Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều của hộ dân tại huyện tân hiệp tỉnh kiên giang

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều tại hộ dân huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình địa phương.

• Tác giả: Ngô Văn Cay
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Phi Hổ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Đa Chiều Tại Huyện Tân Hiệp, Tỉnh Kiên Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO
• 2.2. Phân loại nghèo
• 2.3. Thước đo nghèo
• 2.4. Xu hướng chuyển đổi phương pháp tiếp cận nghèo – Nghèo đa chiều
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. CÁC TIẾP CẬN NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG NGHÈO ĐA CHIỀU VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NGHÈO ĐA CHIỀU
• 3.3. NGUỒN DỮ LIỆU
• 3.4. MẪU VÀ PHƯƠNG PHÁP LẤY MẪU
• 3.5. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Bối cảnh nghiên cứu

Nghèo đa chiều là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu xã hội, đặc biệt tại huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang. Tình trạng nghèo không chỉ thể hiện qua thu nhập mà còn qua việc không đáp ứng được các nhu cầu cơ bản như giáo dục, y tế và điều kiện sống. Theo nghiên cứu, nghèo đa chiều giúp nhận diện những hộ gia đình có thu nhập cao nhưng vẫn thiếu thốn trong các khía cạnh khác. Việc áp dụng phương pháp này tại Tân Hiệp cho thấy có 198 hộ nghèo đa chiều, chiếm 73,3% trong tổng số 270 hộ khảo sát. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng nghèo tại địa phương.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội huyện Tân Hiệp

Huyện Tân Hiệp có vị trí địa lý thuận lợi, nhưng đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn. Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 14,9%/năm, tuy nhiên, việc tiếp cận các dịch vụ xã hội như y tế và giáo dục còn hạn chế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, để giảm nghèo bền vững, cần xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều và đề xuất các chính sách phù hợp. Việc này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Các yếu tố tác động đến nghèo đa chiều

Nghiên cứu xác định 09 yếu tố chính ảnh hưởng đến nghèo đa chiều tại Tân Hiệp, bao gồm giới tính của chủ hộ, trình độ văn hóa, quy mô hộ, số người phụ thuộc, diện tích đất sản xuất, vay từ định chế chính thức, tuổi của chủ hộ, thành phần dân tộc và nghề nghiệp. Kết quả phân tích cho thấy, trong số này, 06 yếu tố có tác động mạnh nhất đến tình trạng nghèo. Việc phân tích này giúp hiểu rõ hơn về tình trạng nghèo và đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện đời sống cho người dân.

2.1. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng

Phân tích hồi quy Binary Logistic cho thấy, giới tính của chủ hộ và số người phụ thuộc là hai yếu tố quan trọng nhất. Hộ gia đình có nhiều người phụ thuộc thường gặp khó khăn hơn trong việc đáp ứng nhu cầu cơ bản. Diện tích đất sản xuất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện thu nhập. Những hộ gia đình có khả năng tiếp cận tín dụng từ các định chế chính thức có xu hướng thoát nghèo nhanh hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách giảm nghèo và hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình.

III. Kết quả khảo sát và thảo luận

Kết quả khảo sát cho thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa nghèo đa chiều và nghèo đơn chiều. Trong 270 hộ khảo sát, 63 hộ được xác định là nghèo theo phương pháp đơn chiều nhưng lại không được công nhận trong phương pháp đa chiều. Điều này cho thấy, việc áp dụng phương pháp đo lường đa chiều có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình kinh tế - xã hội của hộ gia đình. Kết quả này cũng chỉ ra rằng, cần có những chính sách phù hợp để hỗ trợ các hộ gia đình nghèo, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục và y tế.

3.1. Đánh giá thực trạng nghèo

Thực trạng nghèo tại huyện Tân Hiệp cho thấy, 124 hộ gia đình thiếu hụt về giáo dục, 38 hộ thiếu hụt về mức sống và 59 hộ thiếu hụt về y tế. Những con số này không chỉ phản ánh tình trạng nghèo đa chiều mà còn cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các dịch vụ xã hội. Việc nâng cao chất lượng giáo dục và y tế sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm nghèo bền vững. Chính sách hỗ trợ cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu cụ thể của từng nhóm hộ nghèo.

