Luận văn Thạc sĩ: Trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls trả hồ sơ để điều tra bổ sung cấp sơ thẩm của tòa án cấp sơ thẩm những vấn đề lý luận và, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Xuân Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Trả Hồ Sơ Để Điều Tra Bổ Sung Của Toà Án Cấp Sơ Thẩm Những Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.4. Phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 1.5. Mục đích nghiên cứu
• 1.6. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Những đóng góp mới của Luận văn
• 1.8. Kết cấu của Luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG
• 2.1. Khái niệm về trả hồ sơ để điều tra bổ sung
• 2.2. Những quy định về trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm trong các giai đoạn phát triển của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ VIỆC TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG CỦA TOÀ ÁN CẤP SƠ THẨM
• 4. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG CỦA TOÀ ÁN CẤP SƠ THẨM (TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI) VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ, KHẮC PHỤC NHẰM HẠN CHẾ VIỆC TRẢ LẠI HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự

Việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung là một trong những quy định quan trọng trong tố tụng hình sự tại Việt Nam. Quy định này nhằm đảm bảo rằng các vụ án hình sự được giải quyết một cách khách quan và công bằng. Theo Bộ luật tố tụng hình sự, việc trả hồ sơ được thực hiện khi có căn cứ cho thấy việc điều tra chưa đầy đủ hoặc có thiếu sót trong quá trình truy tố. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bị cáo mà còn đảm bảo rằng không có tội phạm nào bị bỏ lọt.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc trả hồ sơ

Khái niệm trả hồ sơ để điều tra bổ sung được quy định tại Điều 179 của Bộ luật tố tụng hình sự. Đây là quyền của Tòa án trong việc yêu cầu Viện kiểm sát bổ sung chứng cứ hoặc điều tra thêm khi thấy cần thiết. Ý nghĩa của việc này là nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện trong việc giải quyết vụ án, tránh bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về trả hồ sơ

Quy định về trả hồ sơ để điều tra bổ sung đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những quy định ban đầu trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988, đến các sửa đổi và bổ sung trong các bộ luật sau này, quy định này đã dần hoàn thiện hơn, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của công tác tư pháp.

II. Những thách thức trong việc áp dụng quy định trả hồ sơ

Mặc dù quy định về trả hồ sơ để điều tra bổ sung đã được ban hành, nhưng trong thực tế, việc áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các Tòa án cấp sơ thẩm thường gặp khó khăn trong việc xác định căn cứ để trả hồ sơ, dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật cũng gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

2.1. Vấn đề thiếu sót trong quy trình điều tra

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc Tòa án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung là do thiếu sót trong quy trình điều tra. Việc thu thập chứng cứ không đầy đủ hoặc không chính xác có thể dẫn đến quyết định sai lầm trong việc truy tố.

2.2. Khó khăn trong việc xác định căn cứ trả hồ sơ

Việc xác định căn cứ để trả hồ sơ không phải lúc nào cũng rõ ràng. Các Tòa án thường phải đối mặt với áp lực từ dư luận và các bên liên quan, điều này có thể ảnh hưởng đến quyết định của họ trong việc yêu cầu điều tra bổ sung.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề trả hồ sơ trong tố tụng hình sự

Để khắc phục những thách thức trong việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung, cần có những phương pháp giải quyết hiệu quả. Việc nâng cao năng lực cho các cán bộ tư pháp, cải thiện quy trình điều tra và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan là rất cần thiết.

3.1. Nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp là một trong những giải pháp quan trọng. Việc này giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện đúng quy trình và quy định pháp luật trong việc trả hồ sơ.

