Luận văn thạc sĩ nghiên cứu và sử dụng một số loài thực vật thuộc họ xoan meliaceae trong phòng trừ sâu hại rau bắp cải vụ đông xuân chính vụ năm 2010 tại đồng hỷ thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng thực vật họ xoan Meliaceae phòng trừ sâu hại rau bắp cải vụ đông xuân 2010 tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Ngọc Ngoạn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu và sử dụng một số loài thực vật thuộc họ Xoan (Meliaceae) trong phòng trừ sâu hại rau bắp cải vụ Đông Xuân chính vụ năm 2010 tại Đồng Hỷ - Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình sản xuất rau trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây rau
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian, địa điểm và điều kiện thực hiện đề tài
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình thời tiết, khí hậu tỉnh Thái Nguyên tháng 10/2010 đến tháng 02/2011
• 3.2. Thành phần sâu hại rau bắp cải vụ Đông Xuân chính vụ năm 2010 tại Đồng Hỷ - Thái Nguyên
• 3.3. Kết quả nghiên cứu diễn biến các loài sâu hại rau bắp cải qua các kỳ điều tra
• 3.4. Kết quả nghiên cứu hiệu lực xua đuổi sâu hại của dung dịch ngâm quả xoan, lá xà cừ
• 3.5. Kết quả nghiên cứu hiệu lực tiêu diệt sâu hại của dung dịch ngâm quả xoan, lá xà cừ (Thí nghiệm trong phòng)
• 3.6. Kết quả nghiên cứu hiệu lực tiêu diệt sâu hại của dung dịch ngâm quả xoan, lá xà cừ (Thí nghiệm ngoài ruộng)
• 3.7. Kết quả nghiên cứu năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cây họ Xoan Meliaceae và ứng dụng trong nông nghiệp

Cây họ Xoan (Meliaceae) là một nhóm thực vật có giá trị cao trong nông nghiệp và bảo vệ thực vật. Các loài thuộc họ này, như cây xoan Neem và cây xà cừ, được nghiên cứu rộng rãi nhờ khả năng phòng trừ sâu hại hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc ứng dụng các loài thuộc họ Xoan trong phòng trừ sâu hại bắp cải tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên trong vụ đông xuân 2010. Các hoạt chất từ cây họ Xoan không chỉ giúp kiểm soát sâu hại mà còn góp phần bảo vệ môi trường và cân bằng sinh học.

1.1. Giá trị của cây họ Xoan trong nông nghiệp

Các loài thuộc cây họ Xoan như cây xoan Neem và cây xà cừ chứa các hoạt chất có khả năng xua đuổi, gây ngán, và tiêu diệt sâu hại. Nghiên cứu cho thấy, dung dịch ngâm từ quả và lá của các loài này có hiệu quả cao trong việc kiểm soát sâu hại trên bắp cải. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học mà còn góp phần tạo ra nông sản an toàn và bảo vệ môi trường.

1.2. Ứng dụng thực tế tại Đồng Hỷ Thái Nguyên

Tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên, nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của dung dịch ngâm từ cây xoan Neem và cây xà cừ trong việc phòng trừ sâu hại bắp cải. Kết quả cho thấy, các dung dịch này không chỉ giảm thiểu sâu hại mà còn cải thiện năng suất và chất lượng bắp cải. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực này.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả đạt được

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của dung dịch ngâm từ cây xoan Neem và cây xà cừ trong phòng trừ sâu hại bắp cải. Các thí nghiệm được tiến hành cả trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Kết quả cho thấy, các dung dịch này có hiệu quả cao trong việc xua đuổi, gây ngán, và tiêu diệt sâu hại, đồng thời cải thiện năng suất bắp cải.

2.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện qua hai giai đoạn: điều tra thành phần sâu hại và thử nghiệm hiệu quả của dung dịch ngâm từ cây xoan Neem và cây xà cừ. Các thí nghiệm được tiến hành trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng, sử dụng các phương pháp sinh thái học và thực vật học để đánh giá hiệu quả.

