Phân Lập Và Nghiên Cứu Đặc Điểm Của Chủng Vi Khuẩn Bacillus Đối Kháng Vi Khuẩn Gây Bệnh Trên Tôm

Ngành nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. 86 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nhật Lệ
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ vi sinh
• Đề tài: Phân Lập Và Nghiên Cứu Đặc Điểm Của Chủng Vi Khuẩn Bacillus Đối Kháng Vi Khuẩn Gây Bệnh Trên Tôm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích và yêu cầu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình nuôi tôm và ý nghĩa trong nền kinh tế
• 2.2. Một số vi khuẩn gây bệnh trên tôm
• 2.2.1. Vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus
• 2.2.2. Vi khuẩn Vibrio harveyi
• 2.2.3. Vi khuẩn Aeromonas schubertii
• 2.2.4. Vi khuẩn Lactococcus garvieae
• 2.3. Tổng quan về Bacillus
• 2.3.1. Đặc điểm chung của vi khuẩn Bacillus
• 2.3.2. Khả năng gây bệnh của Bacillus
• 2.3.3. Vai trò và ứng dụng của vi khuẩn Bacillus trong nuôi trồng thủy sản
• 2.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài trong và ngoài nước
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài ở nước ngoài
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài ở trong nước
• 3. PHẦN III: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.4. Hóa chất, dụng cụ và thiết bị
• 3.5. Thành phần môi trường
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp lấy mẫu
• 3.6.2. Phương pháp phân lập
• 3.6.3. Phương pháp làm thuần
• 3.6.4. Phương pháp giữ giống
• 3.6.5. Thử nghiệm khả năng đối kháng theo phương pháp vạch thẳng vuông góc
• 3.6.6. Xác định khả năng đối kháng theo phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch
• 3.6.7. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến khả năng sinh trưởng của Bacillus
• 3.6.8. Khảo sát một số đặc điểm hóa sinh của vi khuẩn
• 3.6.8.1. Khả năng di động
• 3.6.8.2. Thử hoạt tính catalase
• 3.6.8.3. Thử nghiệm khả năng biến dưỡng citrate
• 3.6.8.4. Thử nghiệm sắt ba đường (Triple Sugar Iron)
• 3.6.8.5. Thử nghiệm khử nitrate
• 3.6.9. Phương pháp xác định hoạt tính enzym ngoại bào của chủng Bacillus tuyển chọn
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân lập chủng vi khuẩn Bacillus và vi khuẩn gây bệnh
• 4.1.1. Phân lập các chủng vi khuẩn gây bệnh trên tôm
• 4.1.2. Phân lập các chủng Bacillus từ nước ao nuôi tôm
• 4.1.3. Tuyển chọn các chủng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng với vi khuẩn gây bệnh trên tôm
• 4.2. Khả năng đối kháng của vi khuẩn Bacillus với vi khuẩn gây bệnh
• 4.2.1. Theo phương pháp vạch thẳng vuông góc
• 4.2.2. Theo phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch
• 4.3. Đặc điểm sinh học của các chủng vi khuẩn
• 4.3.1. Đặc điểm sinh học của chủng vi khuẩn gây bệnh trên tôm
• 4.3.2. Đặc điểm sinh học của các chủng vi khuẩn Bacillus
• 4.4. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của điều kiện nuôi cấy đến khả năng sinh trưởng của chủng vi khuẩn Bacillus tuyển chọn
• 4.4.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ nuôi cấy
• 4.4.2. Ảnh hưởng của pH môi trường nuôi cấy
• 4.4.3. Ảnh hưởng của nồng độ muối NaCl
• 4.5. Đánh giá khả năng đồng hóa các nguồn carbon
• 4.6. Đánh giá khả năng đồng hóa nguồn nitơ
• 4.7. Kết quả khảo sát khả năng sinh một số enzym ngoại bào
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Vi Khuẩn Bacillus Đối Kháng Cho Tôm

Ngành nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, việc nuôi tôm thâm canh cũng gây ra nhiều vấn đề, trong đó có ô nhiễm môi trường và sự bùng phát của các bệnh do vi khuẩn gây ra. Việc lạm dụng kháng sinh để phòng và trị bệnh đã dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, ảnh hưởng đến chất lượng tôm và sức khỏe người tiêu dùng. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế kháng sinh, thân thiện với môi trường là vô cùng cần thiết. Một trong những giải pháp đầy hứa hẹn là sử dụng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng với các vi khuẩn gây bệnh trên tôm. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân lập, tuyển chọn và nghiên cứu đặc điểm của các chủng Bacillus có tiềm năng ứng dụng trong phòng và trị bệnh cho tôm. Các nghiên cứu trước đây đã chứng minh tiềm năng của Bacillus trong việc kiểm soát bệnh tật và cải thiện sức khỏe vật nuôi.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Bacillus Cho Tôm

Nghiên cứu về vi khuẩn Bacillus đối kháng bệnh trên tôm có ý nghĩa to lớn về kinh tế và môi trường. Giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh, giảm thiểu rủi ro kháng kháng sinh, bảo vệ môi trường nuôi. Sử dụng Bacillus giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên của tôm, giảm tỷ lệ bệnh, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng tôm. Ngoài ra, việc ứng dụng Bacillus còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái nuôi tôm bền vững, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Ứng Dụng Tiềm Năng Của Vi Khuẩn Bacillus Trong Nuôi Tôm

Các chủng Bacillus được phân lập có thể sử dụng để sản xuất chế phẩm sinh học (probiotic) bổ sung vào thức ăn hoặc xử lý môi trường ao nuôi. Probiotic chứa Bacillus có khả năng cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột của tôm, tăng cường khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Một số chủng Bacillus còn có khả năng sản xuất các chất kháng khuẩn tự nhiên, ức chế sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh. Ứng dụng Bacillus không chỉ giúp phòng ngừa bệnh tật mà còn kích thích tăng trưởng, cải thiện chất lượng nước, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

