Luận văn thạc sĩ về chính sách giảm nghèo bền vững ở huyện Chợ Mới, An Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững ở huyện chợ mới tỉnh an giang, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Huỳnh Thị Nguyệt Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoa
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực Hiện Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững Tại Huyện Chợ Mới, Tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến giảm nghèo, chính sách giảm nghèo bền vững
• 1.1.1. Khái niệm về nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH AN GIANG
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TẠI HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH AN GIANG
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách giảm nghèo bền vững

Chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chính sách này không chỉ nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo mà còn hướng đến việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo báo cáo, trong giai đoạn 2011-2015, huyện Chợ Mới đã đạt được nhiều thành tựu trong việc giảm nghèo, nhờ vào sự chỉ đạo sát sao của các cấp chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như tỷ lệ hộ nghèo chưa đồng đều giữa các khu vực và sự tái nghèo vẫn diễn ra. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả hơn trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo.

1.1. Tình hình thực hiện chính sách giảm nghèo

Tình hình thực hiện chính sách giảm nghèo tại huyện Chợ Mới cho thấy nhiều kết quả khả quan. Hệ thống cơ sở hạ tầng được đầu tư, đời sống người dân được cải thiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ nghèo gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa bền vững, cho thấy cần có sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ chính quyền địa phương. Các chương trình hỗ trợ như hỗ trợ người nghèo, đổi tương thụ hưởng cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả hơn để đảm bảo tính bền vững trong công tác giảm nghèo.

II. Đánh giá hiệu quả của chính sách giảm nghèo

Đánh giá hiệu quả của chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới cho thấy nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Các chương trình giáo dục và đào tạo đã giúp nâng cao trình độ học vấn cho người dân, từ đó tạo ra cơ hội việc làm tốt hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc hỗ trợ tài chính cho người nghèo. Nhiều hộ gia đình vẫn chưa tiếp cận được các nguồn vốn vay ưu đãi, dẫn đến khó khăn trong việc phát triển sản xuất. Việc cải thiện đời sống cho người nghèo cần được chú trọng hơn nữa, đặc biệt là trong việc tạo ra các mô hình sinh kế bền vững.

2.1. Những thành tựu đạt được

Trong thời gian qua, huyện Chợ Mới đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác giảm nghèo. Các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, việc tăng cường sinh kế cho người nghèo thông qua các dự án phát triển kinh tế đã mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá cụ thể hơn về các chương trình này để có thể nhân rộng mô hình thành công.

2.2. Những hạn chế còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng công tác giảm nghèo tại huyện Chợ Mới vẫn còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ hộ nghèo giảm chưa đồng đều giữa các khu vực, và nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội. Chính sách giảm nghèo còn thiếu tính hệ thống, dẫn đến việc triển khai không đồng bộ và hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc thực hiện chính sách này.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường hỗ trợ tài chính cho người nghèo thông qua các chương trình vay vốn ưu đãi. Thứ hai, cần chú trọng đến việc đào tạo nghề cho người nghèo, giúp họ có cơ hội tiếp cận việc làm tốt hơn. Cuối cùng, việc cải thiện đời sống cho người nghèo cần được thực hiện thông qua các mô hình phát triển kinh tế bền vững, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Tăng cường hỗ trợ tài chính

Việc tăng cường hỗ trợ tài chính cho người nghèo là rất cần thiết. Cần có các chương trình vay vốn ưu đãi, giúp người nghèo có điều kiện phát triển sản xuất. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào công tác giảm nghèo, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

3.2. Đào tạo nghề và phát triển sinh kế

Đào tạo nghề cho người nghèo là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả giảm nghèo. Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, giúp người nghèo có cơ hội tiếp cận việc làm. Bên cạnh đó, việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu chiến lược quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ổn định. Tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang, một địa phương thuần nông với dân số khoảng 308.000 người, công tác giảm nghèo vẫn còn nhiều thách thức do trình độ lao động thấp, thiếu tư liệu sản xuất và hạn chế về nguồn lực đầu tư. Giai đoạn 2016-2020, huyện đã triển khai nhiều chính sách giảm nghèo bền vững nhằm cải thiện thu nhập, tiếp cận dịch vụ xã hội và giảm tỷ lệ tái nghèo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, chỉ ra những bất cập và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2016-2020, với trọng tâm là các chính sách công tác giảm nghèo bền vững tại địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc hoạch định và điều chỉnh chính sách giảm nghèo phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững tại huyện Chợ Mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về giảm nghèo bền vững, chính sách công và phát triển kinh tế xã hội. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết giảm nghèo đa chiều: Khái niệm nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các khía cạnh phi thu nhập như tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Tiêu chí đánh giá hộ nghèo dựa trên Quyết định 59/2015/QĐ-TTg của Chính phủ, kết hợp các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