2.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy, dung dịch ngâm từ cây xoan Neem và cây xà cừ có hiệu quả cao trong việc phòng trừ sâu hại bắp cải. Các dung dịch này không chỉ giảm thiểu sâu hại mà còn cải thiện năng suất và chất lượng bắp cải, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường. Việc ứng dụng các loài thuộc cây họ Xoan trong phòng trừ sâu hại không chỉ giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học mà còn góp phần tạo ra nông sản an toàn và bảo vệ sức khỏe con người. Nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới trong việc khai thác tiềm năng của thực vật học và sinh thái học trong nông nghiệp.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ cơ chế tác động của các hoạt chất từ cây họ Xoan lên sâu hại, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc ứng dụng thực vật học và sinh thái học trong nông nghiệp.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng rộng rãi trong việc phòng trừ sâu hại trên các loại cây trồng khác, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường. Đây cũng là cơ sở để phát triển các sản phẩm thuốc trừ sâu sinh học từ cây họ Xoan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau xanh đóng vai trò thiết yếu trong dinh dưỡng và kinh tế toàn cầu, với sản lượng rau thế giới tăng từ khoảng 200.234 tấn (1961-1965) lên đến hơn 565 triệu tấn vào năm 1996, phản ánh nhu cầu ngày càng cao của con người. Tại Việt Nam, diện tích trồng rau đã tăng từ 368,5 nghìn ha năm 1995 lên khoảng 494 nghìn ha năm 2005, tuy nhiên năng suất vẫn còn thấp, chỉ đạt khoảng 125,7 tạ/ha năm 2005, thấp hơn mức trung bình thế giới. Tỉnh Thái Nguyên, với diện tích trồng rau tăng từ 7.176 ha năm 2006 lên 8.920 ha năm 2010, là vùng chuyên canh rau quan trọng, trong đó rau bắp cải chiếm diện tích lớn nhất và có sản lượng cao nhất trong vụ Đông Xuân.

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học bừa bãi đã gây ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh học và nguy cơ bùng phát dịch hại. Do đó, nghiên cứu sử dụng các loại thực vật thuộc họ xoan (Meliaceae), như cây xoan Neem và cây xà cừ, nhằm phòng trừ sâu hại rau bắp cải là cần thiết để phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị nông sản. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu lực trừ sâu của dung dịch ngâm quả cây xoan Neem và dung dịch ngâm lá cây xà cừ, đồng thời khảo sát ảnh hưởng của các dung dịch này đến sinh trưởng và năng suất rau bắp cải vụ Đông Xuân năm 2010 tại huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sinh thái học sâu hại, trong đó sử dụng các hợp chất tự nhiên từ thực vật để kiểm soát sâu bệnh nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc hóa học. Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc khai thác hoạt chất limonoid trong cây xoan Neem và các hợp chất trong lá cây xà cừ có khả năng xua đuổi, gây ngán ăn và tiêu diệt sâu hại. Các khái niệm chính bao gồm:

• Hiệu lực xua đuổi: khả năng làm giảm sự tiếp cận của sâu hại với cây trồng.
• Hiệu lực gây ngán ăn: làm giảm diện tích lá bị sâu ăn.
• Hiệu lực tiêu diệt: tỷ lệ sâu chết sau xử lý.
• Năng suất rau bắp cải: bao gồm tỷ lệ cây cuốn bắp, khối lượng trung bình bắp và năng suất thực thu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng tại Tiểu đoàn 4 - Lữ đoàn 575, xã Đồng Bẩm, huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên, trong vụ Đông Xuân năm 2010. Cỡ mẫu thí nghiệm ngoài đồng ruộng gồm 3 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi lần nhắc lại 20 m², tổng diện tích tối thiểu 180 m². Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên hoàn chỉnh nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm IRRISTAT 5, với các phép thử thống kê để đánh giá hiệu quả các dung dịch ngâm. Các chỉ tiêu được đo gồm mật độ sâu hại (con/m²), hiệu lực xua đuổi, gây ngán và tiêu diệt sâu, cũng như các yếu tố cấu thành năng suất rau bắp cải. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2010 đến tháng 2/2011, phù hợp với vụ Đông Xuân chính vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần và diễn biến sâu hại: Có 5 loài sâu hại chính trên rau bắp cải gồm rệp (Brevicoryne brassicae, Myzus persicae), sâu tơ (Plutella xylostella), sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae), sâu khoang (Spodoptera litura) và bọ nhảy (Phyllotreta vittata). Mật độ cao nhất của rệp đạt 805 con/m² vào ngày 14/11/2010, sâu xanh đạt 297 con/m² cùng ngày, sâu tơ 301 con/m², bọ nhảy 368 con/m² và sâu khoang 289 con/m². Mật độ sâu giảm dần đến khi thu hoạch, còn khoảng 40-133 con/m² tùy loài.

