Nghiên Cứu Ứng Dụng Mobile Money Của Sinh Viên Các Trường Đại Học Trên Địa Bàn Hà Nội

Nghiên cứu ứng dụng mobile money của sinh viên các trường đại học tại Hà Nội, phân tích thói quen và xu hướng sử dụng dịch vụ tài chính số.

• Tác giả: Vũ Thị Hải Lý
• Người hướng dẫn: Th.S Vũ Thị Hải Lý
• Trường học: Đại học Thương mại
• Đề tài: Nghiên cứu ứng dụng Mobile Money của sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 0.6. Kết cấu của đề tài
• 1. MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MOBILE MONEY
• 1.1. Khái niệm tiền điện tử và Mobile Money
• 1.2. Tiền điện tử
• 1.3. Đặc điểm của Mobile Money
• 1.4. Lợi ích khi sử dụng Mobile Money
• 1.5. Các bên tham gia khi triển khai Mobile Money
• 1.5.1. Nhà điều hành mạng di động (Mobile Network Operator – MNO)
• 1.5.2. Các tổ chức tài chính (Ngân hàng)
• 1.5.3. Kênh phân phối (Đại lý)
• 1.5.4. Người bán hàng hóa/dịch vụ
• 1.5.5. Khách hàng
• 1.6. Cách vận hành một hệ thống Mobile Money
• 2. THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI MOBILE MONEY TRÊN THẾ GIỚI VÀ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Các mô hình quản lý Mobile Money trên thế giới
• 2.2. Thực trạng triển khai Mobile Money trên thế giới và tại một số quốc gia
• 2.2.1. Thực trạng triển khai Mobile Money trên thế giới
• 2.2.2. Thực trạng triển khai Mobile Money tại một số quốc gia
• 2.3. Tiềm năng phát triển Mobile Money tại Việt Nam
• 2.4. Một số thách thức khi triển khai Mobile Money tại Việt Nam
• 3. NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG MOBILE MONEY CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phát triển thang đo và thiết kế bảng hỏi
• 3.4. Thu thập dữ liệu
• 3.5. Nghiên cứu ứng dụng Mobile Money của sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội
• 3.5.1. Kết quả nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu
• 3.5.2. Kiểm định thang đo
• 3.5.3. Kiểm định mô hình cấu trúc
• 4. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG MOBILE MONEY CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 4.1. Đề xuất giải pháp về vấn đề định danh khách hàng
• 4.2. Đề xuất giải pháp về vấn đề phát triển mạng lưới đại lý
• 4.3. Đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo an toàn, giảm thiểu rủi ro
• 4.4. Đề xuất giải pháp tăng cường truyền thông kiến thức về Mobile Money và cách thức sử dụng Mobile Money
• 4.5. Đề xuất giải pháp tăng cường quảng bá, xúc tiến về Mobile Money

Tóm tắt

I. Mobile Money Là Gì Tổng Quan Cho Sinh Viên Hà Nội

Mobile Money là dịch vụ tiền điện tử trên thuê bao di động, cho phép người dùng thanh toán mà không cần liên kết với tài khoản ngân hàng. Đây không phải là khái niệm mới, đã xuất hiện từ năm 2000 và được chấp nhận ở nhiều quốc gia. Đến cuối năm 2019, thế giới có hơn 1 tỷ tài khoản di động đăng ký, giao dịch trung bình 1,9 tỷ USD mỗi ngày.

Tại Việt Nam, Mobile Money được kỳ vọng thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, đặc biệt cho giao dịch nhỏ. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt thí điểm dùng tài khoản viễn thông thanh toán cho hàng hóa, dịch vụ giá trị nhỏ. Các doanh nghiệp viễn thông lớn như Viettel, VNPT-Vinaphone, Mobifone đang tiến hành thủ tục để cung cấp dịch vụ. Việc thí điểm này sẽ kéo dài hai năm, tạo cơ sở cho quy định pháp lý chính thức về Mobile Money tại Việt Nam. Dịch vụ này có tiềm năng lớn trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia.

