Phân Lập và Nghiên Cứu Đặc Điểm Vi Khuẩn Gây Bệnh Đốm Đỏ Trên Cá Trắm

Bệnh đốm đỏ trên cá trắm, do vi khuẩn *Aeromonas hydrophila* gây ra, là một trong những thách thức lớn đối… 70 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Vũ Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Vi Khuẩn Gây Bệnh Đốm Đỏ Trên Cá Trắm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1.1. Tổng quan về cá trắm
• 1.1.1.1. Sơ lược về cá trắm cỏ
• 1.1.1.2. Sơ lược về cá trắm đen
• 1.1.2. Vai trò và ý nghĩa kinh tế của cá trắm
• 1.1.3. Một số loại bệnh do vi khuẩn gây ra trên cá trắm
• 1.1.3.1. Bệnh thối mang do vi khuẩn Myxococcus piscicolas
• 1.1.3.2. Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas
• 1.1.3.3. Bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Aeromonas di động
• 1.1.3.4. Bệnh vi khuẩn dạng sợi (bệnh hình trụ - Columnaris Disease)
• 1.1.3.5. Bệnh đốm đỏ do vi khuẩn Aeromonas hydrophila
• 1.1.4. Tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế về vi khuẩn gây bệnh trên cá trắm
• 1.1.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.4.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 1.2.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.4. Dụng cụ và thiết bị thí nghiệm
• 1.2.5. Hóa chất thí nghiệm
• 1.2.6. Môi trường sử dụng trong nghiên cứu
• 1.2.7. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.8.1. Thu mẫu, bảo quản và vận chuyển
• 1.2.8.2. Phân lập vi khuẩn
• 1.2.8.3. Sàng lọc các chủng trên các môi trường RS
• 1.2.8.4. Định danh vi khuẩn theo phương pháp hóa sinh truyền thống
• 1.2.8.5. Phương pháp xác định hoạt tính enzyme ngoại bào của chủng tuyển chọn
• 1.2.8.6. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của điều kiện nuôi cấy
• 1.3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 1.3.1. Kết quả phân lập và cấy thuần
• 1.3.2. Nuôi cấy vi khuẩn trên môi trường RS
• 1.3.3. Kết quả test hóa sinh
• 1.3.4. Kết quả xác định hoạt tính enzyme ngoại bào
• 1.3.5. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh trưởng của hai chủng vi khuẩn phân gây bệnh
• 1.3.6. Ảnh hưởng của pH đến sinh trưởng của 2 chủng vi khuẩn gây bệnh
• 1.3.7. Ảnh hưởng của độ mặn đến sinh trưởng của 2 chủng vi khuẩn gây bệnh
• 1.3.8. Ảnh hưởng của nguồn Cacbon đến sinh trưởng của chủng gây bệnh
• 1.3.9. Ảnh hưởng của nguồn Nitơ đến sinh trưởng của chủng gây bệnh
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh Đốm Đỏ Cá Trắm Nguyên Nhân và Tác Hại

Bệnh đốm đỏ trên cá trắm, do vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây ra, là một trong những thách thức lớn đối với ngành nuôi trồng thủy sản nước ngọt ở Việt Nam. Bệnh thường bùng phát khi nhiệt độ nước tăng cao, đặc biệt vào cuối xuân đầu hè và mùa thu. Sự xuất hiện của các đốm đỏ, loét trên thân cá không chỉ làm giảm giá trị thẩm mỹ của sản phẩm mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tỷ lệ sống của cá. Aeromonas hydrophila là một loại vi khuẩn gram âm, có khả năng thích nghi cao với môi trường, khiến việc kiểm soát và điều trị bệnh trở nên khó khăn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, điều kiện môi trường nuôi kém, ô nhiễm hữu cơ, và mật độ thả nuôi cao là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ bùng phát bệnh đốm đỏ. Theo thống kê của Tổng cục Thủy Sản, bệnh đốm đỏ gây thiệt hại đáng kể cho sản lượng cá trắm hàng năm, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nuôi. Việc nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và phương pháp phòng trị bệnh đốm đỏ là vô cùng cần thiết.

1.1. Bệnh Đốm Đỏ Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết ban đầu

Nguyên nhân chính gây bệnh đốm đỏ trên cá trắm là do vi khuẩn Aeromonas hydrophila. Vi khuẩn này xâm nhập vào cơ thể cá thông qua các vết thương trên da, mang, hoặc đường tiêu hóa. Cá bị bệnh thường có các dấu hiệu như xuất hiện các đốm đỏ nhỏ trên thân, vây, sau đó lan rộng và tạo thành các vết loét sâu. Cá bệnh thường yếu ớt, bơi lờ đờ, bỏ ăn, và có thể chết hàng loạt. Aeromonas hydrophila phát triển mạnh trong môi trường nước ấm, ô nhiễm hữu cơ. Dấu hiệu rõ nhất là trên thân cá xuất hiện các đốm đỏ lở loét. Bệnh đốm đỏ không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến uy tín của sản phẩm cá trắm trên thị trường.

1.2. Tác hại bệnh đốm đỏ đến năng suất và kinh tế nuôi cá trắm

Bệnh đốm đỏ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và kinh tế nuôi cá trắm. Cá bị bệnh chậm lớn, giảm trọng lượng, và chất lượng thịt giảm sút. Tỷ lệ chết của cá bệnh có thể lên đến 70-80% nếu không được điều trị kịp thời. Chi phí điều trị bệnh đốm đỏ cũng là một gánh nặng đối với người nuôi. Ngoài ra, bệnh đốm đỏ còn làm giảm giá trị thương phẩm của cá, khiến người nuôi gặp khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm. Theo số liệu thống kê, bệnh đốm đỏ gây thiệt hại hàng tỷ đồng mỗi năm cho ngành nuôi cá trắm. Do đó, việc phòng ngừa và điều trị bệnh đốm đỏ là vô cùng quan trọng để đảm bảo hiệu quả kinh tế của nghề nuôi cá trắm.

