Tìm hiểu khả năng gây bệnh và đề kháng kháng sinh của vi khuẩn acinetobacter baumannii trên bệnh nhân viêm phổi liên quan thở máy

Nghiên cứu chuyên sâu về vi khuẩn Acinetobacter baumannii, khả năng gây bệnh và đề kháng kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi thở máy. Cập nhật thông tin y khoa hữu ích.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Trà
• Người hướng dẫn: TS. BS Vũ Bảo Châu
• Trường học: Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Tìm hiểu khả năng gây bệnh và đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Acinetobacter baumannii trên bệnh nhân viêm phổi liên quan thở máy
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG / HÌNH VẼ / SƠ ĐỒ / PHỤ LỤC
• CÁC TỪ VIẾT TẮT
• I. PHẦN I: TỔNG QUAN
• I.1. Viêm phổi liên quan tới thở máy (VAP)
• I.1.1. Tình hình mắc phải viêm phổi liên quan tới thở máy ở Việt Nam và trên Thế giới
• I.1.2. Cơ chế sinh bệnh của VAP
• I.1.3. Các yếu tố nguy cơ của VAP
• I.1.3.1. Yếu tố bệnh nhân
• I.1.3.2. Yếu tố điều trị
• I.1.3.3. Các yếu tố khác
• I.1.4. Sự thay đổi trong dịch hút khí phế quản
• I.1.5. Thay đổi số lượng bạch cầu trong máu
• I.1.6. Phim chụp X- quang phổi
• I.1.7. Kết quả xét nghiệm, cấy khuẩn
• I.2. Vi khuẩn Acinetobacter baumannii
• I.2.1. Tính chất nuôi cấy và đặc điểm sinh hóa
• I.2.2. Cấu tạo kháng nguyên
• I.2.3. Khả năng gây bệnh
• I.2.4. Kháng sinh và tình hình đề kháng kháng sinh
• II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• II.1. Đối tượng nghiên cứu
• II.2. Vật liệu nghiên cứu
• II.3. Môi trường và hóa chất
• II.4. Vật dụng, trang thiết bị
• II.5. Phương pháp nghiên cứu
• II.5.1. Thiết kế phương pháp nghiên cứu
• II.5.2. Phương pháp lấy mẫu bệnh phẩm
• II.5.3. Phương pháp nuôi cấy phân lập
• II.5.4. Phương pháp định danh
• II.5.4.1. Định danh sơ bộ bằng phương pháp nhuộm Gram
• II.5.4.2. Khảo sát khuẩn lạc trên thạch BA
• II.5.4.3. Định danh bằng môi trường phân lập Uri select 4
• II.5.4.4. Kỹ thuật kháng sinh đồ theo phương pháp Kirby-Bauer
• III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• III.1. Tỷ lệ mắc viêm phổi liên quan tới thở máy trên bệnh nhân
• III.2. Tỷ lệ phân bố của bệnh theo tuổi và giới
• III.3. Kết quả phân lập vi khuẩn
• III.4. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của vi khuẩn
• III.5. Tỷ lệ NKHH theo các yếu tố khác
• III.5.1. Theo thời gian thở máy
• III.5.2. Theo tình trạng bệnh lý của bệnh nhân
• IV. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhiễm Acinetobacter baumannii Nghiên Cứu

Trong bối cảnh nhiễm khuẩn bệnh viện ngày càng gia tăng, Acinetobacter baumannii nổi lên như một mối đe dọa đáng kể, đặc biệt đối với bệnh nhân viêm phổi thở máy (VAP). Acinetobacter baumannii là một vi khuẩn Gram âm, cơ hội, có khả năng tồn tại lâu dài trong môi trường bệnh viện. Việc lạm dụng kháng sinh và điều kiện vệ sinh kém làm tăng nguy cơ lây lan và phát triển các chủng đa kháng thuốc (MDR). Viêm phổi thở máy do Acinetobacter baumannii gây ra biến chứng nặng nề, tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian điều trị và tăng chi phí y tế. Nghiên cứu tập trung vào đánh giá tỷ lệ nhiễm Acinetobacter baumannii gây VAP, tình hình kháng kháng sinh, và các yếu tố liên quan. Theo thống kê của CDC (2010), nhiễm trùng bệnh viện giết chết hơn 90,000 người mỗi năm, trong đó Acinetobacter baumannii làm tăng tỷ lệ tử vong lên đến 74%.

1.1. Tình Hình Nhiễm Khuẩn Acinetobacter baumannii Trên Thế Giới

Trên toàn cầu, Acinetobacter baumannii là một tác nhân gây bệnh quan trọng trong các đơn vị chăm sóc đặc biệt (ICU). Nghiên cứu từ châu Âu, Bắc Mỹ, và châu Á cho thấy Acinetobacter baumannii là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi thở máy, nhiễm trùng đường tiết niệu, và các nhiễm trùng khác, góp phần vào tỷ lệ tử vong cao, khoảng 30%. Khả năng tồn tại dai dẳng trong môi trường bệnh viện và sự gia tăng các chủng kháng carbapenem và kháng colistin làm tăng thêm thách thức trong việc kiểm soát và điều trị nhiễm trùng do Acinetobacter baumannii.

1.2. Thực Trạng Nhiễm Acinetobacter baumannii Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tình hình nhiễm khuẩn bệnh viện do Acinetobacter baumannii cũng đáng lo ngại. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho thấy tỷ lệ viêm phổi do thở máy là khoảng 60%, trong đó Acinetobacter baumannii chiếm 27.78%. Tỷ lệ tử vong do viêm phổi sau mổ, đặc biệt ở bệnh nhân hồi sức cấp cứu hoặc thở máy, có thể lên đến 33%. Bệnh viện Chợ Rẫy ghi nhận viêm phổi bệnh viện là nguyên nhân thường gặp nhất (45%), và Acinetobacter baumannii là một trong những vi khuẩn phân lập được nhiều nhất.

