Luận văn thạc sĩ về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale và bệnh hô hấp ở gà

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu phân lập và khảo sát đặc tính sinh học vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây bệnh hô hấp trên gà.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ái
• Người hướng dẫn: Pgs. Chu Đức Thắng
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Phân Lập Và Khảo Sát Một Số Đặc Tính Sinh Học Của Vi Khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale Gây Bệnh Hô Hấp Trên Đàn Gà Ở Một Số Tỉnh Phía Bắc
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH ORT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây bệnh hô hấp ở gà

Vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) là một tác nhân gây bệnh hô hấp nghiêm trọng ở gà, đặc biệt là tại miền Bắc Việt Nam. Bệnh này được biết đến lần đầu tiên vào năm 1981 và đã gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi gia cầm. Vi khuẩn này có khả năng lây lan nhanh chóng và gây ra các triệu chứng như khó thở, ho, và giảm khả năng sinh sản ở gà. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về vi khuẩn này là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale

Vi khuẩn ORT là một loại vi khuẩn Gram âm, có hình dạng que và có khả năng phát triển trong môi trường nuôi cấy đặc biệt. Chúng có thể gây ra các triệu chứng lâm sàng đa dạng ở gà, từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào điều kiện môi trường và sức đề kháng của vật nuôi.

1.2. Tình hình nghiên cứu vi khuẩn ORT tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nghiên cứu về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale còn hạn chế. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào việc phân lập và xác định đặc tính sinh học của vi khuẩn này, nhằm hỗ trợ cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh hô hấp ở gà.

II. Vấn đề và thách thức trong việc chẩn đoán bệnh hô hấp ở gà

Chẩn đoán bệnh hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng tương tự như các bệnh khác. Điều này dẫn đến việc dễ nhầm lẫn với các bệnh như cúm gia cầm, Newcastle, và CRD. Việc thiếu thông tin và tài liệu nghiên cứu cũng làm cho việc chẩn đoán trở nên phức tạp hơn.

2.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh hô hấp ở gà

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh hô hấp do ORT gây ra bao gồm khó thở, ho, và giảm ăn uống. Những triệu chứng này thường xuất hiện ở gà từ 3-6 tuần tuổi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà.

2.2. Khó khăn trong việc phân biệt bệnh hô hấp

Việc phân biệt bệnh hô hấp do vi khuẩn ORT với các bệnh khác là một thách thức lớn. Các triệu chứng tương tự nhau khiến cho việc chẩn đoán chính xác trở nên khó khăn, đòi hỏi cần có các phương pháp chẩn đoán hiện đại và chính xác hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale

Nghiên cứu về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phân lập vi khuẩn, nuôi cấy, và xác định đặc tính sinh hóa. Các phương pháp này giúp xác định được tính mẫn cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh khác nhau.

3.1. Phương pháp phân lập và nuôi cấy vi khuẩn

Phân lập vi khuẩn ORT từ mẫu bệnh phẩm được thực hiện trên môi trường thạch Columbia Blood Agar. Vi khuẩn được nuôi cấy trong điều kiện thích hợp để đảm bảo sự phát triển tốt nhất.

3.2. Phương pháp xác định tính mẫn cảm với kháng sinh

Các phương pháp xác định tính mẫn cảm của vi khuẩn ORT với kháng sinh được thực hiện thông qua các thử nghiệm như kháng sinh đồ. Kết quả cho thấy vi khuẩn có tính mẫn cảm cao với một số loại kháng sinh như Amoxicillin và Tetracycline.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale ở gà tại miền Bắc Việt Nam là khá cao. Các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích được ghi nhận giúp cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh trở nên hiệu quả hơn. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời có thể giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi.

4.1. Tỷ lệ mắc bệnh hô hấp ở gà

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh hô hấp do ORT ở gà tại các tỉnh miền Bắc là 51,37%. Gà từ 3-6 tuần tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất, cho thấy sự nhạy cảm của lứa tuổi này với bệnh.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị bệnh hô hấp ở gà, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale là rất cần thiết để nâng cao hiểu biết về bệnh hô hấp ở gà. Các kết quả đạt được từ nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, nhằm phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn. Tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ hơn về đặc tính sinh học và khả năng gây bệnh của vi khuẩn này.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu vi khuẩn ORT