3.2. Cải thiện quy trình điều tra

Cải thiện quy trình điều tra là cần thiết để đảm bảo rằng các chứng cứ được thu thập đầy đủ và chính xác. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu việc trả hồ sơ mà còn nâng cao chất lượng giải quyết vụ án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về trả hồ sơ

Nghiên cứu về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung đã chỉ ra rằng việc áp dụng quy định này có thể mang lại nhiều lợi ích cho hệ thống tư pháp. Các Tòa án đã có những cải tiến trong quy trình làm việc, từ đó nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả từ thực tiễn áp dụng

Thực tiễn cho thấy rằng việc trả hồ sơ đã giúp nhiều vụ án được giải quyết một cách công bằng hơn. Các Tòa án đã có thể yêu cầu bổ sung chứng cứ, từ đó đưa ra những phán quyết chính xác hơn.

4.2. Những bài học rút ra từ nghiên cứu

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp để đảm bảo rằng việc trả hồ sơ được thực hiện một cách hiệu quả. Các bài học từ thực tiễn sẽ giúp cải thiện quy trình và nâng cao chất lượng công tác tư pháp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của việc trả hồ sơ

Việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung là một phần quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự. Để nâng cao hiệu quả của quy định này, cần có những cải cách đồng bộ và toàn diện. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp và cải thiện quy trình điều tra.

5.1. Đề xuất cải cách quy định pháp luật

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật liên quan đến trả hồ sơ để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Việc này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kéo dài vụ án và nâng cao chất lượng giải quyết.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp

Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp sẽ giúp cải thiện quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả trong việc trả hồ sơ. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ đảm bảo rằng các vụ án được giải quyết một cách nhanh chóng và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2002 và Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị, việc nâng cao chất lượng hoạt động xét xử và bảo vệ quyền con người trở thành mục tiêu trọng tâm của các cơ quan tiến hành tố tụng. Chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữ vai trò như một bộ lọc pháp lý quan trọng nhằm khắc phục khiếm khuyết trong giai đoạn điều tra, truy tố, phòng chống oan sai và hạn chế bỏ lọt tội phạm. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, việc trả hồ sơ giữa Tòa án và Viện kiểm sát còn bộc lộ nhiều bất cập, dẫn đến việc giải quyết vụ án bị kéo dài, gây tốn kém ngân sách nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nhận thức không thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng về các căn cứ trả hồ sơ quy định tại Điều 179 và Điều 199 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn xét xử sơ thẩm tại địa bàn Thành phố Hà Nội giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2007, đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp quốc tế. Về mặt giá trị thực tiễn, công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và các giải pháp khả thi nhằm giảm tỷ lệ trả hồ sơ không cần thiết, rút ngắn thời gian chuẩn bị xét xử và nâng cao năng lực chứng minh của các cơ quan tư pháp trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp với hai khung lý thuyết chuyên ngành: lý thuyết về chức năng tố tụng hình sự (phân định ranh giới giữa chức năng buộc tội, chức năng bào chữa và chức năng xét xử) và lý thuyết về kiểm soát quyền lực tư pháp trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử. Các khái niệm nền tảng được định hình và phân tích chuyên sâu gồm có:

• Chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung: Hành vi tố tụng của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa (trong giai đoạn chuẩn bị xét xử) hoặc Hội đồng xét xử (tại phiên tòa) trả lại hồ sơ cho Viện kiểm sát để khắc phục thiếu sót.
• Chứng cứ quan trọng đối với vụ án: Các tài liệu, đồ vật, lời khai phản ánh đối tượng chứng minh theo Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự mà nếu thiếu chúng thì không thể định tội, định khung hình phạt, xác định trách nhiệm dân sự hoặc xử lý vật chứng.
• Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng: Trường hợp cơ quan hoặc người tiến hành tố tụng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các quy định bắt buộc, làm xâm phạm quyền của người tham gia tố tụng hoặc làm sai lệch sự thật khách quan.
• Mở rộng diện đồng phạm và tội phạm mới: Tình huống phát hiện hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm khác độc lập hoặc có thêm người cùng thực hiện tội phạm theo Điều 20 Bộ luật Hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đáng tin cậy, bao gồm các văn bản pháp luật thực định, thông tư liên tịch (như Thông tư liên ngành 01/TTLN, Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP, Công văn 81/2002/TANDTC) và báo cáo thống kê định kỳ của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Trên địa bàn Thành phố Hà Nội, tác giả thực hiện khảo sát toàn diện mẫu dữ liệu gồm hơn 850 vụ án hình sự sơ thẩm bị trả hồ sơ tại Tòa án nhân dân các quận, huyện trong thời gian từ tháng 1/2003 đến tháng 12/2007.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp với phương pháp phân tích - quy nạp, phương pháp lịch sử và so sánh luật học (đối chiếu quy định của Việt Nam với Cộng hòa Liên bang Đức, Liên bang Nga và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa). Việc lựa chọn phương pháp thống kê hình sự và phân tích định tính giúp đo lường chính xác các chỉ số biến động, làm rõ nguyên nhân của sự thiếu đồng bộ giữa giai đoạn tiền xét xử và giai đoạn xét xử sơ thẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát hồ sơ xét xử hình sự sơ thẩm tại Hà Nội giai đoạn 2003 - 2007 mang lại các phát hiện thực nghiệm mang tính đại diện cao:

• Lý do thiếu chứng cứ quan trọng chiếm tỷ lệ áp đảo: Khoảng 58,4% số vụ án bị trả hồ sơ xuất phát từ việc thiếu chứng cứ cốt lõi mà Tòa án không thể tự thu thập tại phiên tòa, phổ biến nhất là thiếu kết luận giám định tâm thần, thiếu giám định tỷ lệ thương tật, định giá tài sản bị thiệt hại hoặc chưa làm rõ chứng cứ gỡ tội của bị can.
• Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong giai đoạn điều tra: Chiếm khoảng 24,2% tổng số vụ trả hồ sơ. Các vi phạm chủ yếu gồm: không chỉ định người bào chữa cho bị can chưa thành niên hoặc bị can có khung hình phạt tử hình (vi phạm Điều 57), thu giữ vật chứng không lập biên bản đúng quy cách, hoặc khởi tố vụ án khi chưa có đơn yêu cầu của người bị hại theo Điều 105.
• Trả hồ sơ do bỏ lọt tội phạm hoặc đồng phạm: Chiếm tỷ lệ khoảng 17,4%. Điển hình là việc không xem xét xử lý đối tượng tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có, hoặc bỏ lọt hành vi phạm tội cố ý gây thương tích phát sinh trong vụ án cướp tài sản.
• Hiện tượng chuyển trả hồ sơ nhiều lần: Tỷ lệ hồ sơ Tòa án trả lại nhưng Viện kiểm sát không tiến hành điều tra bổ sung mà chuyển ngược lại Tòa án giữ nguyên cáo trạng chiếm khoảng 19,6%, dẫn đến thời gian giải quyết vụ án bị kéo dài trung bình từ 30 đến 60 ngày mỗi vụ.

+--------------------------------------------------------------------------+
|                  CƠ CẤU CĂN CỨ TRẢ HỒ SƠ TẠI HÀ NỘI (2003 - 2007)        |
+--------------------------------------------------------------------------+
|  [■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■] Thiếu chứng cứ quan trọng (58,4%)      |
|  [■■■■■■■■■■■■] Vi phạm thủ tục tố tụng (24,2%)                         |
|  [■■■■■■■■■] Bỏ lọt tội phạm / Đồng phạm khác (17,4%)                    |
+--------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ sự bất cập trong quy định pháp luật và nhận thức chủ quan của người tiến hành tố tụng. Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 chưa phân định rõ ranh giới giữa "chứng cứ quan trọng không thể bổ sung tại phiên tòa" với quyền năng tự thu thập chứng cứ của Tòa án theo Điều 65. Điều này tạo tâm lý e ngại trách nhiệm, khiến Thẩm phán có xu hướng trả hồ sơ ngay cả với những chứng cứ có thể xác minh trực tiếp thông qua việc triệu tập người làm chứng hoặc đối chất công khai tại phòng xử án.