IV. Hàm ý chính sách

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chính sách cần được đề xuất nhằm giảm nghèo bền vững cho các hộ gia đình tại Tân Hiệp. Cần tập trung vào việc cải thiện tình hình kinh tế thông qua việc tạo ra cơ hội việc làm, nâng cao trình độ văn hóa và hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo. Chính sách cần hướng đến việc phát triển bền vững, đảm bảo rằng các hộ gia đình không chỉ thoát nghèo mà còn có khả năng duy trì cuộc sống ổn định trong tương lai.

4.1. Đề xuất chính sách giảm nghèo

Chính sách cần bao gồm việc tăng cường tiếp cận các dịch vụ xã hội, đặc biệt là giáo dục và y tế. Cần có các chương trình đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có thêm kỹ năng và cơ hội việc làm. Hỗ trợ tài chính từ các định chế chính thức cũng cần được mở rộng để giúp các hộ gia đình có thể đầu tư vào sản xuất và cải thiện đời sống. Việc này không chỉ giúp giảm nghèo đa chiều mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của huyện Tân Hiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói là một trong những rào cản lớn ảnh hưởng đến sự phát triển con người và cộng đồng, đặc biệt tại các vùng nông thôn như huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang. Theo báo cáo của UBND huyện Tân Hiệp, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 16,2% năm 2012 xuống còn 9,8% năm 2015, tuy nhiên tình trạng nghèo vẫn còn phổ biến và có nhiều khía cạnh chưa được phản ánh đầy đủ qua các chỉ số thu nhập truyền thống. Nghiên cứu tập trung vào nghèo đa chiều, một phương pháp đánh giá không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến các khía cạnh giáo dục, y tế và mức sống, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về nghèo đói.

Mục tiêu chính của luận văn là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều của các hộ dân tại huyện Tân Hiệp và đề xuất các chính sách giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu khảo sát 270 hộ gia đình, trong đó 50% là hộ nghèo theo chuẩn đơn chiều và 50% là hộ khác nghèo, thực hiện từ tháng 11/2016 đến tháng 1/2017. Kết quả cho thấy tỷ lệ hộ nghèo đa chiều lên đến 73,3%, cao hơn 23,3% so với tỷ lệ nghèo đơn chiều, cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận đánh giá nghèo.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn và cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách giảm nghèo hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nghèo đa chiều, trong đó nổi bật là phương pháp đo lường nghèo đa chiều (MPI) do Alkire và Foster (2007) đề xuất, được UNDP áp dụng rộng rãi. MPI đánh giá nghèo dựa trên ba chiều chính: giáo dục, y tế và mức sống, với 10 chỉ tiêu cụ thể như trình độ học vấn, tình trạng đi học của trẻ em, suy dinh dưỡng, tiếp cận y tế, điện, nước sạch, nhà ở, nhiên liệu đun nấu và tài sản.

Ngoài ra, nghiên cứu tham khảo các công trình của Ayalneh Bogale và cộng sự (2005), Minot và cộng sự (2006), Đinh Phi Hổ và cộng sự (2007), Olorusanya và Omotesho (2014) để xác định 9 yếu tố tác động đến nghèo đa chiều gồm: tuổi chủ hộ, trình độ văn hóa, quy mô hộ, số người phụ thuộc, diện tích đất sản xuất, vay vốn từ định chế chính thức, giới tính chủ hộ, thành phần dân tộc và nghề nghiệp chủ hộ.

Các khái niệm chính bao gồm: nghèo đa chiều, chỉ số nghèo đa chiều MPI, các chiều nghèo (giáo dục, y tế, mức sống), và các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mẫu khảo sát 270 hộ gia đình tại 3 xã thuộc huyện Tân Hiệp: Tân Hội, Tân Hiệp A và Thạnh Đông A. Mẫu được chọn theo phương pháp phân tầng thuận tiện, đảm bảo tỷ lệ 50% hộ nghèo và 50% hộ khác nghèo.

Dữ liệu thu thập bao gồm số liệu sơ cấp từ khảo sát thực tế và số liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế xã hội của tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2013-2015. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS, áp dụng thống kê mô tả để xác định tỷ lệ nghèo đơn chiều và đa chiều, đồng thời sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố độc lập đến tình trạng nghèo đa chiều.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 11/2016 đến tháng 1/2017, bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao hơn đáng kể so với nghèo đơn chiều: Trong 270 hộ khảo sát, 73,3% (198 hộ) được xác định là nghèo đa chiều, trong khi chỉ có 50% (135 hộ) là nghèo theo cách tiếp cận đơn chiều. Có 63 hộ được phân loại là khác nghèo theo phương pháp đơn chiều nhưng lại là hộ nghèo theo phương pháp đa chiều.