1.1. Định Nghĩa và Bản Chất Của Mobile Money

Mobile Money là dịch vụ tiền điện tử trên nền tảng di động, cho phép người dùng thực hiện các giao dịch thanh toán, chuyển tiền và mua sắm thông qua tài khoản viễn thông. Điểm khác biệt lớn nhất của Mobile Money so với các hình thức thanh toán điện tử khác là không yêu cầu người dùng phải có tài khoản ngân hàng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho những người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi dịch vụ ngân hàng còn hạn chế, có thể tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính một cách dễ dàng. Mobile Money sử dụng tài khoản di động để thanh toán, không cần liên kết với ngân hàng.

1.2. Lợi Ích Của Mobile Money Cho Sinh Viên Đại Học

Đối với sinh viên đại học Hà Nội, Mobile Money mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thứ nhất, giúp sinh viên dễ dàng thanh toán các chi phí sinh hoạt hàng ngày như tiền ăn, tiền điện, tiền nước, cước điện thoại, internet, học phí, mua sắm online. Thứ hai, Mobile Money giúp sinh viên quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn thông qua việc theo dõi các giao dịch và kiểm soát chi tiêu. Thứ ba, Mobile Money tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận với các dịch vụ tài chính hiện đại, góp phần nâng cao kiến thức và kỹ năng về tài chính cá nhân. Cuối cùng, Mobile Money giúp sinh viên tiết kiệm thời gian và công sức di chuyển đến các điểm giao dịch ngân hàng hoặc ATM.

II. Thực Trạng Ứng Dụng Mobile Money Tại Hà Nội Hiện Nay

Hiện tại, Mobile Money chưa được triển khai chính thức tại Việt Nam, nhưng đã có nhiều nghiên cứu và khảo sát về tiềm năng ứng dụng của dịch vụ này. Một nghiên cứu của Trường Đại học Thương Mại cho thấy sinh viên các trường đại học tại Hà Nội có phản ứng khá tốt với Mobile Money. Các yếu tố như sự đổi mới cá nhân, chương trình xúc tiến, tính dễ sử dụng và ảnh hưởng xã hội có liên quan đến hành vi sử dụng Mobile Money của sinh viên. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để Mobile Money có thể được triển khai rộng rãi và thành công tại Việt Nam, đặc biệt là vấn đề định danh khách hàng, phát triển mạng lưới đại lý và đảm bảo an toàn, giảm thiểu rủi ro.

2.1. Nghiên Cứu Về Mức Độ Quan Tâm Của Sinh Viên

Nghiên cứu cho thấy sinh viên các trường đại học tại Hà Nội có sự quan tâm đáng kể đến Mobile Money. Điều này xuất phát từ việc sinh viên là đối tượng trẻ, năng động, có khả năng tiếp thu công nghệ nhanh chóng và thích trải nghiệm những điều mới mẻ. Sự quan tâm này là một tín hiệu tích cực cho thấy Mobile Money có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng sinh viên. Tuy nhiên, mức độ quan tâm này cần được chuyển hóa thành hành vi sử dụng thực tế thông qua các chính sách khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi từ phía các nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý.

2.2. Các Rào Cản Khiến Sinh Viên Chưa Sử Dụng Mobile Money

Mặc dù có sự quan tâm, nhưng vẫn còn nhiều rào cản khiến sinh viên chưa sẵn sàng sử dụng Mobile Money. Một trong những rào cản lớn nhất là vấn đề bảo mật và an toàn thông tin. Sinh viên lo ngại về nguy cơ bị đánh cắp thông tin cá nhân và tài khoản khi sử dụng các dịch vụ thanh toán trực tuyến. Bên cạnh đó, việc thiếu kiến thức và thông tin về Mobile Money, cũng như sự phức tạp trong quy trình đăng ký và sử dụng, cũng là những yếu tố cản trở sinh viên tiếp cận với dịch vụ này. Ngoài ra, sự hạn chế về số lượng điểm chấp nhận thanh toán Mobile Money cũng khiến sinh viên cảm thấy bất tiện khi sử dụng.