2. Hiệu lực xua đuổi sâu hại: Dung dịch ngâm quả xoan Neem và dung dịch ngâm lá xà cừ có hiệu lực xua đuổi sâu hại nhanh và mạnh, đạt từ 30-86% sau 3 giờ xử lý và tăng lên trên 94% sau 11 giờ. Hiệu lực xua đuổi của hai dung dịch không có sự khác biệt đáng kể, đều cao hơn đối chứng với độ tin cậy 99%.

3. Hiệu lực gây ngán ăn và tiêu diệt sâu: Các dung dịch này làm giảm diện tích lá bị sâu ăn đáng kể, với hiệu lực gây ngán đạt trên 80%. Hiệu lực tiêu diệt sâu hại trong phòng thí nghiệm đạt từ 70-90% sau 2 ngày xử lý, trong đó dung dịch quả xoan Neem có phần nhỉnh hơn dung dịch lá xà cừ.

4. Ảnh hưởng đến năng suất rau bắp cải: Việc sử dụng dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ không gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng cây. Năng suất thực thu của rau bắp cải tăng từ 17,5 tấn/ha (đối chứng) lên 19,8 tấn/ha (dung dịch quả xoan Neem) và 19,2 tấn/ha (dung dịch lá xà cừ), tương ứng tăng 13,1% và 9,7%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ có khả năng phòng trừ sâu hại hiệu quả nhờ các cơ chế xua đuổi, gây ngán và tiêu diệt sâu. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về hoạt chất Azadirachtin trong hạt Neem và các hợp chất trong lá xà cừ có tác dụng sinh học cao. Mật độ sâu hại cao vào giữa tháng 11 phản ánh điều kiện khí hậu ẩm, nhiệt độ trung bình 18,5-25,1°C và độ ẩm 74-87% thuận lợi cho sâu phát triển.

Việc sử dụng các dung dịch này góp phần giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái. Năng suất tăng cho thấy hiệu quả kinh tế và thực tiễn của biện pháp này trong sản xuất rau an toàn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến mật độ sâu hại theo thời gian và bảng so sánh hiệu lực các dung dịch, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả phòng trừ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ trong phòng trừ sâu hại rau bắp cải tại các vùng chuyên canh, nhằm giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian áp dụng nên bắt đầu từ giai đoạn cây hồi xanh đến cuốn bắp.

2. Tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân về cách pha chế, sử dụng dung dịch ngâm và quy trình trồng rau an toàn, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng trừ sâu hại sinh học. Chủ thể thực hiện là các trung tâm khuyến nông và cơ quan quản lý địa phương, trong vòng 6 tháng đầu năm.

3. Phát triển mô hình sản xuất rau sạch kết hợp sử dụng thuốc thảo mộc để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Cần có sự phối hợp giữa các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân trong 2-3 năm tới.