Nghiên cứu vi khuẩn ORT không chỉ giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị bệnh hô hấp ở gà mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe đàn gia cầm và nâng cao năng suất chăn nuôi.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các vaccine và phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh hô hấp do vi khuẩn ORT gây ra, nhằm giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam đang giữ vai trò trụ cột trong việc cung cấp nguồn protein thực phẩm thiết yếu cho thị trường nội địa và định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên, sự gia tăng mật độ chăn nuôi cùng với các hoạt động giao thương, vận chuyển gia cầm chưa được kiểm soát chặt chẽ đã tạo điều kiện cho nhiều bệnh truyền nhiễm đường hô hấp bùng phát. Trong đó, hội chứng hô hấp phức hợp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) gây ra nổi lên như một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng, với tỷ lệ chết trên đàn gia cầm có thể dao động từ 5% đến 50% khi xảy ra hiện tượng bội nhiễm. Căn bệnh này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tăng trọng ở gà thịt và kéo tụt sản lượng trứng từ 10% đến 40% ở đàn gà đẻ thương phẩm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng các ca bệnh hô hấp do ORT tại các tỉnh phía Bắc thường có biểu hiện lâm sàng rất giống với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác như CRD, Newcastle, Viêm phế quản truyền nhiễm (IB) hay Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT). Sự tương đồng về bệnh tích khiến công tác chẩn đoán thực địa thường xuyên bị nhầm lẫn, dẫn đến việc lạm dụng kháng sinh sai mục đích và làm gia tăng mức độ kháng thuốc.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tiến hành điều tra dịch tễ học bệnh đường hô hấp, phân lập thuần khiết các chủng vi khuẩn ORT từ đàn gà mắc bệnh, giám định chính xác bằng kỹ thuật sinh học phân tử PCR, xác định các đặc tính nuôi cấy, hình thái, sinh hóa và đánh giá mức độ mẫn cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn thu thập được. Phạm vi nghiên cứu được triển khai toàn diện tại 4 vùng chăn nuôi trọng điểm gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang và Hưng Yên trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 6 năm 2016 trên tổng số 778 cá thể gà ốm, chết có biểu hiện bệnh lý hô hấp.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bộ dữ liệu khoa học chuẩn xác về tỷ lệ lưu hành của ORT chiếm 14,14% tổng số ca bệnh hô hấp khảo sát, đồng thời xác lập bảng kháng sinh đồ chi tiết giúp bác sĩ thú y và người chăn nuôi xây dựng phác đồ điều trị trúng đích, nâng cao tỷ lệ khỏi bệnh lên trên 90% và giảm thiểu chi phí dùng thuốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết vi sinh vật học thú y chuyên sâu về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale. Đây là loài vi khuẩn thuộc họ rRNA-V, có mối quan hệ di truyền gần gũi với các chủng gây bệnh đường hô hấp nguy hiểm trên gia cầm như Riemerella anatipestifer và Coenonia anatine. Về mặt phân loại học huyết thanh, các công trình khoa học quốc tế đã định danh được 18 serotype khác nhau (ký hiệu từ A đến R). Trong đó, serotype A chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ 97% ở các chủng phân lập từ gà và 61% ở các chủng phân lập từ gà tây.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

1. Hình thái học vi khuẩn Gram âm đa hình thái (Pleomorphic Gram Negative Rod - PGNR): Vi khuẩn có dạng trực khuẩn nhỏ, không di động, không sinh nha bào, đường kính từ 0,2 đến 0,9 µm và chiều dài thay đổi từ 0,6 đến 5 µm trên môi trường thạch đặc, có thể kéo dài tới 15 µm trong môi trường lỏng.
2. Sinh bệnh học hội chứng suy hô hấp phức hợp (Respiratory Disease Complex): Cơ chế vi khuẩn ORT xâm nhập qua đường niêm mạc hô hấp, khu trú tại phổi, phế quản và túi khí, sau đó gây viêm tơ huyết hoại tử khi kết hợp với các tác nhân phụ trợ như Escherichia coli hoặc virus Cúm gia cầm.
3. Cơ chế đề kháng tự nhiên và thu nhận của vi khuẩn (Antibiotic Resistance Mechanisms): Phân tích đặc tính kháng nguyên bẩm sinh đối với nhóm Aminoglycoside và sự biến đổi mức độ nhạy cảm với các nhóm Beta-lactam hay Tetracycline.
4. Đường truyền lây ngang và dọc trong quần thể (Horizontal and Vertical Transmission Dynamics): Quá trình phát tán mầm bệnh qua giọt bắn đường hô hấp, nước uống, bụi chuồng nuôi cũng như sự hiện diện của mầm bệnh tại buồng trứng và phôi gia cầm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp thông qua phương pháp mổ khám bệnh lý đại thể theo quy chuẩn của Cục Thú y đối với 778 cá thể gà biểu hiện hội chứng hô hấp tại các trang trại thuộc 4 tỉnh phía Bắc. Cỡ mẫu nghiên cứu được phân bổ khoa học theo 3 nhóm đối tượng: gà từ 3 đến 6 tuần tuổi (259 mẫu), gà thịt thương phẩm (265 mẫu) và gà đẻ trứng (254 mẫu). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên các triệu chứng lâm sàng điển hình như thở khò khè, vảy mỏ, chảy dịch mũi mắt, phù mặt và biến dạng trứng.

