Bài giảng Văn học: Ngữ văn bài giảng nghị luận văn học part 1 chinh phục

Bài giảng văn học về Ngữ văn bài giảng nghị luận văn học part 1 chinh phục giảng đường, trình bày ngắn gọn nội dung chính, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp học viên chuyên ngành.

• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Khái Quát Văn Học Việt Nam Từ Cách Mạng Tháng Tám Năm 1945 Đến Hết Thế Kỷ XX
• Loại tài liệu: Bài Giảng
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Phát triển văn học Việt Nam từ 1945 đến 1975

Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1975 trải qua ba chặng đường phát triển quan trọng. Mỗi chặng đều có những thành tựu đáng kể, phản ánh tình hình lịch sử và xã hội của đất nước. Giai đoạn này là thời kỳ văn học gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của dân tộc, với những tác phẩm tiêu biểu và sáng tác đầy cảm hứng.

1.1. Chặng đường 1945 1954 Phản ánh kháng chiến chống Pháp

Giai đoạn này bao gồm hai hạng mục chính. Từ 1945-1946, văn học phản ánh không khí vui sướng khi giành độc lập. Từ cuối 1946, truyện, kí, thơ ca tập trung vào cuộc kháng chiến. Các tác phẩm tiêu biểu như "Một lần tới thủ đô" (Trần Đăng), "Việt Bắc" (Tố Hữu), "Bắc sơn" (Nguyễn Huy Tưởng) thể hiện tinh thần yêu nước.

1.2. Chặng đường 1954 1964 Mở rộng đề tài và phát triển thơ ca

Văn xuôi mở rộng đề tài về hiện thực đời sống như "Sống mãi với thủ đô" (Nguyễn Huy Tưởng). Thơ ca phát triển mạnh mẽ với các tác phẩm "Gió lộng" (Tố Hữu), "Ánh sáng và phù sa" (Chế Lan Viên). Kịch nói cũng có sự phát triển đáng chú ý với "Đảng viên" (Học Phi).

1.3. Chặng đường 1965 1975 Đề cao anh hùng cách mạng

Chủ đề bao trùm là yêu nước và anh hùng cách mạng. Truyện, kí, tiểu thuyết, thơ ca như "Người mẹ cầm súng" (Nguyễn Thi), "Máu và hoa" (Tố Hữu), "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" (Lưu Quang Vũ) phản ánh tinh thần chiến đấu của nhân dân.

II. Đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam 1945 1975

Văn học Việt Nam giai đoạn 1945-1975 mang những đặc điểm cơ bản riêng biệt. Đó là khuynh hướng cách mạng hóa, gắn bó với vận mệnh dân tộc, hướng về đại chúng, và cảm hứng sử thi, lãng mạn. Các tác phẩm trong giai đoạn này không chỉ là sáng tác văn học mà còn là vũ khí tư tưởng phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc.

2.1. Khuynh hướng cách mạng hóa và gắn bó với Tổ quốc

Văn học cách mạng tập trung vào đề tài Tổ quốc: bảo vệ đất nước, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Nhân vật trung tâm là người chiến sĩ trên mặt trận vũ trang. Tư tưởng chủ đạo là tư tưởng cách mạng, với mục đích phục vụ sự nghiệp cách mạng của nhân dân.

2.2. Hướng về đại chúng với ngôn ngữ trong sáng

Nền văn học hướng về đại chúng vừa là đối tượng phản ánh vừa là nguồn cung cấp lực lượng. Hình tượng chính là người chiến sĩ, người lao động với tư tưởng mới. Các hình thức biểu hiện gần gũi với đại chúng, ngôn ngữ trong sáng, dễ tiếp cận, phản ánh sâu sắc cuộc sống nhân dân.

2.3. Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

Khuynh hướng sử thi thể hiện những sự kiện lớn lao, tập trung chủ nghĩa yêu nước, anh hùng cách mạng. Nhân vật chính là những con người tiêu biểu cho lí tưởng dân tộc. Cảm hứng lãng mạn khẳng định phương diện lí tưởng của cuộc sống mới, ca ngợi vẻ đẹp con người mới.