II. Khám Phá Cơ Chế Gây Bệnh Của Acinetobacter baumannii

Hiểu rõ cơ chế gây bệnh của Acinetobacter baumannii là yếu tố then chốt trong việc phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả. Acinetobacter baumannii gây nhiễm khuẩn hô hấp liên quan đến thở máy thông qua ba cơ chế chính: nhiễm khuẩn nhu mô phổi, nhiễm khuẩn phổi từ các ổ lây nhiễm lân cận, và nhiễm khuẩn do hít phải các chất dịch và vi khuẩn vào phổi. Vi khuẩn này có thể xâm nhập từ môi trường ngoại sinh (dụng cụ, nhân viên y tế) hoặc nội sinh (miệng, xoang, họng, dạ dày). Sự hình thành biofilm giúp Acinetobacter baumannii bám dính vào bề mặt thiết bị y tế và tăng khả năng kháng kháng sinh. Yếu tố độc lực như lipopolysaccharide (LPS) và các enzyme ngoại bào cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình gây bệnh.

2.1. Các Yếu Tố Độc Lực Chính Của Acinetobacter baumannii

Acinetobacter baumannii sở hữu nhiều yếu tố độc lực giúp chúng gây bệnh. Lipopolysaccharide (LPS) là một thành phần của vách tế bào, có thể gây sốc nhiễm khuẩn và phản ứng viêm quá mức. Khả năng hình thành biofilm cho phép Acinetobacter baumannii bám dính vào các bề mặt và chống lại tác động của kháng sinh và hệ miễn dịch. Các enzyme ngoại bào như protease và lipase giúp vi khuẩn phá hủy mô và lan rộng nhiễm trùng. Các nghiên cứu đang tiếp tục khám phá các yếu tố độc lực khác của Acinetobacter baumannii.

2.2. Biofilm Vũ Khí Lợi Hại Của Acinetobacter baumannii

Hình thành biofilm là một cơ chế quan trọng giúp Acinetobacter baumannii tồn tại và kháng cự trong môi trường bệnh viện. Biofilm là một cộng đồng vi sinh vật bám dính vào bề mặt và được bao bọc bởi một lớp chất nền ngoại bào. Biofilm bảo vệ Acinetobacter baumannii khỏi tác động của kháng sinh, chất khử trùng, và hệ miễn dịch. Các nghiên cứu cho thấy rằng các chủng Acinetobacter baumannii có khả năng hình thành biofilm mạnh mẽ thường có khả năng kháng kháng sinh cao hơn và gây ra các nhiễm trùng dai dẳng hơn.

III. Phương Pháp Đối Phó Kháng Kháng Sinh Acinetobacter Phác Đồ

Sự gia tăng tình trạng kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii là một thách thức lớn trong điều trị viêm phổi thở máy. Các chủng đa kháng thuốc (MDR), kháng carbapenem, và thậm chí kháng colistin đã xuất hiện, làm hạn chế các lựa chọn điều trị. Cần có các chiến lược sử dụng kháng sinh hợp lý, tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn, và phát triển các phương pháp điều trị mới. Các phương pháp điều trị thay thế như liệu pháp phage và kháng sinh mới đang được nghiên cứu để đối phó với tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng.

3.1. Cơ Chế Kháng Kháng Sinh Của Acinetobacter baumannii

Acinetobacter baumannii phát triển khả năng kháng kháng sinh thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Sản xuất enzyme beta-lactamase, đặc biệt là carbapenemase, làm bất hoạt các kháng sinh beta-lactam. Thay đổi protein đích, làm giảm ái lực của kháng sinh với vị trí tác dụng. Bơm đẩy (efflux pump) giúp đẩy kháng sinh ra khỏi tế bào vi khuẩn. Đột biến gen cũng có thể dẫn đến kháng kháng sinh. Hiểu rõ các cơ chế kháng kháng sinh này giúp phát triển các biện pháp đối phó hiệu quả hơn.

3.2. Kiểm Soát Nhiễm Khuẩn Lá Chắn Ngăn Chặn Lây Lan Acinetobacter

Kiểm soát nhiễm khuẩn là một biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của Acinetobacter baumannii trong bệnh viện. Các biện pháp bao gồm vệ sinh tay thường xuyên và đúng cách, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE), khử trùng và tiệt trùng thiết bị y tế, cách ly bệnh nhân nhiễm Acinetobacter baumannii, và giám sát chặt chẽ tình hình nhiễm khuẩn. Các chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm Acinetobacter baumannii.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Acinetobacter Giải Pháp Điều Trị VAP

Nghiên cứu về khả năng gây bệnh và kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii có ứng dụng thực tiễn quan trọng trong việc cải thiện chẩn đoán, điều trị, và phòng ngừa viêm phổi thở máy. Kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định các yếu tố nguy cơ, phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, lựa chọn kháng sinh phù hợp, và thiết kế các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới, như liệu pháp phage và kháng sinh mới.

4.1. Chẩn Đoán Sớm Acinetobacter baumannii Chìa Khóa Thành Công

Chẩn đoán sớm viêm phổi thở máy do Acinetobacter baumannii là rất quan trọng để bắt đầu điều trị kịp thời và cải thiện kết quả lâm sàng. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm đánh giá lâm sàng, xét nghiệm máu, chụp X-quang phổi, và xét nghiệm vi sinh vật. Nuôi cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ giúp xác định Acinetobacter baumannii và đánh giá khả năng kháng kháng sinh. Các kỹ thuật phân tử như PCR và giải trình tự gen (WGS) có thể cung cấp thông tin chi tiết hơn về vi khuẩn và cơ chế kháng kháng sinh.

4.2. Tiềm Năng Liệu Pháp Phage Trong Điều Trị Acinetobacter

Liệu pháp phage là một phương pháp điều trị thay thế đầy hứa hẹn cho nhiễm trùng do Acinetobacter baumannii kháng kháng sinh. Phage là virus lây nhiễm và tiêu diệt vi khuẩn. Liệu pháp phage có ưu điểm là tính đặc hiệu cao, ít gây tác dụng phụ, và có khả năng tự nhân lên tại vị trí nhiễm trùng. Các nghiên cứu lâm sàng đang được tiến hành để đánh giá hiệu quả và an toàn của liệu pháp phage trong điều trị nhiễm trùng Acinetobacter baumannii.

