phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính của luận văn được triển khai trong 3 chương. Thể loại truyện ngắn trên Nam Phong tạp chí những năm đầu thế kỷ XX. Các thành phần cơ bản trong ngôn ngữ nghệ thuật truyện ngắn trên Nam Phong tạp chí. Đặc điểm về từ ngữ, câu văn trong truyện ngắn trên Nam Phong tạp chí.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ NỘI DUNG CHƢƠNG 1 THỂ LOẠI TRUYỆN NGẮN TRÊN NAM PHONG TẠP CHÍ NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX 1.1 Truyện ngắn và ngôn ngữ nghệ thuật trong truyện ngắn 1.1 Khái niệm Về khái niệm truyện ngắn, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những cách hiểu khác nhau. Lại Nguyên Ân cho rằng truyện ngắn là “một thể loại tự sự cỡ nhỏ, thƣờng đƣợc viết bằng văn xuôi, đề cập hầu hết đến các phƣơng diện của đời sống con ngƣời và xã hội. Nổi bật của truyện ngắn là dung lƣợng, tác phẩm truyện ngắn thích hợp với việc tiếp nhận đọc nó liền mạch không nghỉ. 1846-1847) Các nhà văn với trải nghiệm thực tế của mình, đã đưa ra những cảm nhận cụ thể và đa dạng.
Đối với Konstantin Paustovski thì truyện ngắn phải ngắn gọn, là cái bình thƣờng diễn ra nhƣ cái không bình thƣờng. Cái không bình thƣờng diễn ra nhƣ cái bình thƣờng. Điều này cũng được nhà văn Mĩ Juan Bosch khẳng định: “Truyện ngắn là sự trình bày một sự kiện nào đó đáng chú ý. Cố nhiên sự kiện chỉ có thể quan trọng tới mức nào đó nhƣng nó cần đƣợc độc giả tin cậy” [35.116] Aitơmatov chú ý đến đặc trưng lao động nghệ thuật, ở đây đòi hỏi sự chặt chẽ, cô đúc các phương tiện phải được tính toán một cách rất tinh tế xoay quanh trên một mảnh đất hẹp, đó chính là điểm phân biệt truyện ngắn với những thể tài khác.
Xuất phát từ dung lượng tác phẩm, các nhà nghiên cứu đều khẳng định truyện ngắn phải ngắn gọn, hơn nữa truyện ngắn phải là thứ để kể và nghe. Đọc truyện ngắn là được tiếp xúc với một vấn đề của đời sống con người thông qua lăng kính người kể chuyện. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Theo các nhà biên soạn sách Lí luận văn học thì truyện ngắn là: “tác phẩm tự sự cỡ nhỏ. Truyện ngắn đích thực xuất hiện tƣơng đối muộn trong lịch sử văn học.
Tác giả truyện ngắn thƣờng hƣớng tới khắc họa một hình tƣợng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ xã hội hay đời sống tâm hồn con ngƣời” [32.397] Nguyễn Công Hoan khẳng định: truyện ngắn không phải là truyện mà là một vấn đề đƣợc xây dựng bằng chi tiết.15] Nguyên Ngọc thì cho rằng: truyện ngắn là một bộ phận của tiểu thuyết nói chung, vì thế không nên nhất thiết trói buộc truyện ngắn vào những khuôn mẫu gò bó. Truyện ngắn có nhiều vẻ, có truyện viết về cả một đời ngƣời, lại có truyện chỉ ghi lại một vài giây phút thoáng qua.45] Để có một cái nhìn thống nhất hơn, toàn diện hơn về truyện ngắn, chúng tôi khảo sát một số khái niệm truyện ngắn trong các cuốn: Từ điển thuật ngữ văn học, Từ điển văn học, 150 thuật ngữ văn học. Tất cả coi truyện ngắn là một: “thể tài tác phẩm tự sự cỡ nhỏ”, và “thƣờng đƣợc viết bằng văn xuôi”, đề cập hầu hết các phương diện của đời sống con người và xã hội. Điểm chung cơ bản đó là sự giới hạn về dung lượng của truyện ngắn và thích hợp với người tiếp nhận “đọc nó liền một mạch không nghỉ.