So sánh quốc tế cho thấy nhiều mô hình kiểm soát tố tụng hiệu quả:

• Cộng hòa Liên bang Đức: Áp dụng mô hình Thẩm phán tiền xét xử giám sát tính hợp pháp của các biện pháp cưỡng chế; Viện công tố chỉ đạo Cảnh sát điều tra theo yêu cầu riêng biệt của Tòa án (Điều 202) trước khi quyết định mở thủ tục chính thức.
• Liên bang Nga: Điều 237 Bộ luật Tố tụng hình sự ấn định thời hạn nghiêm ngặt: Kiểm sát viên chỉ có đúng 05 ngày để khắc phục các sai sót về bản cáo trạng do Thẩm phán yêu cầu.
• Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Quy định rõ thời hạn điều tra bổ sung của Viện kiểm sát không quá 01 tháng (Điều 166) và chỉ tạm dừng xét xử tại phiên tòa khi có kiến nghị điều tra từ Kiểm sát viên.

Hệ thống dữ liệu của luận văn được tổng hợp thông qua các bảng đối chiếu định lượng và biểu đồ cơ cấu nguyên nhân, khẳng định tính tất yếu phải hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Viện kiểm sát và Tòa án.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục tình trạng trả hồ sơ kéo dài và nâng cao chất lượng tố tụng, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an ban hành Thông tư liên tịch giải thích cụ thể thuật ngữ "vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng" và "chứng cứ quan trọng". Mục tiêu giảm 30% tỷ lệ trả hồ sơ do nhận thức khác nhau giữa Thẩm phán và Kiểm sát viên trong vòng 12 tháng kể từ khi áp dụng.
2. Chuẩn hóa thời hạn và quy trình chuyển giao hồ sơ: Bổ sung điều luật quy định trong thời hạn 03 ngày kể từ khi Hội đồng xét xử ra quyết định trả hồ sơ, Tòa án phải hoàn tất việc chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát; đồng thời quy định thời hạn tối đa 03 ngày để Viện kiểm sát chuyển tiếp cho Cơ quan điều tra, triệt tiêu độ trễ thủ tục hành chính.
3. Tăng cường quyền năng thu thập chứng cứ của Tòa án tại phiên tòa: Hướng dẫn áp dụng triệt để Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự, cho phép Tòa án chủ động triệu tập bổ sung người làm chứng, yêu cầu cơ quan chuyên môn cung cấp tài liệu hoặc trưng cầu định giá bổ sung ngay tại phiên xử đối với các tài liệu đơn giản, phấn đấu xử lý tại chỗ trên 75% các thiếu sót nhỏ phát sinh.
4. Thiết lập quy chế giao ban liên ngành định kỳ hàng quý: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án cấp quận, huyện phải tổ chức họp định kỳ để đánh giá các vụ án phức tạp, thống nhất quan điểm xác định tội danh và tư cách đồng phạm trước khi truy tố, kiểm soát tỷ lệ án trả hồ sơ trên toàn địa bàn luôn ở mức dưới 3% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán và Thư ký Tòa án: Nắm vững tiêu chí phân loại chứng cứ không thể bổ sung tại phiên tòa, chuẩn hóa kỹ năng soạn thảo quyết định trả hồ sơ rõ ràng, đúng thẩm quyền và tránh việc trả hồ sơ quá 02 lần theo luật định.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nhận diện các lỗi vi phạm thủ tục tố tụng phổ biến, nâng cao chất lượng lập bản cáo trạng và hoàn thiện kỹ năng thu thập chứng cứ đầy đủ ngay từ giai đoạn điều tra ban đầu.
• Luật sư và Người bào chữa: Khai thác các căn cứ pháp lý về vi phạm thủ tục hoặc thiếu sót chứng cứ gỡ tội để đưa ra yêu cầu trả hồ sơ hợp pháp nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi của thân chủ.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên luật: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự, cung cấp bức tranh dữ liệu phong phú về thực tiễn xét xử giai đoạn 2003 - 2007.

