Phần mở đầu và Kết luận, Luận văn có 04 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về VHKD. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Nhận diện các biểu hiện VHKD tại Chuỗi cửa hàng tiện lợi VinMart+ tại Hà Nội. Chƣơng 4: Những giải pháp nhằm hoàn thiện và phát triển VHKD tại chuỗi cửa hàng tiện lợi VinMart+ tại Hà Nội.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA KINH DOANH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về VHKD nói chung và bản sắc VHKD Việt Nam nói riêng. Có thể tổng thuật một số các nghiên cứu điển hình quốc tế và trong nƣớc nhƣ sau: 1. Phân tích một số nghiên cứu quốc tế VHKD là một trong những nội dung đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm từ những năm 70 của thế kỷ trƣớc.
Trong các giáo trình giảng dạy tại các trƣờng đại học quản trị của Mỹ và các nƣớc phát triển phƣơng Tây đã xuất hiện, đƣợc đƣa ra thảo luận kỹ và đƣợc coi nhƣ một phần không thể thiếu những kiến thức đƣợc trang bị cho doanh nhân. Có thể kể đến một vài công trình nghiên cứu nhƣ: i) Tác giả Edgar Schein là tác giả cuốn Văn hóa tổ chức và lãnh đạo (Organizational Culture and Leadership) đƣợc xuất bản năm 2010, 415 trang, đây đƣợc coi là một trong những cuốn sách quản lý có ảnh hƣởng nhất mọi thời đại, ấn bản thứ tƣ này đã biến khái niệm trừu tƣợng của văn hóa thành một công cụ có thể đƣợc sử dụng để định hình tốt hơn sự năng động của tổ chức và thay đổi. Phiên bản này của Edgar Schein tập trung vào thực tế kinh doanh phức tạp ngày nay và dựa trên một loạt các nghiên cứu đƣơng đại để chứng minh vai trò quan trọng của các nhà lãnh đạo trong việc áp dụng các nguyên tắc của văn hóa để đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức của họ. Trong cuốn sách của mình, Edgar Schein đã khám phá cách lãnh đạo và văn hóa đan xen một cách cơ bản và tiết lộ những phát hiện 6 c chính về lãnh đạo và văn hóa bao gồm: Lãnh đạo là doanh nhân và kiến trúc sƣ chính của văn hóa; Một khi các nền văn hóa đƣợc hình thành, chúng ảnh hƣởng đến kiểu lãnh đạo nào; Nếu các yếu tố của văn hóa trở nên rối loạn, thì trách nhiệm của ngƣời lãnh đạo là phải làm gì đó để tăng tốc độ thay đổi văn hóa.
Ngoài ra, cuốn sách còn chứa thông tin mới phản ánh văn hóa ở các cấp độ phân tích khác nhau từ vĩ mô quốc gia và dân tộc đến vi mô dựa trên các nhánh văn hóa. ii) Hai tác giả Fons Trompenaars & Charles Hampden- Turner trong cuốn sách Chinh phục các làn sóng văn hóa (Riding the Waves of Culture), xuất bản 1998, cuốn sách đã trở thành cẩm nang cần thiết cho các nhà quản lý, các nhà lãnh đạo của các tổ chức đa quốc gia, cũng nhƣ cho bất kỳ ai thực hiện công việc kinh doanh ra nƣớc ngoài. Chinh phục các làn sóng văn hóa trở thành hƣớng dẫn tiêu chuẩn để dẫn đầu hiệu quả trong bối cảnh kinh doanh quốc tế, đƣa ra những nhận thức đa văn hóa để tận dụng lợi thế chiến lƣợc của sự khác biệt văn hóa trong môi trƣờng kinh doanh. Tận dụng cơ sở dữ liệu văn hóa có đƣợc cũng nhƣ các kết quả nghiên cứu để đƣa ra cách xây dựng các kỹ năng, sự nhạy cảm và nhận thức văn hóa cần thiết để quản lý hiệu quả xuyên biên giới văn hóa và nắm bắt tất cả các cơ hội đa dạng mang đến cho một tổ chức.