4. Nghiên cứu sâu hơn về hoạt chất và cơ chế tác động của các dung dịch ngâm nhằm tối ưu hóa hiệu quả và phát triển sản phẩm thuốc trừ sâu sinh học thương mại. Các tổ chức nghiên cứu và trường đại học nên ưu tiên nguồn lực cho đề tài này trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng rau bắp cải: Nắm bắt kỹ thuật sử dụng dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ để phòng trừ sâu hại hiệu quả, giảm chi phí thuốc hóa học và tăng năng suất.

2. Các nhà nghiên cứu nông nghiệp và bảo vệ thực vật: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và cơ sở khoa học về sử dụng thuốc thảo mộc trong quản lý sâu bệnh, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Cơ quan quản lý và khuyến nông địa phương: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất rau an toàn, bền vững.

4. Doanh nghiệp sản xuất thuốc bảo vệ thực vật sinh học: Tìm hiểu tiềm năng phát triển sản phẩm từ hoạt chất tự nhiên trong cây xoan Neem và cây xà cừ, mở rộng thị trường thuốc trừ sâu sinh học thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ có an toàn cho người sử dụng không?
   Có, các dung dịch này được chiết xuất từ thực vật tự nhiên, không độc hại cho người, gia súc và môi trường, không để lại dư lượng thuốc trên rau, phù hợp với tiêu chuẩn nông sản sạch.

2. Hiệu quả phòng trừ sâu hại của dung dịch ngâm kéo dài bao lâu?
   Hiệu lực xua đuổi và tiêu diệt sâu hại đạt cao nhất sau 11 giờ xử lý và duy trì hiệu quả trong vài ngày, giúp giảm mật độ sâu hại đáng kể trong suốt vụ trồng.

3. Có thể sử dụng dung dịch ngâm này cho các loại rau khác không?
   Theo báo cáo ngành và nghiên cứu tương tự, dung dịch ngâm từ cây xoan Neem và lá xà cừ có tiềm năng áp dụng cho nhiều loại rau và cây trồng khác, tuy nhiên cần thử nghiệm cụ thể từng loại.

4. Phương pháp pha chế dung dịch ngâm như thế nào?
   Quả xoan Neem được ngâm trong nước lã với tỷ lệ 1 kg quả/10 lít nước trong 24 giờ, sau đó pha loãng theo tỷ lệ 1:10 trước khi phun; lá xà cừ cũng được ngâm tương tự để chiết xuất hoạt chất.

5. Dung dịch ngâm có ảnh hưởng đến năng suất rau không?
   Nghiên cứu cho thấy dung dịch ngâm không gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng cây mà còn giúp tăng năng suất thực thu từ 9,7% đến 13,1% so với đối chứng, nhờ kiểm soát hiệu quả sâu hại.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định được 5 loài sâu hại chính trên rau bắp cải vụ Đông Xuân tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên với mật độ cao nhất đạt trên 800 con/m².
• Dung dịch ngâm quả xoan Neem và lá xà cừ có hiệu lực xua đuổi, gây ngán và tiêu diệt sâu hại cao, đạt trên 90% hiệu quả sau 11 giờ xử lý.
• Việc sử dụng các dung dịch này không ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng cây mà còn làm tăng năng suất rau bắp cải từ 9,7% đến 13,1%.
• Kết quả nghiên cứu góp phần phát triển nông nghiệp sinh thái, giảm thiểu thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị nông sản.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi, tổ chức tập huấn kỹ thuật và nghiên cứu sâu hơn về hoạt chất để phát triển sản phẩm thuốc trừ sâu sinh học thương mại trong thời gian tới.

Khuyến khích các cơ quan quản lý và nông dân áp dụng kết quả nghiên cứu trong sản xuất thực tế, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu mở rộng và thương mại hóa sản phẩm từ cây xoan Neem và cây xà cừ nhằm phát triển nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình sản xuất rau trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất rau trên thế giới Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều chủng loại rau được gieo trồng, diện tích rau ngày càng gia tăng để đáp ứng nhu cầu về rau của người dân (Mai Phương Anh, Trần Văn Lài, Trần Khắc Thi, 1996) [1]. Năm 1961 - 1965, tổng lượng rau của thế giới là 200.234 tấn; từ năm 1971 - 1975 tổng lượng rau đạt 293.657 tấn và từ năm 1981 - 1985 là 392.060 tấn; đến năm 1996 tổng lượng rau đã lên đến 565.

