Thời gian và Ý định Tiếp tục Sử dụng Thương mại Di động: Vai trò của Rủi ro và An ninh

Chuyên khảo phân tích Luận văn time perspective and continuance intention to use mobile commerce the dual role of, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Nguyen Huu Khoi
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyen Dong Phong
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Business Administration
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Ý Định Tiếp Tục Sử Dụng Thương Mại Di Động: Vai Trò Của Rủi Ro Và An Ninh
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• DECLARATION OF AUTHENTICITY
• ACKNOWLEDGEMENTS
• TABLE OF CONTENT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Definition of key terms
• 1.2. Time perspective and consideration of future consequences
• 1.3. Justification for the current research
• 1.4. Research objectives and research questions
• 1.5. Research methodology and scope
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Mobile commerce and its advantages
• 2.2. Continuance intention to use mobile commerce
• 2.3. Previous studies on mobile commerce
• 2.4. Previous studies on mobile commerce context in a Vietnam context
• 2.5. Previous studies on mobile commerce in an international context
• 2.6. Individual difference variables in mobile commerce research and consideration of future consequences
• 2.7. Perceived risk and perceived security in mobile service adoption
• 2.8. Conclusion of the literature review
• 3. CHAPTER 3: HYPOTHESES DEVELOPMENT
• 3.1. Theoretical frameworks to connect consideration of future consequences, perceived risk and security and continuance intention to use mobile commerce
• 3.2. Regulatory focus theory
• 3.3. Regulatory fit theory
• 3.4. Research hypotheses and research model
• 3.5. Consideration of future consequences-Immediate versus consideration of future consequences-Future
• 3.6. Perceived risk vs security and continuance intention to adopt mobile commerce
• 3.7. The relationships between time perspective and perceived risk versus perceived security. The moderating effects of CFCs
• 3.8. Proposed research model and hypotheses
• 4. CHAPTER 4: RESEARCH METHODOLOGY
• 4.1. Cronbach’s Alpha testing results
• 4.2. The main study
• 4.3. Data analysis method
• 5. CHAPTER 5: RESULTS AND DISCUSSION
• 5.1. Validation of measures: reliability and validity
• 5.2. First-order and reflective – reflective second-order constructs
• 5.3. Reflective - formative second-order construct
• 5.4. Checking for common method bias
• 5.5. The strategy for testing the proposed moderating effects
• 5.6. Product indicator approach
• 5.7. Two-stage approach
• 5.8. Justification for selecting the two-stage approach
• 5.9. Testing hypotheses by applying PLS-SEM
• 5.10. Research model quality
• 5.11. The direct effects
• 5.12. The moderating effects
• 5.13. Testing for asymmetric impact
• 5.14. Post-hoc analysis
• 5.15. The summarization of hypothesis testing results
• 5.16. Hypothesis testing results summary
• 5.17. Limitations and future research
• List of author’s published papers
• ABSTRACT
• TÓM TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ý Định Tiếp Tục Sử Dụng M Commerce 55

Chương 1 giới thiệu tổng quan về nghiên cứu, trình bày bối cảnh và khoảng trống nghiên cứu liên quan đến ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động (m-commerce). Theo đó, các nghiên cứu trước đây thường thiếu sự kết hợp đồng thời giữa các yếu tố thúc đẩy và cản trở, ví dụ như rủi ro cảm nhận và an ninh cảm nhận, để có được bức tranh toàn diện hơn về cách các yếu tố đối lập này liên quan đến ý định tiếp tục sử dụng. Chương này cũng nhấn mạnh sự cần thiết nghiên cứu từ góc độ xem xét kết quả trong tương lai. Dựa trên khoảng trống này, chương trình bày mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp luận, phạm vi và đóng góp dự kiến cho cả học thuật và thực tiễn. Định nghĩa các thuật ngữ chính cũng được đưa ra, ví dụ thương mại di động được định nghĩa là thực hiện giao dịch trên thiết bị di động thông qua kết nối không dây.

1.1. Bối Cảnh Nghiên Cứu và Sự Phát Triển của Thương Mại Di Động

Sự phát triển của thương mại di động (m-commerce) được thúc đẩy bởi sự tiến bộ của thiết bị di động và công nghệ internet di động. Điều này dẫn đến sự gia tăng các ứng dụng di động và hoạt động kinh doanh trên thiết bị di động. M-commerce mang lại lợi ích như tính phổ biến, tiện lợi, khả năng truy cập và tính cá nhân hóa. Tuy nhiên, sự thành công của m-commerce phụ thuộc vào việc thu hút và giữ chân người dùng. Việc duy trì người dùng hiện tại trở nên quan trọng hơn so với việc chỉ tập trung vào thu hút người dùng mới.

1.2. Vai Trò của Xem Xét Kết Quả Trong Tương Lai CFC

Xem xét kết quả trong tương lai (CFC) là một yếu tố quan trọng trong việc giải thích hành vi của người tiêu dùng trực tuyến, đặc biệt là trong thương mại di động. CFC liên quan đến việc cá nhân cân nhắc đến những hậu quả tiềm ẩn từ các hành động hiện tại. Các nghiên cứu trước đây cho thấy CFC có liên quan đến các yếu tố như tập trung vào quy định và hành vi mua sắm trực tuyến. Do đó, CFC có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích hành vi mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng, bao gồm cả thương mại di động (m-commerce).

II. Thách Thức An Ninh Rủi Ro Trong Tiếp Tục Dùng M Commerce 59

Một trong những thách thức lớn nhất đối với thương mại di động (m-commerce) là vấn đề an ninh và rủi ro. Người tiêu dùng lo ngại về việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin và nguy cơ gian lận khi thực hiện giao dịch trực tuyến. Sự thiếu tin tưởng vào an ninh có thể dẫn đến việc giảm ý định tiếp tục sử dụng. Do đó, việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro cảm nhận và an ninh cảm nhận là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của thương mại di động (m-commerce). Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích vai trò kép của rủi ro và an ninh trong việc dự đoán ý định tiếp tục sử dụng.

2.1. Phân Loại Rủi Ro Trong Thương Mại Di Động Tài Chính Thời Gian Hiệu Suất

Rủi ro trong thương mại di động (m-commerce) có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau. Rủi ro tài chính liên quan đến khả năng mất tiền do gian lận hoặc lỗi giao dịch. Rủi ro thời gian liên quan đến sự bất tiện và lãng phí thời gian do các vấn đề kỹ thuật hoặc quy trình phức tạp. Rủi ro hiệu suất liên quan đến việc sản phẩm hoặc dịch vụ không đáp ứng được kỳ vọng. Việc hiểu rõ các loại rủi ro này giúp doanh nghiệp xây dựng các biện pháp giảm thiểu hiệu quả.