V. Dịch Tễ Học Acinetobacter Baumannii Gây Bệnh Phân Tích

Nghiên cứu dịch tễ học đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi và kiểm soát sự lây lan của Acinetobacter baumannii. Phân tích dịch tễ học có thể giúp xác định nguồn gốc của dịch bệnh, đường lây truyền, và các yếu tố nguy cơ. Thông tin này có thể được sử dụng để thiết kế các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả hơn. Các kỹ thuật phân tử như giải trình tự gen (WGS) có thể cung cấp thông tin chi tiết về mối quan hệ di truyền giữa các chủng Acinetobacter baumannii khác nhau, giúp truy tìm nguồn gốc dịch bệnh.

5.1. Mối Liên Hệ Giữa Thở Máy và Nguy Cơ Nhiễm Acinetobacter

Thời gian thở máy là một yếu tố nguy cơ quan trọng của viêm phổi thở máy do Acinetobacter baumannii. Thở máy tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào đường hô hấp dưới và gây nhiễm trùng. Các nghiên cứu cho thấy rằng nguy cơ nhiễm trùng tăng lên theo thời gian thở máy. Các biện pháp để giảm thời gian thở máy, như cai máy thở sớm, có thể giúp giảm nguy cơ viêm phổi thở máy do Acinetobacter baumannii.

5.2. Vai Trò Của Yếu Tố Bệnh Nhân Trong Nhiễm Acinetobacter

Nhiều yếu tố liên quan đến bệnh nhân có thể ảnh hưởng đến nguy cơ nhiễm Acinetobacter baumannii. Tuổi cao, bệnh nền (như bệnh phổi mãn tính và suy giảm miễn dịch), và tình trạng dinh dưỡng kém có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Sử dụng kháng sinh trước đó cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm các chủng Acinetobacter baumannii kháng kháng sinh. Các biện pháp để cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Acinetobacter Hướng Đi Mới

Nghiên cứu về Acinetobacter baumannii vẫn tiếp tục phát triển, tập trung vào việc khám phá các cơ chế gây bệnh mới, phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị tiên tiến, và cải thiện các biện pháp phòng ngừa. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phát triển vaccine phòng ngừa Acinetobacter baumannii, xác định các dấu ấn sinh học giúp chẩn đoán sớm nhiễm trùng, và khám phá các phương pháp điều trị cá nhân hóa dựa trên đặc điểm di truyền của vi khuẩn và bệnh nhân.

6.1. Nghiên Cứu Về Vaccine Phòng Ngừa Acinetobacter baumannii

Phát triển vaccine phòng ngừa Acinetobacter baumannii là một mục tiêu quan trọng trong nghiên cứu. Vaccine có thể giúp bảo vệ bệnh nhân có nguy cơ cao khỏi nhiễm trùng và giảm sự lây lan của vi khuẩn trong bệnh viện. Các nghiên cứu đang tập trung vào việc xác định các kháng nguyên bề mặt của Acinetobacter baumannii có thể kích thích phản ứng miễn dịch bảo vệ.

6.2. Dấu Ấn Sinh Học Giúp Chẩn Đoán Sớm VAP do Acinetobacter

Xác định các dấu ấn sinh học có thể giúp chẩn đoán sớm viêm phổi thở máy do Acinetobacter baumannii. Các dấu ấn sinh học có thể là các phân tử được phát hiện trong máu, dịch phế quản, hoặc các mẫu bệnh phẩm khác. Chẩn đoán sớm giúp bắt đầu điều trị kịp thời và cải thiện kết quả lâm sàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường điều trị lâm sàng hiện đại, nhiễm khuẩn bệnh viện (NKBV) là một trong những thách thức hàng đầu đối với ngành y tế toàn cầu. Dù công tác kiểm soát nhiễm khuẩn đã được đầu tư và chú trọng, tỷ lệ nhiễm khuẩn nội viện vẫn có xu hướng gia tăng rõ rệt. Tình trạng này xuất phát chủ yếu từ hai nguyên nhân thực tiễn: việc lạm dụng thuốc kháng sinh rộng rãi trong điều trị và vấn đề vệ sinh môi trường bệnh viện chưa được kiểm soát tuyệt đối, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủng vi sinh vật kháng thuốc sinh sôi và phát tán.

Nhiễm khuẩn hô hấp (NKHH), đặc biệt là viêm phổi liên quan đến thở máy (Ventilation Associated Pneumonia - VAP), chiếm tỷ lệ cao trong các nhóm nhiễm khuẩn tại các đơn vị hồi sức tích cực (ICU). Đối với người bệnh suy hô hấp phải can thiệp thông khí nhân tạo qua nội khí quản hoặc mở khí quản, hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp trên bị phá vỡ, khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập sâu vào phế quản và nhu mô phổi. VAP gây ra những biến chứng nặng nề, làm tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian nằm viện và gia tăng gánh nặng chi phí y tế.

Trong số các tác nhân vi khuẩn Gram âm thường gặp, Acinetobacter baumannii đã nổi lên thành căn nguyên đặc biệt nguy hiểm. Đây là loài vi khuẩn có khả năng đề kháng cao với nhiều nhóm kháng sinh thông dụng, có khả năng sống sót bền bỉ trong môi trường bệnh viện và gây bùng phát dịch nội viện nghiêm trọng. Tại Việt Nam, số liệu thống kê năm 2004 của Bộ Y tế đã chỉ ra rằng mức độ đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn gây bệnh thường gặp đang ở mức báo động. Xuất phát từ thực tế cấp bách đó, đề tài "Tìm hiểu khả năng gây bệnh và đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Acinetobacter baumannii trên bệnh nhân viêm phổi liên quan thở máy" được tác giả Lê Thị Thanh Trà thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. BS Vũ Bảo Châu nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

1. Đánh giá tỷ lệ viêm phổi liên quan thở máy do Acinetobacter baumannii trên bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện 175.
2. Khảo sát tình hình đề kháng kháng sinh của các chủng Acinetobacter baumannii phân lập được.
3. Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn hô hấp như độ tuổi, giới tính, thời gian thở máy và bệnh lý nền của người bệnh.