Sản lượng rau trên thế giới tăng lên rất nhanh, điều đó chứng tỏ nhu cầu rau của con người ngày càng tăng. Trên thế giới, những nước có sản lượng rau tăng nhanh nhất là Ý, năm 1961 đạt 9.859 nghìn tấn; đến năm 1996 sản lượng tăng đạt 13. Ở Hà Lan, năm 1985 bình quân 84 kg/người/năm; đến năm 1990 đạt 202 kg/người/năm. Ở Canada, mức tiêu thu rau bình quân là 70 kg/người/năm (Tạ T.

Thu Cúc và CS, 2000) [5]. Cho đến nay, tình hình sản xuất rau trên thế giới không ngừng phát triển cả về diện tích và sản lượng thể hiện qua bảng sau.1: Tình hình sản xuất rau trên thế giới qua các năm Năm Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) 2004 15.1 ta thấy: Tình hình sản xuất rau trên thế giới từ năm 2004 trở lại đây có nhiều biến động cả về diện tích, năng suất và sản lượng. - Về diện tích: Từ năm 2004 - 2007 diện tích trồng rau trên thế giới dã tăng lên nhanh chóng. Năm 2004 diện tích trồng rau trên thế giới chỉ có 15.621 ha nhưng đến năm 2007 đã lên tới 17.

Như vậy chỉ sau 3 năm diện tích trồng rau trên thế giới đã tăng 1.812 ha (trung bình tăng 634. Qua đó ta thấy được cây rau chiếm vị trí ngày càng quan trọng trong nền sản xuất nông nghiệp thế giới. - Về năng suất: Nhìn chung trong những năm gần đây tương đối ổn định dao động nhẹ từ 14,3413 - 14,4379 tấn/ha. - Về sản lượng: Từ năm 2004 trở lại đây tuy năng suất rau không tăng nhưng do diện tích tăng qua các năm nên sản lượng rau trên thế giới đã tăng rõ rệt, bình quân hàng năm tăng 6.

Điều đó chứng tỏ nghề trồng rau trên thế giới đang có xu hướng phát triển nhanh chóng, rau xanh trở thành nhu cầu thiết yếu và ngày càng tăng lên với đời sống của con người. Cây rau phân bố không đều giữa các nước và châu lục trên thế giới, qua tìm hiểu chúng tôi thu được kết quả sau thể hiện ở bảng sau: Bảng 1.2: Tình hình sản xuất rau ở một số khu vực trong năm 2007 Khu vực Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn) Thế giới 17.730 (Nguồn FAO, 2009) [11] n 6 Qua bảng số liệu trên ta thấy: Trong các châu, châu Á có diện tích trồng rau lớn nhất chiếm tới 80,54% (13.615 ha) diện tích rau của thế giới trong khi đó châu Úc chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ bằng 5,88% (36.745 ha) diện tích rau của thế giới. - Về năng suất: châu Âu là châu lục có năng suất rau cao nhất thế giới và cao hơn năng suất bình quân của thế giới đạt 167,677 tạ/ha. Đứng thứ hai là châu Á có năng suất bình quân lớn hơn thế giới là 10,621 tạ/ha (155,018 tạ/ha), tiếp theo là châu Úc và Châu Mĩ, thấp nhất là châu Phi có năng suất là 66,732 tạ/ha, thấp hơn năng suất trung bình của thế giới 2,16 lần.