III. Giai đoạn sau 1975 đến hết thế kỉ XX

Sau chiến thắng mùa xuân 1975, văn học Việt Nam bước vào một chặng đường mới với những chuyển biến đáng kể. Từ năm 1986, với công cuộc đổi mới, kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trường, và văn hóa có điều kiện tiếp xúc rộng với thế giới. Văn học đổi mới gắn bó với những vấn đề đời sống hàng ngày, bao quát nhiều chủ đề mới.

3.1. Sự nở rộ thể loại trường ca và thơ ca

Thể loại trường ca phát triển mạnh mẽ với các tác phẩm như "Những người lính đi tới biển" (Thanh Thảo), "Đất nước hình tia chớp" (Trần Mạnh Hảo). Thơ ca có giá trị như "Tự hát" (Xuân Quỳnh), "Thư mùa đông" (Hữu Thỉnh) thể hiện cảm xúc con người trong thời kỳ mới.

3.2. Văn xuôi kí tiểu thuyết đổi mới

Văn xuôi có nhiều khởi sắc với "Mùa lá rụng trong vườn" (Ma Văn Kháng). Bút kí, hồi kí như "Ai đã đặt tên cho dòng sông?" (Hoàng Phủ Ngọc Tường), "Cát bụi chân ai" (Tô Hoài) gắn bó với vấn đề đời sống hàng ngày. Các tác phẩm phản ánh tâm lí con người trong thời kỳ chuyển đổi.

3.3. Kịch nói phát triển mạnh mẽ

Kịch nói trở thành thể loại phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là tác phẩm "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" của Lưu Quang Vũ. Tác phẩm này kết hợp truyền thống và hiện đại, phản ánh cuộc sống xã hội với góc nhìn sâu sắc và toàn diện hơn.

IV. Kết luận về văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỉ XX

Văn học Việt Nam giai đoạn 1945-1975 đã kế thừa và phát huy mạnh mẽ những truyền thống tư tưởng lớn của nền văn học dân tộc: chủ nghĩa nhân đạo, yêu nước và anh hùng. Giai đoạn sau 1975, văn học bước vào công cuộc đổi mới ngày càng toàn diện và sâu sắc, với sự đa dạng thể loại, phong phú đề tài, phản ánh đa chiều cuộc sống xã hội hiện đại.

4.1. Thành tựu giữ vững truyền thống dân tộc 1945 1975

Văn học thời kỳ này là sự kế thừa vàngợi ca những truyền thống lớn: yêu nước, nhân đạo, anh hùng. Các tác phẩm tiêu biểu từ thơ, truyện, tiểu thuyết, kịch đều thể hiện giá trị tư tưởng cao, giáo dục đạo đức cho nhân dân, tuyên truyền chí phí lí tưởng cách mạng.

4.2. Đổi mới toàn diện sau 1975

Giai đoạn đổi mới từ 1986 đã mở ra chân trời mới cho nền văn học dân tộc. Với nền kinh tế thị trường và giao lưu văn hóa quốc tế, văn học Việt Nam tiếp cận xu hướng văn học thế giới, vừa giữ gìn tính dân tộc vừa đổi mới sáng tạo, phục vụ nhu cầu tâm linh của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng những dòng thơ chan chưa nối nhớ, lời thơ như chợt thốt lên đầy nhớ nhung và tiếc nuối: “ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi” - Từ láy “chơi vơi”, hiệp vần “ơi” mở ra một không gian vời vợi của nối nhớ đồng thời diễn tả tinh tế một cảm xúc mơ hồ, khó định hình nhưng rất thực. - Điệp từ “nhớ” tô đậm cảm xúc toàn bài, không phải ngẫu nhiên mà nhan đề ban đầu của bài thơ tác giả đặt là Nhớ Tây Tiến. Nỗi nhớ trở đi trở lại trong toàn bài thơ tạo nên giọng thơ hoài niệm sâu lắng, bồi hồi. Nỗi nhớ tha thiết, niềm thương da diết mà nhà thơ dành cho miền Tây, cho đồng đội cũ của mình khi xa cách chan chứa biết bao.