2. Phân bố thiếu hụt theo các chiều nghèo: Có 124 hộ (45%) thiếu hụt về giáo dục, 59 hộ (21,9%) thiếu hụt về y tế và 38 hộ (14%) thiếu hụt về mức sống. Điều này cho thấy giáo dục là chiều nghèo phổ biến nhất, tiếp theo là y tế và mức sống.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều: Kết quả hồi quy Binary Logistic cho thấy 6 yếu tố có tác động có ý nghĩa thống kê đến nghèo đa chiều gồm: giới tính chủ hộ (nữ có nguy cơ nghèo cao hơn), số người phụ thuộc trong gia đình, diện tích đất sản xuất (diện tích lớn giảm nguy cơ nghèo), vay vốn từ định chế chính thức (vay vốn giúp giảm nghèo), trình độ văn hóa của chủ hộ (trình độ cao giảm nghèo) và tuổi chủ hộ.

4. Tuổi chủ hộ trung bình là 42,45 tuổi, trình độ văn hóa trung bình là 5,79 năm học, quy mô hộ trung bình 3,97 người. Những đặc điểm này phản ánh thực trạng kinh tế xã hội của hộ dân tại huyện Tân Hiệp.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt lớn giữa tỷ lệ nghèo đơn chiều và đa chiều cho thấy phương pháp đo lường nghèo đa chiều cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về thực trạng nghèo, không chỉ dựa vào thu nhập mà còn xét đến các khía cạnh giáo dục, y tế và mức sống. Việc có đến 63 hộ được phân loại nghèo theo đa chiều nhưng không nghèo theo đơn chiều chứng tỏ nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản dù thu nhập có thể đạt chuẩn.

Các yếu tố tác động như giới tính chủ hộ, số người phụ thuộc và diện tích đất sản xuất phù hợp với các nghiên cứu trước đây, phản ánh thực tế rằng hộ nữ chủ hộ, hộ có nhiều người phụ thuộc và diện tích đất nhỏ thường dễ rơi vào nghèo. Việc vay vốn từ các định chế chính thức được xác định là yếu tố giảm nghèo quan trọng, cho thấy vai trò của tín dụng chính sách trong hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình.

Kết quả cũng cho thấy trình độ văn hóa và tuổi tác của chủ hộ ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo, phù hợp với lý thuyết về vai trò của giáo dục và kinh nghiệm trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nghèo đơn chiều và đa chiều, bảng phân tích các yếu tố tác động và biểu đồ phân bố thiếu hụt theo các chiều nghèo để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ tín dụng chính thức cho hộ nghèo: Cần mở rộng các chương trình vay vốn ưu đãi, đặc biệt cho các hộ có diện tích đất sản xuất nhỏ và hộ nữ chủ hộ, nhằm tăng khả năng đầu tư sản xuất và nâng cao thu nhập. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, do UBND huyện phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội.

2. Phát triển các chương trình giáo dục và đào tạo nâng cao trình độ văn hóa: Tổ chức các lớp học bổ túc, đào tạo nghề cho chủ hộ và các thành viên trong gia đình để nâng cao năng lực lao động, giảm tỷ lệ bỏ học ở trẻ em. Thời gian triển khai 1-2 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các tổ chức xã hội.

3. Hỗ trợ chăm sóc y tế và nâng cao tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản: Mở rộng mạng lưới y tế cơ sở, tăng cường khám chữa bệnh định kỳ và bảo hiểm y tế cho các hộ nghèo, đặc biệt là hộ có nhiều người phụ thuộc. Thời gian thực hiện 1-3 năm, do Sở Y tế và UBND huyện phối hợp.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ đặc thù cho hộ nữ chủ hộ và hộ có nhiều người phụ thuộc: Cung cấp các chương trình hỗ trợ xã hội, đào tạo kỹ năng quản lý tài chính và phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm giảm thiểu rủi ro nghèo đa chiều. Thời gian thực hiện 2 năm, do các tổ chức chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh các chương trình giảm nghèo phù hợp với đặc điểm thực tế của huyện Tân Hiệp.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng chính sách: Tham khảo các yếu tố ảnh hưởng để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp, hỗ trợ hiệu quả các hộ nghèo đa chiều.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý kinh tế và phát triển xã hội: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và mô hình phân tích có thể áp dụng hoặc phát triển thêm trong các nghiên cứu tương tự.