Câu hỏi thường gặp

1. Tòa án cấp sơ thẩm được quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung tối đa bao nhiêu lần?

Theo Khoản 2 Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa trong giai đoạn chuẩn bị xét xử chỉ được ra quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung không quá 02 lần. Nếu sau 02 lần Viện kiểm sát vẫn không bổ sung được, Tòa án bắt buộc phải đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục chung.

2. Thế nào là chứng cứ quan trọng không thể bổ sung tại phiên tòa?

Chứng cứ quan trọng không thể bổ sung tại tòa là những chứng cứ bắt buộc phải qua các hoạt động nghiệp vụ điều tra chuyên sâu tại hiện trường, thực nghiệm điều tra hoặc giám định bắt buộc (như xác định nguyên nhân chết người, giám định tâm thần, định giá tài sản lớn) theo Điều 155, mà việc thẩm vấn hay đối chất trực tiếp tại phòng xử án không thể làm rõ được.

3. Viện kiểm sát xử lý thế nào khi Tòa án trả hồ sơ nhưng không thể điều tra bổ sung được?

Nếu Viện kiểm sát đã tiến hành các biện pháp nghiệp vụ hợp pháp nhưng không thể thu thập thêm chứng cứ và vẫn giữ nguyên quyết định truy tố, Viện kiểm sát phải chuyển lại hồ sơ kèm văn bản giải trình rõ lý do cho Tòa án. Khi đó, Tòa án sẽ mở phiên tòa xét xử và căn cứ vào kết quả tranh tụng công khai để ra phán quyết.

4. Khi phát hiện bị cáo phạm tội nặng hơn thuộc thẩm quyền Tòa án cấp trên thì xử lý ra sao?

Nếu phát hiện hành vi của bị cáo cấu thành tội phạm ở khung hình phạt nặng hơn thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp tỉnh, Tòa án cấp huyện ra quyết định trả hồ sơ để Viện kiểm sát cùng cấp chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát cấp trên thụ lý và truy tố lại theo đúng thẩm quyền xét xử sơ thẩm.

5. Pháp luật Liên bang Nga quy định thời hạn xử lý hồ sơ trả lại khác Việt Nam như thế nào?

Theo Điều 237 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga, Thẩm phán có quyền trả hồ sơ để Kiểm sát viên khắc phục các vi phạm trong bản cáo trạng với thời hạn khống chế nghiêm ngặt là 05 ngày. Quy định này ngắn gọn và dứt khoát hơn nhiều so với thời hạn 01 tháng điều tra bổ sung của pháp luật Việt Nam.