* Nỗi nhớ về thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội nhưng cũng thật êm đềm thơ mộng. - Nhớ những địa danh mà đoàn quân Tây Tiến đã đi qua, Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu những địa danh khi đi vào thơ Quang Dũng nó không còn mang màu sắc trung tính, vô hồn trên bản đồ nữa mà gợi lên không khí núi rừng xa xôi, lạ lẫm, hoang sơ và bí ẩn. 12 - Nhớ con đường hành quân gập ghềnh, hiểm trở, đầy sự hiểm nguy giữa một bên là núi cao với một bên là vực sâu thăm thẳm: Dốc khúc khuỷu, dốc thăm thẳm, Heo hút, sương lấp. Không gian được mở ra ở nhiều chiều: chiều cao đến chiều sâu hút của những dốc núi, chiều sâu của vực thẳm, bề rộng của những thung lũng trải ra sau màn sương.

Các từ láy giàu sức tạo hình khiến người đọc hình dung những con đường quanh co, dốc rồi lại dốc, những đỉnh đèo hoang vắng khuất vào mây trời; Cách ngắt nhịp 4/3 của câu thơ thứ ba tạo thành một đường gấp khúc của dáng núi; ba dòng thơ liên tiếp sử dụng nhiều thanh trắc gợi sự vất vả nhọc nhằn. - Nhớ những những ngôi nhà nơi xóm núi như cánh buồm thấp thoáng trên mặt biển trong không gian bình yên và êm ả của mưa giăng đầy biến thung lũng thành ‘xa khơi”. - Nhớ âm thanh “gầm thét” của thác dữ, tiếng gầm gào của loài hổ dữ rình rập vồ người mỗi khi chiều đến, đêm về. Thời gian buổi chiều, về đêm lại càng nhấn mạnh thêm cảm giác hoang sơ của chốn “sơn lâm bóng cả cây già”.

Những từ ngữ và hình ảnh nhân hóa được nhà thơ sử dụng để tô đậm ấn tượng về một vùng núi hoang vu dữ dội. Nơi đây thiên nhiên hoang dã đang ngự trị và chiếm vai trò chúa tể. -> Bức tranh của núi rừng miền Tây giàu được vẽ bằng bút pháp vừa hiện thực, vừa lãng mạn, vừa giàu chất họa lại giàu chất nhạc. Nét vẽ vừa gân guốc, mạnh mẽ, dữ dội nhưng lại cũng rất mềm mại tạo nên vẻ đẹp hài hòa cho bức tranh thiên nhiên.

* Nỗi nhớ về đồng đội và những kỉ niệm trên đường hành quân: - Nhớ cái tếu táo, lạc quan trong gian khổ với vẻ đẹp hồn nhiên qua cách nói hóm hỉnh “súng ngửi trời”. Nếu viết “súng chạm trời”, nhà thơ sẽ chỉ tả được độ cao của đỉnh dốc mà khi đứng trên đó, mũi súng của người lính Tây Tiến như chạm cả vào nền trời. Còn ở đây, Quang Dũng đã gợi được “chất lính” trẻ trung, vẻ tươi mới, sức sống dạt dào trong tâm hồn của người lính Tây Tiến vốn xuất thân từ những thanh niên trí thức trẻ Hà Nội. - Nhớ những người đồng đội đã ngã xuống nhưng không bi luỵ.