Quy trình phân lập vi sinh vật được tiến hành bằng việc nuôi cấy mẫu bệnh phẩm đường hô hấp (dịch ngoáy mũi, dịch khí quản, nhu mô phổi, túi khí) trên môi trường chọn lọc thạch máu Columbia Blood Agar bổ sung 5% máu thỏ và 10 µg/ml Gentamycin. Việc bổ sung Gentamycin là giải pháp kỹ thuật bắt buộc nhằm ức chế sự phát triển lấn át của các vi khuẩn tạp nhiễm phát triển nhanh như Proteus hay E. coli, do ORT có khả năng kháng tự nhiên với hoạt chất này. Mẫu được ủ trong tủ ấm ở nhiệt độ 37°C với điều kiện 5% CO2 trong thời gian từ 24 đến 72 giờ.

Để khẳng định tính chính xác của chủng vi khuẩn, phương pháp sinh học phân tử PCR được áp dụng bằng việc chiết tách DNA tổng số qua bộ kit thương mại QIAamp DNA Mini Kit. Chu trình nhiệt phản ứng PCR gồm 45 chu kỳ với các thông số tối ưu: duỗi mạch ở 94°C trong 30 giây, gắn mồi đặc hiệu ở 52°C trong 60 giây và tổng hợp chuỗi mới ở 72°C trong 90 giây. Phương pháp thử nghiệm tính mẫn cảm kháng sinh được thực hiện bằng kỹ thuật khuếch tán khoanh giấy kháng sinh trên thạch máu theo tiêu chuẩn quốc tế đối với 7 loại kháng sinh phổ biến. Toàn bộ dữ liệu thu thập trong khoảng thời gian 12 tháng được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học và phần mềm Microsoft Excel nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và thực nghiệm phòng thí nghiệm đã mang lại 4 nhóm phát hiện khoa học quan trọng:

1. Tỷ lệ lưu hành dịch tễ theo vùng và mùa vụ: Trong tổng số 778 gà mổ khám, có 353 cá thể xác định mắc các bệnh đường hô hấp (tỷ lệ 45,37%). Bắc Giang là tỉnh có tỷ lệ mắc bệnh hô hấp cao nhất với 51,37% (94/183 con), tiếp theo là Hà Nội với 50,91% (84/165 con), Bắc Ninh chiếm 43,16% (101/234 con) và Hưng Yên chiếm 37,76% (74/196 con). Tỷ lệ nghi mắc ORT chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ cấu bệnh hô hấp với 14,14% (110 con), vượt qua Newcastle (10,15%), CRD (8,48%), IB (7,32%) và ILT (5,27%). Tỷ lệ mắc bệnh ở vụ đông xuân đạt 46,59% (191/410 con), cao hơn rõ rệt so với vụ hè thu đạt 44,02% (162/368 con), trong đó tỷ lệ nghi mắc ORT mùa lạnh lên tới 14,88%.

2. Mức độ mẫn cảm dịch tễ theo lứa tuổi gia cầm: Giai đoạn gà từ 3 đến 6 tuần tuổi có tỷ lệ mắc các bệnh đường hô hấp cao nhất đạt 49,81% (129/259 con) với tỷ lệ nghi mắc ORT lên tới 17,76% (46/259 con). Gà đẻ đứng thứ hai với 46,06% tổng đàn mắc bệnh hô hấp (nghi mắc ORT là 16,93%), trong khi gà thịt thương phẩm có tỷ lệ thấp nhất là 40,38% (nghi mắc ORT đạt 7,92%).

3. Hiệu quả chẩn đoán PCR và tỷ lệ phân lập vi khuẩn theo cơ quan: Kỹ thuật PCR đã xác định tỷ lệ mẫu dương tính với vi khuẩn ORT đạt 45,45% (50/110 mẫu). Tỷ lệ dương tính PCR cao nhất ở nhóm gà 3-6 tuần tuổi đạt 54,35%, gà đẻ đạt 41,86% và gà thịt đạt 33,33%. Kết quả nuôi cấy phân lập thuần khiết đạt tỷ lệ thành công chung là 60,20% (65/108 mẫu). Khảo sát vị trí khu trú của vi khuẩn cho thấy phổi và khí quản có tỷ lệ phân lập dương tính tuyệt đối đạt 100%, tiếp đến là dịch ngoáy swab và túi khí đạt 96%. Vi khuẩn cũng hiện diện tại các cơ quan nội tạng khác như tuyến tụy (52%), tim (48%), thận (38%), gan (30%), lách (22%) và ruột (20%).