2.2. Tầm Quan Trọng của An Ninh Thông Tin và Bảo Vệ Dữ Liệu

An ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin của người tiêu dùng vào thương mại di động (m-commerce). Doanh nghiệp cần đầu tư vào các giải pháp an ninh mạnh mẽ để bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin giao dịch của khách hàng. Điều này bao gồm việc sử dụng các giao thức mã hóa, hệ thống xác thực đa yếu tố và các biện pháp phòng ngừa tấn công mạng. Việc tuân thủ các quy định về quyền riêng tư và an toàn thông tin cũng rất quan trọng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Rủi Ro An Ninh PLS SEM 60

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng dựa trên khảo sát tự quản lý. Dữ liệu được thu thập từ 441 người tiêu dùng Việt Nam. Phương pháp Mô hình hóa phương trình cấu trúc (PLS-SEM) được sử dụng để kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa CFC, rủi ro cảm nhận, an ninh cảm nhận và ý định tiếp tục sử dụng. Phương pháp này cho phép phân tích các mối quan hệ phức tạp giữa các biến số và đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố. Thử nghiệm Cronbach’s Alpha cũng được thực hiện để đánh giá độ tin cậy của các thang đo. Việc chọn Việt Nam làm bối cảnh nghiên cứu là phù hợp, vì thương mại di động đang phát triển mạnh mẽ tại thị trường này.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Khảo Sát Mẫu Nghiên Cứu và Đặc Điểm

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát trực tuyến với một mẫu gồm 441 người tiêu dùng Việt Nam. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn để đảm bảo tính đại diện cho người dùng thương mại di động tại Việt Nam. Khảo sát bao gồm các câu hỏi về đặc điểm nhân khẩu học, hành vi sử dụng thương mại di động, CFC, rủi ro cảm nhận, an ninh cảm nhận và ý định tiếp tục sử dụng.

3.2. Phân Tích PLS SEM Đánh Giá Độ Tin Cậy và Giá Trị

Phân tích PLS-SEM được sử dụng để đánh giá độ tin cậy và giá trị của các thang đo, cũng như để kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa các biến số. Các chỉ số như Cronbach's Alpha, Composite Reliability và Average Variance Extracted (AVE) được sử dụng để đánh giá độ tin cậy của các thang đo. Các chỉ số như Fornell-Larcker và Heterotrait-Monotrait ratio (HTMT) được sử dụng để đánh giá giá trị phân biệt.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động của CFC và Rủi Ro An Ninh 58

Kết quả nghiên cứu cho thấy CFC-Immediate và CFC-Future đều có vai trò quan trọng trong việc giải thích ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động (m-commerce). Tuy nhiên, vai trò của chúng khác nhau do tác động bất đối xứng lên rủi ro cảm nhận và an ninh cảm nhận. CFC-Immediate có tác động lớn hơn đến rủi ro cảm nhận, trong khi CFC-Future có tác động lớn hơn đến an ninh cảm nhận. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng CFC-Immediate và CFC-Future có vai trò điều tiết trong mối quan hệ giữa rủi ro, an ninh và ý định tiếp tục sử dụng.

4.1. Ảnh Hưởng Trực Tiếp của CFC đến Rủi Ro và An Ninh Cảm Nhận

CFC-Immediate và CFC-Future ảnh hưởng trực tiếp đến rủi ro cảm nhận và an ninh cảm nhận. Những người tập trung vào hậu quả ngay lập tức (CFC-Immediate) có xu hướng cảm nhận rủi ro cao hơn và an ninh thấp hơn. Ngược lại, những người tập trung vào hậu quả trong tương lai (CFC-Future) có xu hướng cảm nhận an ninh cao hơn và rủi ro thấp hơn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hiểu rõ tâm lý người dùng khi thiết kế các chiến lược thương mại di động.

4.2. Vai Trò Điều Tiết của CFC trong Mối Quan Hệ Rủi Ro An Ninh Ý Định

CFC-Immediate và CFC-Future đóng vai trò điều tiết trong mối quan hệ giữa rủi ro, an ninh và ý định tiếp tục sử dụng. Mối quan hệ giữa rủi ro và ý định tiếp tục sử dụng mạnh hơn đối với những người có CFC-Immediate cao. Mối quan hệ giữa an ninh và ý định tiếp tục sử dụng mạnh hơn đối với những người có CFC-Future cao. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá nhân hóa trải nghiệm thương mại di động dựa trên đặc điểm CFC của người dùng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Tăng Cường An Ninh và Giảm Rủi Ro M Commerce 60

Nghiên cứu này cung cấp những ứng dụng thực tiễn quan trọng cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại di động (m-commerce). Doanh nghiệp nên tập trung vào việc tăng cường an ninh và giảm thiểu rủi ro để thúc đẩy ý định tiếp tục sử dụng. Điều này bao gồm việc sử dụng các biện pháp bảo mật mạnh mẽ, cung cấp thông tin minh bạch về quyền riêng tư và xây dựng lòng tin với khách hàng. Ngoài ra, doanh nghiệp nên điều chỉnh chiến lược marketing và trải nghiệm người dùng dựa trên đặc điểm CFC của từng phân khúc khách hàng.

5.1. Biện Pháp Tăng Cường Bảo Mật và Xây Dựng Niềm Tin Khách Hàng

Để tăng cường bảo mật và xây dựng niềm tin của khách hàng, doanh nghiệp cần triển khai các biện pháp như xác thực hai yếu tố, mã hóa dữ liệu, và giám sát giao dịch. Cung cấp thông tin rõ ràng về chính sách bảo mật và quyền riêng tư cũng rất quan trọng. Thể hiện cam kết an toàn thông tin và phản hồi nhanh chóng các khiếu nại của khách hàng giúp xây dựng lòng tin.

5.2. Cá Nhân Hóa Trải Nghiệm Dựa Trên CFC của Người Dùng

Việc cá nhân hóa trải nghiệm dựa trên CFC của người dùng có thể tăng cường ý định tiếp tục sử dụng. Đối với người dùng có CFC-Immediate cao, doanh nghiệp nên tập trung vào việc giảm thiểu rủi ro bằng cách cung cấp các chính sách hoàn trả linh hoạt và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Đối với người dùng có CFC-Future cao, doanh nghiệp nên nhấn mạnh vào các lợi ích lâu dài và an ninh của việc sử dụng thương mại di động.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai về M Commerce 55

Nghiên cứu này đã làm sáng tỏ vai trò của CFC, rủi ro cảm nhận và an ninh cảm nhận trong việc dự đoán ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động (m-commerce). Kết quả nghiên cứu cung cấp những hiểu biết sâu sắc về tâm lý người dùng và giúp doanh nghiệp xây dựng các chiến lược hiệu quả hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra một số hướng nghiên cứu tương lai, chẳng hạn như khám phá vai trò của các yếu tố văn hóa và xã hội trong việc ảnh hưởng đến ý định tiếp tục sử dụng. Đồng thời, cần có những nghiên cứu sâu hơn về tác động của trải nghiệm người dùng và lòng trung thành đến thương mại di động.