Nỗi mất mát, niềm cảm thương được nói bằng giọng thơ ngang tàng, kiêu hãnh gục bên súng mũ bỏ quên đời”. - Nhớ tình cảm quân dân giữa những người lính Tây Tiến và đồng bào Tây Bắc “Nhớ ôi… thơm nếp xôi”. Họ dừng chân nơi xóm núi sau chặng đường dài vất vả, họ quây quần trong niềm vui ấm áp, niềm hạnh phúc bên những nồi cơm còn thơm làn gạo mới. Nhớ ôi!- nỗi nhớ da diết, đằm thắm, sự gắn kết tình nghĩa thủy chung, giữa những con người miền Tây Bắc của tổ quốc với bộ đội kháng chiến.

Nhận xét: Đoạn thơ chỉ là khúc dạo đầu của một bản nhạc về nối nhớ, song cũng đã kịp ghi lại những vẻ đẹp rất riêng của thiên nhiên núi rừng Tây Bắc trên nền của bức tranh thiên nhiên dữ dội ấy, những người lính Tây Tiến hiện lên thật đẹp. Sự gắn bó của nhà thơ với thiên nhiên và con người nơi ấy là biểu hiện của tấm lòng gắn bó với quê hương, đất nước. Đồng thời là tấm lòng trĩu nặng yêu thương với những người đồng đội, đồng chí của mình. Đoạn 2: : “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa.

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa Những kỉ niệm đẹp về tình quân dân trong đêm liên hoan và cảnh sông nước miền Tây thơ mộng. Những kỉ niệm về tình quân dân thắm thiết qua những đêm liên hoan văn nghệ đậm màu sắc lãng mạn, trữ tình - Đêm liên hoan được miêu tả bằng những chi tiết lãng mạn: + Đêm liên hoan như đêm hội giao duyên, đêm tân hôn của những cặp tình nhân (hội đuốc hoa) + Nhân vật trung tâm của đêm hội là những thiếu nữ Tây Bắc trong những bộ trang phục và vũ điệu vừa lộng lẫy, vừa e thẹn, tình tứ. + Cái nhìn trẻ trung, ngỡ ngàng, ngạc nhiên, say mê sung sướng của những người lính Tây Tiến trước vẻ đẹp phương xa. Bằng bút pháp tài hoa, lãng mạn, thi trung hữu nhạc,tác giả đã làm nổi bật vẻ đẹp giàu bản sắc văn hoá, phong tục của đồng bào vùng biên giới cùng tình cảm quân dân thắm thiết và tâm hồn lạc quan yêu đời, yêu cuộc sống của người lính Tây Tiến b.

Vẻ đẹp của con người và cảnh vật miền Tây Bắc trong chiều sương trên sông nước Châu Mộc - Không gian trên dòng sông, cảnh vật Châu Mộc hiện lên thật mờ ảo, thơ mộng nhuốm màu sắc cổ tích, huyền thoại. - Nổi bật lên trên bức tranh sông nước là cái dáng mềm mại, uyển chuyển của các cô gái Thái trên con thuyền độc mộc. - Những bông hoa rừng cũng như đang đong đưa làm duyên trên dòng nước lũ. - Những bông lau ven rừng như có hồn và gợi nhớ da diết.

Đoạn 3: Bức tượng người lính Tây Tiến bất tử với thời gian Đoạn thơ tập trung vào khắc họa hình ảnh người lính Tây Tiến bằng bút pháp lãng mạn nhưng không thoát ly hiện thực với cảm xúc bi tráng. - Vẻ đẹp lẫm liệt, kiêu hùng, hào hoa, lãng mạn: + Sẵn sàng đối mặt với những khó khăn, thiếu thốn, bệnh tật: Thân hình tiều tuỵ vì sốt rét rừng của người lính Tây Tiến : không mọc tóc, xanh màu lá + Trong gian khổ, hình tượng người lính Tây Tiến vẫn hiện ra với dáng vẻ oai phong, lẫm liệt, vẫn toát lên cốt cách, khí phách hào hùng, mạnh mẽ: xanh màu lá, dữ oai hùm + Trong gian khổ nhưng: ~ vẫn hướng về nhiệm vụ chiến đấu, vẫn “mộng qua biên giới” - mộng chiến công, khao khát lập công; ~ “mơ Hà Nội dáng kiều thơm” - mơ về, nhớ về dáng hình kiều diễm của người thiếu nữ đất Hà thành thanh lịch. Những hình ảnh thơ thể hiện tâm hồn mộng mơ, lãng mạn của người lính - những chàng trai ra đi từ đất Hà Nội thanh lịch. Những giấc “mộng” và “mơ” ấy như tiếp thêm sức mạnh để các anh vượt gian khổ để lập nên nhiều chiến công.