- Về sản lượng: Châu Úc có sản lượng rau thấp nhất đạt 534,730 và cao nhất là châu Á với sản lượng 212.906 tấn rau chiếm tới 85,47% sản lượng rau thế giới. Trong đó, riêng Trung Quốc có sản lượng rau đạt 147.000 tấn, cao hơn rất nhiều so với Mỹ, Nhật, Pháp, Thái Lan, Việt Nam và nhiều nước khác. Sau Trung Quốc là Ấn Độ có sản lượng rau đạt 29.400 tấn; Philippin đạt 4. Bên cạnh sự gia tăng về năng suất và sản lượng thì chất lượng rau cũng được nhiều nước trên thế giới quan tâm, nhiều công nghệ tiên tiến ra đời và việc kiểm soát dư lượng hóa chất tồn đọng trong rau ngày càng được thực hiện triệt để hơn (Faostat, 2009).

Tình hình sản xuất rau ở Việt Nam Nước ta có lịch sử trồng rau từ lâu đời. Ngay từ đời vua Hùng, người ta đã phát hiện thấy bầu, bí được trồng trong vườn gia đình. Theo sổ sách ghi chép thì cây rau được nhập vào nước ta từ thế kỷ thử X. Thế kỷ thử XVIII, Lê Quý Đôn đã tổng kết các vùng phân bố rau trong cả nước.

Vào giữa thế kỷ IXX, nhân dân ta đã biết trồng cải trắng và cải bẹ đông dư. Cuối thế kỷ IXX, n 7 nhân dân đã biết trồng rất nhiều loại rau có nguồn gốc từ Châu Âu như: cải bắp, su hào, súp lơ, cà rốt, hành tây,… Thế kỷ XX, ở nước ta đã hình thành và phát triển các vùng chuyên canh. Mặc dù, nghề trồng rau ở nước ta ra đời từ rất sớm, trước cả nghề trồng lúa nước nhưng sản xuất rau còn manh mún, các chủng loại rau còn nghèo nàn, diện tích và sản lượng thấp so với tiềm năng đất đai, khí hậu Việt Nam. Thu Cúc và CS, 2000) [5].

Theo Bùi Hoàn Hảo, Đào Thanh Vân, (2000) [7] cho đến nay chúng ta có khoảng 70 loài thực vật được sử dụng làm rau hoặc chế biến thành rau. Riêng rau trồng có hơn 30 loài trong đó có 15 loài là rau chủ lực. Trong số này có hơn 80% là rau ăn lá. Theo Trần Khắc Thi (2003) [14], năm 1995, cả nước có diện tích trồng rau là 368,5 ha, sản lượng là 4.

Nếu so với năm 1985 thì diện tích rau tăng 46,4%, bình quân mỗi năm tăng 10. Diện tích trồng rau trong cả nước tính đến năm 2000 là 445.090 ha, tăng khoảng 70% so với năm 1990. Bình quân hàng năm tăng 18,4% nghìn ha (mức trung bình 7%/năm). Trong đó, các tỉnh phía Bắc là 249.200 ha, chiếm 56%, còn các tỉnh phía Nam là 196.000 ha, chiếm 44% diện tích canh tác.

Theo số liệu thống kê của FAO (2006), những năm gần đây, diện tích rau của ta ngày càng được mở rộng từ 494.000 ha năm 2005, bình quân mỗi năm tăng 7. Theo Phạm Thị Thùy (2006) [15], năng suất rau xanh ở nước ta còn thấp và bấp bênh. Năm 1998, năng suất cao nhất cũng chỉ đạt 144,8 tạ/ha bằng 80% so với mức trung bình của toàn thế giới (xấp xỉ 80 tạ/ha). Nếu so với năm 1990 là 123,5 tạ thì năng suất bình quân trong cả nước trong 10 năm n 8 cũng chỉ tăng 11,5 tạ/ha.

Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Đà Lạt là các tỉnh có năng suất rau cao hơn cả nhưng cũng chỉ đạt năng suất bình quân ở mức 160 tạ/ha. Năng suất trung bình thấp nhất là ở các tỉnh miền trung, chỉ bằng một nửa so với năng suất trung bình cả nước. Theo số liệu thống kê, những năm gần đây năng suất tương đối ổn định, năm 2005 đạt 125,714 tạ/ha (Faostat, 2006).[10] Sản lượng rau có chiều hướng gia tăng, năm 2000 đạt hơn 6 triệu tấn, tăng 81% so với năm 1990, mức tăng sản lượng trung bình hằng năm đạt từ 1990 - 2000 là xấp xỉ 260. Do diện tích tăng nhanh làm cho sản lượng rau ở nước ta tăng đáng kể, từ 5.100 tấn năm 2000 tăng lên 6.