II. Thách Thức Trong Phòng và Điều Trị Bệnh Đốm Đỏ Cá Trắm

Việc phòng và điều trị bệnh đốm đỏ trên cá trắm gặp nhiều khó khăn do tính kháng kháng sinh của vi khuẩn Aeromonas hydrophila. Sử dụng kháng sinh không đúng cách hoặc lạm dụng có thể dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc, khiến việc điều trị trở nên kém hiệu quả. Bên cạnh đó, việc quản lý môi trường nuôi cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh. Môi trường nước ô nhiễm, thiếu oxy, và biến động nhiệt độ đột ngột là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Quản lý dịch bệnh đòi hỏi người nuôi phải có kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực tế, và sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng. Việc tìm kiếm các giải pháp thay thế kháng sinh, thân thiện với môi trường, và hiệu quả trong việc phòng trị bệnh đốm đỏ là một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành nuôi trồng thủy sản.

2.1. Kháng sinh và vấn đề kháng thuốc của vi khuẩn Aeromonas

Việc lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản đã dẫn đến tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn Aeromonas hydrophila. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhiều chủng vi khuẩn Aeromonas phân lập từ cá bệnh có khả năng kháng lại nhiều loại kháng sinh thông thường. Sử dụng kháng sinh không hiệu quả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, đồng thời khuyến khích người nuôi sử dụng các phương pháp phòng bệnh sinh học.

2.2. Quản lý môi trường nuôi Yếu tố then chốt phòng bệnh đốm đỏ

Quản lý môi trường nuôi là yếu tố then chốt trong việc phòng ngừa bệnh đốm đỏ trên cá trắm. Môi trường nước sạch, giàu oxy, và ổn định về nhiệt độ là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cá. Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra các chỉ số môi trường như pH, oxy hòa tan, ammonia, nitrite, và thực hiện các biện pháp xử lý nước khi cần thiết. Việc sử dụng các chế phẩm sinh học để cải thiện chất lượng nước cũng là một giải pháp hiệu quả. Ngoài ra, cần đảm bảo mật độ thả nuôi hợp lý để tránh tình trạng quá tải và ô nhiễm môi trường.

2.3. Các biện pháp phòng ngừa sinh học thay thế kháng sinh

Các biện pháp phòng ngừa sinh học đang được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi như một giải pháp thay thế kháng sinh trong phòng trị bệnh đốm đỏ. Sử dụng probiotic, vaccine, và các chất tăng cường miễn dịch tự nhiên có thể giúp cá tăng cường sức đề kháng, chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn Aeromonas. Probiotic giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, tăng cường tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Vaccine kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại vi khuẩn Aeromonas. Các chất tăng cường miễn dịch tự nhiên như vitamin C, beta-glucan giúp tăng cường hoạt động của các tế bào miễn dịch.

III. Phân Lập và Nghiên Cứu Đặc Điểm Vi Khuẩn Gây Bệnh Đốm Đỏ

Nghiên cứu về phân lập và xác định đặc điểm của vi khuẩn gây bệnh đốm đỏ là bước quan trọng để hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh và tìm ra các biện pháp phòng trị hiệu quả. Quá trình phân lập bao gồm việc thu thập mẫu bệnh phẩm từ cá bệnh, nuôi cấy trên môi trường thích hợp, và phân lập các chủng vi khuẩn thuần khiết. Định danh vi khuẩn bằng các phương pháp sinh hóa, sinh học phân tử giúp xác định chính xác loài vi khuẩn gây bệnh. Nghiên cứu đặc điểm sinh học như khả năng sinh trưởng, khả năng kháng kháng sinh, và khả năng tạo độc tố giúp đánh giá mức độ nguy hiểm của vi khuẩn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để phát triển các phương pháp chẩn đoán, phòng ngừa, và điều trị bệnh đốm đỏ hiệu quả.

3.1. Quy trình thu thập mẫu và phân lập vi khuẩn Aeromonas

Quy trình thu thập mẫu và phân lập vi khuẩn Aeromonas cần được thực hiện đúng cách để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Mẫu bệnh phẩm nên được thu thập từ các vị trí có dấu hiệu bệnh rõ ràng như các vết loét trên da, mang, hoặc các cơ quan nội tạng. Mẫu được bảo quản trong điều kiện vô trùng và vận chuyển đến phòng thí nghiệm càng sớm càng tốt. Vi khuẩn Aeromonas có thể được phân lập trên các môi trường như Tryptic Soya Agar (TSA), Rimler Shotts (RS), hoặc các môi trường chọn lọc khác. Khuẩn lạc vi khuẩn Aeromonas thường có màu trắng đục hoặc vàng nhạt, hình tròn, và bề mặt nhẵn.

3.2. Các phương pháp định danh vi khuẩn gây bệnh đốm đỏ cá trắm

Việc định danh vi khuẩn gây bệnh đốm đỏ có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phương pháp sinh hóa truyền thống và phương pháp sinh học phân tử. Phương pháp sinh hóa dựa trên khả năng sử dụng các loại đường, enzyme, và các chất khác của vi khuẩn. Phương pháp sinh học phân tử sử dụng các kỹ thuật như PCR, giải trình tự gen để xác định trình tự DNA của vi khuẩn, từ đó xác định chính xác loài vi khuẩn. Kết hợp cả hai phương pháp giúp tăng tính chính xác của việc định danh.