2.3. So Sánh Mobile Money Với Các Hình Thức Thanh Toán Khác

Mobile Money có những ưu điểm và nhược điểm riêng so với các hình thức thanh toán khác như tiền mặt, thẻ ngân hàng, ví điện tử. So với tiền mặt, Mobile Money tiện lợi hơn trong việc thanh toán từ xa và giảm thiểu rủi ro mất mát, hư hỏng. So với thẻ ngân hàng, Mobile Money không yêu cầu người dùng phải có tài khoản ngân hàng, phù hợp với những người chưa có điều kiện tiếp cận dịch vụ ngân hàng. So với ví điện tử, Mobile Money có thể được sử dụng ở nhiều địa điểm hơn, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng thanh toán điện tử còn hạn chế. Tuy nhiên, Mobile Money cũng có những nhược điểm như giới hạn về số tiền giao dịch, rủi ro về bảo mật và an toàn thông tin, và sự phụ thuộc vào hạ tầng viễn thông.

III. Hướng Dẫn Sử Dụng Mobile Money Hiệu Quả Cho Sinh Viên

Để sử dụng Mobile Money hiệu quả, sinh viên cần nắm vững các bước đăng ký, nạp tiền, chuyển tiền và thanh toán. Đầu tiên, sinh viên cần đăng ký tài khoản Mobile Money với nhà cung cấp dịch vụ. Sau đó, nạp tiền vào tài khoản thông qua các kênh như chuyển khoản ngân hàng, nạp tiền tại các điểm giao dịch hoặc đại lý. Khi cần thanh toán, sinh viên có thể sử dụng ứng dụng Mobile Money trên điện thoại để quét mã QR hoặc nhập số điện thoại của người nhận. Để đảm bảo an toàn, sinh viên nên đặt mật khẩu mạnh, không chia sẻ thông tin tài khoản với người khác và thường xuyên kiểm tra lịch sử giao dịch.

3.1. Các Bước Đăng Ký và Sử Dụng Mobile Money

Quy trình đăng ký Mobile Money thường khá đơn giản. Sinh viên cần cung cấp thông tin cá nhân (CMND/CCCD, số điện thoại) và thực hiện xác thực theo yêu cầu của nhà cung cấp dịch vụ. Sau khi đăng ký thành công, sinh viên có thể nạp tiền vào tài khoản thông qua nhiều hình thức như chuyển khoản ngân hàng, nạp tiền tại các điểm giao dịch, hoặc thông qua các đại lý của nhà mạng. Để thực hiện giao dịch, sinh viên có thể sử dụng ứng dụng Mobile Money trên điện thoại để quét mã QR, nhập số điện thoại người nhận, hoặc sử dụng các hình thức thanh toán khác được hỗ trợ. Quan trọng nhất là luôn tuân thủ các hướng dẫn và quy định của nhà cung cấp dịch vụ để đảm bảo an toàn và tránh các rủi ro không đáng có.

3.2. Mẹo Sử Dụng Mobile Money An Toàn và Tiết Kiệm

Để sử dụng Mobile Money an toàn, sinh viên cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Thứ nhất, đặt mật khẩu mạnh và thay đổi thường xuyên. Thứ hai, không chia sẻ thông tin tài khoản và mật khẩu với bất kỳ ai. Thứ ba, cẩn trọng với các tin nhắn, email lạ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc tài khoản. Thứ tư, thường xuyên kiểm tra lịch sử giao dịch để phát hiện sớm các giao dịch bất thường. Để tiết kiệm chi phí, sinh viên nên tận dụng các chương trình khuyến mãi, ưu đãi từ nhà cung cấp dịch vụ, so sánh phí giao dịch giữa các nhà cung cấp khác nhau, và sử dụng Mobile Money cho các giao dịch nhỏ lẻ thay vì rút tiền mặt.

