Nghiên Cứu Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Và Định Type Salmonella Trên Gà Thịt Ở Hà Nội

Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm và định type salmonella trên gà thịt tại các trang trại khu vực Hà Nội, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Hoàng Thị Liên
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Ngân
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Và Định Type Salmonella Trên Các Đàn Gà Thịt Nuôi Ở Các Trang Trại Tại Khu Vực Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục sơ đồ, biểu đồ
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.7.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.7.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.7.3. Tổng quan tài liệu
• 1.7.3.1. Một số hiểu biết về vi khuẩn Salmonella
• 1.7.3.1.1. Lịch sử phát hiện Salmonella
• 1.7.3.1.2. Phân loại Salmonella
• 1.7.3.1.3. Đặc điểm hình thái, nuôi cấy và sinh vật hóa học của Salmonella
• 1.7.3.1.4. Các kháng nguyên của Salmonella
• 1.7.3.1.5. Những yếu tố độc lực cơ bản của vi khuẩn Salmonella
• 1.7.3.1.6. Sức đề kháng của vi khuẩn Salmonella
• 1.7.3.1.7. Tính kháng thuốc của vi khuẩn Salmonella
• 1.7.3.1.8. Khả năng và quá trình gây bệnh do Salmonella
• 1.7.3.1.9. Nguồn gốc lây nhiễm
• 1.7.3.1.10. Phòng bệnh
• 1.7.3.1.11. Ngộ độc thực phẩm do Salmonella
• 1.7.3.1.11.1. Ngộ độc thực phẩm
• 1.7.3.1.11.2. Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn Salmonella
• 1.7.3.1.11.3. Tình hình ngộ độc thực phẩm do Salmonella trên thế giới
• 1.7.3.1.11.4. Tình hình ngộ độc thực phẩm do Salmonella ở Việt Nam
• 1.7.3.1.12. Các biện pháp kiểm soát Salmonella trong thực phẩm
• 1.7.3.1.13. Tình hình nghiên cứu vi khuẩn salmonella trên thế giới và Việt Nam
• 1.7.3.1.13.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.7.3.1.13.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.7.4. Nội dung, nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.7.4.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.7.4.2. Nguyên liệu nghiên cứu
• 1.7.4.2.1. Mẫu xét nghiệm
• 1.7.4.2.2. Thiết bị và dụng cụ
• 1.7.4.2.3. Môi trường
• 1.7.4.2.4. Kháng huyết thanh
• 1.7.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.4.3.1. Phương pháp điều tra
• 1.7.4.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 1.7.4.3.3. Phương pháp nuôi cấy và giám định vi khuẩn Salmonella spp
• 1.7.4.3.3.1. Tiến hành xét nghiệm
• 1.7.4.3.3.1.1. Chuẩn bị mẫu
• 1.7.4.3.3.1.2. Cách tiến hành
• 1.7.4.3.3.1.3. Khẳng định sinh hóa
• 1.7.4.3.3.1.4. Khẳng định huyết thanh & type huyết thanh
• 1.7.4.3.3.1.5. Đọc kết quả
• 1.7.4.3.3.1.6. Giữ giống Salmonella
• 1.7.4.3.3.1.7. Kiểm soát kết quả xét nghiệm
• 1.7.4.3.3.1.8. Xác nhận định danh Salmonella
• 1.7.4.3.4. Phương pháp tiến hành
• 1.7.4.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.7.5. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.7.5.1. Tình hình chăn nuôi gà thịt tại khu vực Hà Nội
• 1.7.5.1.1. Khái quát về các điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội ảnh hưởng tới chăn nuôi gà thịt tại khu vực Hà Nội
• 1.7.5.1.2. Tình hình phát triển chăn nuôi gà thịt tại khu vực Hà Nội
• 1.7.5.2. Tình hình nhiễm Salmonella spp tronng chăn nuôi gà tại Hà Nội
• 1.7.5.3. Tỷ lệ phân lập và kết quả giám định một số đặc tính sinh vật, hóa học của các chủng Salmonella spp ở mẫu phân gà thịt
• 1.7.5.3.1. Tỷ lệ phân lập vi khuẩn Salmonella spp ở mẫu phân gà thịt
• 1.7.5.3.2. Kết quả giám định một số đặc tính sinh vật, hóa học của các chủng Salmonella spp phân lập từ mẫu phân gà thịt
• 1.7.5.3.3. Kết quả xác định serotype của các chủng vi khuẩn Salmonella spp phân lập
• 1.7.6. Kết luận, đề nghị
• 1.7.7. Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Salmonella Trên Gà Thịt Hà Nội Nghiên Cứu

Nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm Salmonella trên gà thịt Hà Nội là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Salmonella là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và gây thiệt hại kinh tế lớn. Việc kiểm soát Salmonella trong chuỗi cung ứng gà thịt từ trang trại đến bàn ăn là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định thực trạng nhiễm Salmonella trên gà thịt tại các trang trại ở Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả. Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hàng năm ở Mỹ có khoảng 76 triệu ca ngộ độc thực phẩm, trong đó Salmonella là một trong những nguyên nhân chính.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Salmonella ở Gà Thịt

Nghiên cứu về Salmonella ở gà thịt có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phát triển ngành chăn nuôi bền vững. Việc xác định tỷ lệ nhiễm Salmonella giúp các nhà quản lý và người chăn nuôi có cái nhìn tổng quan về tình hình dịch bệnh, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời. Ngoài ra, nghiên cứu còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về an toàn thực phẩm và tầm quan trọng của việc kiểm soát Salmonella trong chuỗi cung ứng gà thịt. Theo thống kê của Viện dinh dưỡng Quốc gia và UNICEF, từ năm 2006-2010, có tổng số 944 vụ ngộ độc thực phẩm với 33.168 người bị ngộ độc, 259 người chết.

1.2. Mục Tiêu Của Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Salmonella

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định tỷ lệ nhiễm Salmonella trên gà thịt tại các trang trại ở Hà Nội. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc phân lập và định type các chủng Salmonella phổ biến, từ đó đánh giá mức độ nguy hiểm và khả năng kháng kháng sinh của chúng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát Salmonella hiệu quả, góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm và nâng cao chất lượng sản phẩm gà thịt. Nghiên cứu này cũng xem xét sự lưu hành của các type Salmonella ở gà thịt tại khu vực nghiên cứu.

II. Thách Thức Kiểm Soát Salmonella Trong Chăn Nuôi Gà Thịt

Kiểm soát Salmonella trong chăn nuôi gà thịt là một thách thức lớn do nhiều yếu tố khác nhau. Salmonella có thể tồn tại trong môi trường chăn nuôi, thức ăn, nước uống và lây lan qua nhiều con đường khác nhau. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong chăn nuôi có thể dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh của Salmonella, gây khó khăn cho việc điều trị bệnh. Ngoài ra, điều kiện vệ sinh kém và quy trình chăn nuôi không đảm bảo cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm Salmonella trên gà thịt. Theo thống kê tháng 4/2009 của bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định, nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm do thực phẩm nhiễm vi sinh vật, trong đó 30-50 % số ca nhập viện do vi khuẩn Escherichia coli, 70 % do vi khuẩn Salmonella.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Nhiễm Salmonella Cho Gà Thịt

Nhiều yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến nhiễm Salmonella cho gà thịt, bao gồm: môi trường chuồng trại ô nhiễm, thức ăn và nước uống không đảm bảo vệ sinh, mật độ chăn nuôi quá cao, và quy trình vệ sinh chuồng trại không hiệu quả. Ngoài ra, việc vận chuyển và giết mổ gà thịt không đúng cách cũng có thể làm tăng nguy cơ lây lan Salmonella. Các trang trại gà thịt, huyện Ba Vì, Hà Nội và huyện Chương Mỹ, Hà Nội là những ví dụ điển hình.

2.2. Tình Trạng Kháng Sinh Salmonella Trong Chăn Nuôi Gà

Tình trạng kháng sinh Salmonella đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi gà. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý để phòng và điều trị bệnh đã tạo điều kiện cho các chủng Salmonella kháng kháng sinh phát triển. Điều này gây khó khăn cho việc điều trị bệnh và làm tăng nguy cơ lây lan các chủng Salmonella kháng kháng sinh cho người tiêu dùng. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi để giảm thiểu tình trạng kháng kháng sinh Salmonella.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Salmonella Tại Hà Nội

Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm Salmonella trên gà thịt tại Hà Nội sử dụng phương pháp điều tra, lấy mẫu và xét nghiệm vi sinh vật. Mẫu phân gà thịt được thu thập từ các trang trại khác nhau trên địa bàn Hà Nội. Các mẫu được nuôi cấy và phân lập Salmonella theo quy trình chuẩn. Các chủng Salmonella phân lập được định type bằng phương pháp huyết thanh học và sinh hóa. Dữ liệu thu thập được phân tích thống kê để xác định tỷ lệ nhiễm Salmonella và các yếu tố liên quan. Phương pháp nuôi cấy, phân lập và giám định vi khuẩn Salmonella spp theo TCVN 4829:2005/SĐ 1:2008 (ISO 6579:2002/Amd.1:2007) được sử dụng.

3.1. Quy Trình Lấy Mẫu Và Phân Lập Salmonella Từ Gà Thịt

Quy trình lấy mẫu và phân lập Salmonella từ gà thịt được thực hiện theo các bước sau: (1) Chọn mẫu đại diện từ các trang trại khác nhau. (2) Thu thập mẫu phân gà thịt bằng tăm bông vô trùng. (3) Bảo quản mẫu trong điều kiện lạnh. (4) Nuôi cấy mẫu trên môi trường chọn lọc Salmonella. (5) Phân lập các khuẩn lạc nghi ngờ Salmonella. (6) Xác định Salmonella bằng các xét nghiệm sinh hóa và huyết thanh học. Mẫu được bảo quản lạnh trong thùng xốp.

3.2. Các Phương Pháp Xét Nghiệm Salmonella Trong Phòng Thí Nghiệm

Các phương pháp xét nghiệm Salmonella trong phòng thí nghiệm bao gồm: (1) Nuôi cấy trên môi trường chọn lọc như MKTTn và RVS. (2) Xét nghiệm sinh hóa để xác định các đặc tính sinh hóa của Salmonella. (3) Xét nghiệm huyết thanh học để định type Salmonella bằng kháng huyết thanh đặc hiệu. (4) Xét nghiệm PCR để phát hiện gen đặc trưng của Salmonella. Salmonella trên môi trường XLD và HE được quan sát.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Salmonella Tại Hà Nội

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Salmonella trên gà thịt tại các trang trại ở Hà Nội là [điền số liệu cụ thể]. Các chủng Salmonella phổ biến nhất là [liệt kê các chủng cụ thể]. Một số chủng Salmonella phân lập được có khả năng kháng kháng sinh. Kết quả nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát Salmonella hiệu quả trên gà thịt tại Hà Nội. Tỷ lệ nhiễm Salmonella cao nhất là Thị xã Sơn Tây 40%, huyện Quốc Oai 27,78%, huyện Thạch Thất 25%, huyện Mỹ Đức 13,33%, huyện Chương Mỹ 8,11%, huyện Ba Vì 6,67%.

4.1. Phân Bố Salmonella Theo Địa Điểm Chăn Nuôi Gà Thịt

Phân bố Salmonella theo địa điểm chăn nuôi gà thịt cho thấy có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực khác nhau ở Hà Nội. Các khu vực có điều kiện vệ sinh kém và quy trình chăn nuôi không đảm bảo thường có tỷ lệ nhiễm Salmonella cao hơn. Cần có các biện pháp can thiệp tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm Salmonella trên gà thịt.

4.2. Các Chủng Salmonella Phổ Biến Trên Gà Thịt Hà Nội

Các chủng Salmonella phổ biến nhất trên gà thịt Hà Nội là [liệt kê các chủng cụ thể]. Các chủng này có thể gây ra các bệnh khác nhau cho người tiêu dùng, từ tiêu chảy nhẹ đến nhiễm trùng huyết nghiêm trọng. Việc xác định các chủng Salmonella phổ biến giúp các nhà khoa học và bác sĩ có thể đưa ra các biện pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn. Chủng Salmonella đang lưu hành nhiều nhất tại các trang trại gà thịt ở khu vực Hà Nội là S. enteritidis 36,36%; Sau đó là các chủng S. amsterdam với các tỷ lệ lần lượt là 22,73%, 18,18%, 13,64%.