3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng các yếu tố môi trường đến sự phát triển

Các yếu tố môi trường có tác động lớn đến khả năng sinh trưởng và phát triển của vi khuẩn Aeromonas. Nghiên cứu sự ảnh hưởng của nhiệt độ, pH, độ mặn, nguồn carbon, và nguồn nitrogen đến sự phát triển của vi khuẩn giúp hiểu rõ hơn về điều kiện tối ưu cho sự phát triển của chúng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh các yếu tố môi trường trong ao nuôi, hạn chế sự phát triển của vi khuẩn Aeromonas và giảm nguy cơ bùng phát bệnh.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Trong Phòng Ngừa Bệnh Đốm Đỏ

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm của vi khuẩn gây bệnh đốm đỏ có thể được ứng dụng trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả. Dựa trên đặc điểm sinh học của vi khuẩn, có thể phát triển các loại vaccine, probiotic, hoặc các chất kháng khuẩn đặc hiệu. Kiểm soát môi trường bằng cách duy trì chất lượng nước tốt, hạn chế ô nhiễm hữu cơ, và điều chỉnh mật độ thả nuôi có thể giúp giảm nguy cơ bùng phát bệnh. Áp dụng các biện pháp quản lý dịch bệnh chặt chẽ, giám sát thường xuyên tình trạng sức khỏe của cá, và can thiệp kịp thời khi có dấu hiệu bệnh có thể giúp hạn chế thiệt hại do bệnh đốm đỏ gây ra.

4.1. Phát triển vaccine và probiotic đặc hiệu trị bệnh đốm đỏ

Dựa trên kết quả nghiên cứu về các chủng vi khuẩn Aeromonas gây bệnh, có thể phát triển các loại vaccine và probiotic đặc hiệu để tăng cường sức đề kháng cho cá trắm. Vaccine có thể được sản xuất từ các chủng vi khuẩn đã được làm yếu hoặc bất hoạt. Probiotic chứa các chủng vi khuẩn có lợi, có khả năng cạnh tranh với vi khuẩn Aeromonas, giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột của cá.

4.2. Xây dựng quy trình phòng bệnh tổng hợp cho cá trắm

Cần xây dựng một quy trình phòng bệnh tổng hợp cho cá trắm, bao gồm các biện pháp quản lý môi trường, dinh dưỡng, và sử dụng các sản phẩm hỗ trợ. Quy trình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện nuôi cụ thể của từng vùng, từng hộ nuôi. Cần tập huấn cho người nuôi về các biện pháp phòng bệnh, giúp họ nâng cao kiến thức và kỹ năng quản lý dịch bệnh.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Bệnh Đốm Đỏ Cá Trắm

Nghiên cứu về bệnh đốm đỏ trên cá trắm đã đạt được nhiều tiến bộ, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế gây bệnh của vi khuẩn Aeromonas hydrophila, đặc biệt là vai trò của các yếu tố độc lực. Nghiên cứu đa dạng sinh học của các chủng vi khuẩn Aeromonas trong các vùng nuôi khác nhau có thể giúp phát triển các biện pháp phòng trị bệnh phù hợp. Cần tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý, và người nuôi để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững của nghề nuôi cá trắm.

5.1. Các hướng nghiên cứu sâu hơn về vi khuẩn Aeromonas

Các hướng nghiên cứu sâu hơn về vi khuẩn Aeromonas bao gồm nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc, vai trò của biofilm trong sự tồn tại và phát triển của vi khuẩn, và tìm kiếm các gen kháng bệnh trong cá trắm. Nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc giúp phát triển các biện pháp ngăn chặn sự lan rộng của tình trạng kháng thuốc. Nghiên cứu về biofilm giúp tìm ra các biện pháp phá vỡ biofilm, tăng hiệu quả của các biện pháp điều trị. Tìm kiếm các gen kháng bệnh giúp tạo ra các giống cá trắm có khả năng chống lại bệnh đốm đỏ.

5.2. Đề xuất các giải pháp phòng bệnh bền vững cho nghề nuôi

Để đảm bảo tính bền vững của nghề nuôi cá trắm, cần áp dụng các giải pháp phòng bệnh tổng hợp, thân thiện với môi trường. Khuyến khích người nuôi sử dụng các phương pháp nuôi sinh học, hạn chế sử dụng kháng sinh, và tăng cường quản lý môi trường. Cần có các chính sách hỗ trợ người nuôi trong việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh bền vững, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm cá trắm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nuôi trồng thủy sản nước ngọt tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp với sự gia tăng liên tục về diện tích và sản lượng. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thủy sản năm 2016, diện tích nuôi trồng thủy sản nước ngọt của cả nước năm 2015 đạt khoảng 450 nghìn hecta, sản lượng đạt 2.413 nghìn tấn, chiếm tỷ trọng 36,79% tổng sản lượng thủy sản toàn quốc. Trong các đối tượng nuôi truyền thống, cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella) và cá trắm đen (Mylopharyngodon piceus) là hai loài thủy sản nước ngọt bản địa và di nhập được nuôi thả phổ biến tại các tỉnh phía Bắc nhờ tốc độ sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt giàu dinh dưỡng và giá trị thương phẩm cao.

Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu cùng tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại các vùng nuôi thâm canh và bán thâm canh đã tạo điều kiện cho các tác nhân vi sinh vật gây bệnh bùng phát. Một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và phổ biến nhất trên cá trắm là bệnh đốm đỏ xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây ra. Bệnh thường bùng phát vào các giai đoạn chuyển mùa khi nhiệt độ nước dao động trong khoảng 25–32°C, tập trung từ tháng 3 đến tháng 5 (cuối xuân đầu hè) và từ tháng 8 đến tháng 10 (mùa thu), gây tỷ lệ chết từ 50% đến 70% tổng đàn, thậm chí lên đến 100% ở giai đoạn cá giống. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu phân lập tác nhân gây bệnh, các dữ liệu về đặc tính sinh học, khả năng sinh enzyme ngoại bào và ngưỡng chịu đựng các yếu tố sinh thái của các chủng vi khuẩn phân lập tại các thủy vực cụ thể vẫn cần được tiếp tục bổ sung.