IV. Phân Tích Rủi Ro và Giải Pháp Bảo Mật Mobile Money

Mobile Money mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn một số rủi ro về bảo mật và an toàn thông tin. Sinh viên cần nhận thức rõ các rủi ro này để có biện pháp phòng tránh. Một số rủi ro thường gặp bao gồm: bị đánh cắp thông tin tài khoản, bị lừa đảo qua tin nhắn hoặc email, bị tấn công bởi virus hoặc phần mềm độc hại. Để giảm thiểu rủi ro, sinh viên nên sử dụng mật khẩu mạnh, không chia sẻ thông tin cá nhân, cài đặt phần mềm diệt virus và thường xuyên cập nhật ứng dụng Mobile Money.

4.1. Các Rủi Ro Thường Gặp Khi Sử Dụng Mobile Money

Khi sử dụng Mobile Money, sinh viên có thể đối mặt với một số rủi ro như: Mất tiền do bị hack tài khoản, lộ thông tin cá nhân, bị lừa đảo qua các chiêu trò gian lận, hoặc gặp sự cố kỹ thuật từ hệ thống. Các đối tượng xấu có thể sử dụng các phương pháp như phishing (giả mạo tin nhắn, email), malware (phần mềm độc hại), hoặc tấn công trực tiếp vào hệ thống để đánh cắp thông tin và tiền bạc của người dùng. Do đó, việc nâng cao cảnh giác và trang bị kiến thức về bảo mật là vô cùng quan trọng.

4.2. Giải Pháp Bảo Mật Tài Khoản Mobile Money Hiệu Quả

Để bảo vệ tài khoản Mobile Money, sinh viên nên áp dụng các biện pháp sau: Sử dụng mật khẩu mạnh (kết hợp chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt) và thay đổi thường xuyên. Kích hoạt tính năng xác thực hai yếu tố (2FA) để tăng cường bảo mật. Không chia sẻ thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP với bất kỳ ai. Cẩn trọng với các tin nhắn, email lạ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân. Cài đặt phần mềm diệt virus và thường xuyên quét điện thoại. Chỉ tải ứng dụng Mobile Money từ các nguồn chính thức (App Store, Google Play). Báo cáo ngay cho nhà cung cấp dịch vụ nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

V. Tương Lai Của Mobile Money Cơ Hội Cho Sinh Viên Hà Nội

Mobile Money được dự đoán sẽ phát triển mạnh mẽ trong tương lai, mang lại nhiều cơ hội cho sinh viên Hà Nội. Khi Mobile Money trở nên phổ biến, sinh viên có thể dễ dàng thanh toán các dịch vụ, mua sắm trực tuyến và quản lý tài chính cá nhân một cách hiệu quả hơn. Ngoài ra, Mobile Money cũng có thể tạo ra những cơ hội kinh doanh mới cho sinh viên, chẳng hạn như bán hàng trực tuyến, cung cấp dịch vụ thanh toán hoặc phát triển các ứng dụng liên quan đến Mobile Money.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Của Mobile Money Tại Việt Nam

Mobile Money đang trở thành một xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam. Với sự tham gia của các nhà mạng lớn như Viettel, VNPT, Mobifone, Mobile Money hứa hẹn sẽ phủ sóng rộng khắp, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nơi dịch vụ ngân hàng còn hạn chế. Trong tương lai, Mobile Money có thể được tích hợp với nhiều dịch vụ khác như giao thông, y tế, giáo dục, tạo thành một hệ sinh thái thanh toán số hoàn chỉnh.