6.1. Hạn Chế Nghiên Cứu và Đề Xuất Nghiên Cứu Mở Rộng

Nghiên cứu này có một số hạn chế, chẳng hạn như mẫu nghiên cứu chỉ tập trung vào người tiêu dùng Việt Nam. Các nghiên cứu tương lai nên mở rộng mẫu nghiên cứu sang các quốc gia khác để đảm bảo tính tổng quát của kết quả. Ngoài ra, nghiên cứu có thể được mở rộng để khám phá vai trò của các yếu tố khác như ảnh hưởng xã hội và giá trị cảm nhận.

6.2. Tương Lai của Thương Mại Di Động Xu Hướng và Thách Thức

Tương lai của thương mại di động (m-commerce) hứa hẹn nhiều tiềm năng phát triển. Các xu hướng như thanh toán di động, mua sắm trực tuyến trên thiết bị di động và ứng dụng di động sẽ tiếp tục định hình ngành công nghiệp. Tuy nhiên, thương mại di động cũng đối mặt với những thách thức như an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sự cạnh tranh gay gắt. Doanh nghiệp cần liên tục đổi mới và thích nghi để thành công trong thị trường thương mại di động đầy biến động.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự bùng nổ của thiết bị thông minh và hạ tầng mạng viễn thông không dây (3G, 4G, 5G) đã định hình lại căn bản phương thức giao dịch kinh tế, đưa thương mại di động (Mobile Commerce - MC) trở thành một kênh thương mại độc lập mang tính chiến lược. Tuy nhiên, bối cảnh kinh doanh số hiện đại chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt giữa thương mại di động với thương mại điện tử truyền thống (Electronic Commerce), thương mại mạng xã hội (Social Commerce) và thương mại Facebook (Facebook Commerce). Trong môi trường này, việc thu hút khách hàng mới không còn là điều kiện đủ để đảm bảo lợi nhuận bền vững; duy trì và thúc đẩy ý định tiếp tục sử dụng (Continuance Intention) của người tiêu dùng mới là bài toán sinh tồn của các doanh nghiệp số (Bhattacherjee, 2001a; Zhou, 2014).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi mà luận án tập trung giải quyết xuất phát từ ba hạn chế lớn trong y văn quốc tế và thực tiễn:

1. Đa số các nghiên cứu về chấp nhận công nghệ thường tập trung vào giai đoạn chấp nhận ban đầu (Initial Adoption) bằng các mô hình kinh điển như TAM (Davis, 1989), TPB (Ajzen, 1991), UTAUT (Venkatesh et al., 2003) mà xem nhẹ giai đoạn sau chấp nhận (Post-adoption) trong bối cảnh thương mại di động (Shao et al., 2019; Yuan et al., 2014).
2. Các nghiên cứu hiện hữu thường phân tích đơn lẻ các yếu tố thúc đẩy (Promotion Factors như Perceived Security, Perceived Usefulness) hoặc các yếu tố cản trở (Barrier Factors như Perceived Risk, Cost) (Chong, 2015; Zhou, 2014). Chưa có công trình nào tích hợp đồng thời Rủi ro cảm nhận (Perceived Risk) và An toàn cảm nhận (Perceived Security) như hai cấu trúc nhận thức đối lập trong một mô hình đánh đổi (Trade-off Model) toàn diện.
3. Y văn quản trị và tiếp thị số hầu như bỏ qua vai trò của các đặc tính tâm lý cá nhân sâu sắc, cụ thể là Định hướng thời gian (Time Perspective) thông qua cấu trúc Xem xét hệ quả tương lai (Consideration of Future Consequences - CFC) vốn có hai chiều kích độc lập: Xem xét hệ quả trước mắt (CFC-Immediate) và Xem xét hệ quả tương lai (CFC-Future) (Joireman et al., 2012; Strathman et al., 1994).

Để lấp đầy khoảng trống này, luận án xây dựng 4 câu hỏi nghiên cứu (RQ) và hệ thống giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Cơ chế tác động trực tiếp và đồng thời của CFC-Immediate và CFC-Future lên ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động diễn ra như thế nào?
• RQ2: Rủi ro cảm nhận và An toàn cảm nhận đồng thời tác động như thế nào lên ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động?
• RQ3: CFC-Immediate và CFC-Future tác động bất đối xứng (Asymmetric Impact) như thế nào lên Rủi ro cảm nhận và An toàn cảm nhận?
• RQ4: CFC-Immediate và CFC-Future điều tiết (Moderate) các mối quan hệ giữa Rủi ro cảm nhận, An toàn cảm nhận và Ý định tiếp tục sử dụng như thế nào?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp đột phá giữa Thuyết Tiêu điểm Điều chỉnh (Regulatory Focus Theory - Higgins, 1997), Thuyết Điều chỉnh Phù hợp (Regulatory Fit Theory - Higgins et al., 2001) và Thuyết Xem xét Hệ quả Tương lai (Strathman et al., 1994; Joireman et al., 2008, 2012). Luận án được thực hiện trên mẫu khảo sát thực nghiệm gồm 441 người tiêu dùng đang sử dụng dịch vụ di động của 3 nhà mạng viễn thông lớn nhất Việt Nam (VNPT, Mobifone, Viettel), xử lý dữ liệu thông qua mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) trên phần mềm SmartPLS 3. Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học đột phá khi làm sáng tỏ sự bất đối xứng và cơ chế tương tác tâm lý tinh vi điều khiển quyết định gắn bó của người dùng số.

Literature Review và Positioning

Y văn về hành vi người tiêu dùng trong thương mại điện tử và dịch vụ di động ghi nhận sự phát triển qua nhiều giai đoạn lý thuyết. Dòng nghiên cứu khởi nguồn từ Thuyết Hành động Hợp lý (Theory of Reasoned Action - TRA; Fishbein & Ajzen, 1977; Ajzen & Fishbein, 1980) và Thuyết Hành vi Hoạch định (Theory of Planned Behavior - TPB; Ajzen, 1991) đã đặt nền móng cho việc phân tích thái độ, chuẩn chủ quan và kiểm soát hành vi cảm nhận. Tiếp đó, Mô hình Chấp nhận Công nghệ (Technology Acceptance Model - TAM; Davis, 1989), Thuyết Khuếch tán Đổi mới (Innovation Diffusion Theory - IDT; Rogers, 1995), Mô hình Thành công Hệ thống Thông tin (Information Systems Success - MISS; DeLone & McLean, 1992, 2003) và Thuyết Thống nhất về Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ (UTAUT/UTAUT2; Venkatesh et al., 2003, 2012) liên tục được vận dụng để dự báo sự chấp nhận hệ thống.

Tuy nhiên, trong y văn tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc về động lực duy trì dịch vụ số:

1. Trường phái Định hướng Lợi ích (Utility-driven Stream): Đại diện bởi Chong (2015) và Venkatesh et al. (2012), cho rằng giá trị thực dụng, sự hữu ích cảm nhận và tính dễ sử dụng là động lực quyết định lòng trung thành và hành vi tiếp tục giao dịch.
2. Trường phái Định hướng Rủi ro và Rào cản (Risk-barrier Stream): Đại diện bởi Featherman & Pavlou (2003) và Luo et al. (2010), khẳng định trong môi trường trực tuyến đầy rẫy bất định và hiểm họa an ninh mạng, sự e ngại rủi ro và nhận thức về sự mất an toàn mới là yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất làm suy giảm ý định sử dụng.