• Đối tượng nghiên cứu: 71 bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm khuẩn hô hấp liên quan đến thở máy và được chỉ định thu thập mẫu bệnh phẩm đường hô hấp (đờm, dịch chải rửa phế quản - phế nang, dịch màng phổi).
• Phạm vi không gian: Khoa Hồi sức tích cực (HSTC - A12) và Khoa Vi sinh vật, Bệnh viện 175, TP. Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Thu thập mẫu bệnh phẩm và dữ liệu lâm sàng từ tháng 07/2010 đến tháng 05/2011; toàn bộ nghiên cứu và xử lý thực nghiệm hoàn thành vào tháng 07/2011.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thuộc chuyên ngành Công nghệ vi sinh (ngành Công nghệ Sinh học) ứng dụng trong y học lâm sàng, do đó cơ sở lý thuyết và thiết kế thực nghiệm tập trung vào sinh lý học vi khuẩn, cơ chế bệnh sinh của VAP và kỹ thuật xét nghiệm vi sinh y học.

Cơ sở lý thuyết và khái niệm chuyên ngành

• Cơ chế sinh bệnh và yếu tố nguy cơ của VAP: Văn bản xác định 3 cơ chế sinh bệnh chính dẫn đến nhiễm khuẩn hô hấp khi thở máy:
  1. Hít phải dịch tiết và vi khuẩn tích tụ ở vùng hầu họng vào phổi (đây là cơ chế phổ biến nhất, thường xảy ra khi người bệnh hôn mê, suy giảm phản xạ ho hoặc nằm sai tư thế). Vi khuẩn hít vào có nguồn gốc nội sinh (miệng, họng, dịch trào ngược từ dạ dày) hoặc ngoại sinh (bàn tay nhân viên y tế, dụng cụ chăm sóc).
  2. Nhiễm khuẩn nhu mô phổi lan truyền theo đường máu hoặc hệ bạch huyết từ các ổ nhiễm trùng nguyên phát khác trong cơ thể.
  3. Nhiễm khuẩn lan trực tiếp từ các ổ lây nhiễm lân cận (màng phổi, trung thất, áp xe dưới hoành).
• Yếu tố thuận lợi làm tăng nguy cơ VAP: Người cao tuổi có phản xạ đàn hồi phổi suy giảm; người bệnh có bệnh phổi mạn tính; sử dụng thuốc kháng H2 hoặc thuốc trung hòa acid dạ dày làm tăng pH dịch vị dẫn đến sự phát triển quá mức của vi khuẩn Gram âm trong dạ dày rồi trào ngược lên đường thở; điều trị bằng corticoid kéo dài gây suy giảm miễn dịch; thời gian thở máy kéo dài (đặc biệt sau 7 ngày).
• Đặc điểm vi sinh vật học của Acinetobacter baumannii:
  • Vị trí phân loại: Thuộc giới Bacteria, ngành Proteobacteria, lớp Gammaproteobacteria, bộ Pseudomonadales, họ Moraxellaceae, chi Acinetobacter.
  • Hình thái và sinh hóa: Cầu trực khuẩn Gram âm, đứng đôi hoặc chuỗi ngắn, không di động, không sinh bào tử, không có vỏ capsule. Vi khuẩn hiếu khí bắt buộc, phát triển tốt ở 37°C và 42°C. Trên môi trường thạch máu (Blood Agar - BA), khuẩn lạc tròn 0,5–2 mm, không sinh hemolysin làm tan máu (tiêu huyết gamma). Trên môi trường MacConkey (MC), vi khuẩn không lên men lactose (khuẩn lạc không màu hoặc hồng nhạt). Phản ứng Simmon citrate dương tính, không lên men phần lớn các loại đường.
  • Cấu tạo kháng nguyên và độc lực: Chỉ mang kháng nguyên thân O cấu tạo từ lipopolysaccharide (LPS), bền với nhiệt (chịu được 100°C trong 2 giờ), không bị phân hủy bởi cồn 50%, bị phá hủy bởi formol 5%; có độc tính rất cao (liều 1/20 mg có thể gây chết chuột nhắt trắng sau 24 giờ).
• Cơ chế đề kháng kháng sinh: A. baumannii sở hữu tính đa kháng thông qua nhiều cơ chế kết hợp: mang hệ thống integron giúp thu nhận và phát tán nhanh các gen kháng thuốc; tiết enzym phá hủy kháng sinh (men beta-lactamase, enzym bất hoạt aminoglycoside); kích hoạt hệ thống bơm đẩy (efflux pump); giảm tính thấm màng ngoài; đột biến các điểm gắn đích trên ribosome hoặc enzyme đích.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang, kết hợp hồi cứu hồ sơ bệnh án và tiến cứu trên các mẫu bệnh phẩm thu nhận thực tế. Toàn bộ quy trình xét nghiệm vi sinh được chuẩn hóa theo các bước:

• Phương pháp lấy mẫu và xử lý bệnh phẩm: Mẫu đờm lấy vào sáng sớm sau khi súc miệng bằng nước sạch; mẫu dịch phế quản - phế nang (PQ-PN) và dịch màng phổi được bác sĩ chuyên khoa thu thập qua nội soi hoặc chọc hút vô khuẩn. Bệnh phẩm đựng trong lọ chuyên dụng vô trùng, chuyển ngay về phòng xét nghiệm vi sinh.
• Quy trình nuôi cấy và phân lập: Cấy mẫu trên môi trường thạch máu BA và môi trường sinh hóa chọn lọc Uri Select 4 (hãng Bio-Rad), ủ ở 37°C trong 18–24 giờ. Mẫu dịch PQ-PN và dịch màng phổi được tăng sinh bổ sung trong canh thang BHI (Brain Heart Infusion).
• Phương pháp định danh vi khuẩn:
  • Nhuộm Gram quan sát hình thái tế bào học dưới kính hiển vi quang học.
  • Khảo sát hình thái khuẩn lạc và tính chất tiêu huyết trên thạch BA.
  • Định danh sinh hóa trên môi trường Uri Select 4 thông qua các phản ứng đổi màu enzyme (thử nghiệm Indol với thuốc thử Kovacs, thử nghiệm TDA với dung dịch FeCl3, nhận diện hoạt tính beta-galactosidase và beta-glucosidase).
  • Khẳng định các chỉ tiêu sinh hóa bằng hệ thống kit ID32 và máy tự động mini API của hãng BioMérieux.
• Kỹ thuật kháng sinh đồ: Sử dụng phương pháp khuếch tán đĩa giấy trên thạch Mueller Hinton Agar (MHA) theo kỹ thuật Kirby-Bauer. Huyền dịch vi khuẩn được pha trong nước muối sinh lý vô trùng và đo độ đục chuẩn 0,5 McFarland. Dàn đều huyền dịch lên mặt thạch MHA dày 4 mm (pH 7,2–7,4), đặt các khoanh giấy kháng sinh chuẩn (hãng Bio-Rad), ủ ở 38°C trong 18–24 giờ. Đo đường kính vòng ức chế bằng thước mm và biện luận mức độ Nhạy cảm (S), Trung gian (I), Đề kháng (R) theo tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Xét nghiệm (CLSI).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Tổng quan

