mở đầu (trước năm 2005) Trong thời kỳ nhà nƣớc thực hiện chính sách độc quyền ngoại thƣơng, đại lý hải quan không có điều kiện để hoạt động. Từ khi đất nƣớc thực hiện công cuộc đổi mới, nhất là từ khi thực hiện Luật Hải quan sửa đổi, hoạt động thƣơng mại ở Việt Nam ngày càng đƣợc mở rộng, hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá tăng nhanh, thì hoạt động của đại lý hải quan mới bắt đầu có điều kiện để phát triển. Luật Thƣơng mại ra đời ngày 23-5-1997 và có hiệu lực từ ngày 1-1-1998, đã luật hóa phạm vi điều chỉnh các hoạt động mua bán và các hoạt động dịch vụ thƣơng mại. Để hƣớng dẫn thực hiện Luật Thƣơng mại, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/1998/NĐ-CP ngày 31-7-1998, quy định rõ hoạt động của ngƣời trung gian trong lĩnh vực thƣơng mại.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, tháng 6-2005 Luật Thƣơng mại mới đã đƣợc Quốc hội thông qua, mở rộng hơn phạm vi điều chỉnh sang cả các lĩnh vực khác nhƣ vận tải, bảo hiểm, thủ tục hải quan. Trong giai đoạn này hoạt động đại lý hải quan ở Việt Nam không ổn định. Pháp lệnh Hải quan ngày 20 tháng 2 năm 1990 và Nghị định 171/HĐBT ngày 27 tháng 5 năm 1991 đã cho phép ngƣời thứ ba thay mặt chủ hàng khai báo hải quan; Ngày 8/4/1999 Tổng cục Hải quan đã ban hành Quy chế tạm thời về dịch vụ thủ tục hải quan và đƣợc luật hoá trong Luật Hải quan ngày - 16 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trƣớc và khi ban hành Luật Hải quan, số lƣợng các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này cũng đã tăng lên.
Tuy nhiên sau đó, do không quản lý đƣợc hoạt động của đại lý hải quan, cũng nhƣ hoạt động của đại lý hải quan chƣa có đủ điều kiện pháp lý cần thiết, nên việc cấp phép cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này đã bị dừng lại sau một thời gian. - Giai đoạn 2005 - 2007: Ngày 16 tháng 6 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 79/2005/NĐ-CP quy định điều kiện làm đại lý kinh doanh dịch vụ thủ tục hải quan dựa trên cơ sở Luật Hải quan năm 2001 và Luật Hải quan sửa đổi năm 2005, sau đó, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tƣ số 73/2005/TT-BTC ngày 05/9/2005 hƣớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 79/2005/NĐ-CP và đến ngày 26/12/2007, Bộ Tài chính ban hành tiếp công văn số 17511/BTC- TCHQ hƣớng dẫn cụ thể một số nội dung tại Thông tƣ số 73/2005/TT-BTC. Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên dƣới Luật tạo điều kiện cho sự phát triển của đại lý hải quan. Trong giai đoạn này, hoạt động đại lý hải quan bƣớc đầu đã hình thành.Tuy nhiên, ở giai đoạn này hoạt động đại lý hải quan vẫn theo hƣớng tự phát, yếu cả về số lƣợng và chất lƣợng.
Đến cuối tháng 6/2007, Tổng cục Hải quan và Học viện Tài chính đã đào tạo đƣợc gần 1000 học viên về nghiệp vụ khai hải quan; Tổng cục Hải quan đã cấp 78 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cho 27 doanh nghiệp thuộc địa bàn quản lý của 07 Cục Hải quan tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Khánh Hoà, Bình Dƣơng, Đồng Nai và Cần Thơ. - Giai đoạn từ 2008 - 2010: Xuất phát từ những hạn chế trong công tác phát triển đại lý hải quan đã có từ giai đoạn trƣớc, Bộ Tài chính đã có chỉ đạo Ngành Hải quan khẩn trƣơng tìm ra giải pháp thúc đẩy hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, đƣa hệ - 17 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thống đại lý làm thủ tục hải quan vào hoạt động nề nếp và phát triển phù hợp với yêu cầu cải cách và hiện đại hoá thủ tục hải quan và Tổng cục Hải quan đã có kế hoạch cụ thể, xác định rõ các việc lớn phải làm từ 2008 trở đi để cơ quan Hải quan, đại lý hải quan, chủ hàng chủ động khi tổ chức thực hiện; khắc phục tình trạng buông lỏng, thờ ơ đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan nhƣ thời gian vừa qua. Ngày 26/12/2007, Tổng cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ký công văn số 17511/BTC-TCHQ về việc hƣớng dẫn cụ thể một số nội dung tại Thông tƣ 73/2005/TT-BTC. Ngày 18/01/2008, Tổng cục Hải quan đã có công văn số 279/TCHQ-GSQL về việc xây dựng đại lý hải quan mẫu để rút kinh nghiệm phát triển hệ thống đại lý hải quan trên cả nƣớc, có sơ kết đánh giá mặt đƣợc, mặt chƣa đƣợc và có kế hoạch cho thời gian tới theo chƣơng trình cải cách hiện đại hoá hải quan giai đoạn 2008 - 2010 để triển khai thực hiện công văn số 17511/BTC-TCHQ.