Tại thị trường Việt Nam, các nghiên cứu của Phong et al. (2018), Khoi et al. (2018), Nguyễn Hữu Khôi (2019), Choi & Mai (2018), và Phuong et al. (2018) đã bắt đầu tiếp cận các chiều kích giá trị cảm nhận, chất lượng dịch vụ và rủi ro. Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu dừng lại ở việc xem xét rủi ro như một biến đơn hướng hoặc chưa đặt nó trong mối tương quan song hành với an toàn cảm nhận. Theo Báo cáo của Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM, 2018, 2019), tỷ lệ doanh nghiệp có website phiên bản di động chỉ đạt 17% và ứng dụng bán hàng di động chỉ chiếm 14%, trong khi rào cản lớn nhất đối với người tiêu dùng chính là sự thiếu hụt niềm tin và nỗi lo sợ rủi ro giao dịch trực tuyến (như sai lệch hàng hóa, chính sách đổi trả phức tạp, nguy cơ rò rỉ dữ liệu thẻ thanh toán).

Luận án này định vị tại giao điểm học thuật giữa Tâm lý học Hành vi (Behavioral Psychology) và Hệ thống Thông tin Quản lý (Management Information Systems). Nghiên cứu mở rộng công trình tiên phong của Joireman et al. (2012) tại Mỹ và Olsen & Tuu (2017b) tại Na Uy/Việt Nam (vốn nghiên cứu CFC trong lĩnh vực sức khỏe và thực phẩm) sang miền nghiên cứu hoàn toàn mới: thương mại di động. So với nghiên cứu của Slade et al. (2015) tại Vương quốc Anh về thanh toán di động hay Hartono et al. (2014) tại Hoa Kỳ về an toàn thương mại điện tử, luận án tiến xa hơn bằng cách chứng minh rằng nhận thức rủi ro và an toàn không triệt tiêu lẫn nhau mà cùng tồn tại, chịu sự điều biến bởi định hướng thời gian của từng cá nhân.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến lý thuyết đáng kể thông qua việc mở rộng và kết nối các lý thuyết nền tảng:

• Mở rộng Thuyết Tiêu điểm Điều chỉnh (Higgins, 1997): Luận án chứng minh rằng tiêu điểm điều chỉnh không chỉ là một trạng thái tâm lý nhất thời mà gắn chặt với xu hướng định hướng thời gian nội tại của cá nhân. Cá nhân có xu hướng CFC-Immediate thể hiện sự tương đồng sâu sắc với Tiêu điểm Phòng ngừa (Prevention Focus), tức tập trung vào việc tránh tổn thất, né tránh sai sót và phản ứng nhạy cảm với các mối đe dọa trước mắt. Ngược lại, cá nhân có xu hướng CFC-Future đồng nhất với Tiêu điểm Khuyến khích (Promotion Focus), hướng đến sự phát triển, tối ưu hóa lợi ích dài hạn và tìm kiếm sự bảo đảm an toàn bền vững.
• Chứng minh cơ chế Thuyết Điều chỉnh Phù hợp (Higgins et al., 2001): Khi có sự tương thích (Fit) giữa định hướng thời gian và bản chất của nhận thức (CFC-Immediate tương thích với Perceived Risk; CFC-Future tương thích với Perceived Security), cảm nhận của người tiêu dùng về giá trị hoặc rào cản sẽ được khuếch đại, trực tiếp định hình cường độ của ý định tiếp tục sử dụng m-commerce.
• Tái định hình cấu trúc Xem xét Hệ quả Tương lai (Joireman et al., 2008, 2012): Thay vì xử lý CFC như một biến đơn chiều liên tục từ ngắn hạn đến dài hạn theo thang đo gốc của Strathman et al. (1994), luận án khẳng định và kiểm chứng thực nghiệm tính độc lập trực giao của hai cấu trúc bậc một: CFC-Immediate và CFC-Future trong bối cảnh hành vi tiêu dùng số.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết vững chắc:

1. Lý thuyết Xem xét Hệ quả Tương lai (CFC Theory): Đại diện cho thuộc tính tâm lý khác biệt cá nhân (Individual Differences). Cụ thể, trích dẫn định nghĩa nền tảng: "An individual differences characteristic reflecting the extent to which people consider the potential distant outcomes of their current behaviors and are influenced by those potential outcomes" (Strathman, Gleicher, Boninger & Edwards, 1994).
2. Lý thuyết Đánh đổi Nhận thức Rủi ro - An toàn (Dual Risk-Security Framework): Tích hợp Rủi ro cảm nhận - "potential negative outcomes or losses of a decision to use mobile commerce" (Featherman & Pavlou, 2003; Luo et al., 2010) và An toàn cảm nhận - "positive results of safety process and store transaction information in relation to using mobile commerce" (Hartono et al., 2014, p. 12; Kim et al., 2010b).
3. Cấu trúc đo lường bậc cao (Higher-Order Constructs Modeling):
   • Rủi ro cảm nhận (Perceived Risk): Được mô hình hóa dưới dạng cấu trúc bậc hai phản chiếu - phản chiếu (Reflective - Reflective Second-Order Construct) bao gồm các chiều kích rủi ro tài chính, rủi ro chức năng, rủi ro thời gian, rủi ro bảo mật và rủi ro tâm lý (Park & Tussyadiah, 2016).
   • An toàn cảm nhận (Perceived Security): Được cấu trúc hóa đột phá dưới dạng cấu trúc bậc hai phản chiếu - hình thành (Reflective - Formative Second-Order Construct) dựa trên cơ chế đảm bảo kỹ thuật, chính sách bảo mật và uy tín quy trình (Hartono et al., 2014).

Điều kiện biên (Boundary Conditions) của mô hình được xác lập rõ: Áp dụng cho các dịch vụ số tự phục vụ (Self-Service Technologies) có phát sinh giao dịch tài chính và trao đổi dữ liệu cá nhân, nơi người dùng đã tích lũy kinh nghiệm sử dụng thực tế và đối diện trực tiếp với sự đánh đổi giữa tiện ích tương lai và tổn thất tức thì.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ chặt chẽ triết lý nghiên cứu thực chứng (Positivism) với lập trường tri thức luận khách quan (Objectivist Epistemology), giả định rằng hành vi và nhận thức của người tiêu dùng có thể được đo lường, lượng hóa và khái quát hóa thông qua các mô hình cấu trúc toán học.

