CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TẢO HÔN 1. Một số khái niệm 1. Kết hôn Triều đại nhà Nguyễn là triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam và với thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức được thành lập và phát triển theo đó hình thành quy định về hôn nhân trong bài sưu tầm của Lê Thanh Phong về "Lễ cưới người Việt": “Việc thực hiện đầy đủ chế độ hôn nhân tự do và tiến bộ, một vợ một chồng, nam nữ bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và con cái, xoá bỏ những tàn tích còn lại của chế độ hôn nhân phong kiến cưỡng ép, trọng nam khinh nữ, coi rẻ quyền lợi của con cái, cấm tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, cản trở hôn nhân tự do, yêu sách của cải trong việc cưới hỏi, đánh đập hoặc ngược đãi vợ, cấm lấy vợ lẽ”.
[21] Sau đó những quy định bất thành văn này được thể chế hóa thành Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 do Chủ tịch Quốc hội Xuân Thủy ký ngày 29/12/1959. Sau khi đăng ký kết hôn các đôi trai gái sẽ được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, trong ý thức và văn hóa của người Việt, việc kết hôn không chỉ là việc lập giấy hôn thú mà còn phải trải qua lễ cưới. Đây là thời điểm mà gia đình, bạn bè và những người xung quanh chính thức công nhận mối quan hệ của đôi trẻ là vợ chồng.
Để quản lý xã hội thì mỗi nhà nước đều có pháp luật để điều chỉnh các hành vi của các cá nhân trong xã hội, từ khi xây dựng nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì Luật Hôn nhân và gia đình đã trải qua 5 lần sửa đổi bổ sung để hoàn thiện và phù hợp với quá trình hội nhập và phát triển của đất nước. Hiện tại nước ta vẫn đang thực hiện Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và các văn bản quy phạm pháp luật khác. Theo khoản 5 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014: “Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật về điều kiện 10 kết hôn và đăng ký kết hôn”. Từ khái niệm này đã làm rõ quan hệ vợ chồng chỉ được xác lập khi và chỉ khi cả nam, nữ đủ điều kiện kết hôn, đã hoàn thành việc đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền và thời kỳ hôn nhân được tính từ ngày đăng ký kết hôn đến ngày chấm dứt hôn nhân tức là ly hôn.
Mỗi quốc gia sẽ quy định về độ tuổi kết hôn khác nhau, theo Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định về điều kiện đăng ký kết hôn thì nam, nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau: - Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên; - Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định; - Không bị mất năng lực hành vi dân sự. Luật pháp của mỗi quốc gia có các quy định riêng về độ tuổi kết hôn của nam và nữ, dựa trên các nghiên cứu khoa học. Mục đích chính của việc quy định độ tuổi kết hôn tối thiểu là bảo đảm sức khỏe cho nam và nữ, đồng thời đảm bảo rằng họ có đủ khả năng nhận thức và thực hiện trách nhiệm làm cha, làm mẹ, làm vợ, làm chồng. Điều này giúp đảm bảo rằng cuộc sống gia đình được ổn định, hạnh phúc và kéo dài.
Quy định độ tuổi kết hôn cũng giúp đảm bảo rằng các con sau này sinh ra từ các cặp vợ chồng này sẽ khỏe mạnh và phát triển tốt về cả thể chất lẫn trí tuệ. Ngoài ra, quy định độ tuổi kết hôn tối thiểu cho phụ nữ thường là từ 18 tuổi trở lên nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích pháp lý của người vợ sau khi kết hôn Bản thân người kết hôn khi kết hôn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về kết hôn. Trên cơ sở căn cứ các quy định của pháp luật, người kết hôn biết bản thân được phép và không được phép làm gì khi kết hôn và thực hiện các nghĩa vụ trong hôn nhân. Tảo hôn Gia đình là tế bào cơ bản của xã hội và muốn xã hội muốn phát triển tốt thì nền tảng những gia đình cũng phải tốt.
Quan hệ hôn nhân và gia đình luôn được pháp luật tôn trọng và bảo vệ trên cơ sở phát triển bền vững. Pháp luật đã đặt ra hành lang pháp lý nhằm quy định về chế độ hôn nhân gia đình, chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên gia đình; trách nhiệm của cá nhân, tổ chức, Nhà nước và xã hội trong việc xây dựng, củng cố chế độ hôn nhân và gia đình. Vì thế, 11 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong hôn nhân trong các trường hợp được liệt kê dưới đây: - Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo; - Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn; - Vi phạm chế độ một vợ một chồng; - Hôn nhân cận huyết; - Yêu sách của cải trong kết hôn; - Cưỡng ép ly hôn, lừa dối ly hôn, cản trở ly hôn. Qua những bài nghiên cứu thì tảo hôn được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 như sau: “Tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định”.
Tảo hôn ở Việt Nam sẽ thuộc một trong 03 trường hợp sau: - Nam lấy vợ khi chưa đủ 20 tuổi. - Nữ lấy chồng khi chưa đủ 18 tuổi. - Nam chưa đủ 20 tuổi và nữ chưa đủ 18 tuổi. Các hành vi tảo hôn và tổ chức tảo hôn đều bị coi là vi phạm quy định pháp luật, sẽ bị xử lý theo quy định.