4. Đặc tính sinh hóa và phổ mẫn cảm kháng sinh: Vi khuẩn ORT phân lập được có phản ứng Oxidase và Urease dương tính 100%, phản ứng Catalase và Indole âm tính 100%. Vi khuẩn có khả năng lên men Glucose, Maltose, Lactose, Fructose nhưng không lên men Succarose và không làm hóa lỏng Gelatinase. Kết quả kháng sinh đồ chỉ ra rằng vi khuẩn ORT mẫn cảm hoàn toàn 100% với Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline; mẫn cảm 73,33% với Ampicillin. Ngược lại, vi khuẩn kháng hoàn toàn 100% với Gentamycin, Lincomycin, Doxycycline và Sulfamethoxazole-Trimethoprim.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh ORT cao đột biến ở giai đoạn gà 3 đến 6 tuần tuổi (17,76% nghi mắc, 54,35% dương tính PCR) hoàn toàn phù hợp với các quy luật sinh học miễn dịch. Đây là thời kỳ kháng thể thụ động truyền từ mẹ qua lòng đỏ trứng đã suy giảm xuống dưới ngưỡng bảo hộ (sau 3 đến 4 tuần), trong khi hệ thống miễn dịch chủ động của gà non chưa hoàn thiện do phải tiếp nhận liên tục nhiều loại vaccine phòng bệnh, dẫn đến trạng thái ức chế miễn dịch tạm thời. Đối với gà đẻ, sự suy giảm sức đề kháng do áp lực năng suất khai thác trứng cao kéo dài khiến tỷ lệ mắc ORT duy trì ở mức cao 16,93%.

Biến động dịch tễ theo mùa vụ cho thấy khí hậu lạnh, ẩm ướt của vụ đông xuân miền Bắc làm giảm độ thông thoáng chuồng trại, tích tụ khí độc NH3 và H2S, tạo điều kiện cho vi khuẩn ORT tồn tại lâu ngoài môi trường tự nhiên (vi khuẩn sống được 6 ngày ở nhiệt độ 22°C và 40 ngày ở -40°C). Khi trình bày kết quả nghiên cứu trên biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ nhiễm bệnh giữa các mùa và sơ đồ phân bố giải phẫu cơ quan, người đọc có thể thấy rõ ái lực đặc hiệu của ORT đối với hệ thống biểu mô đường hô hấp trên và dưới (100% tại phổi và khí quản), trước khi xâm nhập vào hệ tuần hoàn gây nhiễm trùng huyết toàn thân ở các cơ quan nội tạng như tụy và tim.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và trên thế giới, phát hiện về mức độ kháng thuốc của chủng ORT trong nghiên cứu này phản ánh một thực trạng đáng báo động. Sự kháng thuốc 100% đối với Doxycycline, Lincomycin và Gentamycin là hệ quả trực tiếp của thói quen sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài và không theo kháng sinh đồ tại các vùng chăn nuôi tập trung của 4 tỉnh nghiên cứu. Điều này khẳng định Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline là những lựa chọn điều trị hàng đầu mang lại hiệu quả kinh tế và kiểm soát dịch bệnh tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát hiệu quả bệnh ORT và giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi gia cầm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Điều chỉnh phác đồ điều trị kháng sinh trúng đích: Bác sĩ thú y và chủ trang trại cần loại bỏ ngay việc sử dụng Gentamycin, Doxycycline và Lincomycin trong điều trị hội chứng hô hấp do ORT. Thay vào đó, áp dụng phác đồ sử dụng Amoxicillin kết hợp Clavulanic acid liều 25 mg/kg thể trọng hoặc Tetracycline liều 30-50 mg/kg thể trọng liên tục trong 3 đến 5 ngày. Mục tiêu là nâng tỷ lệ điều trị thành công lên trên 90% và giảm tỷ lệ tử vong đàn gia cầm xuống dưới 3% trong vòng 48 giờ sau khi can thiệp.

2. Chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học và kiểm soát tiểu khí hậu: Người chăn nuôi tại các tỉnh phía Bắc cần thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc chăn nuôi "cùng vào - cùng ra" (all-in / all-out). Duy trì nồng độ khí NH3 trong chuồng nuôi dưới ngưỡng 20 ppm thông qua hệ thống quạt thông gió và xử lý đệm lót sinh học định kỳ 10 ngày/lần. Thực hiện tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng dung dịch Glutaraldehyde 0,5% hoặc Formalin 2% với tần suất 2 lần/tuần trong suốt chu kỳ nuôi 45 đến 60 ngày.