Chương này hệ thống hóa các dữ liệu dịch tễ học và y văn trong nước và quốc tế về viêm phổi bệnh viện, vi khuẩn Acinetobacter baumannii và tình trạng kháng kháng sinh. Tác giả dẫn chứng số liệu của CDC Hoa Kỳ (năm 2010) ghi nhận NKBV gây tử vong hơn 90.000 người mỗi năm, trong đó nhiễm A. baumannii làm tăng tỷ lệ tử vong lên tới 74%. Nghiên cứu tại các đơn vị ICU đa quốc gia (NCBI) cho thấy loài này chiếm 2%–10% các căn nguyên Gram âm gây nhiễm khuẩn nặng và làm tăng tỷ lệ tử vong thêm 30%.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định (2009) ghi nhận tỷ lệ VAP sau mổ là 60% (với Klebsiella pneumoniae 33,33%, A. baumannii 27,78%, Pseudomonas aeruginosa 25%); Bệnh viện Chợ Rẫy ghi nhận viêm phổi chiếm 45% tổng số ca NKBV; Viện Tim TP.HCM ghi nhận tử vong do VAP sau mổ đạt 33%.

Về tình hình kháng thuốc, văn bản tổng hợp các nghiên cứu cho thấy A. baumannii đã kháng hầu hết các nhóm kháng sinh: nghiên cứu tại Tehran (2006) chỉ ra vi khuẩn kháng ceftriaxone 90,9%, ciprofloxacin 90,9%, amikacin 85,2%; nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ (2007) ghi nhận tỷ lệ kháng imipenem tăng vọt lên 72,9%; nghiên cứu tại Bệnh viện Thống Nhất (2002–2005) cho thấy mức độ nhạy cảm của vi khuẩn với nhóm aminoglycoside giảm nhanh từ 80–90% xuống 55–60%; báo cáo tại Bệnh viện Chợ Rẫy (2008–2009) khẳng định A. baumannii đã kháng trên 40% đối với tất cả kháng sinh thử nghiệm, ngoại trừ Colistin.

Phần II: Đối tượng - Vật liệu phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày chi tiết về thiết kế thực nghiệm, trang thiết bị và danh mục hóa chất, sinh phẩm sử dụng. Mẫu nghiên cứu gồm 71 bệnh nhân thở máy có dấu hiệu lâm sàng nghi ngờ nhiễm trùng tại Khoa HSTC - A12 Bệnh viện 175. Tác giả liệt kê danh mục 16 loại đĩa giấy kháng sinh tiêu chuẩn của hãng Bio-Rad kèm nồng độ quy định:

Tên kháng sinh	Ký hiệu	Nồng độ đĩa
Amikacin	AN	30 µg
Amoxicillin	AMX	25 µg
Cefalexin	CN	30 µg
Cefotaxim	CTX	30 µg
Ciprofloxacin	CIP	5 µg
Erythromycin	E	15 µg
Nitrofurantoin	FT	300 µg
Gentamicin	GM	10 µg
Imipenem	IPM	10 µg
Lincomycin	L	15 µg
Meropenem	MEM	10 µg
Nalidixic acid	NA	30 µg
Oxacillin	OX	1 µg
Pristinamycin	PT	15 µg
Trimethoprim/sulfamethoxazole	SXT	1,25 / 23,75 µg
Vancomycin	VA	30 µg

Chương này mô tả chi tiết các bước vận hành: quy trình cấy phân lập trên môi trường BA và Uri Select 4, quy trình xử lý dịch hút phế quản trên canh thang tăng sinh BHI, sơ đồ định danh dựa trên phản ứng enzyme của môi trường Uri Select 4, và các nguyên tắc kỹ thuật bắt buộc khi thực hiện kháng sinh đồ Kirby-Bauer (khoảng cách giữa tâm các đĩa tối thiểu 25 mm, cách mép hộp tối thiểu 15 mm).

Phần III: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Tác giả trình bày toàn bộ số liệu thu thập được thông qua các bảng thống kê và phân tích so sánh:

• Tỷ lệ mắc viêm phổi thở máy trên bệnh nhân (N = 71):

  • Số mẫu cấy dương tính: 54 ca (chiếm 76,06%).
  • Số mẫu cấy âm tính: 17 ca (chiếm 23,94%).
  • Tỷ lệ dương tính 76,06% cao hơn so với nghiên cứu của Nguyễn Tuấn Minh tại Bệnh viện Việt Đức (10,28%) và Huỳnh Văn Bình tại Bệnh viện Gia Định (~60%). Tác giả thảo luận rằng kết quả này phản ánh đúng nhóm đối tượng chỉ định, vì nghiên cứu chỉ thu thập mẫu trên các ca có nghi ngờ nhiễm khuẩn trên lâm sàng và mẫu dịch rửa phế quản thu thập qua nội soi giúp hạn chế tối đa âm tính giả.

• Phân bố theo độ tuổi và giới tính (N = 54 bệnh nhân dương tính):

Nhóm tuổi	Nữ (n = 20)	Nam (n = 34)	Tổng số (N = 54)	Tỷ lệ (%)
≤ 20	1	3	4	7,41
21 – 40	0	8	8	14,81
41 – 60	2	10	12	22,22
> 60	17	13	30	55,56
Tổng cộng (%)	20 (37,04%)	34 (62,96%)	54	100,00

Người bệnh trên 60 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (55,56%), do chức năng hô hấp suy giảm, phản xạ phế nang yếu và miễn dịch kém. Nam giới chiếm ưu thế (62,96%) so với nữ giới (37,04%) do nhóm đối tượng điều trị tại khoa HSTC phần lớn là bệnh nhân chấn thương sọ não, đa chấn thương do tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động liên quan đến nam giới.