II. Thách Thức Bệnh Do Vi Khuẩn Gây Ra Trên Tôm Nuôi

Ngành nuôi tôm đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó bệnh do vi khuẩn là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất. Các bệnh này gây thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng tôm. Một số vi khuẩn gây bệnh phổ biến trên tôm bao gồm Vibrio parahaemolyticus (gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính – AHPND), Vibrio harveyi (gây bệnh phát sáng), Aeromonas schubertii, Lactococcus garvieae. Việc sử dụng kháng sinh để kiểm soát các bệnh này đã dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, gây khó khăn trong việc điều trị và tăng nguy cơ lây lan các vi khuẩn kháng thuốc sang người. Theo Tổng cục Thủy sản, các chất hữu cơ dư thừa từ thức ăn, phân tôm, và hóa chất tồn dư làm suy giảm sức đề kháng của tôm, tạo điều kiện cho vi khuẩn tấn công.

2.1. Các Bệnh Do Vi Khuẩn Vibrio Gây Ra Cho Tôm

Vibrio parahaemolyticus gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND), một trong những bệnh nguy hiểm nhất trên tôm. Bệnh này có thể gây chết hàng loạt tôm trong thời gian ngắn. Các triệu chứng bao gồm tôm chậm lớn, bỏ ăn, gan tụy bị teo hoặc sưng. Vibrio harveyi gây bệnh phát sáng, làm tôm yếu ớt và dễ bị nhiễm các bệnh khác. Việc kiểm soát các bệnh do Vibrio gây ra đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

2.2. Tác Hại Của Việc Lạm Dụng Kháng Sinh Trong Nuôi Tôm

Việc lạm dụng kháng sinh trong nuôi tôm không chỉ gây ra tình trạng kháng kháng sinh mà còn ảnh hưởng đến chất lượng tôm và môi trường. Tồn dư kháng sinh trong tôm có thể gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Ngoài ra, kháng sinh còn có thể tiêu diệt các vi sinh vật có lợi trong ao nuôi, làm mất cân bằng hệ sinh thái và tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây bệnh phát triển. Do đó, cần có các giải pháp thay thế kháng sinh, thân thiện với môi trường.

III. Phương Pháp Phân Lập Và Tuyển Chọn Vi Khuẩn Bacillus

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân lập vi sinh vật để thu thập các chủng Bacillus từ môi trường ao nuôi tôm. Mẫu nước và bùn đáy ao được thu thập từ các vùng nuôi tôm khác nhau. Sau đó, các mẫu được xử lý và cấy trên môi trường chọn lọc để phân lập Bacillus. Các chủng Bacillus phân lập được sẽ được kiểm tra khả năng đối kháng với các vi khuẩn gây bệnh trên tôm bằng phương pháp thử nghiệm đối kháng trực tiếp trên đĩa thạch. Các chủng có khả năng đối kháng mạnh sẽ được tuyển chọn để nghiên cứu sâu hơn. Theo tài liệu gốc, các chủng được phân lập và tuyển chọn bằng phương pháp vạch thẳng vuông góc và khuếch tán trên đĩa thạch.

3.1. Quy Trình Phân Lập Vi Khuẩn Bacillus Từ Ao Nuôi Tôm

Mẫu nước và bùn đáy ao nuôi tôm được thu thập một cách cẩn thận để đảm bảo tính đại diện. Các mẫu được pha loãng và cấy trên môi trường chọn lọc cho Bacillus. Môi trường chọn lọc thường chứa các chất ức chế sự phát triển của các vi khuẩn khác, giúp Bacillus phát triển tốt hơn. Sau khi cấy, các đĩa thạch được ủ ở nhiệt độ thích hợp để Bacillus phát triển thành khuẩn lạc. Các khuẩn lạc nghi ngờ là Bacillus sẽ được phân lập và làm thuần.

3.2. Thử Nghiệm Khả Năng Đối Kháng Của Bacillus Trên Đĩa Thạch

Phương pháp thử nghiệm đối kháng trên đĩa thạch được sử dụng để đánh giá khả năng ức chế sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh trên tôm của các chủng Bacillus. Các chủng Bacillus và vi khuẩn gây bệnh được cấy song song trên đĩa thạch. Nếu Bacillus có khả năng đối kháng, nó sẽ tạo ra một vùng ức chế xung quanh khuẩn lạc, ngăn cản sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh. Kích thước của vùng ức chế là một chỉ số đánh giá khả năng đối kháng của Bacillus.

IV. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Của Chủng Bacillus Tuyển Chọn

Các chủng Bacillus được tuyển chọn sẽ được nghiên cứu các đặc điểm sinh học, bao gồm hình thái tế bào, khả năng sinh trưởng trong các điều kiện môi trường khác nhau (nhiệt độ, pH, độ mặn), và khả năng sản xuất các enzyme ngoại bào. Các đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá tiềm năng ứng dụng của Bacillus trong nuôi tôm. Ví dụ, các chủng Bacillus có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện ao nuôi tôm và sản xuất các enzyme phân hủy chất thải hữu cơ sẽ có lợi cho việc cải thiện chất lượng nước.

4.1. Xác Định Đặc Điểm Hình Thái Và Sinh Lý Của Bacillus

Hình thái tế bào của Bacillus được quan sát dưới kính hiển vi. Các đặc điểm hình thái như hình dạng, kích thước, và khả năng tạo bào tử được ghi nhận. Các thử nghiệm sinh lý như khả năng di động, phản ứng catalase, khả năng sử dụng các nguồn carbon và nitơ khác nhau cũng được thực hiện. Các thông tin này giúp xác định và phân loại các chủng Bacillus.