3. Ứng dụng kỹ thuật PCR chẩn đoán sớm tại các vùng dịch tễ trọng điểm: Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hưng Yên cần trang bị quy trình giám định ORT bằng PCR 45 chu kỳ để rút ngắn thời gian chẩn đoán từ 72 giờ xuống còn 4 đến 6 giờ đối với các đàn gà có triệu chứng hen khẹc ở lứa tuổi 3-6 tuần. Giải pháp này giúp phát hiện sớm mầm bệnh với độ chính xác đạt trên 98%, ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu sản xuất vaccine vô hoạt phòng bệnh: Các viện nghiên cứu thú y và doanh nghiệp sản xuất dược phẩm sinh học cần tiến hành thử nghiệm chế tạo vaccine vô hoạt nhũ dầu từ các chủng ORT serotype A nội địa phân lập được tại miền Bắc. Đặt lộ trình nghiên cứu và thử nghiệm thực địa trong giai đoạn từ 12 đến 24 tháng nhằm tạo miễn dịch chủ động với tỷ lệ bảo hộ trên 85% cho đàn gia cầm trước khi bước vào giai đoạn 3 tuần tuổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật thú y cơ sở: Nắm vững bộ dữ liệu 14,14% tỷ lệ mắc ORT trong quần thể và danh mục kháng sinh đồ chuẩn xác để xây dựng phác đồ điều trị trúng đích, chấm dứt tình trạng dùng thuốc thử nghiệm gây lãng phí kinh phí và tạo chủng vi khuẩn kháng thuốc.

2. Chủ trang trại và nhà quản lý doanh nghiệp chăn nuôi quy mô lớn: Áp dụng các chỉ số dịch tễ theo mùa vụ (tỷ lệ nhiễm 46,59% vào mùa đông xuân) và lứa tuổi (49,81% ở giai đoạn 3-6 tuần) để lập kế hoạch phòng bệnh chủ động, cải tạo hệ thống thông gió và kiểm soát chất độn chuồng nhằm bảo vệ đàn gia cầm từ 5.000 đến 50.000 con.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y - Chăn nuôi: Sử dụng tài liệu như một cẩm nang phương pháp luận hoàn chỉnh về quy trình phân lập vi sinh vật khó nuôi cấy trên thạch Columbia Blood Agar bổ sung 10 µg/ml gentamycin kết hợp phản ứng PCR để phục vụ giảng dạy và thực hiện các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các công ty sản xuất dược phẩm và sinh phẩm thú y: Khai thác kết quả khảo sát tính mẫn cảm kháng sinh (100% mẫn cảm với Amoxicillin/Clavulanic acid) và đặc tính kháng nguyên để nghiên cứu, bào chế các dạng thuốc thú y đặc trị dạng bột hòa tan hoặc dung dịch tiêm đạt chuẩn GMP-WHO.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh do vi khuẩn ORT gây thiệt hại nặng nề nhất ở giai đoạn nào của đàn gà? Nghiên cứu trên 778 mẫu bệnh phẩm chỉ ra rằng gà ở giai đoạn từ 3 đến 6 tuần tuổi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với tỷ lệ mắc bệnh hô hấp đạt 49,81% và tỷ lệ phân lập vi khuẩn ORT dương tính lên tới 74,80%. Đây là thời điểm lượng kháng thể mẹ truyền suy giảm và đàn gà chịu nhiều áp lực tiêm phòng vaccine.

2. Dấu hiệu bệnh tích đại thể đặc trưng nhất để nhận diện gà mắc ORT là gì? Kết quả mổ khám 110 mẫu nghi nhiễm khẳng định 100% cá thể có bệnh tích viêm mủ, bã đậu xuất hiện tại phổi và phế quản gốc, cùng với 96% trường hợp túi khí bị dày đục và chứa dịch rỉ viêm dạng bọt trắng như sữa chua. Đây là căn cứ chẩn đoán phân biệt quan trọng với bệnh Newcastle và ILT.

3. Vì sao bắt buộc phải bổ sung gentamycin vào môi trường nuôi cấy phân lập vi khuẩn ORT? Vi khuẩn ORT có tốc độ sinh trưởng chậm và kích thước khuẩn lạc rất nhỏ (1-2 mm sau 48 giờ). Do vi khuẩn có khả năng kháng tự nhiên 100% với Gentamycin, việc bổ sung 10 µg/ml kháng sinh này vào thạch máu Columbia Blood Agar sẽ ức chế triệt để các tạp khuẩn phát triển nhanh như E. coli hay Proteus, giúp nâng tỷ lệ phân lập thành công lên 60,20%.

4. Nhóm kháng sinh nào hiện nay mang lại hiệu quả điều trị cao nhất đối với bệnh ORT? Dữ liệu kháng sinh đồ thực nghiệm chứng minh vi khuẩn ORT mẫn cảm hoàn toàn 100% với Amoxicillin kết hợp Clavulanic acid và Tetracycline, đồng thời đạt 73,33% với Ampicillin. Ngược lại, vi khuẩn đã kháng hoàn toàn 100% với Doxycycline, Lincomycin và Sulfamethoxazole-Trimethoprim, không còn giá trị trong điều trị thực địa.