iii) Tác giả Nelson Lichtenstein, năm 2010 ông đã cho xuất bản cuốn “Cuộc cách mạng bán lẻ” (The Retail Revolution), 432 trang. Là một trong những chuyên gia hàng đầu của Mỹ về lao động và chính trị và là biên tập viên của một bộ sƣu tập các bài tiểu luận đƣợc trích dẫn nhiều về Wal-Mart nên trong cuốn sách của mình, tác giả đã đƣa ra những nghiên cứu và dẫn chứng sức ảnh hƣởng rộng lớn của 7 c Wal-Mart đối với toàn cầu khi mà Doanh nghiệp đã đặt đƣợc ra luật chơi, một hệ thống tiêu chuẩn trong cả lĩnh vực xã hội và thƣơng mại - cho một vùng rộng lớn của nền kinh tế toàn cầu. Wal-Mart thậm chí đã truyền bá đạo Tin lành vào nơi làm việc, biến Nam Trung Quốc nhuộm màu văn hóa và chính trị của Mỹ. Đồng thời, ông dự đoán khi những thách thức đối với cách Wal-Mart đang thực hiện trong và ngoài nƣớc, có khả năng sẽ làm thay sâu sắc và nguyên bản thị trƣờng bán lẻ toàn cầu khi Wal-Mart đang tạo ra một cuộc cách mạng bán lẻ định hình lại thƣơng mại quốc tế.
Phân tích một số nghiên cứu trong nước Hiếm có dân tộc nào trên thế giới mà suốt quá trình lịch sử của mình luôn phải đối mặt và phải vƣợt qua quá nhiều khó khăn, biến cố nhƣ dân tộc Việt Nam, vừa dựng nƣớc, giữ nƣớc, vừa xây dựng phát triển và gìn giữ bản sắc văn hóa. Cũng chính vì vậy, mà con ngƣời Việt Nam luôn quan tâm, xây dựng và hun đúc văn hóa dân gian, văn hóa truyền thống của mình, dành cho văn hóa một chỗ đứng quan trọng những giai đoạn hòa bình hiếm hoi có đƣợc. Văn hóa dân gian luôn có mặt và ảnh hƣởng sâu sắc trong mọi hoạt động sinh hoạt thƣờng ngày nhƣ mua bán trao đổi, canh tác, nuôi trồng đến các hoạt động lễ hội, thờ cúng, tâm linh… Giai đoạn sau giải phóng thống nhất đất nƣớc, trƣớc thời kỳ chuyển dịch cơ cấu kinh tế năm 1986, cùng với cơ chế quản lý quan liêu bao cấp, và một phần ảnh hƣởng từ văn hóa làng xã còn nặng nề, nền kinh tế bị siêu lạm phát hoành hành. Theo số liệu của Tổng Cục Thống kê, suốt trong thời kỳ 1976-1985 chỉ số giá bán lẻ hàng hóa năm sau so năm trƣớc luôn tăng ở mức hai con số và dao động ở mức 19-92%.
Năm 1986, lạm phát đạt đỉnh điểm với tốc độ tăng giá 774,7%. Đời sống nhân dân hết sức khó khăn thiếu thốn. Sau 8 c quyết định cải cách và mở cửa từ năm 1986, kinh tế dần phục hồi và có những bƣớc phát triển nhất định. Kể từ đây, các làn sóng văn hóa từ các nƣớc trên thế giới bắt đầu thâm nhập vào Việt Nam và đã có tác động mạnh mẽ đến xã hội nói chung và đến hành vi ngƣời tiêu dùng Việt nói riêng.