2. Lý thuyết chính sách công: Chính sách công được hiểu là tập hợp các quyết định của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề xã hội theo mục tiêu đã xác định. Trong nghiên cứu này, chính sách giảm nghèo bền vững được xem là hệ thống các quyết sách, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án hỗ trợ nhằm nâng cao mức sống và giảm tỷ lệ nghèo tại địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối, nghèo đa chiều, chính sách giảm nghèo bền vững, tiêu chí đánh giá hộ nghèo và cận nghèo, vai trò của các dịch vụ xã hội cơ bản trong giảm nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các báo cáo của UBND huyện Chợ Mới, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh An Giang, các văn bản pháp luật liên quan, tài liệu khoa học và khảo sát thực tế tại địa phương.

• Phương pháp điều tra khảo sát: Khảo sát các hộ nghèo, cận nghèo tại huyện Chợ Mới nhằm thu thập thông tin về điều kiện sống, tiếp cận dịch vụ và hiệu quả chính sách giảm nghèo.

• Phương pháp phân tích tổng hợp: Phân tích số liệu thu thập được để đánh giá thực trạng, so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững.

• Phương pháp so sánh: So sánh các chỉ số nghèo và các tiêu chí tiếp cận dịch vụ xã hội giữa các năm trong giai đoạn 2016-2020.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2016-2020, phù hợp với các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được triển khai tại huyện.

Cỡ mẫu khảo sát được lựa chọn đại diện cho các nhóm hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện trong đánh giá.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa bền vững: Tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Chợ Mới giảm dần qua các năm, tuy nhiên vẫn còn nhiều hộ tái nghèo và phát sinh nghèo mới. Ví dụ, trong giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa đồng đều giữa các xã, một số nơi vẫn duy trì tỷ lệ nghèo cao trên 10%.

2. Hiệu quả chính sách tín dụng ưu đãi: Ngân hàng Chính sách xã hội huyện đã cho vay 3.480 hộ với tổng số tiền khoảng 59 tỷ đồng, trong đó 600 hộ nghèo vay 12,9 tỷ đồng, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho hơn 1.600 lao động. Mô hình nuôi bò vỗ béo tại xã Nhơn Mỹ là ví dụ điển hình giúp hộ gia đình thoát nghèo bền vững với lợi nhuận vài chục triệu đồng mỗi đợt nuôi.

3. Tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục được cải thiện: 100% người nghèo, cận nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế, với hơn 64.000 thẻ BHYT cho người nghèo và 39.000 thẻ cho người cận nghèo. Hơn 11.000 lượt học sinh nghèo, cận nghèo được miễn giảm học phí, đồng thời các tổ chức xã hội đã hỗ trợ hơn 5.600 học sinh với sách vở và học bổng.

4. Hỗ trợ nhà ở và điện sinh hoạt: Toàn huyện đã xây mới 96 căn nhà cho hộ nghèo và hơn 489 căn nhà đại đoàn kết cho hộ cận nghèo, với tổng kinh phí vận động và hỗ trợ lên đến hàng chục tỷ đồng. Hơn 19.000 lượt hộ nghèo được hỗ trợ tiền điện với mức 49.000 đồng/tháng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đặc biệt trong việc nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện sống cho người nghèo. Việc áp dụng chính sách tín dụng ưu đãi đã tạo điều kiện cho người dân tiếp cận vốn sản xuất, từ đó tăng năng suất và thu nhập, giảm nguy cơ tái nghèo. Các chính sách hỗ trợ y tế và giáo dục giúp người nghèo tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Tuy nhiên, sự phân bố chưa đồng đều về tỷ lệ hộ nghèo giữa các xã cho thấy còn tồn tại những hạn chế trong việc triển khai chính sách, như thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, hạn chế về nguồn lực và năng lực cán bộ thực thi. So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác, huyện Chợ Mới có điểm mạnh về các mô hình sinh kế đa dạng nhưng cần tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người dân về tự lực vươn lên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo theo năm và theo xã, bảng tổng hợp số liệu vay vốn tín dụng ưu đãi và số lượng thẻ BHYT cấp phát, giúp minh họa rõ nét hiệu quả và hạn chế của chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ giảm nghèo: Tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng quản lý, tuyên truyền và vận động người dân nhằm nâng cao hiệu quả triển khai chính sách trong vòng 1-2 năm tới, do UBND huyện phối hợp với các sở ngành thực hiện.