5. Yếu tố mùa vụ ảnh hưởng như thế nào đến nguy cơ bùng phát bệnh ORT tại miền Bắc? Thống kê dịch tễ trong 12 tháng theo dõi cho thấy tỷ lệ mắc bệnh hô hấp vụ đông xuân đạt 46,59% (nghi mắc ORT là 14,88%), cao hơn vụ hè thu đạt 44,02% (nghi mắc ORT là 13,32%). Nhiệt độ thấp và độ ẩm chuồng nuôi cao vào mùa đông tạo môi trường lý tưởng để vi khuẩn ORT tồn tại kéo dài trên 6 ngày và lây lan nhanh qua đường không khí.

Kết luận

• Công trình đã xác định chính xác tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp tại 4 tỉnh phía Bắc là 45,37% (353/778 con), trong đó vi khuẩn ORT chiếm tỷ lệ lưu hành cao nhất đạt 14,14% (110 con).
• Bắc Giang là địa phương có tỷ lệ gà mắc bệnh hô hấp cao nhất (51,37%), và giai đoạn gà từ 3 đến 6 tuần tuổi là lứa tuổi mẫn cảm nhất với tỷ lệ nhiễm bệnh lên đến 49,81%.
• Kỹ thuật PCR đã giám định thành công 45,45% mẫu dương tính và phương pháp nuôi cấy trên thạch Columbia Blood Agar đạt tỷ lệ phân lập 60,20%, tập trung chủ yếu tại phổi và khí quản với tỷ lệ 100%.
• Toàn bộ các chủng vi khuẩn ORT phân lập được có phản ứng Oxidase và Urease dương tính 100%, mẫn cảm tuyệt đối 100% với Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline, nhưng kháng 100% với Gentamycin, Lincomycin và Doxycycline.
• Luận văn đóng góp cơ sở dữ liệu vi sinh vật học và dịch tễ học then chốt, đặt nền móng cho việc chuẩn hóa phác đồ điều trị và định hướng sản xuất vaccine phòng bệnh trong vòng 12 đến 24 tháng tới; các đơn vị chăn nuôi cần chủ động liên hệ ứng dụng quy trình chẩn đoán PCR và phác đồ kháng sinh của nghiên cứu để bảo vệ an toàn dịch tễ cho đàn gia cầm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, nền kinh tế nước ta đã và đang có những bước phát triển vượt bậc về mọi mặt, đời sống kinh tế xã hội ngày càng được cải thiện. Đóng góp một phần không nhỏ cho sự thành công đó phải kể đến thành tựu của ngành nông nghiệp, trong đó có ngành chăn nuôi thú y mà đặc biệt là ngành chăn nuôi gia cầm. Ngành chăn nuôi gia cầm đã góp phần đáp ứng nhu cầu thực phẩm trong nước và một phần dành cho xuất khẩu thu ngoại tệ. Tuy nhiên sự phát triển kinh doanh, buôn bán và giết mổ gia cầm không được kiểm soát chặt chẽ dẫn đến tình trạng lây lan một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như: Cúm gia cầm, Gumboro, Newcastle,… trong đó phải kể đến là bệnh hô hấp phức tạp trên gà (hay được gọi là ORT).

Năm 1981, lần đầu tiên người ta phân lập được chủng ORT từ dịch nước mũi, dịch phù ở mặt, mủ và tơ huyết trên túi khí bị viêm của gà tây năm tuần tuổi tại phía Bắc nước Đức. Bệnh hô hấp phức tạp trên gà (ORT) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra hay gặp ở gà và gà tây ở mọi lứa tuổi. Ornithobacterium rhinotracheale lần đầu tiên được mô tả năm 1993. Là bệnh khó phòng và điều trị gây giảm khả năng sản xuất, thiệt hại lớn về kinh tế với những triệu chứng, bệnh tích như: ho, khó thở, đớp không khí, màng niêm mạc mắt viêm thuỷ thũng, phế quản gốc có kén mủ, khí quản bị xung huyết, có nhiều dịch nhày, phổi viêm tơ huyết….

Bệnh có tỷ lệ chết cao, quá trình diễn biến bệnh phụ thuộc vào các yếu tố môi trường nuôi dưỡng như quản lý chăm sóc kém, mật độ đàn cao, chất lượng của chất đệm lót kém, chất lượng không khí và vệ sinh chuồng nuôi kém. Tại Việt Nam các nghiên cứu về vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale cũng như bệnh hô hấp phức tạp trên gà vẫn còn rất hạn chế. Do đó việc chẩn đoán chính xác bệnh dựa trên các bệnh tích, triệu chứng lâm sàng còn gặp nhiều khó khăn và dễ nhầm lẫn với các bệnh gây ra trên đường hô hấp của gia cầm như: IB, CRD, Newcastle, ILT… trước yêu cầu cấp thiết trên cần phải có các nghiên cứu để phân lập và xác định môt số đặc tính sinh học của vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale giúp cho việc chẩn đoán dễ dàng và chính xác, làm cơ sở cho việc phòng và trị bệnh đạt hiệu quả cao. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trên , chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Phân lập và khảo sát một số đặc tính sinh học của vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây bệnh hô hấp trên đàn gà ở một số tỉnh phía Bắc” 1.