14 - Vẻ đẹp bi tráng: + Những người lính trẻ trung, hào hoa đó gửi thân mình nơi biên cương xa xôi, sẵn sàng tự nguyện hiến dâng “Đời xanh” cho Tổ Quốc mà không hề tiếc nuối. + Hình ảnh “áo bào thay chiếu” là cách nói sang trọng hóa sự hy sinh của người lính Tây Tiến. + Họ coi cái chết tựa lông hồng. Sự hy sinh ấy nhẹ nhàng, thanh thản như trở về với đất mẹ: “anh về đất”.

+ “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” : Linh hồn người tử sĩ đó hoà cùng sông núi. Con sông Mã đã tấu lên khúc nhạc độc tấu đau thương, hùng tráng để tiễn người lính vào cõi bất tử: Âm hưởng dữ dội tô đậm cái chết bi hùng của người lính Tây Tiến. + Hàng loạt từ Hán Việt: Biên cương, viễn xứ, chiến trường, độc hành… gợi không khí tôn nghiêm, trang trọng khi nói về sự hi sinh của người lính Tây Tiến. => Hình ảnh người lính Tây Tiến phảng phất vẻ đẹp lãng mạn mà bi tráng của người tráng sĩ anh hùng xưa.

Đoạn 4: đoạn thơ còn lại - Khẳng định vẻ đẹp tinh thần của người lính Tây Tiến đối với thời đại và đối với lịch sử: + Vẻ đẹp tinh thần của người vệ quốc quân thời kì đầu kháng chiến: một đi không trở lại, ra đi không hẹn ngày về. + Vẻ đẹp của người lính Tây Tiến sẽ còn mãi với thời gian, với lịch sử dân tộc, là chứng nhân đẹp đẽ của thời đại chống thực dân Pháp. - Cụm từ người đi không hẹn ước thể hiện tinh thần quyết ra đi không hẹn ngày về. Hình ảnh đường lên thăm thẳm gợi lên cả một chặng đường gian lao của đoàn quân Tây Tiến.

🡺 Vẻ đẹp bất tử của người lính Tây Tiến được thể hiện ở âm hưởng, giọng điệu của cả 4 dòng thơ. Chất giọng thoáng buồn pha lẫn chút bâng khuâng, song chủ đạo vẫn là giọng hào hùng đầy khí phách. Nghệ thuật - Cảm hứng và bút pháp lãng mạn. - Cách sử dụng ngôn từ đặc sắc: các từ chỉ địa danh, từ tượng hình, từ Hán Việt,… - Kết hợp chất hợp và chất họa.

c) Ý nghĩa văn bản : Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến trên nền cảnh núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội. Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng sẽ luôn đồng hành trong trái tim và trí óc mỗi chúng ta. HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP 15 Câu 1. (2 điểm): Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ “Tây Tiến”.

(2 điểm): Những nét mới lạ, đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ. (5 điểm): Nỗi nhớ về thiên nhiên và đồng đội qua 14 câu thơ đầu của bài thơ Câu 4. (3 điểm): Phân tích vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên trong đoạn thơ “Doanh trại… đong đưa” Câu 5. (5 điểm): Hình tượng người lính Tây Tiến trong đoạn thơ “Tây Tiến….độc hành” Bài 5: Việt Bắc (Tố Hữu) I.Hoàn cảnh sáng tác - Việt Bắc là khu căn cứ đầu não của cuộc kháng chiến chống Pháp - Tháng 7 năm 1954 hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, hòa bình lập lại ở miền Bắc.