4. Các tổ chức phi chính phủ và các đơn vị thực hiện chương trình giảm nghèo: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ đa chiều, tập trung vào giáo dục, y tế và mức sống nhằm nâng cao hiệu quả giảm nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghèo đa chiều khác gì so với nghèo đơn chiều?
   Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến các khía cạnh như giáo dục, y tế và mức sống. Ví dụ, một hộ có thu nhập đủ nhưng không có điện hoặc trẻ em không đi học vẫn được xem là nghèo đa chiều.

2. Tại sao tỷ lệ nghèo đa chiều lại cao hơn nghèo đơn chiều?
   Bởi nghèo đa chiều đánh giá nhiều khía cạnh thiếu hụt trong cuộc sống, nên nhiều hộ không nghèo về thu nhập nhưng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản vẫn được xác định là nghèo.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến nghèo đa chiều tại huyện Tân Hiệp?
   Giới tính chủ hộ (nữ), số người phụ thuộc và diện tích đất sản xuất là những yếu tố có tác động lớn, theo kết quả hồi quy Binary Logistic.

4. Phương pháp khảo sát được sử dụng như thế nào?
   Khảo sát 270 hộ gia đình theo phương pháp phân tầng thuận tiện, với tỷ lệ 50% hộ nghèo và 50% hộ khác nghèo, thu thập dữ liệu sơ cấp qua bảng hỏi.

5. Các chính sách đề xuất có thể áp dụng trong bao lâu?
   Các chính sách hỗ trợ tín dụng, giáo dục, y tế và hỗ trợ đặc thù nên được triển khai trong khoảng 1-3 năm để đạt hiệu quả giảm nghèo bền vững.

Kết luận

• Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại huyện Tân Hiệp là 73,3%, cao hơn 23,3% so với nghèo đơn chiều, cho thấy phương pháp đa chiều phản ánh thực trạng nghèo chính xác hơn.
• Sáu yếu tố chính ảnh hưởng đến nghèo đa chiều gồm: giới tính chủ hộ, số người phụ thuộc, diện tích đất sản xuất, vay vốn từ định chế chính thức, trình độ văn hóa và tuổi chủ hộ.
• Giáo dục và y tế là hai chiều nghèo phổ biến nhất, cần được ưu tiên cải thiện trong các chính sách giảm nghèo.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hỗ trợ tín dụng, nâng cao trình độ văn hóa, cải thiện dịch vụ y tế và hỗ trợ đặc thù cho các nhóm dễ bị tổn thương.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn để các cơ quan chức năng xây dựng chính sách giảm nghèo hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững tại huyện Tân Hiệp.

Để tiếp tục phát triển, các nhà quản lý và nghiên cứu nên mở rộng khảo sát, cập nhật dữ liệu và đánh giá hiệu quả các chính sách đã triển khai. Hành động ngay hôm nay để giảm nghèo đa chiều, nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng tại Tân Hiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Trong chương này, tác giả trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu. bao gồm: bối cảnh nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và kết cấu của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về nghèo Trong chương này, tác giả trình bày cơ sở lý thuyết về nghèo. Bao gồm: khái niệm, các phương pháp đo lường nghèo và nghèo đa chiều.

Ngoài ra, trong chương này tác giả cũng trình bày các nhân tố tác động đến nghèo và mô hình và các giả thuyết nghiên cứu của đề tài. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương này mô tả những công cụ và phương pháp được sử dụng để đánh giá nghèo đa chiều tại các hộ gia đình trên địa bàn huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang. Nội dung của chương bao gồm: Cách tiếp cận thực hiện nghiên cứu, cách đo lường nghèo đa chiều, nguồn dữ liệu, phương pháp thu thập dữ liệu nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Trong chương này, tác giả trình bày kết quả kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Ngoài ra, thảo luận kết quả nghiên cứu cũng được tác giả trình bày trong chương này. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách. Trong chương này, tác giả trình bày một số hàm ý chính sách giúp hộ dân thoát nghèo bền vững dựa trên kết quả nghiên cứu có được từ chương 4.