Tại Tổng cục Hải quan đã thành lập Tổ công tác triển khai xây dựng đại lý hải quan mẫu, do Vụ Giám sát quản lý về Hải quan và Ban cải cách hiện đại hoá hải quan là đầu mối chủ trì, các Vụ, Cục nghiệp vụ khác là thành viên. Tổ công tác đã phối hợp các Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Hà Nội lựa chọn đại lý hải quan để xây dựng mẫu và tổ chức hội nghị chuyên đề tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 4/3/2008, tại Thành phố Hải Phòng ngày 17/3/2008, tại Thành phố Hà Nội ngày 20/3/2008 để cùng các Đại lý hải quan và chủ hàng bàn biện pháp triển khai thực hiện. Tổ đã thƣờng xuyên nắm bắt tình hình ở các Cục Hải quan địa phƣơng nơi xây dựng đại lý hải quan mẫu, tham mƣu cho lãnh đạo Tổng cục Hải quan ban hành 02 văn bản giải đáp các vƣớng mắc (công văn số 1977/TCHQ- GSQL ngày 29/4/2008 và công văn số 3326/TCHQ-GSQL ngày 16/7/2008 - 18 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Tổng cục Hải quan) để giải vƣớng mắc, khó khăn của các đơn vị hải quan, đại lý hải quan và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tại Tổng cục Hải quan, trang thông tin điện tử của Tổng cục đã cập nhật các văn bản quy định và hƣớng dẫn liên quan đến đại lý làm thủ tục hải quan để các đơn vị hải quan địa phƣơng, đại lý hải quan và cộng đồng doanh nghiệp tra cứu kịp thời.
Tính đến tháng 12/2008, trên toàn quốc đã có 52 Đại lý hải quan và khoảng gần 170 nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, các Đại lý hải quan chủ yếu vẫn làm thủ tục hải quan thủ công và khai báo từ xa. Về tham gia thủ tục hải quan điện tử: đã có 3 công ty đại lý hải quan đăng ký tham gia thủ tục hải quan điện tử. Đến hết tháng 11/2010, toàn quốc có 93 doanh nghiệp đƣợc công nhận đại lý hải quan thuộc 11 Cục Hải quan tỉnh, thành phố; cấp 263 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan. Qua hơn 4 năm hoạt động, các Đại lý hải quan đã khai và làm thủ tục hải quan đƣợc 69.652 tờ khai hải quan, chỉ đạt một tỷ lệ quá nhỏ so với 2,5- 3 triệu tờ khai XNK/năm.
- Giai đoạn 2011 - nay: Đến năm 2011, thực hiện Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10 tháng 01 năm 2007 của Thủ tƣớng Chính phủ về phê duyệt Đề án Đơn giản hoá Thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nƣớc giai đoạn 2007-2010, để phù hợp với xu hƣớng cải cách, đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong lĩnh vực Hải quan, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 14/2011/NĐ-CP ngày 16 tháng 2 năm 2011 quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan (thay thế cho Nghị định số 79/2005/NĐ- CP), sau đó Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tƣ số 80/2011/TT-BTC ngày 09 tháng 6 năm 2011 hƣớng dẫn một số nội dung về điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan (thay thế Thông tƣ số 73/2005/TT- - 19 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng để đại lý hải quan tiếp tục phát triển và hội nhập, góp phần đa dạng hóa các loại hình kinh doanh dịch vụ tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực giao nhận, vận tải và ngoại thƣơng. Sau hơn 11 năm thực hiện Luật Hải quan năm 2001, đặc biệt là từ khi triển khai thực hiện Nghị định số 79/2005/NĐ-CP, Thông tƣ số 73/2005/TT- BTC và từ năm 2011 là Nghị định số 14/2011/NĐ-CP, Thông tƣ số 80/2011/TT-BTC, hoạt động của đại lý hải quan đã dần dần hoạt động theo đúng bản chất của loại hình dịch vụ nay, tạo thành chuỗi cung ứng quan trọng trọng hoạt động giao nhận, vận tải và ngoại thƣơng, cũng từ đây đã hình thành một đội ngũ nhân viên hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ thủ tục hải quan. Tính đến năm 2011, Tổng cục Hải quan và Học viên Tài chính đã đào tạo đƣợc trên 2.000 nhân viên về nghiệp vụ khai hải quan, đã tổ chức thi cấp chứng chỉ cho 1.200 nhân viên và Tổng cục Hải quan đã cấp 267 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cho 126 Đại lý hải quan thuộc địa bàn quản lý của các Cục Hải quan tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Khánh Hoà, Bình Dƣơng, Đồng Nai, Cần Thơ,… Với mục đích tạo hành lang pháp lý cho hiện đại hóa hoạt động hải quan nói chung, hoạt động đại lý hải quan nói riêng, áp dụng rộng rãi, phổ biến hải quan điện tử và cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan hƣớng tới một hoạt động hải quan công khai, minh bạch, hiệu quả.
Ngày 23 tháng 6 năm 2014, Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII kỳ họp thứ 7 đã thông qua Luật Hải quan 2014, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động đại lý thủ tục hải quan. Tính đến 2014, cả nƣớc đã có 258 đại lý hải quan với 3.600 nhân viên đƣợc cấp thẻ đại lý hải quan. Đây là con số tăng vọt so với những năm trƣớc đó. Đại lý hải quan đang ngày một phát triển cả về chất và lƣợng trƣớc yêu cầu phát triển của nền kinh tế.
- 20 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.