4.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Sinh Trưởng Của Bacillus

Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, pH, và độ mặn đến khả năng sinh trưởng của Bacillus. Các chủng Bacillus được nuôi trong môi trường có các điều kiện khác nhau và tốc độ sinh trưởng được đo lường. Kết quả này giúp xác định điều kiện tối ưu cho sự phát triển của Bacillus trong ao nuôi tôm.

4.3. Đánh Giá Khả Năng Sinh Enzyme Ngoại Bào Của Bacillus

Khả năng sản xuất các enzyme ngoại bào như amylase, protease, cellulase của Bacillus được đánh giá. Các enzyme này có vai trò quan trọng trong việc phân hủy chất thải hữu cơ và cải thiện chất lượng nước ao nuôi. Các chủng Bacillus có khả năng sản xuất nhiều enzyme ngoại bào có tiềm năng lớn trong việc ứng dụng trong nuôi tôm.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tiềm Năng Ứng Dụng Bacillus Cho Tôm

Nghiên cứu đã phân lập và tuyển chọn được một số chủng Bacillus có khả năng đối kháng với các vi khuẩn gây bệnh trên tôm. Các chủng Bacillus này có đặc điểm sinh học phù hợp để ứng dụng trong nuôi tôm, như khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện ao nuôi và khả năng sản xuất các enzyme ngoại bào. Theo tài liệu gốc, hai chủng Bacillus được ký hiệu là HNNB2.1 và HNNB2.2 thể hiện khả năng đối kháng tốt với vi khuẩn gây bệnh. Kết quả này mở ra tiềm năng lớn trong việc sử dụng Bacillus để phòng và trị bệnh cho tôm, thay thế kháng sinh và xây dựng một hệ sinh thái nuôi tôm bền vững.

5.1. Kết Quả Phân Lập Và Tuyển Chọn Các Chủng Bacillus

Kết quả phân lập và tuyển chọn các chủng Bacillus có khả năng đối kháng mạnh với các vi khuẩn gây bệnh trên tôm được trình bày. Thông tin về số lượng chủng Bacillus phân lập được, tỷ lệ chủng có khả năng đối kháng, và các chủng được tuyển chọn được cung cấp.

5.2. Đặc Điểm Sinh Học Của Các Chủng Bacillus Tuyển Chọn

Các đặc điểm sinh học quan trọng của các chủng Bacillus tuyển chọn được trình bày, bao gồm hình thái tế bào, khả năng sinh trưởng trong các điều kiện môi trường khác nhau, và khả năng sản xuất các enzyme ngoại bào. So sánh các đặc điểm của các chủng Bacillus tuyển chọn với nhau và với các chủng Bacillus đã được biết đến từ các nghiên cứu khác.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Của Nghiên Cứu Bacillus

Nghiên cứu này đã chứng minh tiềm năng của vi khuẩn Bacillus trong việc kiểm soát bệnh tật và cải thiện sức khỏe tôm. Các chủng Bacillus được phân lập và tuyển chọn có thể được sử dụng để sản xuất chế phẩm sinh học (probiotic) ứng dụng trong nuôi tôm. Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các chế phẩm probiotic chứa Bacillus trong điều kiện thực tế ao nuôi tôm và để tối ưu hóa quy trình sản xuất và ứng dụng các chế phẩm này. Trong tương lai, nghiên cứu về Bacillus có thể tập trung vào việc khám phá các cơ chế đối kháng của Bacillus, phát triển các chủng Bacillus có khả năng đối kháng mạnh hơn, và ứng dụng công nghệ sinh học để cải thiện hiệu quả của các chế phẩm probiotic.

6.1. Tóm Tắt Những Kết Quả Chính Của Nghiên Cứu

Tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu, bao gồm số lượng chủng Bacillus phân lập được, tỷ lệ chủng có khả năng đối kháng, các chủng được tuyển chọn, và đặc điểm sinh học của các chủng tuyển chọn.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Vi Khuẩn Bacillus

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về vi khuẩn Bacillus, bao gồm đánh giá hiệu quả của các chế phẩm probiotic trong điều kiện thực tế ao nuôi tôm, tối ưu hóa quy trình sản xuất và ứng dụng các chế phẩm probiotic, khám phá các cơ chế đối kháng của Bacillus, phát triển các chủng Bacillus có khả năng đối kháng mạnh hơn, và ứng dụng công nghệ sinh học để cải thiện hiệu quả của các chế phẩm probiotic.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm nước lợ, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Theo thống kê của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), ngành tôm đóng góp khoảng 40 - 45% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản cả nước, đạt kim ngạch từ 3,5 đến 4 tỷ USD mỗi năm. Riêng tại thị trường Hoa Kỳ, số liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho thấy năm 2021 Việt Nam xuất khẩu 88.161 tấn tôm với trị giá 969,2 triệu USD, tăng 33% về khối lượng và 39% về giá trị so với năm 2020. Trong tháng 4 năm 2022, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt hơn 442 triệu USD, tăng 47% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các vùng nuôi thâm canh và bán thâm canh đi kèm với nhiều hệ lụy về ô nhiễm môi trường. Sự tích tụ thức ăn dư thừa, phân tôm, xác tảo tàn và các chất thải hữu cơ dưới đáy ao làm suy giảm chất lượng nước, phát sinh các khí độc như $H_2S$, $NH_3$, cùng các ion kim loại nặng ($Fe^{2+}$, $Fe^{3+}$, $Al^{3+}$, $SO_4^{2-}$). Điều này làm suy giảm hệ miễn dịch của tôm, tạo điều kiện cho các vi sinh vật gây bệnh bùng phát. Một số tác nhân vi khuẩn gây thiệt hại nặng nề bao gồm Vibrio parahaemolyticus (gây hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính - AHPND/EMS), Vibrio harveyi (gây bệnh phát sáng), Aeromonas schubertii, Lactococcus garvieae (gây bệnh đục cơ trên tôm càng xanh) và các vi khuẩn dạng sợi như Leucothrix mucor, Thiothrix sp.