• Kết quả phân lập vi khuẩn (Tổng số n = 59 chủng phân lập từ 54 bệnh nhân):

  • Vi khuẩn Gram âm chiếm tỷ lệ vượt trội với 79,66% (47 chủng), trong đó trực khuẩn Gram âm chiếm chủ đạo. Nhóm Gram dương chỉ chiếm 20,34% (12 chủng).
  • Acinetobacter baumannii là loài phân lập được nhiều nhất với 26 chủng, chiếm 44,07% tổng số chủng vi khuẩn.
  • Các căn nguyên tiếp theo gồm Pseudomonas aeruginosa, Enterococcus sp. (chiếm 10,17%), Streptococcus agalactiae (chiếm 1,69%)...

• Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của 26 chủng Acinetobacter baumannii:

Kháng sinh thử nghiệm	Nhạy cảm (S) [n - %]	Trung gian (I) [n - %]	Đề kháng (R) [n - %]
Amikacin (AN)	8 (30,77%)	2 (7,69%)	16 (61,54%)
Ciprofloxacin (CIP)	4 (15,38%)	3 (11,54%)	19 (73,08%)
Nitrofurantoin (FT)	4 (15,38%)	1 (3,85%)	21 (80,77%)
Gentamicin (GM)	1 (3,85%)	4 (15,38%)	21 (80,77%)
Imipenem (IPM)	15 (57,69%)	3 (11,54%)	8 (30,77%)
Meropenem (MEM)	7 (26,92%)	5 (19,23%)	14 (53,85%)
Nalidixic acid (NA)	4 (15,38%)	3 (11,54%)	19 (73,08%)
Pristinamycin (PT)	8 (30,77%)	5 (19,23%)	13 (50,00%)
Trimethoprim/sulfamethoxazole (SXT)	0 (0,00%)	4 (15,38%)	22 (84,62%)

Dữ liệu cho thấy A. baumannii đã mất hoàn toàn tính nhạy cảm với SXT (0% nhạy, 84,62% kháng thực sự và 15,38% trung gian). Mức độ kháng các thuốc aminoglycoside và quinolone rất cao: Gentamicin (80,77%), Ciprofloxacin (73,08%), Amikacin (61,54%). Nhóm carbapenem vốn là lựa chọn điều trị hàng đầu cũng bị suy giảm tác dụng: Meropenem bị đề kháng 53,85% (chỉ còn nhạy 26,92%); Imipenem có hiệu lực tốt nhất trong số các thuốc khảo sát nhưng tỷ lệ nhạy cảm chỉ còn 57,69%, trong khi tỷ lệ đề kháng đã lên tới 30,77% và trung gian là 11,54%.

• Phân bố thời gian xuất hiện nhiễm khuẩn hô hấp (N = 54):

  • Thời gian thở máy < 5 ngày: 3 ca (chiếm 5,56%), văn bản nêu rõ đây là những ca nặng không có điều kiện tiếp tục điều trị nên xin ra viện hoặc tử vong sớm.
  • Thời gian thở máy ≥ 5 ngày: 51 ca (chiếm 94,44%). Nhiễm khuẩn bùng phát tập trung từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 12, ca sớm nhất xuất hiện sau 1 ngày và muộn nhất là 19 ngày thở máy.

• Phân bố theo bệnh lý nền của người bệnh (N = 54):

Tình trạng bệnh lý	Số lượng bệnh nhân (n)	Tỷ lệ (%)
Chấn thương sọ não (CTSN) / Đa chấn thương	14	25,93
Tăng huyết áp (THA)	12	22,22
Tăng huyết áp kèm tiểu đường (THA / ĐTĐ)	12	22,22
Bệnh tim / Suy thận	6	11,11
Viêm khớp	4	7,41
Tiền sử nghiện rượu	3	5,56
Bệnh lý hô hấp mạn tính	3	5,56

Người bệnh có bệnh lý nội khoa nền tích lũy chiếm 74,07%, trong khi nhóm chấn thương ngoại khoa (CTSN/đa chấn thương) chiếm 25,93%. Bệnh lý nền mạn tính kết hợp với can thiệp thông khí nhân tạo làm suy yếu khả năng đề kháng tự nhiên, thúc đẩy sự khu trú của vi khuẩn bệnh viện.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính dựa trên dữ liệu văn bản

1. Xác định tỷ lệ mắc VAP trên nhóm bệnh nhân nghi ngờ tại Khoa HSTC Bệnh viện 175 đạt 76,06% (54/71 ca dương tính qua nuôi cấy vi sinh).
2. Xác nhận nhóm vi khuẩn Gram âm chiếm ưu thế tuyệt đối trong căn nguyên gây VAP (79,66%), trong đó trực khuẩn Acinetobacter baumannii chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,07% (26/59 chủng phân lập).
3. Chứng minh mức độ đa kháng nghiêm trọng của A. baumannii: 100% chủng không còn nhạy cảm với Trimethoprim/sulfamethoxazole; kháng cao với Gentamicin và Nitrofurantoin (80,77%), Ciprofloxacin và Nalidixic acid (73,08%), Amikacin (61,54%), Meropenem (53,85%). Kháng sinh còn giữ được độ nhạy cảm cao nhất là Imipenem nhưng cũng chỉ đạt 57,69%.
4. Xác định mối liên quan giữa thời gian can thiệp thở máy với nguy cơ mắc bệnh: 94,44% các ca VAP xuất hiện sau từ 5 ngày thở máy trở lên, tập trung cao nhất vào khoảng thời gian từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 12.