2. Mở rộng và đa dạng hóa các mô hình sinh kế bền vững: Hỗ trợ phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật, nghề truyền thống và dịch vụ phù hợp với điều kiện địa phương, nhằm tăng thu nhập và giảm rủi ro tái nghèo trong 3 năm tiếp theo, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân: Đẩy mạnh truyền thông về chính sách giảm nghèo, khuyến khích người nghèo tự lực vươn lên, giảm tư tưởng trông chờ, ỷ lại, thực hiện liên tục hàng năm, do Đài Truyền thanh huyện và các tổ chức chính trị - xã hội đảm nhiệm.

4. Củng cố hệ thống giám sát, đánh giá và điều chỉnh chính sách: Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc bình xét hộ nghèo, phân bổ nguồn lực và hiệu quả thực hiện chính sách, đảm bảo công khai minh bạch, tránh trục lợi chính sách, thực hiện định kỳ hàng năm, do Ban chỉ đạo giảm nghèo huyện và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng và hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững, từ đó xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành chính sách công, phát triển kinh tế xã hội: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo bền vững, phương pháp nghiên cứu và phân tích chính sách công.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực giảm nghèo: Tham khảo để thiết kế chương trình hỗ trợ phù hợp, đồng thời đánh giá tác động các dự án giảm nghèo tại địa phương.

4. Cộng đồng và người dân địa phương: Nâng cao nhận thức về chính sách giảm nghèo, khuyến khích sự tham gia tích cực trong các hoạt động phát triển sinh kế và tiếp cận dịch vụ xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách giảm nghèo bền vững là gì?
   Chính sách giảm nghèo bền vững là hệ thống các quyết định và chương trình của Nhà nước nhằm hỗ trợ người nghèo tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, tăng thu nhập và giảm nguy cơ tái nghèo lâu dài. Ví dụ, chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 tại huyện Chợ Mới.

2. Tiêu chí xác định hộ nghèo và cận nghèo như thế nào?
   Hộ nghèo được xác định dựa trên thu nhập bình quân đầu người/tháng dưới mức chuẩn nghèo và/hoặc thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản từ 3 chỉ số trở lên. Hộ cận nghèo có thu nhập trên chuẩn nghèo nhưng thiếu hụt dưới 3 chỉ số. Tiêu chí này được quy định tại Quyết định 59/2015/QĐ-TTg.

3. Các chính sách hỗ trợ nào được triển khai tại huyện Chợ Mới?
   Bao gồm chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ y tế (cấp thẻ BHYT), giáo dục (miễn giảm học phí), nhà ở, điện sinh hoạt, đào tạo nghề và giải quyết việc làm, cũng như các dự án phát triển sinh kế và truyền thông giảm nghèo.

4. Hiệu quả của chính sách tín dụng ưu đãi ra sao?
   Tín dụng ưu đãi đã giúp hơn 3.400 hộ vay vốn với tổng số tiền gần 60 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 1.600 lao động, góp phần nâng cao thu nhập và giảm tỷ lệ tái nghèo. Mô hình nuôi bò vỗ béo là minh chứng điển hình.

5. Những khó khăn trong thực hiện chính sách giảm nghèo tại địa phương là gì?
   Bao gồm sự phân bố không đồng đều về tỷ lệ hộ nghèo giữa các xã, hạn chế về nguồn lực tài chính, năng lực cán bộ thực thi, cũng như tư tưởng trông chờ, ỷ lại của một bộ phận người nghèo. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của chính sách.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang trong giai đoạn 2016-2020.
• Đã chỉ ra các thành tựu nổi bật như giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục và hỗ trợ sinh kế hiệu quả.
• Đồng thời nhận diện các hạn chế về phân phối nguồn lực, năng lực cán bộ và nhận thức của người dân.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách trong thời gian tới.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, tổ chức và cộng đồng tiếp tục phối hợp chặt chẽ để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ, mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác để so sánh và hoàn thiện chính sách.