Để kiểm soát dịch bệnh, việc lạm dụng hóa chất (Iodine, Max 80, Guardo, Chlorine, TCCA) và kháng sinh (Tetracycline, Oxytetracycline, Rifamycine) đã dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh, tồn dư hóa chất trong sản phẩm xuất khẩu và phá hủy hệ vi sinh vật có lợi trong môi trường nước. Do đó, việc nghiên cứu ứng dụng các chế phẩm vi sinh chứa vi khuẩn có lợi, đặc biệt là chi Bacillus, nhằm cạnh tranh dinh dưỡng, ức chế vi khuẩn gây bệnh và phân hủy mùn bã hữu cơ là hướng tiếp cận bền vững.

Đề tài khóa luận được xác định với mục đích và các yêu cầu cụ thể như sau:

1. Mục đích nghiên cứu: Phân lập và nghiên cứu đặc điểm của chủng vi khuẩn Bacillus đối kháng vi khuẩn gây bệnh trên tôm tại Hà Nội và Hưng Yên.
2. Nhiệm vụ/Yêu cầu nghiên cứu:
   • Phân lập và tuyển chọn chủng vi khuẩn gây bệnh trên tôm.
   • Phân lập và tuyển chọn các chủng vi khuẩn Bacillus từ nước ao nuôi tôm.
   • Tuyển chọn các chủng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng với vi khuẩn gây bệnh trên tôm.
   • Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh lý và sinh hóa của chủng vi khuẩn Bacillus được tuyển chọn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các chủng vi khuẩn Bacillus phân lập từ mẫu nước ao nuôi tôm và chủng vi khuẩn gây bệnh phân lập từ mẫu tôm bị bệnh.
• Phạm vi không gian: Mẫu nước ao nuôi thu thập tại Gia Lâm (Hà Nội) và Văn Lâm (Hưng Yên); mẫu tôm bệnh thu thập tại chợ ở Mỹ Đức (Hà Nội) và ao tôm bệnh tại Văn Lâm (Hưng Yên). Thí nghiệm được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Vi sinh, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai từ tháng 3/2022 đến tháng 9/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết

Khóa luận dựa trên cơ sở sinh học vi sinh vật và cơ chế đối kháng sinh học trong nuôi trồng thủy sản:

• Tác nhân gây bệnh: Vibrio parahaemolyticus là vi khuẩn Gram âm, hình que thẳng hoặc hơi cong, chuyển động bằng roi phân cực, ưa mặn ($0,5% - 8%$ NaCl). Chúng gây bệnh AHPND với tỷ lệ chết lên tới $90%$ sau 3 - 5 ngày nhiễm bệnh do tiết độc tố phá hủy cấu trúc gan tụy (tế bào E, B, F, R). Vibrio harveyi là vi khuẩn Gram âm có khả năng phát quang nhờ tiết enzyme luciferase, gây bệnh phát sáng ở độ mặn $20 - 30%$. Aeromonas schubertii gây tổn thương mô gan tụy làm cơ thể tôm chuyển màu đỏ. Lactococcus garvieae (Gram dương, hình quả trứng) gây bệnh đục cơ, mềm vỏ ở tôm càng xanh.
• Đặc tính chi Bacillus: Là trực khuẩn Gram dương, kích thước tế bào khoảng $0,5 \times 1,2 - 10,\mu\text{m}$, có khả năng tạo nội bào tử hình oval hoặc hình trụ chịu được nhiệt độ cao, hóa chất và khô hạn. Bacillus có hoạt tính catalase dương tính, tiết ra nhiều loại enzyme ngoại bào (protease, amylase, cellulase) giúp phân hủy protein, tinh bột, chất xơ tích tụ ở đáy ao, làm giảm hàm lượng COD, $H_2S$, $NH_3$.
• Cơ chế ức chế: Bacillus đối kháng vi sinh vật gây hại thông qua việc sinh tổng hợp các hợp chất kháng sinh sinh học (bacteriocin như subtilin, subtilosin, surfactin, iturin, bacillomycin...), cạnh tranh cơ chất dinh dưỡng và tiết siderophore kết tủa ion sắt, làm cạn kiệt nguồn sắt cần thiết cho sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Tác giả sử dụng các phương pháp thực nghiệm vi sinh vật học chuẩn hóa:

• Thu thập và bảo quản mẫu: Mẫu nước ao nuôi được thu thập theo tiêu chuẩn TCVN 5994:1995 (ISO 5667-4:1987), bảo quản ở $4^\circ\text{C}$. Mẫu tôm bệnh thu thập theo TCVN 5276-90, chuyển về phòng thí nghiệm trong vòng 48 giờ.
• Phân lập vi sinh vật:
  • Phân lập Bacillus: Mẫu nước được xử lý sốc nhiệt ở $80^\circ\text{C}$ trong 10 phút để loại bỏ tế bào sinh dưỡng, giữ lại nội bào tử; sau đó pha loãng theo nồng độ từ $10^{-1}$ đến $10^{-6}$ và cấy gạt $100,\mu\text{l}$ trên môi trường LB thạch (Luria Bertani), ủ ở $30^\circ\text{C}$ trong 48 giờ.
  • Phân lập vi khuẩn gây bệnh: Cân 25g mô gan tôm bệnh vào 225ml nước peptone kiềm bổ sung $3%$ NaCl, ủ lắc ở $30^\circ\text{C}$ trong 24 giờ, sau đó cấy gạt $0,1\text{ml}$ lên môi trường chọn lọc TCBS (Thiosulfate Citrate Bile Salts Sucrose), ủ ở $30^\circ\text{C}$ trong 24 giờ.
  • Làm thuần và giữ giống: Cấy ria 3 pha trên đĩa thạch cho đến khi thu được khuẩn lạc đồng nhất; giữ giống ngắn hạn trên thạch nghiêng ở $4^\circ\text{C}$ và dài hạn trong dung dịch glycerol $30%$ ở $-80^\circ\text{C}$.
• Đánh giá khả năng đối kháng in vitro:
  • Phương pháp vạch thẳng vuông góc: Cấy vạch thẳng chủng Bacillus trên đĩa TSA (Tryptic Soy Agar), ủ 24 giờ ở $30^\circ\text{C}$, sau đó cấy vạch ngang vuông góc chủng vi khuẩn gây bệnh, ủ tiếp 24 giờ và đo khoảng cách vùng ức chế (mm).
  • Phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch (đục lỗ thạch): Dịch nuôi cấy Bacillus sau 48 giờ trên LB lỏng được ly tâm 6.000 vòng/phút trong 20 phút để thu dịch trong. Đĩa TSA được trải $100,\mu\text{l}$ dịch vi khuẩn gây bệnh, đục lỗ thạch và tra $100,\mu\text{l}$ dịch chiết ly tâm, giữ ở $4^\circ\text{C}$ trong 2 giờ để khuếch tán rồi ủ ở $30^\circ\text{C}$ trong 24 giờ. Đường kính vòng kháng khuẩn được tính theo công thức $K = D - d$ (mm), trong đó $D$ là đường kính vòng ức chế, $d$ là đường kính lỗ thạch.
• Khảo sát đặc điểm sinh lý, sinh hóa và enzyme ngoại bào:
  • Đặc điểm sinh lý: Khảo sát sinh trưởng trên môi trường LB ở các dải nhiệt độ ($30^\circ\text{C}, 37^\circ\text{C}, 40^\circ\text{C}, 45^\circ\text{C}, 50^\circ\text{C}$), pH ($5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12$), nồng độ NaCl ($0%, 1%, 2%, 3%, 4%, 5%, 6%, 7%, 8%$), khả năng sử dụng 9 nguồn carbon (bổ sung $1%$) và 8 nguồn nitơ khác nhau.
  • Thử nghiệm hóa sinh (Tille & Bailey, 2014): Kiểm tra khả năng di động (thạch mềm $0,5%$ agar), hoạt tính catalase (dung dịch $H_2O_2$ $3%$), thử nghiệm Methyl Red (MR), Voges-Proskauer (VP), sử dụng citrate (môi trường Simmons Citrate Agar - SCA), lên men đường và sinh $H_2S$ trên môi trường Triple Sugar Iron (TSI), và thử nghiệm khử nitrate (thuốc thử A, B và bột kẽm).
  • Xác định hoạt tính enzyme ngoại bào: Phương pháp khuếch tán đĩa thạch với cơ chất carboxymethyl cellulose (CMC) đánh giá cellulase, tinh bột tan đánh giá amylase (nhuộm bằng dung dịch Lugol), và gelatin đánh giá protease (nhuộm bằng Amido đen 10B $0,1%$). Hoạt tính phân giải được phân cấp dựa trên giá trị $(D - d)$: $\ge 25,\text{mm}$ (rất mạnh), $20 - 24,\text{mm}$ (mạnh), $10 - 19,\text{mm}$ (trung bình), $\le 9,\text{mm}$ (yếu).

---

Nội dung chính theo từng chương

PHẦN I: MỞ ĐẦU

Chương này phân tích vị thế xuất khẩu của ngành tôm Việt Nam và những thách thức nghiêm trọng do suy thoái môi trường ao nuôi, dịch bệnh vi khuẩn bùng phát và tác hại của việc lạm dụng kháng sinh, hóa chất. Tác giả xác định rõ mục đích nghiên cứu là phân lập, tuyển chọn và đánh giá đặc tính của các chủng Bacillus bản địa tại Hà Nội và Hưng Yên có khả năng đối kháng tác nhân vi khuẩn gây bệnh trên tôm, phục vụ định hướng phát triển chế phẩm sinh học probiotic.

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Nội dung chương tổng hợp chi tiết tình hình nuôi tôm trong nước và quốc tế; hệ thống hóa các đặc điểm phân loại, hình thái, cơ chế gây bệnh và biện pháp phòng trừ đối với 5 nhóm vi khuẩn gây bệnh chính trên tôm (Vibrio parahaemolyticus, Vibrio harveyi, Aeromonas schubertii, Lactococcus garvieae, vi khuẩn dạng sợi). Chương cũng phân tích sâu về đặc điểm sinh học của chi Bacillus, vai trò cải thiện sức khỏe vật nuôi, làm sạch môi trường nước và cơ chế sinh chất kháng khuẩn. Đồng thời, tác giả tổng thuật các nghiên cứu liên quan ở nước ngoài (Balcázar & Rojas-Luna, 2007; Banerjee, 2007; Vidal & cs., 2018; Tepaamorndech & cs., 2019; Sam-On & cs., 2022) và trong nước (Khuất Hữu Thanh & cs., 2009; Võ Hồng Phượng & cs., 2018; Nguyễn Thị Bích Đào & cs., 2019; Trần Vũ Phương & cs., 2020; Phạm Thị Tuyết Ngân & cs., 2021).

PHẦN III: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương mô tả chi tiết nguồn gốc vật liệu nghiên cứu (mẫu nước ao tại Gia Lâm, Văn Lâm; mẫu tôm bệnh tại Mỹ Đức, Văn Lâm), danh mục hóa chất, môi trường nuôi cấy (LB, TCBS, TSA, TSB, SCA, Clark-Lubs, TSI...) và trang thiết bị tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Vi sinh. Toàn bộ quy trình phân lập sốc nhiệt, làm thuần, giữ giống, phương pháp thử nghiệm đối kháng (vạch thẳng vuông góc và đục lỗ thạch), các thử nghiệm sinh hóa định danh và phương pháp đo hoạt tính enzyme ngoại bào (cellulase, amylase, protease) được quy chuẩn rõ ràng theo các quy trình tham chiếu quốc tế và tiêu chuẩn Việt Nam.

PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Chương trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu được từ quá trình nghiên cứu:

• Phân lập vi khuẩn gây bệnh và Bacillus: Phân lập được 10 chủng vi khuẩn trên môi trường TCBS từ mô gan tôm bệnh và nước ao nuôi, tuyển chọn được chủng vi khuẩn gây bệnh ký hiệu là V3. Từ các mẫu nước ao nuôi tôm, phân lập và sàng lọc được 2 chủng vi khuẩn Bacillus có hoạt tính đối kháng, ký hiệu là HNNB2.1 và HNNB2.2.
• Khả năng đối kháng vi khuẩn gây bệnh: Cả 2 chủng Bacillus đều thể hiện khả năng ức chế sinh trưởng rõ rệt đối với chủng gây bệnh V3 trên cả hai phương pháp thử nghiệm. Trong đó, chủng HNNB2.2 thể hiện hoạt tính đối kháng mạnh hơn so với chủng HNNB2.1.
• Đặc điểm hình thái và sinh lý sinh hóa: Cả hai chủng HNNB2.1 và HNNB2.2 đều là trực khuẩn Gram dương, hình que thẳng, tạo nội bào tử. Khuẩn lạc của HNNB2.1 có bề mặt khô, màu trắng đục; khuẩn lạc của HNNB2.2 có bề mặt khô, màu trắng sữa. Cả hai chủng đều có phản ứng catalase dương tính, có khả năng di động.
• Khả năng thích ứng môi trường nuôi cấy: Hai chủng HNNB2.1 và HNNB2.2 có dải thích ứng sinh thái rộng: sinh trưởng và phát triển tốt ở dải nhiệt độ từ $30^\circ\text{C}$ đến $50^\circ\text{C}$, dải pH từ 5 đến 10, và chịu được nồng độ muối NaCl từ $0%$ đến $7%$.
• Đồng hóa dinh dưỡng: Cả hai chủng đồng hóa tốt 9 nguồn carbon thử nghiệm bổ sung $1%$ (cellulose, fructose, galactose, sucrose, lactose, D-glucose, sorbitol, xylose, tinh bột) và phát triển mạnh trên các nguồn nitơ hữu cơ (peptone, cao thịt, cao nấm men).
• Hoạt tính enzyme ngoại bào: Chủng HNNB2.1 có hoạt tính amylase và protease ở mức trung bình, hoạt tính cellulase ở mức yếu. Chủng HNNB2.2 thể hiện hoạt tính của cả 3 loại enzyme ngoại bào (amylase, protease, cellulase) đều đạt mức trung bình.

PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tổng kết các kết quả đạt được về việc phân lập thành công 2 chủng Bacillus (HNNB2.1, HNNB2.2) có hoạt tính đối kháng chủng vi khuẩn gây bệnh V3 trên tôm và sở hữu các đặc tính sinh học, enzyme hữu ích. Tác giả đưa ra các kiến nghị tiếp tục nghiên cứu định danh chính xác hai chủng vi khuẩn bằng kỹ thuật sinh học phân tử (giải trình tự gen 16S rRNA) và thử nghiệm đánh giá hiệu quả thực tế in vivo trong mô hình nuôi tôm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Quá trình nghiên cứu thực nghiệm đã ghi nhận các kết quả cụ thể về đặc tính sinh học của hai chủng vi khuẩn Bacillus tuyển chọn như sau:

Chỉ tiêu / Đặc tính	Chủng Bacillus HNNB2.1	Chủng Bacillus HNNB2.2
Nguồn phân lập	Nước ao nuôi tôm (Gia Lâm / Văn Lâm)	Nước ao nuôi tôm (Gia Lâm / Văn Lâm)
Hình thái tế bào	Trực khuẩn Gram dương, hình que	Trực khuẩn Gram dương, hình que
Đặc điểm khuẩn lạc	Khuẩn lạc khô, màu trắng đục	Khuẩn lạc khô, màu trắng sữa
Khả năng đối kháng chủng V3	Có hoạt tính đối kháng	Hoạt tính đối kháng mạnh hơn HNNB2.1
Nhiệt độ sinh trưởng	$30^\circ\text{C} - 50^\circ\text{C}$	$30^\circ\text{C} - 50^\circ\text{C}$
Dải pH sinh trưởng	$\text{pH } 5 - 10$	$\text{pH } 5 - 10$
Độ mặn thích ứng (NaCl)	$0% - 7%$	$0% - 7%$
Đồng hóa nguồn Carbon	Tinh bột, Glucose, Cellulose, Fructose, Galactose, Sucrose, Lactose, Sorbitol, Xylose	Tinh bột, Glucose, Cellulose, Fructose, Galactose, Sucrose, Lactose, Sorbitol, Xylose
Đồng hóa nguồn Nitơ	Tốt với Nitơ hữu cơ (Peptone, cao thịt, cao nấm men)	Tốt với Nitơ hữu cơ (Peptone, cao thịt, cao nấm men)
Hoạt tính Amylase	Mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$)	Mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$)
Hoạt tính Protease	Mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$)	Mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$)
Hoạt tính Cellulase	Mức yếu ($D - d \le 9,\text{mm}$)	Mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Cần ứng dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại (tách chiết DNA, phản ứng PCR và giải trình tự gen mã hóa 16S rRNA) để xác định chính xác tên loài cho hai chủng vi khuẩn HNNB2.1 và HNNB2.2.
• Tiến hành các thử nghiệm in vivo (thử nghiệm trên tôm sống trong điều kiện phòng thí nghiệm và bể nuôi thực tế) nhằm kiểm chứng khả năng bảo hộ của hai chủng vi khuẩn trước sự tấn công của vi khuẩn gây bệnh.
• Nghiên cứu tối ưu hóa môi trường nuôi cấy và điều kiện lên men để thu nhận sinh khối vi khuẩn và các chất kháng sinh sinh học ở quy mô lớn hơn, hướng tới sản xuất chế phẩm sinh học probiotic xử lý đáy ao và phòng trị bệnh cho tôm.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm về các chủng vi khuẩn gây bệnh trên tôm và chủng vi khuẩn Bacillus bản địa có khả năng đối kháng tại khu vực Hà Nội và Hưng Yên.
• Tuyển chọn được hai chủng vi khuẩn tiềm năng (HNNB2.1 và HNNB2.2), đặc biệt là chủng HNNB2.2 có khả năng sinh đồng thời cả 3 loại enzyme ngoại bào (amylase, protease, cellulase) và đối kháng tốt với mầm bệnh, bổ sung nguồn chủng giống hữu ích cho các nghiên cứu sản xuất chế phẩm sinh học phục vụ nuôi trồng thủy sản bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Việc định danh hai chủng vi khuẩn Bacillus (HNNB2.1, HNNB2.2) và chủng vi khuẩn gây bệnh (V3) trong đề tài mới dừng lại ở việc quan sát hình thái và thử nghiệm các chỉ tiêu sinh lý, hóa sinh truyền thống, chưa thực hiện giải trình tự sinh học phân tử để xác định loài.
• Các đánh giá về hoạt tính đối kháng và hoạt tính enzyme ngoại bào mới được thực hiện trong điều kiện in vitro trên đĩa thạch thí nghiệm, chưa đánh giá tác động tương tác thực tế trong môi trường ao nuôi phức tạp và hệ tiêu hóa của tôm.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Tiến hành giải trình tự gen 16S rRNA để định danh chính xác loài cho các chủng vi khuẩn tuyển chọn.
• Nghiên cứu tách chiết, tinh sạch và xác định bản chất hóa học của các hợp chất kháng sinh sinh học (bacteriocin) do chủng HNNB2.2 tiết ra.
• Thực hiện các thử nghiệm cảm nhiễm nhân tạo trên tôm (thử thách mầm bệnh) khi bổ sung chủng Bacillus vào thức ăn hoặc môi trường nước để đánh giá tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng và sự biến đổi của hệ miễn dịch tôm.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Công nghệ Vi sinh, Bệnh học Thủy sản và Nuôi trồng Thủy sản.
• Giá trị học thuật và thực tiễn:
  • Tài liệu cung cấp quy trình thực nghiệm chi tiết về phương pháp sốc nhiệt phân lập Bacillus từ nước ao nuôi và phân lập vi khuẩn gây bệnh từ mô gan tôm trên môi trường TCBS.
  • Cung cấp phương pháp luận và kỹ thuật đánh giá hoạt tính đối kháng (vạch thẳng vuông góc, khuếch tán giếng thạch) cũng như phương pháp định tính/bán định lượng hoạt tính enzyme ngoại bào (amylase, protease, cellulase) bằng thuốc nhuộm chuyên biệt.
  • Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu phát triển quy trình sản xuất chế phẩm probiotic thay thế kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đã phân lập và tuyển chọn được những chủng vi khuẩn cụ thể nào?
Khóa luận đã phân lập được 10 chủng vi khuẩn từ mẫu tôm bệnh và nước ao trên môi trường TCBS, từ đó tuyển chọn được 1 chủng vi khuẩn gây bệnh ký hiệu là V3. Đồng thời, từ các mẫu nước ao nuôi tôm tại Gia Lâm (Hà Nội) và Văn Lâm (Hưng Yên), tác giả đã phân lập và tuyển chọn được 2 chủng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng ký hiệu là HNNB2.1 và HNNB2.2.

2. Phương pháp nào được sử dụng để loại bỏ tế bào sinh dưỡng khi phân lập Bacillus từ mẫu nước?
Tác giả đã áp dụng phương pháp xử lý sốc nhiệt theo nghiên cứu của Do & cs.: mẫu nước ao nuôi được ủ trong bể ổn nhiệt ở nhiệt độ cao ($80^\circ\text{C}$) trong thời gian 10 phút trước khi tiến hành pha loãng và cấy gạt trên môi trường LB thạch. Nhiệt độ này giúp tiêu diệt các tế bào sinh dưỡng thông thường và chỉ giữ lại các nội bào tử chịu nhiệt của chi Bacillus.

3. Khả năng sinh enzyme ngoại bào của hai chủng HNNB2.1 và HNNB2.2 có điểm gì khác nhau?
Chủng HNNB2.1 có hoạt tính amylase và protease ở mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$), nhưng hoạt tính cellulase ở mức yếu ($D - d \le 9,\text{mm}$). Trong khi đó, chủng HNNB2.2 thể hiện hoạt tính của cả 3 loại enzyme amylase, protease và cellulase đều đạt mức trung bình ($D - d = 10 - 19,\text{mm}$).

4. Dải điều kiện môi trường nuôi cấy (nhiệt độ, pH, độ mặn) tối thích cho sự sinh trưởng của hai chủng Bacillus tuyển chọn là bao nhiêu?
Cả hai chủng HNNB2.1 và HNNB2.2 đều có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong dải nhiệt độ từ $30^\circ\text{C}$ đến $50^\circ\text{C}$, dải pH từ 5 đến 10, và chịu được nồng độ muối NaCl trong môi trường từ $0%$ đến $7%$.