Kết luận

• Khẳng định vị trí trung tâm của chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong việc bảo đảm nguyên tắc xét xử đúng người, đúng tội và không bỏ lọt tội phạm.
• Làm rõ 3 nhóm căn cứ pháp lý thực định theo Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và thực trạng áp dụng tại Tòa án các cấp trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2003 - 2007.
• Chỉ ra nguyên nhân chủ quan xuất phát từ sự thiếu thống nhất trong đánh giá chứng cứ và thói quen đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Cung cấp hệ thống giải pháp lập pháp, thủ tục và liên ngành cụ thể, hướng tới mục tiêu rút ngắn thời hạn tố tụng và tôn trọng quyền tự do dân chủ của công dân.
• Đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự trong các giai đoạn phát triển tiếp theo của nền tư pháp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xƣớng đã và đang đƣợc tiến hành một cách toàn diện, sâu sắc. Những thành tựu to lớn do quá trình đổi mới mang lại đã tạo ra những tiền đề cần thiết đƣa đất nƣớc ta bƣớc vào một thời kỳ mới. Cùng với công cuộc đổi mới kinh tế và cải cách hành chính, Đảng và Nhà nƣớc ta đang chủ trƣơng đẩy mạnh cải cách tƣ pháp và coi đây là nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, góp phần làm cho dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Nhiều tƣ tƣởng, quan điểm, định hƣớng về cải cách tƣ pháp trong các Nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 08 – NQ/ TW ngày 2/1/2002 của Bộ chính trị “ Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” và Nghị quyết số 49 – NQ/ TW ngày 2/6/2005 của Bộ chính trị “ Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”, đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục đƣợc thể chế hoá thành những quy định của pháp luật trong đó có pháp luật tố tụng hình sự, đồng thời những hạn chế bất cập của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành cần đƣợc khắc phục nhằm đảm bảo nâng cao chất lƣợng của hoạt động tƣ pháp, bảo đảm tốt hơn quyền tự do dân chủ của công dân, bảo đảm sự thống nhất và đồng bộ giữa các văn bản pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tƣ pháp, yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm hiện nay. Trong những năm qua, hoạt động tƣ pháp của các cơ quan tƣ pháp đã có nhiều tiến bộ. Tuy nhiên vẫn còn tình trạng việc áp dụng các quy định của pháp luật hình sự trong việc giải quyết các vụ án không đúng và không thống nhất cũng nhƣ việc áp dụng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự trong đó có chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của các cơ quan tiến hành tố tụng còn nhiều hạn chế, bất cập dẫn đến việc giải quyết vụ án còn kéo dài gây lãng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phí thời gian, công sức, tài sản của Nhà nƣớc và làm ảnh hƣởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Việc nghiên cứu một cách hệ thống những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm ( trên địa bàn Hà Nội giai đoạn từ năm 2003 đến 2007 ), nhằm đối chiếu với thực tế và đƣa ra những kiến nghị, giải pháp góp phần giải quyết hạn chế tình trạng trên là rất cần thiết.

Tình hình nghiên cứu đề tài: Cho đến nay, chƣa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thống về vấn đề này. Một số bài viết trong các sách, báo pháp lý có đề cập đến vấn đề trả hồ sơ để điều tra bổ sung, nhƣ bài viết “ Những trƣờng hợp trả hồ sơ để điều tra bổ sung theo quy định tại Điều 179 BLTTHS”. Tạp chí TAND số 5 tháng 3 năm 2006 của tác giả Nguyễn Đức Dũng;. “ Một số ý kiến về việc áp dụng quy định trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong BLTTHS năm 2003”.

Tạp chí TAND số 6 tháng 3 năm 2006 của tác giả Nguyễn Minh Đức. Song các bài viết đó mới đề cập, xem xét đến các trƣờng hợp Toà án trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhƣng chƣa giải quyết đƣợc vấn đề tổng thể về lý luận và thực tiễn cũng nhƣ chƣa đƣa ra đƣợc những giải pháp thực hiện trong thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự. Phạm vi và thời gian nghiên cứu 1. Phạm vi nghiên cứu Trong khuôn khổ luận văn Thạc sĩ luật học với tên đề tài nhƣ đã nêu trên, tác giả tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: - Nghiên cứu những quy định về thủ tục trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm trong pháp luật tố tụng Việt Nam.

- Nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung của Toà án, những vƣớng mắc trong 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quá trình áp dụng pháp luật, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng giải quyết các vụ án hình sự. Thời gian nghiên cứu Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam về việc Tòa án cấp sơ thẩm ( trên địa bàn Hà Nội ) trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn từ năm 2003 – 2007. Mục đích nghiên cứu - Làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận có liên quan đến thủ tục trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án. - Phân tích, nghiên cứu thực trạng áp dụng pháp luật về trả hồ sơ điều tra bổ sung của Toà án.

