CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Công nghệ thông tin Trong cuộc sống hiện nay, mọi việc dường như đều được đơn giản và tối ưu hóa thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin vào xử lý công việc.
Công nghệ thông tin và truyền thông trở nên phổ biến và thành tâm điểm quan trọng trong cuộc sống, là cầu nối không thể tách rời trong nhịp sống toàn cầu hóa, là kênh kết nối, trao đổi giữa các thành phần kinh tế, giáo dục, văn hóa, xã hội của thời đại hội nhập. Đặc biệt, tại Việt Nam, công nghệ thông tin được xem là nền tảng phục vụ cho tiến trình phát triển bền vững của đất nước. Công nghệ thông tin là ngành sử dụng máy tính và phần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền và thu thập thông tin; là ngành quản lý công nghệ và mở ra nhiều lĩnh vực khác nhau như phần mềm máy tính, hệ thống thông tin, phần cứng máy tính, ngôn ngữ lập trình nhưng lại không giới hạn một số thứ như các quy trình và cấu trúc dữ liệu. Theo từ điển American Heritage, công nghệ thông tin là “sự phát triển, cài đặt hay vận hành các hệ thống máy vi tính và các phần mềm ứng dụng”.
Theo từ điển Oxford: “Công nghệ thông tin là việc nghiên cứu hoặc sử dụng thiết bị điện tử, đặc biệt là máy vi tính, để lưu giữ, phân tích và gửi thông tin”. Theo định nghĩa của Hiệp hội Công nghệ thông tin của Hoa Kỳ (Information Technology Association of America), công nghệ thông tin là “việc nghiên cứu, thiết kế, phát triển, vận hành, hỗ trợ và quản lý hệ thống thông tin dựa trên máy vi tính, đặc biệt là các phần mềm ứng dụng và phần cứng máy vi tính”. Ở Việt Nam, theo Nghị quyết số 49/CP ngày 04/8/1993 của Chính phủ, khái niệm công nghệ thông tin được đưa ra: “Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội”. Điều 4, Luật Công nghệ thông tin cũng đã định nghĩa: “Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kỹ thuật hiện đại để sản xuất, 11 truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin số; Thông tin số là thông tin được tạo lập bằng phương pháp dùng tín hiệu số”.
Từ những phân tích nêu trên, để thuận tiện cho quá trình nghiên cứu, trong đề tài nghiên cứu của mình, chúng em thống nhất hiểu như sau: Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội. Trong hệ thống giáo dục và đào tạo ở các bậc Đại học, Cao đẳng,… công nghệ thông tin được xem là sự lựa chọn thông minh, mang tính hiện đại để truyền đạt kiến thức đến sinh viên. Và sinh viên khi ứng dụng công nghệ thông tin vào học tập sẽ mang lại những thành quả cao và tốt nhất. Như vậy, có thể khẳng định công nghệ thông tin trong nhịp sống thời đại ngày nay có tầm ảnh hưởng, tác động rất lớn đến sự phát triển, ổn định của xã hội và đất nước trong tương lai.
Ứng dụng công nghệ thông tin Luật Công nghệ thông tin năm 2006 nhấn mạnh: “Ứng dụng công nghệ thông tin là việc sử dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các hoạt động này”. Việc biết và áp dụng công nghệ thông tin vào việc xây dựng, hoàn thành phương pháp học tập là rất cần thiết, phương pháp được trình bày sẽ khoa học hơn. Đồng thời, nếu ta hiểu và tiếp cận được với những thông tin đó thì phương pháp học tập mà ta xây dựng không chỉ mang tính chất truyền thống, đơn giản, mà nó sẽ có xu hướng hiện đại, sáng tạo hơn. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học, kĩ thuật và công nghệ ngày càng phát triển mạnh mẽ thì các công cụ như máy tính hay điện thoại thông minh,… là những vật dụng không thể thiếu của mỗi người.
Mỗi sinh viên cần có kỹ năng và biết cách sử dụng thành thạo bộ công cụ đó. Tuy nhiên, trên thực tế rất nhiều sinh viên chỉ sử dụng điện thoại, máy tính với những mục đích duy nhất như gọi điện, xem phim, lướt web,… mà không khám phá và sử dụng hết các tính năng của nó. Qua đó, có thể hiểu ứng dụng công nghệ thông tin là việc sử dụng các công nghệ, các phần mềm, ứng dụng và thiết bị công nghệ để giải quyết các vấn đề và cung cấp các 12 giải pháp trong các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống. Đây là quá trình áp dụng các công nghệ thông tin và truyền thông để tạo ra giá trị và cải thiện hiệu quả hoạt động.
Ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập của sinh viên Trong cuộc cách mạng 4.0, nền giáo dục có nhiều sự thay đổi từ môi trường giáo dục, vai trò của người dạy tới cách tiếp cận của người học. Người học không còn bị giới hạn trong lớp học truyền thống nữa mà sẽ diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi và xuất hiện dưới nhiều hình thức tiếp cận khác nhau. Với sự phát triển đó thì sinh viên phải không ngừng học hỏi để thích nghi, đáp ứng được sự đa dạng, phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin. Theo nghiên cứu và thực tiễn cho thấy, nền tảng công nghệ thông tin sẽ phục vụ, hỗ trợ cho sinh viên trong quá trình học tập, cho phép tổ chức các khóa học trực tuyến.
Trong đó, các hoạt động được diễn ra thông qua mạng và internet, cho phép một lượng lớn người dùng tham gia, đặc biệt là đối tượng học sinh, sinh viên. Người học không còn bị giới hạn trong không gian, thời gian, phần mềm, dữ liệu,… phục vụ cho việc học tập của mình. Việc xuất hiện môi trường mạng và hệ thống máy tính với các ứng dụng công nghệ thông tin trong thực tiễn không chỉ thuần túy giữ vai trò công cụ công nghệ thông tin mà còn tạo ra một khuynh hướng mới trong việc học của sinh viên: học trực tuyến, học kết nối đa phương tiện,… Việc ứng dụng công nghệ thông tin còn tạo ra cơ hội tương tác đa phương tiện, sinh viên không cần phải đến trường mà vẫn có thể tiếp cận được với người dạy và kiến thức. Theo giáo sư Michael Horn, Học viện Innosign: “Dạy học đa phương tiện là các mô hình học kết hợp giữa hình thức học truyền thống và các giải pháp e-learning - học trực tuyến”.
Điểm chung là lấy người học làm trung tâm để thúc đẩy quá trình học tập. Ở nước ta hiện nay, dưới sự ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Song song với việc đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục, trong đó hướng tới việc lấy người học làm trung tâm cho việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong việc học tập. Qua việc tìm hiểu về công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin, có thể hiểu: Ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập của sinh viên là việc sử dụng các công nghệ thông tin để hỗ trợ cho quá trình học tập, tiếp thu kiến thức của sinh viên nhằm giúp cho sinh viên học tập tốt và hiệu quả hơn.
Sự cần thiết phải ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập của sinh viên Trong thời đại công nghiệp hoá - hiện đại hoá phát triển, khoa học, kỹ thuật, công nghệ ngày càng được nâng cao. Để thích nghi với thời đại mới, con người không ngừng phát triển, trau dồi những kỹ năng, nâng cao trình độ chuyên môn. Đáp ứng với sự thay đổi xã hội, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình học tập là vấn đề cấp thiết giúp quá trình học tập mang lại hiệu quả cao. Cùng với sự phát triển của thời đại, công nghệ đã, đang và sẽ tiếp tục tác động lên tất cả các lĩnh vực trong xã hội, và giáo dục cũng không ngoại lệ.
Ngày 25/01/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 131/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030” với mục tiêu xây dựng nền giáo dục mở thích ứng với nền tảng số, đổi mới phương thức giáo dục, phương thức quản lý, điều hành gắn liền với môi trường số, hướng đến năm 2030, đưa các thành tố của hệ thống giáo dục vào môi trường số. Thực hiện theo Quyết định trên, các trường đại học, cao đẳng đã và đang áp dụng nền tảng số vào trong học tập cũng như quản lý, điều hành. Trong học tập, sau giai đoạn Covid-19, hình thức học trực tuyến thông qua nền tảng số ngày càng phổ biến, đáp ứng linh hoạt với sự thay đổi của xã hội. Chương trình đào tạo đại học kết hợp hình thức học trực tiếp và trực tuyến, cho phép thời gian học trực tuyến chiếm 30% tổng thời gian học tập.
Ngoài ra, hầu hết các trường đều đã xây dựng kho tài liệu học tập như thư viện số đáp ứng nhu cầu tra cứu, tham khảo tài liệu mọi lúc, mọi nơi. Trong quản lý, điều hành, các trường đã và đang triển khai áp dụng qua các phần mềm như Phần mềm quản lý và đào tạo của Unisoft để theo dõi, quản lý quá trình học tập của sinh viên, cập nhật sớm và thường xuyên mọi thông tin qua fanpage, website, qua các nhóm trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo. Qua đó có thể thấy, sinh viên cần thiết phải có công cụ, phương tiện để ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình học tập. Công nghệ thông tin sẽ là phương tiện, công cụ bắt buộc giúp sinh viên có thể tham gia vào quá trình học tập cũng như tiếp cận với các thông tin nhanh chóng.
Xã hội ngày càng phát triển, các nội dung liên quan đến quản lý con người cũng có nhiều sự thay đổi mà các tài liệu truyền thống chưa thể cập nhật.