Ở Việt Nam, theo Thanh Lãng thì khái niệm truyện ngắn hiện đại Việt Nam chỉ có từ đầu thế kỷ XX trở đi. Bùi Việt Thắng cho rằng truyện ngắn có mầm mống từ rất sớm, nó có mầm mống từ văn xuôi trung đại chữ Hán, ông luận giải có truyện ngắn chữ Hán và truyện ngắn hiện đại trong dòng chảy của lịch sử văn học Việt Nam. Thế kỷ XI, mầm mống truyện ngắn đã xuất hiện với Việt điện u linh. Thế kỷ XV trở đi, truyện viết mang tính nghệ thuật có yếu tố cá nhân và yếu tố thần kỳ trong văn học.
Thế kỷ XVII về sau, nó biến đổi dần thành ra tiểu thuyết chương hồi và truyện Nôm. Đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX chữ quốc ngữ phổ biến rộng rãi đặc biệt ở Nam Bộ, tác phẩm dịch thuật cũng đi vào miền Nam. Nguyễn Trọng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Quản, Trần Chánh Chiếu sáng tác những truyện mang đề tài tôn giáo, Huỳnh Tịnh Của, Trương Vĩnh Ký viết những truyện gắn với những vấn đề xã hội (hình thức ngắn, đậm chất dân gian: gây cười, ngụ ngôn). Những năm 1920, xuất hiện truyện ngắn hiện đại (lúc bấy giờ gọi là tiểu thuyết) với dung lượng từ 80 – 100 trang.
Sau đó, hình thức thể loại này chuyển động ra Bắc và thành công với Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn, và một số truyện ngắn khác trên Nam Phong tạp chí Vào đầu những năm 1930 xuất hiện với một số truyện ngắn lãng mạn của nhóm Tự lực văn đoàn như Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam…Truyện ngắn hiện thực với đóng góp của các cây bút như Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nam Cao, Ngô Tất Tố…. Giai đoạn 1945 – 1975: khi đất nước vẫn chịu sự xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ thì âm hưởng của truyện ngắn mang tính sử thi hoá. Và từ 1986 – nay: truyện ngắn đa dạng, phát triển rực rỡ, với nhiều ý tưởng đổi mới thể loại, bước đầu cũng đạt những thành tựu nhất định. Từ những khái niệm trên, theo chúng tôi, để nhận định truyện ngắn cần dựa vào hai tiêu chí chính là dung lƣợng và thi pháp.
Các yếu tố như cốt truyện, tình huống, kết cấu, lời trần thuật, giọng điệu. được coi là cơ bản khi tìm hiểu thể loại này. Đặc điểm của truyện ngắn * Hình thức tự sự cỡ nhỏ Truyện ngắn là một hình thức tự sự cỡ nhỏ, chỉ thể hiện một bước ngoặt, một trường hợp hay một tâm trạng nhân vật. Nói như Henri Benac: Một lời mời gọi sự suy ngẫm thông minh của độc giả.
Như vậy, truyện ngắn là cách phát hiện nghệ thuật của đời sống theo chiều sâu. Có những bậc thầy về thể loại này đã đem đến cho truyện ngắn một sức chứa của tiểu thuyết. Ở lĩnh vực truyện ngắn thì văn học hiện đại thế giới có nhiều cây bút lừng danh như Bunhin, Môroa, Xvaigơ, Môravia,. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Văn học thế giới đã nói nhiều đến cái chết của tiểu thuyết - cái chết của bi kịch nhưng chưa từng nói đến cái chết của truyện ngắn.
Với hình thức tự sự cỡ nhỏ, số trang ít, ít sự kiện, ít nhân vật, phạm vi phản ánh hẹp nhưng tất cả những chi tiết góp phần làm cho câu chuyện đạt đến hiệu quả mong muốn, tác động mạnh mẽ và giá trị thẩm mỹ lớn lao. * Tình huống là yếu tố không thể thiếu Tình huống được nảy sinh từ một sự kiện, một mâu thuẫn nhất định. Mâu thuẫn càng quyết liệt, bất ngờ, thì tình huống càng hấp dẫn, cuốn hút. Khi tình huống phát triển cao thì sẽ xuất hiện xung đột.