5.2. Cơ Hội Kinh Doanh Cho Sinh Viên Với Mobile Money

Mobile Money không chỉ là một phương tiện thanh toán tiện lợi, mà còn mở ra nhiều cơ hội kinh doanh hấp dẫn cho sinh viên. Sinh viên có thể tận dụng Mobile Money để bán hàng online, cung cấp dịch vụ thanh toán cho các cửa hàng nhỏ lẻ, hoặc phát triển các ứng dụng, giải pháp liên quan đến Mobile Money. Với sự sáng tạo và kiến thức về công nghệ, sinh viên có thể tạo ra những sản phẩm, dịch vụ độc đáo, đáp ứng nhu cầu của thị trường và kiếm thêm thu nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG TÊN ĐỀ TÀI: NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MOBILE MONEY CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI Mã số : CS20-40 Chủ nhiệm đề tài : Th.S Vũ Thị Hải Lý Thành viên tham gia : TS. Lê Xuân Cù Th.S Tạ Thị Tuyết Mai Xác nhận của trường Đại học Thương mại Chủ nhiệm đề tài Hà Nội, Tháng 3 năm 2021 MỤC LỤC MỤC LỤC . i DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ . iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. iv THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG .v PHẦN MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài . Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu . Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước . Phương pháp nghiên cứu của đề tài…………………………………………………… 7 6. Kết cấu của đề tài . MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MOBILE MONEY . Khái niệm tiền điện tử và Mobile Money . Tiền điện tử . Đặc điểm của Mobile Money . Lợi ích khi sử dụng Mobile Money . Các bên tham gia khi triển khai Mobile Money . Nhà điều hành mạng di động (Mobile Network Operator – MNO) . Các tổ chức tài chính (Ngân hàng) . Kênh phân phối (Đại lý) . Người bán hàng hóa/dịch vụ . Khách hàng . Cách vận hành một hệ thống Mobile Money . THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI MOBILE MONEY TRÊN THẾ GIỚI VÀ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN TẠI VIỆT NAM. Các mô hình quản lý Mobile Money trên thế giới . Thực trạng triển khai Mobile Money trên thế giới và tại một số quốc gia . Thực trạng triển khai Mobile Money trên thế giới . Thực trạng triển khai Mobile Money tại một số quốc gia . Tiềm năng phát triển Mobile Money tại Việt Nam . Một số thách thức khi triển khai Mobile Money tại Việt Nam . NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG MOBILE MONEY CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI . Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu . Phát triển thang đo và thiết kế bảng hỏi . Thu thập dữ liệu . Nghiên cứu ứng dụng Mobile Money của sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội .1 Kết quả nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu .2 Kiểm định thang đo .3 Kiểm định mô hình cấu trúc . ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG MOBILE MONEY CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI . Đề xuất giải pháp về vấn đề định danh khách hàng . Đề xuất giải pháp về vấn đề phát triển mạng lưới đại lý . Đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo an toàn, giảm thiểu rủi ro . Đề xuất giải pháp tăng cường truyền thông kiến thức về Mobile Money và cách thức sử dụng Mobile Money . Đề xuất giải pháp tăng cường quảng bá, xúc tiến về Mobile Money .65 ii DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Bảng 2.1: So sánh hai mô hình quản lý Mobile Money.2: Sự khác biệt về mô hình quản lý Mobile Money của Mexico và Kenya .1: Các công