hại gây ra.
Nguyên tắc công khai, minh bạch luôn được các cổ đông, các nhà đầu tư chú trọng đặc biệt, điều này khiến các chủ thể công bố thông tin phải có ý thức, nghĩa vụ công bố thông tin một cách liên tục, không ngừng, bao hàm cả những thông tin tức thời, định kỳ liên quan đến tổ chức công bố thông tin. Áp dụng nguyên tắc công, khai minh bạch trên thị trường chứng khoán sẽ giúp tránh hiểu lầm cho nhà đầu tư. Nếu các thông tin không được công bố kịp thời, minh bạch thị trường sẽ bị ảnh hưởng bởi tin đồn và điều này sẽ làm sai lệch sự hình thành giá cổ phiếu và gây ra những thiệt hại không thể lường trước được đối với các nhà đầu tư. Ngoài ra việc công bố thông tin ngay lập tức nhằm giảm bớt các vi phạm về giao dịch nội gián có thể xảy ra.
Đồng thời việc áp dụng nguyên tắc này cũng đảm bảo cho các cổ đông và nhà đầu tư có thể tiếp cận một cách công bằng. Thông tin không được phép chỉ công bố cho vài cổ đông đặc biệt hoặc một số các nhân có lợi ích liên quan khác trước khi công bố ra công chúng. Nguyên tắc công khai, minh bạch đảm bảo việc công bố thông tin phải được công bố rộng rãi cho công chúng đầu tư. Nhà đầu tư cần được tiếp cận như nhau các thông tin về công ty.
Tổ chức cung cấp thông tin phải đảm bảo rằng mọi thông tin được công bố sao cho mọi đối tượng có khả năng cao nhất về mức độ tiếp cận đồng thời và như nhau đến thông tin công bố. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Lợi ích của việc áp dụng nguyên tắc công khai, minh bạch trên thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán vốn được coi là một thị trường rất nhạy cảm với thông tin, những người sở hữu thông tin chính xác và phân tích thông tin tốt sẽ có quyết định đầu tư hiệu quả. Thông tin trên thị trường chứng khoán có khi mang lại hiệu quả cho nhà đầu tư nhưng cũng có thể tác động xấu dẫn đến những thiệt hại không chỉ với doanh nghiệp mà còn cả niềm tin của nhà đầu tư. Như vậy có thể nói, việc áp nguyên tắc công khai minh bạch trên thị trường chứng khoán là rất quan trọng đối với thị trường mà cụ thể là những chủ thể tham gia thị trường.
Nếu như thông tin được công bố đầy đủ và chính xác sẽ có những tác động rất tích cực tới sự phát triển của thị trường chứng khoán và ngược lại. Trên thị trường chứng khoán, công khai, minh bạch thông tin là một trong những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động của thị trường. Nó được hiểu là các định chế, quy định mà theo đó các tổ chức, cá nhân khi tham gia thị trường phải có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực, kịp thời những thông tin liên quan đến tình hình hoạt động của mình hoặc của thị trường cho công chúng đầu tư biết (nghĩa là các chủ thể này phải thực hiện công bố thông tin. Xét về giác độ thị trường thì việc áp dụng nguyên tắc công khai, minh bạch trên thị trường chứng khoán là một cơ sở tốt cho việc bảo vệ các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nhỏ lẻ, những người có khả năng tiếp cận các nguồn thông tin hạn chế hơn so với các nhà đầu tư tổ chức.
Thị trường chứng khoán là một nơi rất nhạy cảm với thông tin, phần lớn các nhà đầu tư đều dựa trên những thông tin mà họ biết để đưa ra các quyết định đầu tư của mình.