Như vậy, chỉ trong 4 năm sản lượng rau tăng 967.900 tấn, chủ yếu từ hai vùng chuyên rau chuyên canh ven thành phố và vùng rau luân canh với cây lương thực (FAO, 2006).[10] Đánh giá về thực trạng sản xuất rau ở nước ta trong thời gian qua, nhiều tác giả cho rằng: hiện nay sản lượng và năng suất rau ở nước ta còn thấp, qui mô còn phân tán, chất lượng không ổn định, phần lớn rau không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu tươi và chế biến công nghiệp. Mức tiêu thụ nội địa còn thấp, chỉ số bình quân đầu người đạt 60 - 65 kg/năm. Sở dĩ có những hạn chế đó là do, việc quản lý, thiếu cải tiến kỹ thuật, canh tác chủ yếu thiên về năng suất, chưa chú trọng đến chất lượng sản phẩm cho nên rau tươi Việt Nam chưa đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Mặt khác, xuất khẩu rau còn quá ít, khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế kém.

Rau quả của nước ta tuy đa dạng và phong phú, nhưng sản xuất chưa gắn với thị trường, chất lượng thấp, bao bì mẫu mã chưa thích hợp, thị trường rau còn đơn điệu và nghèo nàn. n 9 Hiện nay, Việt Nam có 40 nước là thị trường xuất khẩu rau nhưng chúng ta lại không đủ điều kiện, mới chỉ xuất khẩu được khoảng 1 - 2% sản lượng. Rau nước ta không thể cạnh tranh được với thị trường quốc tế mà ngay cả trong nước vì rau tươi của chúng ta đang bị các sản phẩm nhập khẩu lấn át (Cục chế biến nông lâm sản và ngành nghề nông thôn, 2000; Đường Hồng Dật, 1971; Đường Hồng Dật, 2002; Nguyễn Văn Miện, Nguyễn Trọng Hùng, Ngô Văn Công, 2001) [4]. Thời gian qua, một số địa phương đã triển khai sản xuất rau an toàn, bước đầu đạt được một số thành tựu, điển hình là các thành phố như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Đà Lạt.

Tính đến năm 1999, diện tích trồng rau an toàn của cả nước đạt 1.082,5 ha, với sản lượng đạt khoảng 14. Rau trồng chủng loại đa dạng và phong phú, đến nay đã có hơn 30 loại với 15 loại rau chủ lực. Trong số đó có hơn 80% là rau ăn lá (Mai Phương Anh, Trần Văn Lài, Trần Khắc Thi, 1996; Cục chế biến nông lâm sản và ngành nghề nông thôn, 2000) [1]. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây rau 1.

Giá trị dinh dưỡng của cây rau Rau là thực phẩm không thể thay thế được trong bữa ăn hàng ngày của con người, trong thức ăn hàng ngày cơ thể hấp thu nhiều nguồn dinh dưỡng từ các nguồn thức ăn như: thức ăn từ động vật (thịt, tôm, cá,…) cung cấp chủ yếu protein và lipit, thức ăn từ thực vật (lúa, ngô, khoai, sắn,rau,…) cung cấp chủ yếu các loại vitamin A, B, C, D, E các loại muối khoáng, chất xơ là những chất dinh dưỡng không thể thiếu được đối với các hoạt động sinh lý của cơ thể. n 10 Theo quan điểm của các nhà dinh dưỡng học, để đáp ứng cho sự bình thường mỗi người cần từ 250 – 300g rau xanh/ngày trong khi đó thống kê của Việt Nam mới cung cấp được 60 g/người/ngày (Trần Khắc Thi - 2003)[14], như vậy mới đáp ứng được 20 – 30% nhu cầu về rau.