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Nguyên tắc sử dụng kháng sinh: Yêu cầu bác sĩ lâm sàng tuân thủ chặt chẽ 6 nguyên tắc dùng kháng sinh: chỉ dùng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn; ưu tiên kháng sinh phổ hẹp khi đã định danh được căn nguyên; dùng đủ liều ngay từ đầu; dùng đủ thời gian (sau khi hết sốt vẫn duy trì thêm 2–3 ngày); lựa chọn thuốc dựa trên đặc tính dược động học tại vị trí tổn thương; kết hợp dẫn lưu mủ và xử lý ngoại khoa triệt để.
• Biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn: Tăng cường vô khuẩn dụng cụ thở máy, vệ sinh định kỳ bộ phận làm ẩm của máy thở, thực hiện quy trình rửa tay nghiêm ngặt trước và sau khi hút đờm nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền chéo từ bàn tay nhân viên y tế sang người bệnh.
• Chiến lược xét nghiệm: Thực hiện kháng sinh đồ thường quy trên mọi mẫu bệnh phẩm phân lập được để cung cấp cơ sở cho việc điều chỉnh kháng sinh đích, hạn chế sử dụng thuốc theo kinh nghiệm kéo dài.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu cung cấp số liệu thực nghiệm trực tiếp về tỷ lệ nhiễm và mức độ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii tại Khoa HSTC Bệnh viện 175 trong giai đoạn 2010–2011. Các dẫn chứng này đóng góp nguồn dữ liệu vi sinh có giá trị cho hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn và các bác sĩ hồi sức của bệnh viện trong việc xây dựng phác đồ điều trị kháng sinh ban đầu cho bệnh nhân VAP.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Quy mô mẫu nghiên cứu còn ở mức vừa phải (71 bệnh nhân nghi ngờ, phân lập được 26 chủng A. baumannii), do thu thập trong phạm vi một khoa lâm sàng (Khoa HSTC - A12) tại một bệnh viện.
  • Thiết kế nghiên cứu cắt ngang chỉ tập trung vào nhóm bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ nhiễm khuẩn được bác sĩ chỉ định lấy mẫu, chưa theo dõi đối chứng trên toàn bộ bệnh nhân thở máy không có triệu chứng nhiễm khuẩn.
  • Nghiên cứu dừng lại ở mức độ thử nghiệm kiểu hình (phenotype) bằng kỹ thuật khuếch tán đĩa giấy Kirby-Bauer và định danh sinh hóa, chưa triển khai các kỹ thuật sinh học phân tử (như phản ứng PCR, giải trình tự gen) để xác định các gen đề kháng cụ thể (như các gen beta-lactamase nhóm A, B, D hoặc cấu trúc integron) vốn được đề cập trong phần cơ sở lý thuyết.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng quy mô khảo sát trên nhiều khoa lâm sàng và nhiều trung tâm hồi sức khác nhau nhằm xây dựng bản đồ dịch tễ vi sinh toàn diện hơn.
  • Kết hợp kỹ thuật sinh học phân tử để khảo sát các gen mã hóa enzym carbapenemase (như OXA-23, OXA-58, NDM...) trên các chủng A. baumannii đề kháng carbapenem.
  • Thiết kế nghiên cứu thuần tập theo dõi dọc nhằm đánh giá mối liên quan giữa các phác đồ phối hợp kháng sinh thực tế với tỷ lệ sống sót hoặc biến cố tử vong của người bệnh VAP.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Công nghệ Vi sinh và Vi sinh Y học: Tham khảo quy trình thực nghiệm vi sinh lâm sàng, từ kỹ thuật lấy mẫu dịch hô hấp, quy trình nuôi cấy trên thạch máu BA và môi trường sinh hóa Uri Select 4, đến phương pháp làm kháng sinh đồ Kirby-Bauer và đối chiếu đường kính vòng ức chế theo tiêu chuẩn CLSI.
• Cán bộ y tế và bác sĩ lâm sàng tại các đơn vị Hồi sức tích cực: Sử dụng dữ liệu thống kê về phổ vi khuẩn gây bệnh và mức độ đề kháng kháng sinh của A. baumannii tại Bệnh viện 175 làm tài liệu so sánh, đối chiếu khi xây dựng phác đồ điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm cho bệnh nhân thở máy.
• Người làm nghiên cứu về NKBV và dịch tễ học vi sinh: Tham khảo cấu trúc thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu - tiến cứu trong môi trường bệnh viện và các bảng số liệu so sánh giữa các bệnh viện lớn tại Việt Nam (Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Gia Định).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu khảo sát trên bao nhiêu bệnh nhân và tỷ lệ cấy dương tính với vi khuẩn gây viêm phổi thở máy là bao nhiêu?
Nghiên cứu thực hiện trên 71 bệnh nhân thở máy có chẩn đoán nghi ngờ nhiễm khuẩn hô hấp tại Khoa HSTC - A12 Bệnh viện 175. Kết quả nuôi cấy vi sinh ghi nhận 54 ca dương tính (chiếm tỷ lệ 76,06%) và 17 ca âm tính (chiếm tỷ lệ 23,94%).

2. Loài vi khuẩn nào chiếm tỷ lệ phân lập cao nhất trong số các căn nguyên gây bệnh?
Trong tổng số 59 chủng vi khuẩn phân lập được từ 54 bệnh nhân dương tính, vi khuẩn Gram âm chiếm ưu thế áp đảo với 79,66%. Trong đó, Acinetobacter baumannii là loài chiếm tỷ lệ phân lập cao nhất với 26 chủng, tương đương 44,07% tổng số chủng thu thập được.

3. Mức độ đề kháng của Acinetobacter baumannii đối với hai kháng sinh nhóm carbapenem (Imipenem và Meropenem) trong nghiên cứu diễn ra như thế nào?
Đối với Meropenem, vi khuẩn đã đề kháng ở mức 53,85%, tỷ lệ trung gian là 19,23% và chỉ còn nhạy cảm 26,92%. Đối với Imipenem, đây là kháng sinh còn duy trì hiệu lực cao nhất trong các thuốc thử nghiệm với tỷ lệ nhạy cảm đạt 57,69%, tuy nhiên tỷ lệ đề kháng đã lên tới 30,77% và trung gian là 11,54%.

4. Đa số các trường hợp nhiễm khuẩn hô hấp liên quan thở máy xuất hiện vào khoảng thời gian nào?
Có đến 94,44% trường hợp (51/54 bệnh nhân) xuất hiện nhiễm khuẩn sau từ 5 ngày thở máy trở lên. Tần suất mắc bệnh tăng cao nhất trong khoảng thời gian từ ngày thở máy thứ 8 đến ngày thứ 12; chỉ có 5,56% (3 bệnh nhân) ghi nhận nhiễm khuẩn trước ngày thứ 5 do bệnh quá nặng phải xin về hoặc tử vong sớm.