Ngoài ra, chương này tác giả cũng trình bày những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu những đề tài tiếp theo. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO 2. Khái niệm Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhaghen (Đan Mạch) tháng 03/1995 cho rằng: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 đô la (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như mua đủ những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”.

Theo Hội nghị về chống nghèo đói do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP, 1993) tổ chức tại Bangkok, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao và cho rằng: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận”. Hội nghị đã đưa ra khái niệm về định nghĩa đói nghèo: Nghèo đói bao gồm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế và phong tục tập quán của địa phương; Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của cộng đồng. Xét theo khía cạnh kinh tế, nghèo là do sự thiếu lựa chọn dẫn đến cùng cực và thiếu năng lực tham gia vào đời sống kinh tế xã hội của quốc gia, chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế.

Xét theo khía cạnh khác: Nghèo là sự phản ánh trình độ phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn lịch sử, trong phạm vi một quốc gia, một khu vực, một vùng. Theo World Bank (2011), nghèo là tình trạng một người hoặc một hộ gia đình không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản cho cuộc sống (ăn, mặc, ở, được chăm sóc sức khỏe, được giáo dục cơ bản và được hưởng các dịch 6 vụ cần thiết khác) mà được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế – xã hội của mỗi nước. Chuẩn nghèo theo World Bank (2011) là những người có thu nhập dưới 1,25 USD/ngày hoặc 450 USD/năm Ở Việt Nam có rất nhiều quan điểm đưa ra xung quanh vấn đề khái niệm, chỉ tiêu và chuẩn mực nghèo. Tuy nhiên, các quan điểm tập trung nhất vào khái niệm, chỉ tiêu và chuẩn mực nghèo do Bộ LĐTB & XH ban hành thì theo đó: nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.

Chuẩn nghèo Việt Nam là một tiêu chuẩn để đo lường mức độ nghèo của các hộ dân tại Việt Nam. Chuẩn này khác với chuẩn nghèo bình quân trên thế giới. Theo quyết định của thủ tướng chính phủ Việt Nam số 170/2005/QĐ-TTg ký ngày 08 Tháng 07 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 – 2010. Cụ thể: - Khu vực nông thôn: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

- Khu vực thành thị: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo. Ngày 30 tháng 01 năm 2011, Quyết định Số 09/2011/QĐ-TTg ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011- 2015: - Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống. - Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống. Bảng tổng hợp về chuẩn nghèo của Việt Nam được trình bày như bảng 2.1: Chuẩn nghèo của Chính phủ Việt Nam quy định Đơn vị tính: đồng/người/tháng Quyết định của Giai đoạn Thành thị Nông thôn Thủ tướng 2001-2005 150.

Phân loại nghèo: Theo Hội nghị về chống nghèo đói do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP, 1993) tổ chức tại Bangkok, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao và cho rằng: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận”. Hội nghị đã đưa ra khái niệm về định nghĩa đói nghèo: Nghèo đói bao gồm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối: Một người hoặc một hộ gia đình được xem là nghèo tuyệt đối khi mức thu nhập của họ hoặc hộ gia đình thấp hơn tiêu chuẩn tối thiểu (mức thu nhập tối thiểu) được quy định bởi một quốc gia hoặc một tổ chức quốc tế trong một thời gian nhất định (Đinh Phi Hổ và cộng sự, 2006). Nghèo tương đối: Là tình trạng mà một người hoặc một hộ gia đình thuộc về nhóm người có thu nhập thấp nhất trong xã hội theo những địa điểm cụ thể và thời gian nhất định (Đinh Phi Hổ và cộng sự, 2006).

Thước đo nghèo Chỉ số nghèo (poverty index) là số người (tỷ lệ) hoặc số hộ (tỷ lệ) có thu nhập hoặc chi tiêu không bảo đảm được mức sống tối thiểu. 8 H Ip (100) N Trong đó: Ip: chỉ số nghèo (%); H: số người/hộ nghèo; N: Tổng số người dân/hộ. Chỉ số nghèo càng lớn, tình trạng nghèo càng nghiêm trọng. Xu hướng chuyển đổi phương pháp tiếp cận nghèo – Nghèo đa chiều.