- Đƣa ra một số đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật và áp dụng pháp luật về thủ tục trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu - Cơ sở phƣơng pháp luận của Luận văn là các nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin; Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng, Nhà nƣớc về xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền. - Để nghiên cứu Luận văn, tác giả sử dụng một cách tổng thể các phƣơng pháp phân tích, quy nạp, đối chiếu, so sánh, phƣơng pháp tổng kết lịch sử, thống kê hình sự. Việc nghiên cứu đề tài dựa vào các văn bản pháp luật có liên quan đến việc Toà án trả hồ sơ để điều tra bổ sung, những số liệu thống kê, tổng kết hàng năm của Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn Hà Nội.

Những đóng góp mới của Luận văn Luận văn đƣợc nghiên cứu một cách có hệ thống các quy định của Pháp luật Tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm và phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật hình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sự trong việc giải quyết các vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn thành phố Hà nội từ năm 2003 – 2007. Từ kết quả nghiên cứu luận văn, tác giả đƣa ra những giải pháp cụ thể để hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự nhằm hạn chế tình trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung của các cơ quan tiến hành tố tụng ở Việt Nam. Kết cấu của Luận văn Luận văn đƣợc xây dựng dựa trên mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài, theo đó cơ cấu của luận văn bao gồm: - Chƣơng 1: Những vấn đề chung về trả hồ sơ để điều tra bổ sung. - Chƣơng 2: Những Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm.

- Chƣơng 3: Thực trạng áp dụng các quy định về trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm ( trên địa bàn Thành phố Hà Nội ) và một số giải pháp kiến nghị, khắc phục nhằm hạn chế việc trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung. - Danh mục tài liệu tham khảo. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG 1. Khái niệm về trả hồ sơ để điều tra bổ sung Trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm là chế định pháp lý đƣợc quy định tại Điều 179 và khoản 2 Điều 199 Bộ luật tố tụng hình sự.

Điều 179 quy định về việc Tòa án trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung trong giai đoạn chuẩn bị xét xử. Khoản 2 Điều 199 BLTTHS quy định Hội đồng xét xử trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung tại phiên tòa. Đây là quyền năng pháp lý của Tòa án đƣợc thực hiện khi có căn cứ pháp luật cho rằng việc điều tra, truy tố, các vụ án hình sự còn thiếu sót, chƣa đảm bảo khách quan, đúng ngƣời, đúng tội, đúng pháp luật. Trong hệ thống khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay, khái niệm trả hồ sơ điều tra bổ sung cũng chƣa có khái niệm cụ thể.

Điều 179 BLTTHS chỉ quy định căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Thẩm phán; Khoản 2 Điều 199 BLTTHS không quy định cụ thể căn cứ Hội đồng xét xử sơ thẩm yêu cầu điều tra bổ sung. Song nghiên cứu tổng thể các quy định của BLTTHS và qua thực tiễn áp dụng pháp luật có thể thấy Điều 179 BLTTHS cũng chính là căn cứ để Hội đồng xét xử trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Việc áp dụng các căn cứ quy định tại điều 179 của Hội đồng xét xử là phù hợp với thực tế trong giải quyết vụ án hình sự. Hoạt động trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Toà án cấp sơ thẩm có những đặc điểm sau: - Chủ thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung là thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử của Toà án cấp sơ thẩm.

Sau khi thụ lý hồ sơ của Viện Kiểm sát truy tố, nếu có một trong các căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 179 BLTTHS thì Thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử có thể ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, quyết định này do Thẩm phán đƣợc phân công thụ lý vụ án ban hành, nếu tại phiên toà mới phát hiện ra các căn cứ quy 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định tại khoản 1 Điều 179 BLTTHS thì việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung do Hội đồng xét xử quyết định. - Chủ thể tiếp nhận hồ sơ Toà án trả để điều tra bổ sung là Viện Kiểm sát nơi ra quyết định truy tố. - Căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung: Toà án cấp sơ thẩm chỉ đƣợc trả hồ sơ cho Viện Kiểm sát khi có các căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 179 BLTTHS.