5. Đề tài đã sử dụng những môi trường nuôi cấy và kỹ thuật kháng sinh đồ nào để xử lý bệnh phẩm?
Nghiên cứu sử dụng môi trường thạch máu (BA) và thạch Uri Select 4 (hãng Bio-Rad) để phân lập, kết hợp canh thang BHI để tăng sinh mẫu dịch rửa phế quản; định danh hỗ trợ bằng kit ID32 và máy mini API. Thử nghiệm tính nhạy cảm kháng sinh được thực hiện bằng kỹ thuật khuếch tán đĩa giấy Kirby-Bauer trên môi trường thạch Mueller Hinton (MHA) và biện luận kết quả dựa trên tiêu chuẩn CLSI.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thanh Trà đã cung cấp bức tranh chi tiết về căn nguyên vi sinh và tình trạng kháng thuốc trên bệnh nhân viêm phổi thở máy tại Khoa HSTC Bệnh viện 175 giai đoạn 2010–2011. Nghiên cứu xác nhận Acinetobacter baumannii là tác nhân gây bệnh hàng đầu (chiếm 44,07%), đồng thời chỉ ra mức độ đề kháng nghiêm trọng của chủng vi khuẩn này với các kháng sinh thông dụng (kháng hoàn toàn SXT, kháng trên 70–80% với quinolone và aminoglycoside, suy giảm đáng kể độ nhạy với carbapenem). Các số liệu thực nghiệm thu được nhấn mạnh sự cần thiết của việc tuân thủ các nguyên tắc dùng kháng sinh hợp lý và tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn chéo tại các đơn vị hồi sức tích cực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, nhiễm khuẩn bệnh viện đang là mối quan tâm hàng đầu của ngành Y tế của tất cả các quốc gia trên thế giới. Mặc dù vấn đề chống nhiễm khuẩn bệnh viện đã được chú trọng một cách đặc biệt nhưng tình hình nhiễm khuẩn nói chung vẫn đang có xu hướng gia tăng. Việc lạm dụng thuốc kháng sinh cùng với sự ô nhiễm vệ sinh môi trường bệnh viện là những yếu tố nguy cơ làm tăng sự phát triển và lan truyền những tác nhân gây nhiễm khuẩn. Nhiễm khuẩn hô hấp( NKHH) là một trong những loại nhiễm khuẩn thường gặp nhất trong bệnh viện.

Đặc biệt, trên những bệnh nhân phải sử dụng máy thở trong điều trị, thì nguy cơ này sẽ tăng lên rất nhiều. Tác nhân gây viêm phổi thở máy thường gặp là những loài vi khuẩn gram âm như: Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter.spp,… Đáng chú ý trong đó là sự bùng phát của Acinetobacter baumannii - một trong những vi khuẩn có khả năng kháng thuốc rất cao, đã trở thành mối lo ngại thực sự trong thực tế lâm sàng. Viêm phổi thở máy sẽ để lại những biến chứng nặng nề gây tử vong cao, làm tăng chi phí, làm phức tạp thêm và kéo dài thời gian điều trị. Vì vậy việc chẩn đoán nhanh chóng tác nhân gây bệnh và điều trị kịp thời sẽ hạn chế đáng kể những biến chứng cho bệnh nhân.

Một vấn đề đáng lo ngại nữa là việc sử dụng kháng sinh một cách tràn lan như hiện nay đã dẫn đến tình trạng đề kháng của nhiều loài vi khuẩn với các kháng sinh thông dụng. Tại Việt Nam, theo thống kê chính thức của Bộ Y tế năm 2004, tình hình đề kháng kháng sinh của các vi khuẩn gây bệnh thường gặp đang ở mức báo động [11]. Đây sẽ là một thách thức lớn cho quá trình điều trị bệnh. Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Tìm hiểu khả năng gây bệnh và đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Acinetobacter baumannii trên bệnh nhân viêm phổi liên quan thở máy” với các mục tiêu sau đây: 1 SVTH: LÊ THỊ THANH TRÀ MSSV: 30700548 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CBHD: TS.BS VŨ BẢO CHÂU - Đánh giá tỷ lệ viêm phổi liên quan thở máy do Acinetobacter baumannii trên bệnh nhân tại bệnh viện 175.

- Khảo sát tình hình đề kháng kháng sinh của những vi khuẩn này. - Tìm hiểu một số vấn đề liên quan. 2 SVTH: LÊ THỊ THANH TRÀ MSSV: 30700548 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CBHD: TS.BS VŨ BẢO CHÂU I. PHẦN I TỔNG QUAN 3 SVTH: LÊ THỊ THANH TRÀ MSSV: 30700548 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CBHD: TS.BS VŨ BẢO CHÂU I.

Viêm phổi liên quan tới thở máy (VAP) I. Tình hình mắc phải viêm phổi liên quan tới thở máy ở Việt Nam và trên Thế giới [4], [19], [20], [21] Viêm phổi thở máy là một trong những bệnh mà bệnh nhân( BN) thường gặp phải trong quá trình điều trị nội trú; đặc biệt là khi tình trạng nhiễm khuẩn bệnh viện ngày một nghiêm trọng như hiện nay thì nguy cơ mắc bệnh là rất cao. Dưới đây là một số thông tin liên quan đến tình hình mắc phải viêm phổi liên quan thở máy. Theo thống kê của trung tâm kiểm soát dịch bệnh Mỹ( CDC) năm 2010, nhiễm trùng bệnh viện làm chết hơn 90000 người mỗi năm.

Một trong những nguyên nhân hàng đầu liên quan đến viêm phổi thở máy, trong đó các vi khuẩn ( VK) Gram[-] chiếm đa số và đặc biệt nhiễm trùng Acinetobacter baumannii làm tăng tỷ lệ tử vong lên đến 74 %.[19] Còn theo một bài báo trên trang NCBI thống kê từ các bệnh viện ở châu Âu, Bắc Mỹ, Argentina, Brazil, Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Nhật Bản và Hàn Quốc… thì A.