Tác giả Alkire và Foster (2007) đã bắt đầu nghiên cứu về một cách thức đo lường mới về nghèo đói, đơn giản nhưng vẫn đáp ứng tính đa chiều của nghèo đói. Cách thức đo lường này đã được UNDP sử dụng để tính toán chỉ số Nghèo đa chiều (MPI) lần đầu tiên được giới thiệu trong báo cáo phát triển con người năm 2010 và được đề xuất áp dụng thống nhất trên thế giới sau năm 2015 để theo dõi, đánh giá đói nghèo. Chỉ số tổng hợp này được tính toán dựa trên 3 chiều nghèo về y tế, giáo dục và điều kiện sống với 10 chỉ số về phúc lợi. Chuẩn nghèo được xác định bằng 1/3 tổng số thiếu hụt.

Các tiêu chí sử dụng đo lường trong MPI Chiều Tiêu chí 1.2 Tình trạng đi học (trẻ em) (1/6) 2.1 Trẻ em tử vong (1/6) 2.2 Tình trạng dinh dưỡng (1/6) 3.2 Điều kiện vệ sinh (1/18) 3.3 Nước uống hợp vệ sinh (1/18) sống (1/3) 3.5 Nhiên liệu nấu ăn (1/18) 3.6 Sở hữu tài sản (1/18) Nguồn: Báo cáo phát triển con người (UNDP, 2010) 9 Tổng điểm thiếu hụt của hộ gia đình: TDTH = (1/6*GD1 +1/6*GD2) + (1/6*YTE1 + 1/6*YTE2) + (1/18*MS1+1/18*MS2+1/18*MS3+1/18*MS4+1/18*MS5+1/18*MS6) Hộ nghèo đa chiều là hộ gia đình có TDTH ≥ 1/3, Nhiều phương pháp tiếp cận đã được xây dựng để đo lường nghèo đa chiều. Trong số đó, một vài cách tiếp cận, như Alkire-Foster (2011) hay Maasoumi- Logu (2008), sử dụng các chỉ số đa chiều vô hướng để thể hiện thông tin từ nhiều chiều thiếu hụt trong một con số tổng hợp. Thuận lợi lớn nhất của các phương pháp “chỉ số tổng hợp” là chúng giúp ta xếp hạng và so sánh nghèo qua nhiều giai đoạn, vùng miền, quốc gia v.v… Tuy nhiên, các chỉ số tổng hợp thường bị phê phán vì việc sử dụng trọng số tương đối cho mỗi chiều mà các trọng số này thường được tuỳ chọn và bị chi phối bởi ý muốn chủ quan của những nhà thiết lập và sử dụng phương pháp đo lường này. Một cách tiếp cận khác của Ravallion (2011) đề xuất phương pháp “bảng thông tin” bao gồm tất cả thông tin về các chỉ số đo lường và phân tích nghèo đa chiều; Cách tiếp cận này cho phép người dùng tập trung phân tích vào bất kỳ chiều nào mà họ cảm thấy quan trọng.

Tuy nhiên, cách tiếp cận “bảng thông tin” chỉ cho phép nghiên cứu và có thông tin theo từng chiều riêng lẻ (hoặc phân phối riêng lẻ - marginal distribution) mà không cho thấy được mối tương quan (hay phân phối có điều kiện – conditional distribution) giữa các chiều. Điều này làm cho phân tích nghèo đa chiều ít hấp dẫn hơn do phân phối có điều kiện (tương quan) bao hàm nhiều thông tin hơn và có thể cung cấp một bức tranh không giống với những gì thấy được qua phân phối của các chiều riêng lẻ. Một số phương pháp tiếp cận khác cũng được xây dựng và có thể dùng thay thế hoặc bổ sung cho phương pháp chỉ số tổng hợp và phương pháp “bảng thông tin”, ví dụ như phương pháp phân tích kỹ thuật đa biến – Multivariate Stochastic Dominance Techniques, phương pháp thể hiện cấu trúc tương quan sử dụng biểu đồ Ven, hay hàm Copula (Ferreira and Lugo, 2012). 10 Ngân hàng thế giới (2003) đã chỉ ra rằng Việt Nam đã áp dụng sáu phương pháp đo lường nghèo khác nhau, trong đó có bốn phương pháp áp dụng tiếp cận nghèo đa chiều.

Gần đây, nghiên cứu đánh giá nghèo đô thị ở Hà Nội và Tp.HCM năm 2010 (UBND TP.Hà Nội, UBND Tp.