Call-to-action: Các nhà quản lý và nghiên cứu chính sách công nên ứng dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo bền vững, đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng trong quá trình thực hiện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Các khái niệm liên quan đến giảm nghèo, chính sách giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm về nghèo Trên thế giới có rất nhiều quan điểm và khái niệm khác nhau về nghèo, tuy nó được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống nhưng đến nay vẫn chưa có một khái niệm hay định nghĩa nào hoàn chỉnh, thống nhất. Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”. Với khái niệm “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương hay tiêu chí của một quốc gia”, của Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc về châu Á và Thái Bình Dương SCAP mà khái niệm này của SCAP đã được sử dụng làm cơ sở tiếp cận và xây dựng chuẩn nghèo ở Việt Nam trong nhiều năm qua. Trên thực tế, do có sự tương quan khá chặt chẽ giữa mức thu nhập với mức độ tiêu dùng hay thỏa mãn những nhu cầu của con người; với xu hướng chung là mức thu nhập càng cao thì mức tiêu dùng càng cao và mức tiêu dùng này được hiểu là mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản càng cao, căn cứ mức 8 Luan van thu nhập những năm qua cũng như tình hình kinh tế xã hội, quan niệm về nghèo được xác định như sau: Nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo.

Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia. Người nghèo hoặc hộ nghèo là những người hoặc hộ có thu nhập (hoặc chi tiêu) bình quân đầu người thấp hơn chuẩn nghèo hoặc ngưỡng nghèo theo quy định. Trên thế giới đưa ra hai khái niệm nghèo tuyệt đối (hay nghèo cùng cực) và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối để chỉ những người, những hộ có mức thu nhập thấp hơn một chuẩn nghèo quy định được coi là mức thấp nhất.

Ngân hàng Thế giới đưa ra mức chuẩn nghèo tuyệt đối hiện nay là thu nhập bình quân đầu người dưới 2 USD/người/ngày (theo sức mua tương đương). Chuẩn nghèo tuyệt đối còn được gọi là nghèo về lương thực, thực phẩm và thường được xác định bằng giá trị của một rổ hàng lương thực - thực phẩm thiết yếu để đảm bảo khẩu phần ăn duy trì với nhiệt lượng tiêu dùng khoảng 2.100 kcal/người /ngày. Còn nghèo tương đối là việc cung cấp không được đầy đủ các nhu cầu về vật chất và phi vật chất cho những nhóm người nhất định trong xã hội so với mức độ sung túc của xã hội. Như vậy, nghèo tương đối không chỉ xác định về mức nhu cầu tối thiểu về lương thực, thực phẩm mà còn cả về mức chi tối thiểu cho các nhu cầu khác gồm nhà ở, quần áo, đồ dùng gia đình, học tập, văn hóa, giải trí, y tế, đi lại, thông tin liên lạc,.

Hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ mức chuẩn nghèo trở xuống. Tỷ lệ hộ nghèo là tỷ lệ (%) số hộ nghèo so với tổng số hộ hiện có. Tỷ lệ hộ nghèo có thể tính cho cả nước, theo khu vực (thành thị và 9 Luan van nông thôn), theo các vùng kinh tế và theo tỉnh, thành phố Như vậy, chuẩn nghèo có thể cũng có sự khác nhau giữa các nước, chuẩn nghèo cao hay thấp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể và thay đổi theo thời gian, không gian và trình độ phát triển của mỗi nước. Nghèo có thể được xem xét chia thành các mức khác nhau: Nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối.

Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng những nhu cầu tối thiểu của cuộc sống: ăn, mặc, ở, đi lại…Khái niệm này nhằm vào phúc lợi kinh tế tuyệt đối của người nghèo, được xếp theo cách tiếp cận “đáp ứng nhu cầu cơ bản tối thiểu” Nghèo tương đối: là sự thiếu hụt của một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng tại một thời điểm nhất định. Tiếp cận này cho thấy nghèo khổ là khái niệm thay đổi theo không gian và thời gian, tập trung vào phúc lợi của tỷ lệ số dân nghèo nhất, có tính đến mức phân bổ phúc lợi của toàn xã hội. Ở Việt Nam, qua nhiều thập niên cho thấy cách đo lường và đánh giá nghèo chủ yếu thông qua thu nhập. Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu duy trì cuộc sống ở một khu vực tại một thời điểm nhất định.