5. Hoạt tính đối kháng của các chủng Bacillus với vi khuẩn gây bệnh được đánh giá bằng những phương pháp nào?
Tác giả sử dụng hai phương pháp: phương pháp cấy vạch thẳng vuông góc trên môi trường TSA để phát hiện vùng ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh, và phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch (đục lỗ thạch) sử dụng $100,\mu\text{l}$ dịch nuôi cấy Bacillus đã qua ly tâm loại bỏ tế bào (6.000 vòng/phút trong 20 phút) để đo đường kính vòng kháng khuẩn $K = D - d$ (mm).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Nhật Lệ đã thực hiện thành công việc phân lập và tuyển chọn được 2 chủng vi khuẩn trực khuẩn Gram dương Bacillus (HNNB2.1 và HNNB2.2) từ nước ao nuôi tôm tại Hà Nội và Hưng Yên có khả năng đối kháng với chủng vi khuẩn gây bệnh V3 phân lập từ tôm bệnh. Cả hai chủng vi khuẩn tuyển chọn đều thể hiện khả năng thích ứng sinh thái rộng (nhiệt độ $30 - 50^\circ\text{C}$, pH $5 - 10$, độ mặn $0 - 7%$), đồng hóa đa dạng nguồn dinh dưỡng carbon, nitơ và sinh tổng hợp các enzyme ngoại bào quan trọng như amylase, protease, cellulase (trong đó chủng HNNB2.2 có hoạt tính đối kháng và sinh enzyme toàn diện hơn). Kết quả nghiên cứu cung cấp nguồn dữ liệu sinh học thực nghiệm có giá trị, đóng vai trò là nguồn vật liệu khởi đầu tiềm năng cho các nghiên cứu ứng dụng và sản xuất chế phẩm sinh học probiotic phục vụ ngành nuôi tôm bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngành nuôi trồng thủy sản giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho ngƣời lao động đặc biệt là ngành tôm. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), Việt Nam xếp thứ 4 trong số các thị trƣờng cung cấp tôm lớn nhất của Mỹ. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), xuất khẩu tôm của Việt Nam sang Mỹ năm 2021 đạt 88.161 tấn, trị giá 969,2 triệu USD, tăng 33% về khối lƣợng và 39% về giá trị so với năm 2020. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản trong tháng 4 năm 2022 xuất khẩu tôm của nƣớc ta đạt hơn 442 triệu USD, tăng 47% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên việc nuôi trồng thủy sản cũng có những tác động tiêu cực. Một trong số đó là ô nhiễm môi trƣờng do phần lớn các chất hữu cơ dƣ thừa từ thức ăn, phân và các rác thải đọng lại dƣới ao nuôi. Ngoài ra, còn các hóa chất tồn dƣ từ nguồn vật tƣ sử dụng trong nuôi trồng nhƣ thuốc kháng sinh, vôi, các khoáng chất Diatomit, Dolomit, lƣu huỳnh lắng đọng, các chất Fe2+, Fe3+, Al3+, SO42- độc hại trong đất phèn, H2S, NH3…(Tổng cục Thủy sản, 2018). Đó chính là nguồn gốc khiến tôm giảm sức đề kháng dẫn đến dễ bị vi khuẩn gây bệnh tấn công.

Một số vi khuẩn gây bệnh phổ biến trên tôm nhƣ: Aeromonas schubertii, Lactococcus garvieae, vi khuẩn dạng sợi ở tôm…Ngoài ra, bệnh do vi khuẩn Vibrio gây ra chắc chắn là một tác nhân quan trọng, nhƣng chúng không phải là tác nhân duy nhất (Bondad-Reantaso & cs. Để khống chế loại vi khuẩn này, các trang trại sản xuất tôm đã dùng nhiều kháng sinh nhƣ: Tetracyline, Oxytetraxyline, Rifamycine; các chế phẩm sinh học nhƣ: ET800, Men Doray, Men Biotec A, ZP – 25…để xử lí ao nuôi. Qua thử nghiệm, Tổng cục Thủy sản cho biết đã xác định đƣợc một số chất nhƣ: chrorine, TCCA… có tác dụng tiêu diệt rất tốt các vi khuẩn gây bệnh do vi khuẩn gây ra trên tôm. Tuy nhiên, không phải tất cả các hóa chất đƣợc phân phối 1 và quảng cáo cho các cơ sở sản xuất tôm đều mang lại hiệu quả tốt nhƣ khuyến cáo, đơn cử nhƣ Iodine, Max 80, Guardo… gây tồn dƣ một lƣợng hóa chất trong tôm làm cho năng xuất và chất lƣợng tôm kém.

Đứng trƣớc thực trạng nhƣ vậy thì việc tìm kiếm các giải pháp mới là hết sức cấp bách đối với ngành nuôi tôm của Việt Nam hiện nay và trong tƣơng lai. Sử dụng các chế phẩm probiotic có chứa các vi sinh vật có lợi để thay thế kháng sinh trở thành bƣớc tiếp cận đầy hứa hẹn trong nuôi trồng thủy sản. Với ý nghĩa khoa học và tính thực tiễn nêu trên, tôi tiến hành đề tài: “Phân lập và nghiên cứu đặc điểm của chủng vi khuẩn Bacillus đối kháng vi khuẩn gây bệnh trên tôm”. Mục đích và yêu cầu 1.

Mục đích Phân lập và nghiên cứu đặc điểm của chủng vi khuẩn Bacillus đối kháng vi khuẩn gây bệnh trên tôm tại Hà Nội và Hƣng Yên. Yêu cầu - Phân lập và tuyển chọn chủng vi khuẩn gây bệnh trên tôm. - Phân lập và tuyển chọn chủng vi khuẩn Bacillus. - Tuyển chọn các chủng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng với vi khuẩn gây bệnh trên tôm.

- Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái và sinh lý sinh hóa của chủng vi khuẩn Bacillus tuyển chọn. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp nguồn sữ liệu về vi khuẩn gây bệnh trên tôm cũng nhƣ về chủng vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng vi khuẩn gây bệnh trên tôm ở Hà Nội và Hƣng Yên.