Đề tài khóa luận tập trung giải quyết 3 nhiệm vụ nghiên cứu chính:

1. Phân lập chủng vi khuẩn có khả năng gây bệnh trên cá trắm từ các mẫu cá có dấu hiệu bệnh lý tại ao nuôi.
2. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh lý, sinh hóa và hoạt tính enzyme ngoại bào của các chủng vi khuẩn gây bệnh đã phân lập được.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường (nhiệt độ, pH, độ mặn, nguồn cacbon, nguồn nitơ) đến khả năng sinh trưởng của chủng vi khuẩn gây bệnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khóa luận:

• Đối tượng nghiên cứu: Các mẫu cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella) có biểu hiện lâm sàng của bệnh đốm đỏ (xuất huyết thân, tróc vảy, lờ đờ) và các chủng vi khuẩn phân lập từ nội quan (gan) của cá bệnh.
• Phạm vi không gian: Thu thập mẫu tại các ao nuôi cá nước ngọt thuộc địa bàn thành phố Hải Phòng; các phân tích thực nghiệm được thực hiện tại phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ vi sinh, Khoa Công nghệ sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 03 năm 2022 đến tháng 09 năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống lý thuyết vi sinh vật học thủy sản và phân loại học vi khuẩn:

• Cơ sở phân loại: Giống vi khuẩn Aeromonas thuộc họ Aeromonadaceae, bộ Aeromonadales, lớp Gammaproteobacteria, ngành Proteobacteria. Nhóm Aeromonas di động gồm 3 loài cơ bản: Aeromonas hydrophila, Aeromonas caviae và Aeromonas sobria. Vi khuẩn mang đặc điểm hình thái trực khuẩn ngắn Gram âm, kích thước 0,5 x 1,0–1,5 µm, di động bằng một tiên mao đơn cực, kỵ khí tùy tiện, phản ứng cytochrom oxidase dương tính, có khả năng khử nitrate và tỷ lệ Guanin + Cytozin trong ADN đạt 57–63 mol%. Cơ chế gây bệnh gắn liền với việc tiết các enzyme ngoại bào và độc tố dung giải protein, phá hủy mô và hồng cầu như protease, hemolysin và leucocidin.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế và thực hiện theo các quy chuẩn chuyên ngành:

• Phương pháp thu mẫu và xử lý bệnh phẩm: Thực hiện theo Tiêu chuẩn quốc gia về chẩn đoán bệnh thủy sản. Mẫu cá bệnh còn sống hoặc mới chết được vô trùng bề mặt bằng cồn ethanol 70%, mổ vô trùng lấy tổ chức gan, nghiền đồng nhất 1g mô gan trong 10ml nước muối sinh lý vô trùng và tiến hành pha loãng bậc 10 đến nồng độ $10^{-3}$.
• Phương pháp phân lập và cấy thuần: Hút 100 µl dịch mẫu pha loãng cấy gạt trên môi trường thạch Tryptic Soya Agar (TSA, Merck), ủ ở 30°C trong 18–24 giờ. Thực hiện kỹ thuật cấy ria ba pha trên môi trường TSA/TSB để thu nhận các dòng thuần khiết theo phương pháp của Bergey (1957) và Nguyễn Lân Dũng (2010).
• Phương pháp sàng lọc chọn lọc: Sử dụng môi trường chọn lọc Rimler Short (RS) để nhận diện các khuẩn lạc màu vàng đặc trưng của vi khuẩn nhóm Aeromonas spp. ở nhiệt độ 30°C sau 18–24 giờ.
• Phương pháp định danh sinh lý – sinh hóa truyền thống: Dựa theo cẩm nang của Cowan and Steel (Barrow and Feltham, 1993) và Nguyễn Lân Dũng (2010) với 23 chỉ tiêu: nhuộm Gram, soi kính hiển vi quang học (vật kính 40X, 100X ngâm dầu), phản ứng catalase ($H_2O_2$ 3%), kiểm tra khả năng di động trên môi trường thạch bán lỏng TSB 0,5% agar, sinh $H_2S$ và lên men đường trên môi trường TSI, phản ứng Voges-Proskauer (VP) và Methyl Red (MR) trên môi trường MR-VP broth, sử dụng nguồn citrate trên môi trường Simmon’s Citrate agar, sinh indole (thuốc thử Kovac's), phản ứng khử nitrate (thuốc thử Grien A và B), khả năng sinh trưởng ở các nồng độ muối NaCl (0%, 3%, 6%, 7%, 10%), lên men các loại đường đơn và đường đôi (Glucose, Maltose, Sucrose, Lactose) trên nền môi trường NB bổ sung chỉ thị Bromothymol blue 0,04%, và thử nghiệm phát triển trên môi trường chọn lọc vi khuẩn tả Thiosulfate Citrate Bile Salts Sucrose (TCBS).
• Phương pháp xác định hoạt tính enzyme ngoại bào: Nuôi cấy chủng vi khuẩn trong môi trường TSB lỏng ở 30°C, lắc 200 vòng/phút trong 48 giờ; ly tâm 6000 vòng/phút ở 4°C trong 20 phút để thu dịch chiết enzyme thô. Hoạt tính enzyme được đánh giá bằng phương pháp khuếch tán giếng thạch (Ngô et al., 2016; Huang et al., 2018) trên các môi trường chứa cơ chất đặc hiệu: carboxymethyl cellulose (CMC) xác định cellulase, tinh bột tan xác định amylase (nhuộm bằng dung dịch Lugol), và gelatin xác định protease (nhuộm bằng thuốc nhuộm Amido đen 10B 0,1%). Hoạt tính phân giải được tính bằng hiệu số đường kính vòng phân giải và đường kính giếng thạch ($D - d$, đơn vị mm).
• Phương pháp khảo sát yếu tố môi trường nuôi cấy: Thực hiện theo phương pháp của Đoàn Thị Nhinh và cộng sự (2021) trên nền môi trường Nutrient Agar (NA). Khảo sát dải nhiệt độ (5, 25, 30, 37, 45, 50°C), dải pH (5,5 đến 12), độ mặn NaCl (0, 20, 40, 50, 55, 60, 65‰), nguồn cacbon bổ sung (Glucose, Sucrose, Maltose, Lactose, Tinh bột, $CH_3COOK$) và nguồn nitơ thay thế (chiết thịt, chiết mạch nha, $NH_4Cl$, $NaNO_2$, Ure, Tryptone, $(NH_4)_2SO_4$). Các thí nghiệm đều được lặp lại 3 lần độc lập để lấy giá trị trung bình.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thực nghiệm nguyên bản thu thập trực tiếp tại phòng thí nghiệm kết hợp với số liệu thống kê ngành thủy sản và các công bố khoa học trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan tài liệu