Nếu người có thu nhập thấp dưới mức chuẩn nghèo thì được đánh giá thuộc diện hộ nghèo. Đây là chuẩn nghèo đơn chiều do Chính phủ quy định. Tại kỳ họp lần thứ 7, Quốc hội khóa 13 để thực hiện được mục tiêu giảm nghèo hiệu quả và bền vững, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 76/2014/QH13 về việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020, tiếp tục xây dựng kế hoạch, đề xuất nội dung sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách về giảm nghèo theo hướng đa chiều, trong đó nêu rõ: “Xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu (thu nhập) và đáp ứng các dịch vụ xã hội cơ bản”. 10 Luan van Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập.

Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản (UN, 2012: 5). Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản (Oxfam và ActionAid, 2010: 11). Chỉ số nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Index) của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y-tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thước đo quan trọng nhằm bổ sung cho phương pháp đo lường nghèo truyền thống dựa trên thu nhập.

Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Khái niệm nghèo đa chiều được đề cập ở Việt Nam từ năm 2013. Đo lường nghèo đa chiều cần được áp dụng để dựng nên một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về thực trạng nghèo ở nước ta.

Hiện nay Bộ LĐ-TB&XH đang đề xuất xây dựng bộ tiêu chí nghèo đa chiều, đồng thời rà soát cơ chế, chính sách nhằm thực hiện giảm nghèo theo hướng đa chiều ở Việt Nam. Để xác định chuẩn nghèo căn cứ vào:chuẩn nghèo của Chính phủ do Bộ LĐ-TB&XH công bố và chuẩn nghèo của Tổng cục Thống kê và Ngân Hàng thế giới. Hiện nay, việc áp dụng chuẩn nghèo ở nước ta hiện nay chủ yếu do Bộ LĐ-TB&XH đưa ra. Chuẩn nghèo này được tính toán dựa vào nhu cầu chi 11 Luan van tiêu cơ bản của lương thực, thực phẩm (nhu cầu ăn hàng ngày) và nhu cầu chi tiêu phi lương thực, thực phẩm (mặc, nhà ở, y tế, giáo dục, văn hoá, đi lại, giao tiếp xã hội).

Tuy có nhiều quan niệm và định nghĩa về nghèo khác nhau nhưng về bản chất tiêu chí chung để xác định nghèo đó là mức thu nhập để thỏa mãn nhu cầu sống cơ bản của con người: ăn uống, học tập, khám chữa bệnh….gọi chung là dịch vụ xã hội. Và tác giả thống nhất với quan điểm mà Bộ LĐ- TB&XH đã công bố và sử dụng nó trong nội dung luận văn của mình: “Nghèo đói là tình trạng của một bộ phận dân cư chỉ có khả năng thoả mãn một phần các nhu cầu cơ bản của con người và có mức sống ngang bằng hoặc dưới mức sống tối thiểu của cộng đồng xét trên mọi phương diện”. Khái niệm về giảm nghèo Mục tiêu của nước ta luôn hướng đến là:“Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”, nhưng để đạt được điều đó thì đòi hỏi phải chú trọng đến công tác giảm nghèo, nhiệm vụ đặt ra đối với công tác giảm nghèo, nâng cao mức sống cho nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, nhằm tạo bước chuyển biến tăng nhanh thu nhập, cải thiện điều kiện sinh hoạt và chất lượng cuộc sống cho nhân dân. Giảm nghèo ở đây bao gồm cả xóa đói và giảm nghèo đồng thời khuyến khích làm giàu hợp pháp, giảm nghèo bền vững gắn với phát triển, tăng trưởng kinh tế, vì người nghèo, làm cho người nghèo được hưởng lợi càng nhiều từ kết quả tăng trưởng đó.

Giảm nghèo được xem là chủ trương, định hướng, mục tiêu cho sự phát triển của đất nước, một đất nước không thể phát triển khi người dân còn nghèo đói. Giảm nghèo không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước, Chính phủ hay bất cứ một bộ, ngành, cơ quan, tổ chức nào. Đó là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước và xã hội.