Thiết kế nghiên cứu kết hợp hai giai đoạn tuần tự (Sequential Two-Phase Design):

1. Nghiên cứu sơ bộ (Pilot Study): Thực hiện trên mẫu khảo sát nhằm đánh giá độ chuẩn xác về mặt ngôn ngữ học thuật, tính tường minh của bảng hỏi và kiểm định sơ bộ độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha.
2. Nghiên cứu chính thức (Main Study): Thu thập dữ liệu diện rộng để kiểm định mô hình đo lường (Measurement Model) và mô hình cấu trúc (Structural Model).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu được thực hiện nghiêm ngặt với các tiêu chí bao hàm (Inclusion Criteria) cụ thể:

• Đối tượng khảo sát bắt buộc phải sở hữu điện thoại thông minh (Smartphone).
• Sử dụng thuê bao dữ liệu di động không dây (3G/4G/5G) từ 3 nhà mạng viễn thông lớn tại Việt Nam: VNPT, Mobifone, Viettel.
• Bắt buộc phải vượt qua câu hỏi sàng lọc (Screening Question): Đã từng thực hiện giao dịch mua sắm/thanh toán trên nền tảng thương mại di động ít nhất 1 lần trong 3 tháng gần nhất.

Quy trình thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi tự quản lý (Self-administered Survey), thời gian hoàn thành trung bình từ 10 đến 20 phút. Để triệt tiêu sai lệch phương pháp chung (Common Method Bias - CMB), tác giả áp dụng cả biện pháp kiểm soát thủ tục (Procedural Remedies) trong thiết kế bảng hỏi và kiểm tra thống kê toàn diện thông qua hệ số phương sai phóng đại đa cộng tuyến toàn phần (Full Collinearity Variance Inflation Factor - VIF).

Độ giá trị và độ tin cậy của thang đo được đánh giá đa tầng:

• Hệ số tin cậy nhất quán nội tại: Cronbach's Alpha và Độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR) đều vượt ngưỡng khắt khe 0.70 (Bảng 5-1).
• Giá trị hội tụ (Convergent Validity): Hệ số tải nhân tố (Factor Loadings) > 0.70 và Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE) > 0.50 (Bảng 5-2).
• Giá trị phân biệt (Discriminant Validity): Được xác nhận đồng thời qua Tiêu chí Fornell-Larcker và Tỷ số Đa đặc tính - Đơn đặc tính (Heterotrait-Monotrait Ratio - HTMT) với tất cả các giá trị đều dưới ngưỡng giới hạn 0.85 (Bảng 5-3).

Data và phân tích

Mẫu dữ liệu hợp lệ chính thức đạt N = 441 người tiêu dùng Việt Nam, đảm bảo kích thước mẫu vượt xa quy tắc kinh nghiệm "10 lần số đường dẫn" và đáp ứng trọn vẹn yêu cầu phân tích thống kê công suất cao (Power Analysis).

Kỹ thuật phân tích dữ liệu nâng cao được triển khai:

• PLS-SEM với phần mềm SmartPLS 3: Được lựa chọn nhờ khả năng xử lý xuất sắc các mô hình phức tạp có chứa đồng thời cấu trúc bậc cao (Higher-Order Constructs), cấu trúc hình thành (Formative Constructs) và các tác động điều tiết liên tục.
• Phương pháp tiếp cận hai giai đoạn (Two-Stage Approach): Được ứng dụng để ước lượng các cấu trúc bậc cao và kiểm định tác động điều tiết nhằm hạn chế tối đa độ chệch tham số so với phương pháp chỉ báo tích (Product Indicator Approach).
• Kiểm định tác động bất đối xứng (Asymmetric Impact Testing) và Phân tích phương sai (ANOVA) được thực hiện ở phân tích sâu sau kiểm định (Post-hoc Analysis) để khẳng định tính vững (Robustness) của các phát hiện thực nghiệm (Bảng 5-7, 5-8).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc PLS-SEM trên mẫu 441 người tiêu dùng mang lại những phát hiện có ý nghĩa khoa học sâu sắc:

1. Sự chi phối của Định hướng thời gian lên Ý định tiếp tục sử dụng: Cả CFC-Immediate và CFC-Future đều có tác động trực tiếp có ý nghĩa thống kê đến Ý định tiếp tục sử dụng m-commerce ($p < 0.01$). Trong đó, CFC-Future thúc đẩy mạnh mẽ ý định tiếp tục sử dụng, trong khi CFC-Immediate tạo ra lực cản đáng kể.
2. Cơ chế đánh đổi song song giữa Rủi ro và An toàn: Rủi ro cảm nhận tác động tiêu cực mạnh mẽ đến Ý định tiếp tục sử dụng ($\beta < 0, p < 0.001$), trong khi An toàn cảm nhận đóng vai trò là động lực thúc đẩy tích cực cốt lõi ($\beta > 0, p < 0.001$).
3. Tác động bất đối xứng đột phá (Breakthrough Asymmetric Effects): Luận án chứng minh thực nghiệm rằng CFC-Immediate có tác động thúc đẩy mãnh liệt lên Rủi ro cảm nhận lớn hơn rất nhiều so với tác động làm suy giảm An toàn cảm nhận. Ngược lại, CFC-Future có tác động thúc đẩy mạnh mẽ lên An toàn cảm nhận vượt trội so với tác động làm suy giảm Rủi ro cảm nhận.
4. Hiệu ứng điều tiết phù hợp (Moderating Regulatory Fit):
   • CFC-Future đóng vai trò như một "vùng đệm tâm lý" (Buffer), làm suy yếu đáng kể tác động tiêu cực của Rủi ro cảm nhận lên Ý định tiếp tục sử dụng.
   • CFC-Immediate hoạt động như một "chất khuếch đại rào cản", làm gia tăng độ nhạy cảm tiêu cực của người dùng đối với Rủi ro cảm nhận, khiến ý định rời bỏ nền tảng diễn ra nhanh hơn khi rủi ro xuất hiện.

                                                                       sử dụng M-Commerce]

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Công trình đã bắc nhịp cầu hoàn hảo giữa lý thuyết tâm lý học nhận thức thời gian và y văn hệ thống thông tin. Kết quả nghiên cứu chứng minh tính hợp lệ của việc phân rã thang đo CFC thành hai chiều kích độc lập trong môi trường số, đồng thời xác lập mô hình đo lường đa chiều cho Perceived Security (Formative) và Perceived Risk (Reflective).
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp chuẩn mực thực hành phân tích mô hình bậc cao kết hợp điều tiết trên PLS-SEM bằng phương pháp Two-Stage Approach, có thể chuyển giao và ứng dụng cho các nghiên cứu hành vi người dùng trong công nghệ tài chính (Fintech), thương mại AI (AI-Commerce) và chăm sóc sức khỏe số (Digital Health).
• Hàm ý thực tiễn quản trị:
  • Chiến lược phân khúc khách hàng theo định hướng thời gian: Doanh nghiệp cần phân loại tập khách hàng dựa trên hành vi giao dịch (người dùng săn ưu đãi ngắn hạn vs. người dùng tích lũy giá trị thành viên dài hạn).
  • Cá nhân hóa thông điệp tiếp thị (Regulatory Framing): Với nhóm khách hàng có xu hướng CFC-Immediate cao, giao diện ứng dụng cần tối giản hóa các bước kiểm tra, cam kết bồi hoàn tức thì, bảo chứng giao hàng và thanh toán khi nhận hàng (COD) minh bạch để triệt tiêu nỗi sợ rủi ro. Với nhóm CFC-Future, cần làm nổi bật các chứng chỉ an toàn thanh toán chuẩn quốc tế (PCI-DSS, xác thực sinh trắc học 2 lớp), bảo mật dữ liệu đám mây và chương trình tích điểm trung hạn.
• Hàm ý chính sách kinh tế số: Các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Cục An toàn Thông tin) cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về chuẩn an toàn cho ứng dụng di động, quy chuẩn hóa quy trình giải quyết khiếu nại trực tuyến nhằm xây dựng "Hạ tầng niềm tin số" cho nền kinh tế.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn nghiên cứu:

1. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional Design): Dữ liệu được thu thập tại một thời điểm duy nhất, do đó khả năng phản ánh sự biến đổi nhận thức và hành vi của người tiêu dùng theo thời gian thực còn hạn chế.
2. Đo lường ý định hành vi thay vì hành vi thực tế: Nghiên cứu tập trung vào Ý định tiếp tục sử dụng (Continuance Intention) thông qua tự báo cáo (Self-reported Data), có thể tồn tại khoảng cách giữa ý định và hành vi sử dụng thực tế (Actual Usage Behavior).
3. Phạm vi không gian đơn quốc gia: Dữ liệu chỉ thu thập tại thị trường Việt Nam, điều này đòi hỏi sự cẩn trọng nhất định khi tổng quát hóa sang các nền kinh tế phát triển với nền tảng văn hóa và hạ tầng công nghệ khác biệt.
4. Mô hình định hướng thời gian chỉ tập trung vào hiện tại và tương lai: Thang đo CFC tập trung vào Immediate và Future, chưa bao quát các chiều kích quá khứ (Past-Positive, Past-Negative) theo Thuyết Định hướng Thời gian toàn diện của Zimbardo (ZTPI).

Từ các hạn chế trên, chương trình nghị sự nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra các hướng đi:

• Triển khai nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Studies) hoặc nghiên cứu nhật ký hành vi (Diary Studies) để theo dõi sự chuyển dịch của nhận thức rủi ro/an toàn qua các chu kỳ giao dịch.
• Kết hợp dữ liệu log hệ thống (Actual Transaction Log Data) với kỹ thuật phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics) để đo lường hành vi thực tế.
• Mở rộng kiểm định đa quốc gia (Cross-national Studies) so sánh giữa các nước Đông Nam Á (ASEAN).
• Tích hợp các công cụ khoa học thần kinh thông tin (NeuroIS) như đo điện não (EEG) hoặc theo dõi chuyển động mắt (Eye-tracking) để đo lường phản ứng tức thì của não bộ đối với các tín hiệu an ninh/rủi ro trên giao diện di động.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình tạo tiền đề trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh và học giả trong lĩnh vực Marketing, MIS và Quản trị Kinh doanh. Mô hình đánh đổi CFC - Risk - Security dự kiến trở thành một khung tham chiếu tiêu chuẩn cho các nghiên cứu tiếp nối về hành vi số tại thị trường mới nổi.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp số: Cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác giúp các sàn thương mại điện tử lớn tại Việt Nam (Shopee, Lazada, Tiki) và các đơn vị cung cấp ví điện tử (MoMo, ZaloPay, VNPay) tái cấu trúc trải nghiệm người dùng (UI/UX Design), giảm tỷ lệ khách hàng rời bỏ (Churn Rate) và nâng cao tỷ lệ giữ chân khách hàng dài hạn.
• Định hình chính sách công: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng cho các nhà hoạch định chính sách thuộc Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM) và Bộ Thông tin & Truyền thông trong việc xây dựng các bộ tiêu chuẩn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một mô hình nghiên cứu mẫu mực, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tâm lý học hành vi và hệ thống thông tin, được hỗ trợ bởi quy trình phân tích PLS-SEM bậc cao chặt chẽ.
• Giám đốc Tiếp thị (CMO) và Chuyên gia Tăng trưởng (Growth Hackers): Nắm vững cơ chế kích hoạt tâm lý theo định hướng thời gian để thiết kế chiến dịch tiếp thị cá nhân hóa và tối ưu hóa chi phí thu hút/giữ chân khách hàng.
• Kỹ sư Trải nghiệm Người dùng (UX/UI Designers) và Quản lý Sản phẩm (Product Managers): Thấu hiểu cách thức cấu trúc thông tin an toàn/rủi ro trên giao diện màn hình nhỏ của thiết bị di động để tối ưu hóa sự an tâm của người dùng.
• Nhà hoạch định Chính sách: Có thêm cơ sở dữ liệu thực nghiệm phục vụ việc xây dựng quy chuẩn an toàn thanh toán di động quốc gia.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc tích hợp thành công cấu trúc hai chiều kích độc lập của Xem xét hệ quả tương lai (CFC-Immediate và CFC-Future) vào Thuyết Tiêu điểm Điều chỉnh (Regulatory Focus Theory - Higgins, 1997) và Thuyết Điều chỉnh Phù hợp (Regulatory Fit Theory - Higgins et al., 2001) để giải thích cơ chế đánh đổi song song giữa Rủi ro cảm nhận và An toàn cảm nhận trong việc hình thành Ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào?

So với các nghiên cứu trước đây (như Chong, 2015 chỉ dùng cấu trúc bậc một tuyến tính; Phong et al., 2018 chỉ xử lý rủi ro đơn hướng), luận án đã:

• Cấu trúc hóa Rủi ro cảm nhận thành mô hình bậc hai phản chiếu - phản chiếu (Reflective-Reflective) đa chiều.
• Cấu trúc hóa An toàn cảm nhận thành mô hình bậc hai phản chiếu - hình thành (Reflective-Formative) phức hợp theo chuẩn Hartono et al. (2014).
• Ứng dụng kỹ thuật Two-Stage Approach trên PLS-SEM (SmartPLS 3) để ước lượng đồng thời tác động điều tiết liên tục và tác động bất đối xứng mà không làm sai lệch hệ số ước lượng.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu hỗ trợ là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là tính bất đối xứng hoàn toàn trong cơ chế tác động: CFC-Immediate không chỉ làm gia tăng nhận thức rủi ro mà còn triệt tiêu nghiêm trọng hiệu lực thúc đẩy của An toàn cảm nhận đối với ý định tiếp tục sử dụng. Người tiêu dùng có thiên hướng ngắn hạn phản ứng cực kỳ gay gắt với các nguy cơ rủi ro nhỏ, khiến cho các chính sách an toàn kỹ thuật số trở nên kém hiệu quả nếu không đi kèm các cam kết bồi hoàn hữu hình ngay lập tức. Bằng chứng được xác nhận thông qua kiểm định tương quan bất đối xứng với mức ý nghĩa $p < 0.01$ trên mẫu 441 người dùng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ thang đo chuẩn hóa (Bảng 4-1, 4-3), tiêu chí chọn mẫu cụ thể (khách hàng sử dụng smartphone có 3G/4G của VNPT, Mobifone, Viettel), quy trình xử lý phương sai chung (CMB), các ngưỡng kiểm định giá trị hội tụ/phân biệt (Fornell-Larcker, HTMT), và quy trình phân tích PLS-SEM hai giai đoạn từng bước.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghị sự 10 năm tập trung vào 3 trụ cột:

• Giai đoạn 1 (1-3 năm): Mở rộng mô hình nghiên cứu dọc kết hợp dữ liệu nhật ký giao dịch thực tế trên các nền tảng thương mại di động thế hệ mới.
• Giai đoạn 2 (4-6 năm): Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Cross-cultural/Cross-national) tại các thị trường mới nổi khu vực châu Á.
• Giai đoạn 3 (7-10 năm): Ứng dụng công nghệ thần kinh (NeuroIS) và Trí tuệ Nhân tạo Cá nhân hóa Thích ứng Thời gian Thực (Real-time Adaptive AI) để tự động điều chỉnh giao diện ứng dụng phù hợp với định hướng thời gian tức thời của người tiêu dùng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hữu Khởi đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với những đóng góp nền tảng:

1. Khẳng định tính độc lập trực giao của cấu trúc CFC: Xác thực thực nghiệm cấu trúc hai nhân tố CFC-Immediate và CFC-Future trong lĩnh vực nghiên cứu hệ thống thông tin và thương mại di động.
2. Giải mã thành công cơ chế đánh đổi nhận thức: Làm sáng tỏ vai trò đồng thời, đối lập giữa Rủi ro cảm nhận (rào cản) và An toàn cảm nhận (động lực) đối với Ý định tiếp tục sử dụng dịch vụ số.
3. Phát hiện quy luật tác động bất đối xứng: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về sự chi phối bất đối xứng của định hướng thời gian lên nhận thức rủi ro và an toàn.
4. Làm rõ hiệu ứng điều chỉnh phù hợp (Regulatory Fit): Chứng minh cách thức CFC-Future xoa dịu nỗi sợ rủi ro trong khi CFC-Immediate làm trầm trọng hóa các rào cản nhận thức.
5. Tiên phong về mặt phương pháp luận: Thiết lập chuẩn mực phân tích mô hình cấu trúc bậc cao kết hợp (Reflective-Reflective và Reflective-Formative) xử lý qua PLS-SEM tại Việt Nam.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về cá nhân hóa trải nghiệm số dựa trên tâm lý học thời gian và an ninh mạng hành vi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY -------------------------------- NGUYEN HUU KHOI TIME PERSPECTIVE AND CONTINUANCE INTENTION TO USE MOBILE COMMERCE: THE DUAL ROLE OF PERCEIVED RISK AND SECURITY DISSERTATION Ho Chi Minh city – 2020 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY -------------------------------- NGUYEN HUU KHOI TIME PERSPECTIVE AND CONTINUANCE INTENTION TO USE MOBILE COMMERCE: THE DUAL ROLE OF PERCEIVED RISK AND SECURITY Major : Business administration Code : 9340101 DISSERTATION Academic advisors: 1. NGUYỄN ĐÔNG PHONG 2. LÊ NHẬT HẠNH Ho Chi Minh city – 2020 i DECLARATION OF AUTHENTICITY This thesis is the result of work done during the period of registration and is wholly the work of the author. Nguyen Huu Khoi ii ACKNOWLEDGEMENTS I would like to thank my first supervisor, Professor Nguyen Dong Phong, for making me a better reader, a better thinker, and a better writer.

I am also grateful to my second supervisor Doctor Le Nhat Hanh for her challenging observations on my ideas and proposals. Their constant guidance, invaluable suggestions and deep insights in research have immensely shaped this thesis. This dissertation would never have been written without their kind and patient assistance. I am very grateful also to Doctor Ho Huy Tuu (Nha Trang University) and Professor Svein Ottar Olsen (School of Business and Economics, UiT The Arctic University of Norway) for their help with the valuable comments, suggestions, and ideas.

I would also like to thank you to my colleagues and friends who have given encouragement and advice. I am especially thankful to my wife, Thai Thi Hoai Thu, for her support and understanding. The thesis is dedicated to my beloved parents, who support me all my life. Nguyen Huu Khoi iii TABLE OF CONTENT Declaration of authenticity.

ii Table of content. iii List of abbreviations. vi List of tables. vii List of figures.

ix CHAPTER 1 - INTRODUCTION. Definition of key terms. Time perspective and consideration of future consequences. Mobile commerce adoption in Vietnamese enterprises.

The selection of Vietnam as a research context for the current study12 1. Justification for the current research. Research objectives and research questions. Research methodology and scope .22 CHAPTER 2 - LITERATURE REVIEW.

Mobile commerce and its advantages. Continuance intention to use mobile commerce. Previous studies on mobile commerce. Previous studies on mobile commerce context in a Vietnam context 29 2.

Previous studies on mobile commerce in an international context. Individual difference variables in mobile commerce research and consideration of future consequences. Perceived risk and perceived security in mobile service adoption. Conclusion of the literature review .52 CHAPTER 3 - HYPOTHESES DEVELOPMENT.

Theoretical frameworks to connect consideration of future consequences, perceived risk and security and continuance intention to use mobile commerce. Regulatory focus theory. Regulatory fit theory. Research hypotheses and research model.

Consideration of future consequences-Immediate versus consideration of future consequences-Future. Perceived risk vs security and continuance intention to adopt mobile commerce. The relationships between time perspective and perceived risk versus perceived security. The moderating effects of CFCs.

Proposed research model and hypotheses .68 CHAPTER 4 - RESEARCH METHODOLOGY. Cronbach’s Alpha testing results. The main study. Data analysis method.96 v CHAPTER 5 - RESULTS AND DISCUSSION.

Validation of measures: reliability and validity. First-order and reflective – reflective second-order constructs. Reflective - formative second-order construct. Checking for common method bias.

The strategy for testing the proposed moderating effects. Product indicator approach. Two-stage approach. Justification for selecting the two-state approach.

Testing hypotheses by applying PLS-SEM. Research model quality. The direct effects. The moderating effects.

Testing for asymmetric impact. Post-hoc analysis. The summarization of hypothesis testing results. Hypothesis testing results summary.