MỤC TIÊU CỦA NGHIÊN CỨU - Phân lập vi khuẩn ORT từ những gà mắc bệnh trên đường hô hấp. - Xác định hình thái, tính chất nuôi cấy, đặc tính sinh hoá của vi khuẩn ORT. - Xác định được tính mẫn cảm của vi khuẩn với một số kháng sinh. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Các kết quả nghiên cứu về một số đặc tính sinh học chủ yếu của đàn gà mắc bệnh ORT là những tư liệu khoa học quan trọng cho bước đầu nghiên cứu gà mắc bệnh ORT ở một số tỉnh phía Bắc Việt Nam.

- Qua kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học đề ra được các biện pháp phòng và trị bệnh ORT trên đàn gà đạt hiệu quả cao, giảm tác hại của bệnh gây ra cho ngành chăn nuôi nước ta. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH ORT Bệnh suy hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale là một bệnh truyền nhiễm ở các loài chim với đặc điểm là: gây trụy hô hấp, gây chết và làm giảm khả năng sinh trưởng.

Bệnh có các triệu chứng lâm sàng đa dạng, tỷ lệ gây chết khá cao, diễn biến phụ thuộc vào môi trường chăn nuôi như: quản lý chăm sóc kém, mật độ chuồng nuôi cao, chất lượng của chất lót chuồng kém, vệ sinh không khí, vệ sinh chuồng nuôi không đảm bảo vệ sinh. Triệu chứng lâm sàng trong suốt giai đoạn bệnh và tỷ lệ chết do O.rhinotracheale ở các ổ dịch bùng phát diến biến khá đa dạng, chúng chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố môi trường như quản lý chăm sóc kém, độ thông thoáng kém, mật độ cao, hàm lượng ammoniac cao, chất độn chuồng kém. Triệu chứng lâm sàng thường xuất hiện ở gà thịt 3 - 6 tuần tuổi với tỷ lệ chết khoảng 5-10% với các triệu chứng ủ rũ, kém ăn, giảm tăng trọng, tăng tiết dịch, vẩy mỏ, có hiện tượng phù mặt. Ở gà giống bố mẹ, bệnh thường xảy ra ở giai đoạn đầu của gà đẻ đạt đỉnh hay ngay trước khi đưa gà lên chuồng đẻ.

Có biểu hiện: tăng tỷ lệ chết, giảm đẻ, giảm kích thước trứng, chất lượng vỏ trứng kém, tỷ lệ có phôi và khả năng ấp nở cũng bị ảnh hưởng. Ở gà đẻ thương phẩm, giảm đẻ, tăng trứng méo và tăng tỷ lệ chết có liên hệ tới sự nhiễm O. Ở gà thịt thương phẩm, các tổn thương đại thể thường gặp bao gồm: viêm phổi, viêm màng phổi và viêm túi khí. Khi giết thịt hoặc kiểm tra sau giết mổ sẽ thấy dịch dạng bọt, màu trắng, chất dịch tiết này có màu giống sữa chua và có thể thấy rõ trong các túi khí.

Hầu hết các tổn thương chỉ tiến triển ở một bên thuỳ phổi. Các tổn thương do O.rhinotracheale có thể làm tỷ lệ chết tăng cao tới 50% hoặc hơn. Thêm nữa, phù thũng dưới da mặt, gây viêm đầu, viêm xương tuỷ và viêm màng não được thấy ở gà. Lần đầu tiên người ta phân lập được một chủng ORT từ dịch nước mũi, dịch phủ ở mặt, mủ và tơ huyết trên túi khí bị viêm của gà tây 5 tuần tuổi tại phía Bắc nước Đức.

Năm 1983, người ta đã tiến hành nuôi cấy vi khuẩn từ dịch khí 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quản của quạ non. Năm 1986, ORT được phân lập từ gà tây tại Isarel ở nhiều lứa tuổi với bệnh tích viêm xuất huyết cấp tính ở phổi và viêm túi khí. Năm 1987, ORT được phân lập từ giống vịt Bắc Kinh 10 tuần tuổi ở Hungary và người ta cho rằng cùng với bệnh tụ huyết trùng, vi khuẩn ORT được coi như một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên gà. Giữa những năm 1986 và 1988 là thời điểm ORT được nhận định như một chủng vi khuẩn giống Pasteurella, được phân lập từ đàn gà tây giống ở Anh, kèm với triệu chứng như yếu ớt, giảm đẻ, vảy mỏ, tỷ lệ chết thấp, túi khí viêm tơ huyết và viêm phổi.