trình nghiên cứu dựa trên mô hình TAM và sự mở rộng TAM .2: Thang đo các biến của mô hình nghiên cứu đề xuất .3: Kết quả đặc điểm của mẫu nghiên cứu .4: Kết quả phân tích nhân tố EFA .5: Hệ số tải chuẩn hóa, cronbach’s alpha, phương sai trích, và độ tin cậy tổng hợp .7: Sự phù hợp (goodness-of-fit) mô hình nghiên cứu . Kết quả kiểm định giả thuyết .1: Quy trình vận hành một tài khoản Mobile Money (bao gồm 4 bước: (1) đăng ký, (2) nộp tiền, (3) chuyển tiền và (4) rút tiền) .1: Tình hình phát triển các dịch vụ Mobile Money toàn cầu, giai đoạn 2001-2019.2: So sánh chỉ số Mobile Money của Việt Nam với Campuchia, Singapore, Thái Lan .1: Sơ đồ phương pháp nghiên cứu của nghiên cứu .2: Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) .3 Mô hình thuyết động cơ (MT) .4 Mô hình nghiên cứu đề xuất. Phân tích mô hình cấu trúc .1: Các giai đoạn phát triển của thị trường Mobile Money .1: M-PESA – HỆ THỐNG MOBILE MONEY Ở KENYA .1: DỰ THẢO NGHỊ ĐỊNH VỀ ĐỊNH DANH VÀ XÁC THỰC ĐIỆN TỬ.2: YÊU CẦU CƠ BẢN BẢO ĐẢM AN TOÀN HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỐI VỚI HỆ THỐNG THÔNG TIN CẤP ĐỘ 3 . 6161 iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT AML Anti Money Laundering Chống rửa tiền CFT Counter-Financing Chống tài trợ khủng bố Terrorist GSMA GSM Association Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu KYC Know Your Customer Định danh khách hàng MNO Mobile Network Operator Nhà điều hành mạng di động M-PESA Hệ thống Mobile Money ở Kenya WB World Bank Ngân hàng Thế giới NHTW Ngân hàng trung ương iv BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG 1. Thông tin chung: - Tên đề tài: Nghiên cứu ứng dụng Mobile Money của sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội - Mã số: CS20-40 - Chủ nhiệm: Vũ Thị Hải Lý - Cơ quan chủ trì: ĐH Thương mại - Thời gian thực hiện: 8/2020 – 3/2021 2. Mục tiêu: Giới thiệu về Mobile Money, các mô hình quản lý Mobile Money và kết quả của việc áp dụng phương thức này của các quốc gia trên thế giới. Đồng thời, khảo sát về sự quan tâm tới dịch vụ Mobile Money cũng như nhu cầu ứng dụng Mobile Money ở đối tượng là sinh viên các trường đại học tại Hà Nội. Tính mới và sáng tạo: Dù đã được triển khai khá lâu trên thế giới nhưng Mobile Money vẫn chưa chính thức được triển khai tại Việt Nam (tính đến tháng 3/2021). Đây vẫn là một chủ đề rất mới tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu: Nhóm tác giả đã nghiên cứu được bản chất của Mobile Money, sự phát triển Mobile Money với hai mô hình chính được triển khai trên thế giới là Mô hình nhà điều hành mạng di động (MNO) và Mô hình quản lý kiểu ngân hàng (Bank-led model). Đồng thời, với phần nghiên cứu định lượng, nhóm tác giả nhận thấy đối tượng sinh viên các trường đại học tại Hà Nội có phản ứng khá tốt với Mobile Money. Một số nhân tố có liên quan đến hành vi sử dụng Mobile Money của nhóm đối tượng này là: sự đổi mới cá nhân, chương trình xúc tiến, dễ sử dụng và ảnh hưởng xã hội. Công bố sản phẩm khoa học từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ tên tạp chí năm xuất bản và minh chứng kèm theo nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu (nếu có): v Vũ Thị Hải Lý, Lê Xuân Cù (2020), "Mobile Money, thực trạng áp dụng tại một số nước và tiềm năng phát triển tại Việt Nam", Hội thảo khoa học Quốc gia "Phát triển thương mại điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số", Đại học Thương Mại (11/2020). Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp dụng: Báo cáo của đề tài được chọn lọc để phục vụ cho phần lý thuyết của học phần “Thương mại điện tử căn bản” và học phần “Thương mại di động” của Bộ môn Thương mại điện tử, Khoa Hệ thống thông tin kinh tế và Thương mại điện tử. Ngày 31 tháng 03 năm 2021 Chủ nhiệm đề tài (ký, họ và tên) vi PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ cuối tháng 12/2019, dịch Covid-19 đã xuất hiện và hiện lây lan trên phạm vi toàn cầu (215 quốc gia, vùng lãnh thổ - số liệu cuối tháng 8/20201), trong đó có Việt Nam. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, người dân sẽ hạn chế ra đường nếu không thực sự cần thiết, và hạn chế các tiếp xúc để tránh lây nhiễm virus. Trong giai đoạn này, nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng tăng cao do nghi ngại lây bệnh do tiếp xúc. Một khảo sát mới được ủy quyền bởi Visa - công ty công nghệ thanh toán điện tử hàng đầu thế giới - đã ghi nhận người tiêu dùng Việt Nam giảm sử dụng tiền mặt do tăng cường thanh toán kỹ thuật số qua các công nghệ thanh toán mới như thanh toán thẻ không tiếp xúc, thanh toán trên các thiết bị di động và thương mại điện tử. Theo kết quả khảo sát, 74% người tiêu dùng tại Việt Nam kỳ vọng sẽ tăng cường thanh toán không tiền mặt trong thời gian tới. Cuối tháng 6/2020, số lượng thẻ Visa ghi nhận có ít nhất một giao dịch không tiếp xúc trong vòng ba tháng vừa qua tăng gần 300% so với cùng kỳ năm trước2. Nhưng ở một khía cạnh khác, trong phân đoạn giao dịch có giá trị thấp, thì tiền mặt vẫn được ưa chuộng: có tới 90% chi tiêu hằng ngày sử dụng tiền mặt, và 99% sử dụng tiền mặt khi thanh toán các mặt hàng dưới 100. Theo thống kê của Ngân hàng thế giới (WB), Việt Nam có lượng giao dịch phi tiền mặt thấp nhất trong khu vực chỉ đạt 4,9% dù thương mại điện tử Việt Nam có mức phát triển thuộc top nhanh nhất trong khu vực, tỷ lệ này ở Trung Quốc là 26,1%, Thái Lan là 59,7% và Malaysia là 89%3. Một trong các lý do là các hình thức thanh toán hiện chưa đáp ứng được đầy đủ và cần có nền tảng thanh toán rộng khắp và tiện ích. Muốn một dịch vụ nào đó phổ biến đến 100% người dân, điều quan trọng nhất là nền tảng thanh toán đó phải đến được 100% người dân, mà như vậy không có phương tiện nào có thể thực hiện việc này tốt hơn là thiết bị di động, là Mobile Money. Mobile Money là dịch vụ tiền điện tử trên thuê bao di động, hay còn gọi là tiền di động. Dịch vụ này sẽ sử dụng tài khoản di động của người dùng để thanh toán mà không cần liên kết với tài khoản ngân hàng. Đây không phải là khái niệm mới trên thế giới. Từ năm 2000, khái niệm này đã xuất hiện tại nhiều quốc gia châu 1 http://vncdc.vn/vi/phong-chong-dich-benh-viem-phoi-cap-ncov/14028/ban-tin-cap-nhat-dich-benh-covid-19-ngay- 24-8-2020 2 https://ictnews.vn/cuoc-song-so/chuyen-doi-so/thanh-toan-khong-tiep-xuc-tang-manh-tai-viet-nam- 260241.html 3 http://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/van-con-chi-tieu-bang-tien-mat-toi-90-141524.html 1 Âu và đến cuối năm 2019, đã có khoảng 95 quốc gia và vùng lãnh thổ chấp nhận Mobile Money. Sau gần 20 năm, thế giới đã có hơn 1 tỷ tài khoản di động được đăng ký, giao dịch tiền điện tử với khối lượng trung bình tương đương khoảng 1,9 tỷ USD mỗi ngày4. Phương thức thanh toán này chuyên được sử dụng cho các giao dịch có giá trị nhỏ, không bị giới hạn về không gian và thời gian. Do đó đối với những người dân ở nông thôn, những người dân ở vùng sâu, vùng xa, miền núi.