Chương 1 hệ thống hóa các kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh học và giá trị kinh tế của hai đối tượng cá trắm chủ lực tại Việt Nam. Về mặt phân loại, cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella) thuộc chi Ctenopharyngodon, trong khi cá trắm đen (Mylopharyngodon piceus) thuộc chi Mylopharyngodon, đều thuộc họ cá chép Cyprinidae. Phân tích giá trị dinh dưỡng cho thấy trong 100g thịt cá trắm ăn được chứa 91 Kcal năng lượng, 17g protein, 2,6g lipid, 57mg canxi, 145mg photpho và 0,1mg sắt. Thịt cá trắm đen có hàm lượng protein đạt 19,5% và lipid đạt 5,2%, cao hơn đáng kể so với cá chép (16% protein, 3,6% lipid), cá quả (18,2% protein) và thịt gà (12,3% protein).

Chương này cũng tổng thuật chi tiết bệnh học của 5 bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn phổ biến trên cá trắm:

1. Bệnh thối mang: Do vi khuẩn dạng sợi Myxococcus piscicolas gây ra, tế bào hình sợi mềm kích thước 0,8 x 2–2,4 µm, phát triển tối ưu ở pH 6,5–7,5 và 21–25°C.
2. Bệnh do Pseudomonas: Do Pseudomonas fluorescens hoặc các loài trực khuẩn Gram âm thuộc chi Pseudomonas có dải nhiệt độ 4–43°C, hàm lượng G+C đạt 55–64 mol%, gây xuất huyết da vây hoặc hoại tử trắng đuôi ở cá giống.
3. Bệnh nhiễm trùng do Aeromonas di động: Gây ra bởi phức hợp A. hydrophila, A. caviae, A. sobria, biểu hiện chướng bụng, lồi mắt đục, nội tạng xuất huyết và ruột hoại tử.
4. Bệnh vi khuẩn dạng sợi (Columnaris): Do Flexibacter columnaris (Cytophaga columnaris) dạng sợi mảnh kích thước 0,3–0,5 x 3–8 µm, khuẩn lạc màu vàng xanh dạng rễ cây trên môi trường Cytophaga agar.
5. Bệnh đốm đỏ do Aeromonas hydrophila: Phân tích cơ chế bệnh sinh do độc tố protease, hemolysin và leucocidin gây loét cơ ăn sâu vào xương và nhiễm trùng huyết thứ cấp.

Về tình hình nghiên cứu, tác giả tổng hợp các mốc lịch sử từ các nghiên cứu quốc tế (Shaperclaus 1954–1979; thiệt hại dịch bệnh lở loét tại Thái Lan giai đoạn 1982–1993 vượt 100 triệu USD; các nghiên cứu định danh của Cowan & Steel 1993, Buller 2004, Palumbo 1985) đến các nghiên cứu trong nước (Nguyễn Văn Thành 1973–1974; Bùi Quang Tề 1992; Phan Thị Vân 2006; Đặng Thị Hoàng Oanh 2006, 2012; Đoàn Thị Nhinh 2021).

Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả toàn bộ danh mục trang thiết bị (tủ cấy vô trùng, máy ly tâm lạnh, tủ sấy, tủ ấm, máy lắc, kính hiển vi quang học), hóa chất tinh khiết và công thức 9 loại môi trường nuôi cấy tiêu chuẩn: TSA, TSB, RS, NA, NB, TSI, MR-VP broth, Simmon’s Citrate agar và TCBS agar.

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua các bước nối tiếp: thu thập mẫu cá bệnh tại ao nuôi Hải Phòng $\rightarrow$ xử lý và nghiền mẫu gan vô trùng $\rightarrow$ pha loãng và phân lập trên TSA $\rightarrow$ cấy thuần tách dòng $\rightarrow$ sàng lọc sơ bộ trên môi trường chỉ thị RS $\rightarrow$ xác định 23 chỉ tiêu hình thái, sinh lý và sinh hóa $\rightarrow$ định tính và định lượng hoạt tính enzyme ngoại bào qua phản ứng khuếch tán đĩa thạch $\rightarrow$ thử nghiệm ngưỡng chịu đựng các yếu tố môi trường (nhiệt độ, pH, độ mặn, nguồn cacbon và nguồn nitơ) với các chỉ số đo đạc lặp lại 3 lần.

Kết quả và thảo luận

Từ 3 mẫu cá trắm cỏ có dấu hiệu bệnh lý lâm sàng (tróc vảy, xuất huyết gốc vây, bơi lờ đờ) thu tại Hải Phòng, quá trình phân lập trên môi trường TSA ở 30°C trong 24–48 giờ đã thu được tổng cộng 15 chủng vi khuẩn. Hầu hết các chủng tạo khuẩn lạc màu trắng hoặc trắng đục, kích thước nhỏ và không sinh sắc tố. Dựa trên ưu thế hình thái khuẩn lạc tròn đều, 2 chủng vi khuẩn ký hiệu HPG1.7 và HPG1.8 đã được chọn lọc để cấy thuần và thực hiện các thử nghiệm tiếp theo.

Khi nuôi cấy trên môi trường chọn lọc RS ở 30°C sau 24 giờ, cả 2 chủng HPG1.7 và HPG1.8 đều phát triển tốt, tạo khuẩn lạc màu vàng đặc trưng, dạng lồi, tròn đều, rìa mép phẳng và có kích thước từ 1–2 mm, tương đồng với các mô tả hình thái của Aeromonas hydrophila trong y văn.