Các quốc gia trên thế giới quy định độ tuổi kết hôn khác nhau vậy nên độ tuổi tảo hôn của các quốc gia cũng khác nhau. Nhật Bản, một số vùng yêu cầu độ tuổi này là 16 hoặc 18. Nữ 16 tuổi và nam 18 tuổi có thể lập gia đình với sự đồng ý của cha mẹ. Ở tuổi 20, họ có thể kết hôn mà không cần sự đồng ý của cha mẹ.
Có những quốc gia độ tuổi kết hôn còn nhỏ hơn nữa, theo Luật hôn nhân ở Sudan thay đổi dựa trên tôn giáo. Người Hồi giáo cho phép một cô gái được kết hôn khi đến tuổi dậy thì, và quy định rằng bé gái 10 tuổi có thể kết hôn với sự chứng kiến của người giám hộ và sự đồng ý của tòa. Tuy nhiên, luật của những người không theo đạo Hồi năm 1926 lại quy định tuổi kết hôn cho nữ giới là 13 tuổi và cho nam giới là 15 tuổi. Trong các nghiên cứu của UNICEF, cứ 3 bé gái ở Sudan thì có 1 bé lập gia đình trước tuổi 181.
1 Thảo Nguyên (2021), “Quốc gia nào ở châu Âu cho phép kết hôn ở tuổi 15?”, báo Dân Trí 12 Thậm chí có quốc gia còn không quy định độ tuổi kết hôn như Yemen. Luật pháp nước này cho phép cha mẹ quyết định khi nào thích hợp để lập gia đình cho con cái. Chính vì vậy, nạn tảo hôn đã ăn sâu ở Yemen do sự đói nghèo và truyền thống tôn giáo. UNICEF thống kê rằng khoảng 32% các cô gái Yemen kết hôn trước tuổi 182.
Ở Estonia với sự cho phép của gia đình, nam nữ ở có thể kết hôn khi 15 tuổi. Đây là tuổi kết hôn hợp pháp thấp nhất trong các nước châu Âu. Tây Ban Nha từng cho phép kết hôn ở tuổi 14 nhưng từ năm 2015, quy định về kết hôn đã tăng lên là 16 tuổi. Vậy nên độ tuổi kết hôn lẫn tảo hôn của mỗi quốc gia trên thế giới là khác nhau thậm chí có nơi còn không có quy định độ tuổi kết hôn nên không có trường hợp “tảo hôn”.
Một số nội dung cơ bản về tảo hôn 1. Nguyên nhân và sự tác động của nạn tảo hôn 1. Nguyên nhân - Thứ nhất, những vấn đề về sinh kế Tảo hôn chủ yếu tập trung ở các vùng kinh tế khó khăn, thiếu việc làm, hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp nên có nhiều thời gian nhàn rỗi dẫn đến yêu đương sớm và kết hôn sớm. Cũng có thể do nhu cầu lao động trong gia đình nhất là của đồng bào dân tộc thiểu số thường rất lớn.
Do vậy, thanh thiếu niên sớm tham gia làm việc phụ giúp gia đình để đảm bảo cuộc sống cũng là đều cần thiết và bình thường. Vấn đề trở nên tiêu cực khi cha mẹ thúc đẩy việc tảo hôn cho con với suy nghĩ có thêm nhân lực tham gia hỗ trợ, gánh vác việc nhà cho người lớn, hoặc tham gia các hoạt động kinh tế cho nhà chồng để đảm bảo cuộc sinh kế. - Thứ hai, những vấn đề về gia đình và xã hội Một nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường thực hiện năm 2017 với chủ đề “Kết hôn trẻ em tại một số cộng đồng dân tộc thiểu số ở Việt Nam: Phân tích trên góc độ nhân chủng học” cho thấy, trẻ em gái sợ bản thân phải sống cô đơn và ít cơ hội kết hôn khi tuổi đời tăng dần. Họ sợ trở thành “bà cô” 2 Thảo Nguyên (2021), “Quốc gia nào ở châu Âu cho phép kết hôn ở tuổi 15?”, báo Dân Trí 13 hoặc “bị ế”.
Kết hôn khiến họ cảm thấy yên tâm. Áp lực và các mối quan hệ xã hội có thể tác động tới quyết định kết hôn của một bé gái. Dưới áp lực danh dự và sự đảm bảo về mặt kinh tế, cha mẹ trẻ em thường đồng ý gả con. [18] Nhất là ở các khu vực vùng sâu vùng xa con em đồng bào DTTS khi xung quanh ai ai cũng kết hôn sớm thì bản thân các em cũng sẽ lựa chọn con đường này như một lựa chọn chính đáng.
Có thể thấy gia đình và xã hội sẽ tác động mạnh mẽ tới tư duy của trẻ em. - Ba là, những vấn đề về giáo dục Việc giáo dục là một việc sẽ ảnh hưởng tới tư duy của một con người nhiều nhất, giáo dục của cha mẹ với con cái, của thầy cô đối với học sinh. Nếu việc giáo dục về giới tính, pháp luật một cách hiệu quả cho trẻ em thì sẽ không có những sai lầm như mang thai ở độ tuổi vị thành niên, các nhận thức cơ bản về Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì chắc chắn sẽ ít đi những trường tảo hợp tảo hôn do không đủ hiểu biết.