Tình huống giúp cho những gì còn nằm trong hình thức chưa phát triển nay bộc lộ và hoạt động tích cực. Vì thế, truyện ngắn cũng như các thể loại tự sự khác, không thể thiếu tình huống. Chỉ trong các tình huống cụ thể các nhân vật mới bộc lộ tính cách, tâm lý hoặc thay đổi tính cách, tâm lý nhằm biểu đạt tư tưởng nghệ thuật của nhà văn. Nói tóm lại, khi tiếp cận một truyện ngắn người đọc cần phải nắm được giá trị của các bình diện nghệ thuật cấu thành cái thực thể sinh động - là truyện ngắn.
Nhưng nếu chưa nắm được tình huống thì xem như chưa nắm được chiếc chìa khóa mầu nhiệm để mở vào một thế giới bí ẩn của truyện ngắn. * Nhân vật đƣợc thể hiện nhƣ một lát cắt điển hình Nhân vật có vai trò hết sức quan trọng trong tác phẩm. Có thể nói nhân vật là xương sống là linh hồn của mỗi tác phẩm, nhân vật cũng là người phát ngôn cho tư tưởng nhà văn, thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người của tác giả. Nếu nhiệm vụ của tiểu thuyết là theo dõi, tìm hiểu và mô tả tỉ mỉ sự thăng trầm của số phận thì nhiệm vụ của truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, một nét tính chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người - nhân vật tâm trạng.
Theo Sêkhốp, nhân vật truyện ngắn phải được hiểu theo nghĩa rộng, có khi là người, có khi là vật. Cho dù là tồn tại dưới dạng nào thì tất cả các nhân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ vật đều hướng tới con người. Chỗ khác biệt cơ bản nhất của truyện ngắn là nhân vật của tiểu thuyết thường là một thế giới thì nhân vật chính của truyện ngắn chỉ là một mảnh nhỏ của thế giới. * Vai trò quan trọng của chi tiết Chi tiết là tiểu tiết trong tác phẩm tự sự.
Truyện ngắn có thể không có một cốt truyện nhưng không thể không có chi tiết. Chính nhờ có chi tiết mà không khí, cảnh trí, tình huống, tính cách, hành động, tâm tư nhân vật được bộc lộ đầy đủ. Nhà văn Nguyên Ngọc nhấn mạnh: “Truyện ngắn có thể có cốt truyện, thậm chí cốt truyện ly kỳ, gây cấn, kể đƣợc. Truyện ngắn cũng có thể chẳng có cốt truyện gì cả, không kể đƣợc nhƣng truyện ngắn không thể nghèo chi tiết.
Nó sẽ nhƣ nƣớc lã”. Nguyễn Công Hoan cũng nhìn nhận: “Truyện ngắn không phải là truyện mà là một vấn đề đƣợc xây dựng bằng chi tiết”. Một chi tiết đắt giá ngoài ý nghĩa chân thực còn cần phải đạt tới ý nghĩa tượng trưng, hàm chứa một cách nhìn, cách đánh giá và năng lực tưởng tượng của nhà văn đối với cuộc sống và con người. Thông thường ta thấy có hai loại chi tiết tiêu biểu: chi tiết trung tâm đóng vai trò trung tâm thẩm mỹ, nơi nhà văn gửi gắm tư tưởng nghệ thuật; chi tiết phụ trợ có chức năng đẩy câu chuyện vận động, phát triển.
Tóm lại, chi tiết chiếm dung lượng lớn trong truyện ngắn vì nó sẽ góp phần cụ thể hóa ngoại cảnh, tính cách, hành động và tâm tư nhân vật. Đặc trưng của thể loại truyện ngắn là dung lượng ngắn buộc các nhà văn khi sáng tác cần tránh lối kể vòng vo, những câu kể dài dòng. Truyện ngắn luôn đòi hỏi nhà văn phải không ngừng sáng tạo trong việc quan sát tìm tòi, lựa chọn các chi tiết của truyện ngắn.