Kết quả kiểm tra 23 chỉ tiêu hình thái, sinh lý và sinh hóa của hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 được trình bày trong bảng sau:

STT	Chỉ tiêu kiểm tra	Chủng HPG1.7	Chủng HPG1.8
1	Nhuộm Gram	Âm tính (-)	Âm tính (-)
2	Hình dạng tế bào	Trực khuẩn	Trực khuẩn
3	Khả năng sinh sắc tố	Âm tính (-)	Âm tính (-)
4	Khả năng di động	Dương tính (+)	Dương tính (+)
5	Phản ứng Catalase	Dương tính (+)	Dương tính (+)
6	Khả năng mọc trên môi trường RS	Dương tính (+)	Dương tính (+)
7	Khả năng sinh gas từ Glucose	Dương tính (+)	Dương tính (+)
8	Khả năng sử dụng Citrate	Dương tính (+)	Dương tính (+)
9	Khả năng sinh Indole	Dương tính (+)	Dương tính (+)
10	Phản ứng Voges - Proskauer (VP)	Dương tính (+)	Dương tính (+)
11	Phản ứng Methyl Red (MR)	Âm tính (-)	Âm tính (-)
12	Khả năng khử Nitrate	Dương tính (+)	Dương tính (+)
13	Khả năng mọc ở 0% NaCl	Dương tính (+)	Dương tính (+)
14	Khả năng mọc ở 3% NaCl	Dương tính (+)	Dương tính (+)
15	Khả năng mọc ở 6% NaCl	Dương tính (+)	Dương tính (+)
16	Khả năng mọc ở 7% NaCl	Âm tính (-)	Âm tính (-)
17	Khả năng mọc ở 10% NaCl	Âm tính (-)	Âm tính (-)
18	Khả năng sử dụng đường Glucose	Dương tính (+)	Dương tính (+)
19	Khả năng sử dụng đường Lactose	Âm tính (-)	Âm tính (-)
20	Khả năng sử dụng đường Sucrose	Dương tính (+)	Dương tính (+)
21	Khả năng sử dụng đường Maltose	Dương tính (+)	Dương tính (+)
22	Khả năng sinh $H_2S$ trên môi trường TSI	Âm tính (-)	Âm tính (-)
23	Khả năng mọc trên môi trường TCBS	Âm tính (-)	Âm tính (-)

Kết quả test sinh hóa khẳng định cả 2 chủng HPG1.7 và HPG1.8 là trực khuẩn Gram âm, có khả năng di động, catalase dương tính, sinh indole, sử dụng citrate, VP dương tính, MR âm tính, khử nitrate dương tính, lên men tạo axit và sinh gas từ glucose, maltose, sucrose nhưng không sử dụng lactose, không sinh $H_2S$ trên TSI và không phát triển trên môi trường TCBS. Dữ liệu này hoàn toàn trùng khớp với tiêu chuẩn định danh của giống Aeromonas spp., đặc biệt là Aeromonas hydrophila.

Thử nghiệm hoạt tính enzyme ngoại bào sau 24 giờ nuôi cấy cho thấy cả hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 đều có khả năng tổng hợp và bài xuất 3 loại enzyme ngoại bào quan trọng: cellulase, amylase và protease, tạo các vòng phân giải cơ chất rõ rệt quanh giếng thạch.

Khảo sát ảnh hưởng của các điều kiện môi trường đến sinh trưởng của hai chủng vi khuẩn ghi nhận:

• Nhiệt độ: Hai chủng có khả năng sinh trưởng trong dải nhiệt độ rất rộng từ 5°C đến 45°C; ngừng sinh trưởng ở 50°C.
• pH: Tồn tại và phát triển trong dải pH rộng từ 5,5 đến 11; bị ức chế hoàn toàn ở môi trường kiềm mạnh pH 12.
• Độ mặn: Phát triển tốt trong dải độ mặn từ 0‰ đến 40‰ (tương ứng với khả năng mọc ở nồng độ muối NaCl đến 6%); ngừng sinh trưởng khi độ mặn đạt mức 50–65‰ (tương ứng 7–10% NaCl).
• Nguồn Cacbon: Hai chủng có khả năng đồng hóa và phát triển tốt trên tất cả các nguồn cacbon thử nghiệm gồm Glucose, Sucrose, Maltose, Lactose, Tinh bột và muối hữu cơ $CH_3COOK$.
• Nguồn Nitơ: Sinh trưởng mạnh khi môi trường chứa các nguồn nitơ hữu cơ phức tạp như cao nấm men và chiết mạch nha; sinh trưởng rất chậm hoặc không phát triển khi nguồn nitơ duy nhất là muối vô cơ hoặc hợp chất nitơ đơn giản như $NH_4Cl$, $(NH_4)_2SO_4$, $NaNO_2$, Ure và Tryptone.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Phân lập thành công 15 chủng vi khuẩn từ nội quan gan của cá trắm cỏ mắc bệnh đốm đỏ tại Hải Phòng, trong đó chọn lọc được 2 chủng ưu thế mang ký hiệu HPG1.7 và HPG1.8.
• Xác định đầy đủ 23 chỉ tiêu hình thái, sinh lý và sinh hóa của hai chủng HPG1.7 và HPG1.8, khẳng định hai chủng thuộc giống Aeromonas spp. với các đặc tính sinh hóa đặc trưng của Aeromonas hydrophila.
• Chứng minh khả năng tiết 3 loại enzyme ngoại bào (cellulase, amylase, protease) của hai chủng vi khuẩn phân lập.
• Xác định được giới hạn sinh thái rộng của vi khuẩn gây bệnh: khoảng nhiệt độ sinh trưởng 5–45°C, khoảng pH 5,5–11, độ mặn 0–40‰, đồng hóa đa dạng các nguồn đường đơn, đường đôi, đường đa và phụ thuộc vào nguồn nitơ hữu cơ phức tạp.

Giải pháp và khuyến nghị

• Cần kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu môi trường nước ao nuôi, đặc biệt là duy trì độ pH ổn định dưới mức kiềm cao, hạn chế tích tụ chất hữu cơ dư thừa và duy trì mật độ nuôi hợp lý nhằm ngăn ngừa sự gia tăng mật số và độc lực của Aeromonas.
• Tăng cường các biện pháp phòng bệnh chủ động trong các thời điểm giao mùa (tháng 3–5 và tháng 8–10) khi nhiệt độ nước đạt ngưỡng tối thích cho vi khuẩn phát triển mạnh.