Đặc biệt, kể từ khi Việt Nam gia nhập chính thức WTO (tháng 11 năm 2007) thì những ảnh hƣởng của văn hóa du nhập đã bắt đầu có những tác động rõ rệt từ thị hiếu tiêu dùng đến điều chỉnh hành vi, lối sống của ngƣời Việt, buộc các nhà học giả đã phải bắt tay vào nghiên cứu không chỉ về lý luận về văn hóa, bản sắc văn hóa mà còn nghiên cứu vể VHKD và tác động của văn hóa, bản sắc văn hóa đến hoạt kinh doanh. Điển hình nhƣ: i) Tác giả Trần Ngọc Thêm trong cuốn “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam”, đƣợc xuất bản năm 1996, với 664 trang, tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận cách nhìn hệ thống về loại hình văn hóa Việt Nam, đặc biệt tác giải đã hệ thống, phân tích tìm ra các đặc trƣng riêng có của văn hóa ngƣời Việt từ quan điểm, tính cách, giao tiếp, kiến trúc, ăn mặc, sinh hoạt, ứng phó biến động môi trƣờng, đến tổ chức xã hội, tôn giáo, tín ngƣỡng, v. Mặc dù, cuốn sách đã xây dựng đƣợc một bức tranh tổng quan về văn hóa với một khối kiến thức khổng lồ, nhƣng do nghiên cứu tổng hợp nhiều lĩnh vực nên yếu tố VHKD chƣa đƣợc tác giả đề cập. ii) Tác giả Dƣơng Thị Liễu và cộng sự trong cuốn “Giáo trình VHKD”, đƣợc tái bản lần 2 vào năm 2013, với 559 trang, ngoài việc kế thừa và hệ thống cơ sở lý luận về văn hóa tổng quát từ các nghiên cứu trong nƣớc trƣớc đây, giáo trình đã tổng hợp và đƣa vào các lý luận về văn hóa tiêu biểu trên thế giới, cũng nhƣ đã phân tích đƣợc sự đa dạng và phong phú của VHKD quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Các tác giả cũng phát triển nghiên 9 c cứu sâu về văn hóa trong hoạt động kinh doanh bao gồm các kiến thức tổng quan và đƣa ra phân tích 5 yếu tố cấu thành nên VHKD. Đặc biệt, tác giả đã tìm hiểu sự gắn kết giữa cái lợi với những giá trị chân, thiện, mỹ trong các hoạt động kinh doanh của các thế hệ ngƣời Việt qua những giai đoạn lịch sử, từ đó nhận diện đƣợc VHKD Việt Nam và nhận diện đƣợc một số biểu hiện VHKD của từng khu vực kinh tế qua từng thời kỳ. Tuy nhiên, do thời gian nghiên cứu đã lâu nên một số nhận định về doanh nghiệp khu vực nhà nƣớc và tƣ nhân thời kỳ đổi mới đã không còn phù hợp với bối cảnh thực tế dẫn đến nhận định biểu hiện VHKD không còn thích hợp. Mặt khác, giáo trình chƣa đi sâu vào nghiên cứu các biểu hiện VHKD cho các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ hàng tiêu dùng vốn rất phổ biến trong hoạt động kinh doanh từ trƣớc đến nay.
iii) Tác giả Nguyễn Viết Lộc, trong Luận văn thạc sỹ của mình với đề tài “VHKD trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư Hàn Quốc ở Việt Nam”, đƣợc thực hiện năm 2008, với 104 trang đƣợc coi nhƣ một trong những đề tài về VHKD đầu tiên ngay sau thời kỳ Việt Nam gia nhập chính thức WTO (tháng 11 năm 2007). Đây là thời kỳ mà làn sóng các công ty mang quốc tịch Hàn Quốc đến đầu tƣ ồ ạt tại Việt Nam và kéo theo tạo ra cơn sốt văn hóa Hàn Quốc trong xã hội Việt Nam thời bấy giờ. Vì vậy, ngoài việc nghiên cứu mang tính thời sự, luận văn cũng đã hệ thống đƣợc các cơ sở lý luận về VHKD, tìm ra đƣợc một số điểm còn chƣa thống nhất trong khái niệm và các yếu tố cấu thành nên VHKD của các tác giả nhƣ Phạm Xuân Nam - 1996; Đỗ Minh Cƣơng - 2001; Nguyễn Hoàng Anh – 2002; Dƣơng Thị Liễu - 2004. Đặc 10 c biệt, Luận văn qua phân tích đặc trƣng văn hóa doanh nghiệp Hàn Quốc từ đó tìm ra những khác biệt văn hóa giữa doanh nhân Hàn Quốc và ngƣời lao động Việt Nam nhằm giải thích các xung đột thƣờng xuyên xảy ra trong môi trƣờng bên trong doanh nghiệp dƣới góc nhìn văn hóa và đề xuất các gợi ý để các doanh nghiệp Hàn Quốc xây dựng đƣợc một VHKD phù hợp khi kinh doanh tại Việt Nam.