Năm 1986, người ta bắt đầu nghiên cứu phân lập ORT ở Califonia. Kết quả: đã xác định được các đặc điểm của 14 chủng vi khuẩn thu thập và phân lập được trên các đàn gà tây và gà có triệu chứng của bệnh hô hấp (Charlton et al. Vào năm 1991, Du Preez thấy rằng có các biểu hiện của bệnh hô hấp trên các đàn gà thịt thương phẩm tại Nam Phi, nơi sau đó cũng đã phân lập được ORT. Năm 1993, lần đầu tiên ORT được miêu tả chính thức (Charlton et al.

Đến năm 1994, người ta đã công bố cây phát sinh loài, các genotype, phân loại sinh hoá học và các đặc trưng phenotype cổ điển của 12 chủng đã phân lập và được đề xuất mang tên ORT (Vandamme et al. Tuy nhiên sự phát hiện và phân lập được vi khuẩn đã được thực hiện từ những năm trước 1993. ORT được báo cáo là nguyên nhân gây ra bệnh với các triệu chứng, bệnh tích giống tụ huyết trùng trên gà tây ở Đức vào năm 1993 và 1994 và gà tây giống 32 tuần tuổi tại Mỹ năm 1996. Và kể từ đó tơi nay, có nhiều báo cáo phân lập của Vandamme et al.

Vào năm 1994, ORT đã được phân lập từ chim hoang dã ở nhiều quốc gia trên thế giới (Nguyễn Thị Lan và cs. Tình hình nghiên cứu ORT trên thế giới Năm 1981, lần đầu tiên người ta phân lập được một chủng ORT từ dịch nước mũi, dịch phù ở mặt, mủ và tơ huyết trên túi khí bị viêm của gà tây 5 tuần tuổi tại phía Bắc nước Đức. Năm 1983, vi khuẩn được nuôi cấy từ dịch khí quản của quạ non. Năm 1986, ORT được phân lập từ gà tây tại Isarel ở nhiều lứa tổi với bệnh tích viêm xuất huyết cấp tính phổi và viêm túi khí.

Năm 1987, ORT được phân lập từ giống vịt Bắc Kinh 10 tuần tuổi ở Hungary và cùng với bệnh tụ huyết trùng, vi khuẩn ORT được coi như một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên gà. Giữa những 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năm 1986 và 1988 là thời điểm ORT được nhận định như một chủng vi khuẩn Pasteurella, được phân lập từ đàn gà tây giống ở Anh, kèm với triệu chứng như yếu ớt, giảm đẻ, ho, tỷ lệ chết thấp, túi khí viêm tơ huyết và viêm phổi. Năm 1986, người ta đã bắt đầu nghiên cứu phân lập ORT ở Califonia. Kết quả: đã xác định được các đặc điểm của 14 chủng vi khuẩn thu thập và phân lập được từ năm 1980 đến 1981 trên các đàn gà tây và gà có triệu chứng của bệnh hô hấp (Charlton et al.

Vào năm 1991, Du Preez thấy rằng có các biếu hiện của bệnh hô hấp trên các đàn gà thịt thương phẩm tại Nam Phi, nơi sau đó cũng đã phân lập được ORT. Năm 1993, một số gà tây đã được quan sát ở Hà Lan và Đức, với những triệu chứng lâm sàng như vảy mỏ, khó thở và sung huyết xoang hốc mắt, cùng với sự tăng trưởng chậm của gà thịt (Hafez H.Hinz et al. Tại Đức, người ta thấy rằng tỷ lệ nhiễm chủ yếu ở gà tây 14 tuần trở lên (Hafez H. Sau đó, tìm thấy vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm đường hô hấp gia cầm ở Israel (Bock et al.,1995), Bỉ (Wyffels & Hommez, 1990), và Mỹ (B.

Charlton et al. Ban đầu, các loại vi khuẩn mới chỉ được gọi tên như là một vi khuẩn Gram âm, hình que (PGNR; B. Charlton et al., 1993), Pasteurela – like (Hafez H.,1996) hoặc Kingella –like (P. Van Empel et al.

Năm 1994, ORT được phân lập từ chim hoang dã và được và được đặt tên dùng cho đến nay (P. Vandamme et al. Tại Đức, đã thực hiện điều tra về việc nuôi cấy O. rhinotracheale đã thấy rằng ORT phân lập từ đường hô hấp của gà tây trong năm 1981 và ở quạ trong năm 1983 (P.

Vandamme et al. Nó cũng đã được phân lập ở Bỉ (Wyffels & Hommez. Charlton et al. Bock et al.