Đóng góp khoa học

• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có hệ thống về đặc điểm sinh học, sinh hóa và sinh thái học của các chủng vi khuẩn Aeromonas spp. gây bệnh đốm đỏ trên cá trắm cỏ tại vùng nuôi Hải Phòng.
• Bổ sung cơ sở dữ liệu vi sinh vật học phục vụ công tác chẩn đoán bệnh thủy sản bằng phương pháp hóa sinh truyền thống kết hợp môi trường chọn lọc RS.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Số lượng mẫu thu thập còn giới hạn (3 mẫu cá bệnh tại một địa bàn ao nuôi ở Hải Phòng), chưa đại diện cho toàn bộ các vùng nuôi thủy sản nước ngọt miền Bắc.
• Phương pháp định danh mới dừng lại ở các chỉ tiêu hình thái, sinh lý, sinh hóa truyền thống và nuôi cấy trên môi trường chọn lọc, chưa áp dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại để xác định loài chính xác ở mức độ phân tử.
• Đề tài chưa tiến hành thử nghiệm cảm nhiễm nhân tạo trên cá thực nghiệm để xác định liều gây chết 50% ($LD_{50}$) và chưa thực hiện kháng sinh đồ để đánh giá mức độ kháng thuốc của chủng vi khuẩn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen 16S rRNA và gen nội chuẩn gyrB) để định danh chính xác hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 đến cấp độ loài và dưới loài.
• Tiến hành thử nghiệm cảm nhiễm trên cá trắm cỏ khỏe mạnh nhằm đánh giá độc lực ($LD_{50}$), theo dõi triệu chứng lâm sàng và phân tích biến đổi mô bệnh học trên các cơ quan nội tạng.
• Thực hiện thử nghiệm tính nhạy cảm kháng sinh (kháng sinh đồ) đối với các loại kháng sinh thông dụng trong thủy sản nhằm định hướng phác đồ điều trị hiệu quả và an toàn.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và nội dung sau:

• Đối tượng tham khảo: Giảng viên, học viên cao học, sinh viên ngành Công nghệ sinh học, Nuôi trồng thủy sản, Bệnh học thủy sản và Vi sinh vật học ứng dụng; các cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm khuyến nông và cơ sở sản xuất giống cá nước ngọt.
• Nội dung tham khảo: Quy trình kỹ thuật phân lập vi khuẩn từ nội quan cá bệnh; phương pháp pha chế và sử dụng môi trường chọn lọc RS; bảng chuẩn 23 chỉ tiêu sinh hóa phân loại vi khuẩn đường ruột và vi khuẩn gây bệnh thủy sản; quy trình định tính và đo hoạt tính enzyme ngoại bào (cellulase, amylase, protease) bằng phương pháp khuếch tán thạch; các phương pháp bố trí thí nghiệm khảo sát ảnh hưởng của yếu tố sinh thái (nhiệt độ, pH, độ mặn, dinh dưỡng C và N) lên vi sinh vật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã phân lập được bao nhiêu chủng vi khuẩn và đã chọn những chủng nào để thực hiện các nghiên cứu chi tiết?
Từ 3 mẫu cá trắm cỏ bị bệnh đốm đỏ thu tại ao nuôi Hải Phòng, tác giả đã phân lập được tổng cộng 15 chủng vi khuẩn trên môi trường TSA. Dựa trên hình thái khuẩn lạc tròn đều, màu trắng đục chiếm ưu thế, 2 chủng vi khuẩn mang ký hiệu HPG1.7 và HPG1.8 đã được chọn lọc để cấy thuần, test hóa sinh và khảo sát các yếu tố môi trường.

2. Khuẩn lạc của hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 thể hiện đặc điểm gì trên môi trường chọn lọc Rimler Short (RS)?
Trên môi trường chọn lọc RS ở nhiệt độ 30°C sau 24 giờ nuôi cấy, cả hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 đều phát triển tạo khuẩn lạc dạng lồi, hình tròn đều, rìa mép phẳng, có kích thước từ 1–2 mm và có màu vàng đặc trưng của giống Aeromonas.

3. Hai chủng vi khuẩn HPG1.7 và HPG1.8 có những đặc điểm sinh hóa đặc trưng nào theo bảng phân loại của Cowan and Steel?
Cả hai chủng đều là trực khuẩn Gram âm, có khả năng di động, không sinh sắc tố, phản ứng catalase dương tính, sinh gas từ glucose, sử dụng citrate, sinh indole, phản ứng VP dương tính, phản ứng MR âm tính, khử nitrate dương tính, lên men đường Glucose, Sucrose, Maltose nhưng không lên men Lactose, không sinh $H_2S$ trên môi trường TSI và không mọc trên môi trường TCBS.

4. Khả năng chịu đựng các yếu tố vật lý và hóa học (nhiệt độ, pH, độ mặn) của hai chủng vi khuẩn này như thế nào?
Hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 thể hiện phổ sinh thái rộng: có thể tồn tại và phát triển ở nhiệt độ từ 5°C đến 45°C (chết ở 50°C), độ pH từ 5,5 đến 11 (ngừng phát triển ở pH 12), và độ mặn từ 0‰ đến 40‰ (phát triển ở 0–6% NaCl, ngừng phát triển ở nồng độ muối từ 7% trở lên).