Limitations and future research .134 List of author’s published papers .29 vi LIST OF ABBREVIATIONS CFC Consideration of future consequences CFC-Future Consideration of future consequences - Future CFC-Immediate Consideration of future consequences - Immediate CMB Common method bias DTPB Decomposed Theory of Planned Behavior EC Electronic commerce IDT Innovation diffusion theory MC Mobile commerce MISS Information systems success PLS-SEM Partial least square structural equation modeling SCT Social cognitive theory PR Perceived risk PS Perceived security TAM Technology acceptance model TTF Task – technology fit TPB Theory of planned behavior TRA Theory of reasoned action UTAUT The unified theory of acceptance and use of technology The extended unified theory of acceptance and use of UTAUT2 technology VIF Variance inflation factor vii LIST OF TABLES Table 1-1: Definition of key terms used in the present research .1 Table 2-1: Mobile commerce advantages over electronic commerce .25 Table 2-2: Previous studies on mobile commerce in a Vietnam context .30 Table 2-3: Some widely adopted theories of adoption .38 Table 3-1: The summary of regulatory focus theory .54 Table 3-2: Summarization of proposed hypotheses .66 Table 4-1: Constructs measurement .75 Table 4-2: Cronbach's Alpha testing results .80 Table 4-3: Final items of the questionnaire .86 Table 4-4: Respondents' characteristic .93 Table 5-1: Cronbach's Alpha and composite reliability .99 Table 5-2: Factor loadings and average variance extracted .100 Table 5-3: Fornell-Larcker and Heterotrait-Monotrait criterion .106 Table 5-4: Convergent testing results of reflective-formative second-order construct .108 Table 5-5: The direct effect testing results .112 Table 5-6: The moderating effect testing results .113 Table 5-7: Testing the relative importance of direct effects .114 Table 5-8: ANOVA analysis results .115 Table 5-9: Summary of path analysis testing results .117 Table 5-10: Summary of hypothesis testing results .118 viii LIST OF FIGURES Figure 1-1: Websites with a mobile version .9 Figure 1-2: Enterprises with a mobile application for doing business .9 Figure 1-3: Average time-on-site of customers on the mobile versions of websites 10 Figure 1-4: Percentage of enterprises with a mobile application to support.10 Figure 1-5: Forms of advertising on websites/mobile applications .11 Figure 1-6: Advertising expenditure of the five cities .11 Figure 1-7: Evaluation of the effectiveness of online advertising forms .12 Figure 2-1: Comparison between mobile commerce and other types of commerce.25 Figure 3-1: Regulatory fit between individual focus and risk vs security perception .56 Figure 3-2: Conceptual model of consideration of future consequences .57 Figure 3-3: Proposed research model .68 Figure 4-1: Research process diagram .73 Figure 5-1: The reflective - reflective second-order construct of perceived risk .107 Figure 5-2: The reflective - formative second-order construct of perceived security .107 Figure 5-3: Path analysis results (without lower-order constructs) .119 Figure 5-4: Path analysis results (with lower-order constructs) .120 ix ABSTRACT This study investigates how a specific domain consideration of future consequences i., consideration of future consequences-Immediate (CFC- Immediate) and consideration of future consequences-Future (CFC-Future) asymmetrically associate and interact with perceived risk and perceived security as trade-off constructs in predicting continuance intention to use mobile commerce. Based on a self-administered survey data set of 441 Vietnamese consumers, partial least square structural equation modeling is used to test the hypotheses. The results show that CFC-Immediate and CFC-Future are important in explaining continuance intention to use mobile commerce, but their roles are different due to the asymmetric impact on perceived risk versus perceived security as well as their moderating effects on the perceived risk, security and continuance intention. This study is unique since it explores the different roles of CFC-Immediate and CFC-Future in explaining continuance intention to use mobile commerce under the trade-off role of perceived risk versus perceived security.

Keywords: Consideration of future consequences; perceived risk and security; continuance intention; direct, asymmetric and moderating effects. TÓM TẮT Luận án này nghiên cứu cách thức biến số xem xét kết quả trong tương lai trong bối cảnh thương mại di động, cụ thể hơn là xem xét kết quả tương lai trong ngắn hạn (CFC-Immediate) và xem xét kết quả tương lại trong dài hạn (CFC-Future) tác động bất đối xứng đến rủi ro cảm nhận và an toàn cảm nhận cũng như tương tác với các biến số này trong việc dự báo ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động. Dựa trên một mẫu khảo sát tự quản lý gồm 441 người tiêu dùng Việt Nam, phương pháp mô hình cấu trúc tối thiểu bán phần được sử dụng để kiểm định giả thuyết. Kết quả cho thấy CFC-Immediate và CFC-Future có vài trò quan trọng trong việc giải thích ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động, nhưng vai trò mỗi biến số là khác nhau do tác động bất đối xứng đến đến rủi ro cảm nhận và an toàn cảm nhận cũng tác động điều tiết lên mối quan hệ giữa rủi ro cảm nhận, an toàn cảm nhận và ý định tiếp tục sử x dụng thương mại di động.

Luận án có những đóng góp quan trọng trong việc khám phá tác động của CFC-Immediate và CFC-Future đến ý định tiếp tục sử dụng thương mại di động dưới sự đánh đổi về cảm nhận giữa của rủi ro cảm nhận và an toàn cảm nhận. Từ khóa: Xem xét kết quả trong tương lai; rủi ro cảm nhận và an toàn cảm nhận; ý định tiếp tục; tác động trực tiếp, bất đối xứng và điều tiết. 1 CHAPTER 1 - INTRODUCTION This chapter aims to introduce the research background and to present research gaps. Accordingly, the literature review demonstrates that there still a lack of studies that simultaneously investigates both risk and security to form more comprehensive pictures of if and how opposite determinants are related to continuance intention to use mobile commerce.

This literature review additionally demonstrates the need to investigate continuance intention to adopt MC from the perspective of consideration of future consequences. Based on the identified research gap, this chapter postulates four research objectives and four corresponding research questions. Next, research methodology and scope are described. Finally, four expected research contributions are introduced in academic and practical ways.

Definition of key terms Table 1-1 postulates key terms used in the current studies as well as their definition and source(s) Table 1-1: Definition of key terms used in the present research Key terms Definition Source(s) Mobile commerce Mobile commerce is considered as Khoi, Tuu and conducting transactions on mobile Olsen (2018) devices (smartphone, tablets) via wireless connections such as mobile internet (e., 3G, 4G) or wireless internet Consideration of future An individual differences characteristic Strathman, consequences reflecting the extent to which people Gleicher, consider the potential distant outcomes Boninger and of their current behaviors and are Edwards (1994) influenced by those potential outcomes 2 Key terms Definition Source(s) Consideration of future Consideration of future consequences Joireman, consequences- scale contains questions tapping concern Balliet, Sprott, Immediate with immediate consequences Spangenberg Consideration of future Consideration of future consequences and Schultz consequences-Future scale contains questions tapping concern (2008) with future consequences Perceived risk Perceived risk is defined as potential Featherman and negative outcomes or losses of a Pavlou (2003), decision to use mobile commerce Kim, Ferrin and Rao (2008), Luo, Li, Zhang and Shim (2010) Perceived security Perceived security is defined as positive Cheung and Lee results of safety process and store (2006), Hartono, transaction information in relation to Holsapple, Kim, using mobile commerce Na and Simpson (2014, p. 12), Kim, Tao, Shin and Kim (2010b) Continuance intention Continuance intention is defined as an Chong (2015) to use mobile individual’s subjective probability that a commerce consumer will continue using mobile commerce (Source: author’s summarization) 3 1. Time perspective and consideration of future consequences According to Zimbardo, Keough and Boyd (1997), time perspective refers to an individual's concentration on particular dimensions of time. The authors categorize time perspective into different dimensions, including Past Positive, Past Negative, Present Hedonistic, Present Fatalistic, and Future.

As such, time perspective can be considered as an umbrella concept that contains ideas about the self, others and the world as well as one’s goals, expectation and memories (Przepiorka and Blachnio, 2016).