5. Nhu cầu dinh dưỡng về nguồn Cacbon và Nitơ của hai chủng HPG1.7 và HPG1.8 có điểm gì đáng lưu ý?
Hai chủng có khả năng đồng hóa đa dạng nguồn cacbon (Glucose, Sucrose, Maltose, Lactose, Tinh bột, $CH_3COOK$), nhưng rất chọn lọc đối với nguồn nitơ: chúng chỉ phát triển tốt trên nguồn nitơ hữu cơ phức tạp (cao nấm men, chiết mạch nha), trong khi sinh trưởng chậm hoặc không phát triển trên các nguồn nitơ vô cơ hoặc đơn giản như $NH_4Cl$, $(NH_4)_2SO_4$, $NaNO_2$, Ure và Tryptone.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Huyền Trang đã phân lập thành công 15 chủng vi khuẩn từ mẫu cá trắm cỏ bị bệnh đốm đỏ tại Hải Phòng và tuyển chọn được 2 chủng đại diện HPG1.7 và HPG1.8. Kết quả đánh giá hình thái, nuôi cấy trên môi trường chọn lọc RS và hệ thống 23 chỉ tiêu sinh lý – sinh hóa truyền thống khẳng định hai chủng phân lập thuộc giống Aeromonas spp., mang các đặc tính tương đồng với Aeromonas hydrophila. Nghiên cứu cũng xác định được phổ thích ứng sinh thái rộng của hai chủng vi khuẩn (nhiệt độ 5–45°C, pH 5,5–11, độ mặn 0–40‰) cùng khả năng tiết các enzyme ngoại bào protease, amylase và cellulase. Đây là nguồn dẫn liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn, hỗ trợ công tác chẩn đoán vi sinh và định hướng kiểm soát môi trường ao nuôi nhằm phòng trừ bệnh đốm đỏ trên cá trắm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Nguồn lợi động vật nói chung và cá nói riêng ở nƣớc ta rất phong phú - thành phần loài động vật cũng nhƣ thành phần loài cá khá đa dạng. Trong đó hệ thống nuôi thuỷ sản nƣớc ngọt đã và đang phát triển mạnh cả về diện tích nuôi, đối tƣợng nuôi, hình thức nuôi. Theo thống kê của Tổng cục Thủy Sản năm 2016, diện tích nuôi trồng thủy sản nƣớc ngọt năm 2015 của Việt Nam khoảng 450 nghìn ha, sản lƣợng khoảng 2.413 nghìn tấn, chiếm 36,79% tổng sản lƣợng thủy sản. Các đối tƣợng nuôi truyền thống lâu nay nhƣ cá mè, cá trôi, cá trắm, cá chép vẫn đƣợc duy trì và thả nuôi với nhiều hình thức nhƣ: nuôi chuyên, xen ghép, lồng bè.

Do đƣợc thị trƣờng ƣa chuộng, mang lại hiệu quả kinh tế cao, chất lƣợng thịt thơm ngon, chi phí thấp, nên cá trắm vẫn là đối tƣợng đƣợc các hộ chọn nuôi thả chính trong ao, lồng. Cá trắm không chỉ là món ăn quen thuộc đƣợc nhiều ngƣời ƣa thích mà nó còn là nguồn thực phẩm toàn diện và giàu đạm cần thiết cho sự phát triển trí tuệ và thể chất của con ngƣời. Có 2 loài cá trắm đƣợc nuôi phổ biến ở nƣớc ta là cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella) và cá trắm đen (Mylopharyngodon piceus). Chúng đều là những loài cá nƣớc ngọt truyền thống của nƣớc ta, đặc biệt là ở các tỉnh thành miền Bắc.

Đây là những loài có tốc độ lớn nhanh, chất lƣợng thịt thơm ngon, hàm lƣợng dinh dƣỡng cao, tốt cho sức khỏe con ngƣời nên đƣợc rất nhiều ngƣời dân ƣa chuộng. Chính vì vậy việc nuôi thả và tiêu thụ những loài cá này ngày càng phát triển giúp ngƣời dân đem lại hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, việc biến đổi khí hậu, môi trƣờng nuôi bị ô nhiễm trầm trọng, khiến các bệnh trên cá trắm ngày càng nhiều và khó kiểm soát. Một trong những loại bệnh gây ảnh hƣởng nghiêm trọng đến sự tồn tại và phát triển của cá là bệnh đốm đỏ do vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây ra.

Thông thƣờng cá phát bệnh khi nhiệt độ nƣớc ở khoảng từ 25–32oC, xuất hiện vào cuối xuân đầu hè (từ tháng 3 đến tháng 5) và mùa thu (từ tháng 8 đến tháng 10). Ngoài ra còn có một số loại bệnh khác nhƣ bệnh thối mang do vi khuẩn 1 dạng sợi Myxococcus picicolas gây ra, bệnh lồi mắt do vi khuẩn Steptococcus, bệnh đen mình do vi khuẩn Aeromonas spp. Đây đều là những bệnh gây ảnh hƣởng nghiêm trọng đến việc nuôi cũng nhƣ sản lƣợng cá ở Việt Nam nói riêng và trên toàn thế giới nói chung. Hiện nay vẫn chƣa có biện pháp để loại bỏ hoàn toàn những loại vi khuẩn gây bệnh này.

Trên thế gới cũng nhƣ ở Việt Nam đã có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến bệnh do vi khuẩn gây ra trên cá trắm. Nghiên cứu của các nhà khoa học Trung Quốc đã cho thấy một số loài Pseudomonas sp và Aeromonas sp là tác nhân gây bệnh đốm đỏ ở cá trắm cỏ, trắm đen; Rodger (1998), Stirling Scottland đã phân lập đƣợc A.hydrophila trong một số tổ chức của cá trắm cỏ bình thƣờng; năm 1973–1974, công trình nghiên cứu của Nguyễn Văn Thành đã xác định tác nhân gây bệnh đốm đỏ ở cá trắm cỏ là vi khuẩn Aeromonas punctata hay đến năm 1992, Bùi Quang Tề và các cộng sự đã phân lập đƣợc hai nhóm vi khuẩn trên cá bệnh là A. Có thể thấy đã có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nƣớc liên quan đến việc phân lập và xác định loài vi khuẩn gây bệnh trên cá trắm nhƣng không có nhiều nghiên cứu về đặc điểm cũng nhƣ sự ảnh hƣởng của các yếu tố môi trƣờng đến khả năng sinh trƣởng của chủng vi khuẩn gây bệnh.