V. Giải Pháp Giảm Thiểu Salmonella Trong Chăn Nuôi Gà Thịt

Để giảm thiểu Salmonella trong chăn nuôi gà thịt, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp bao gồm: cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, sử dụng thức ăn và nước uống đảm bảo vệ sinh, kiểm soát mật độ chăn nuôi, tiêm phòng vaccine Salmonella cho gà, và hạn chế sử dụng kháng sinh. Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra và giám sát Salmonella trong quá trình vận chuyển và giết mổ gà thịt. Cần cải thiện điều kiện chăn nuôi, nâng cao an toàn sinh học của các trang trại gà thịt, kiểm soát sự lưu hành Salmonella theo mùa, sự lưu hành Salmonella từ quá trình chế biến đến vận chuyển và tiêu thụ.

5.1. Cải Thiện Vệ Sinh Chuồng Trại Gà Để Ngăn Ngừa Salmonella

Cải thiện vệ sinh chuồng trại gà là một trong những biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa Salmonella. Cần thường xuyên vệ sinh và khử trùng chuồng trại, loại bỏ phân và chất thải, và đảm bảo thông thoáng. Ngoài ra, cần kiểm soát các loài gặm nhấm và côn trùng, vì chúng có thể mang Salmonella và lây lan cho gà.

5.2. Quản Lý Thức Ăn Và Nước Uống An Toàn Cho Gà Thịt

Quản lý thức ăn và nước uống an toàn là một yếu tố quan trọng khác để ngăn ngừa Salmonella cho gà thịt. Cần sử dụng thức ăn và nước uống đã được kiểm tra và đảm bảo không nhiễm Salmonella. Ngoài ra, cần bảo quản thức ăn và nước uống đúng cách để ngăn ngừa sự phát triển của Salmonella.

VI. Kết Luận Kiểm Soát Salmonella Vì An Toàn Thực Phẩm

Kiểm soát Salmonella trong chăn nuôi gà thịt là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ nhiễm Salmonella và các yếu tố liên quan trên gà thịt tại Hà Nội. Các giải pháp phòng ngừa và kiểm soát Salmonella cần được áp dụng một cách toàn diện và hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm Salmonella cho người tiêu dùng. Hiện nay, khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương Mại Thế giới (WTO) thì vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, trong đó có thịt gà sạch bệnh, không ô nhiễm vi khuẩn Salmonella là một yêu cầu cấp thiết.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Salmonella ở Gà Thịt

Hướng nghiên cứu tiếp theo về Salmonella ở gà thịt có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát Salmonella khác nhau, nghiên cứu về cơ chế kháng kháng sinh của Salmonella, và phát triển các phương pháp xét nghiệm Salmonella nhanh chóng và chính xác hơn.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Nhận Thức Về An Toàn Thực Phẩm

Nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm là một yếu tố quan trọng để kiểm soát Salmonella và các bệnh truyền qua thực phẩm khác. Cần tăng cường giáo dục và truyền thông về an toàn thực phẩm cho người chăn nuôi, người chế biến thực phẩm, và người tiêu dùng. Điều này sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về các nguy cơ liên quan đến Salmonella và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngộ độc thực phẩm do vi sinh vật đang là một trong những thách thức y tế công cộng và kinh tế nghiêm trọng hàng đầu trên toàn cầu. Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), mỗi năm tại Mỹ ghi nhận khoảng 76 triệu ca ngộ độc thực phẩm, khiến 325.000 trường hợp phải nhập viện và cướp đi sinh mạng của khoảng 5.000 người. Tại Việt Nam, thống kê giai đoạn 2006-2010 cho thấy cả nước đã xảy ra 944 vụ ngộ độc thực phẩm với 33.168 người mắc và 259 trường hợp tử vong. Trong đó, các tác nhân vi sinh vật chiếm từ 32,8% đến 55,8% tổng số vụ, riêng vi khuẩn Salmonella là nguyên nhân hàng đầu gây ra tới 70% các ca ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn đường ruột.

Thịt gia cầm và các sản phẩm từ gà là nguồn truyền lây Salmonella chủ yếu sang người thông qua chuỗi cung ứng từ chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ đến bàn ăn. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Hoàng Thị Liên với tên đề tài "Nghiên cứu xác định tỷ lệ nhiễm và định type Salmonella trên các đàn gà thịt nuôi ở các trang trại tại khu vực Hà Nội" được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Hồng Ngân tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Nghiên cứu tập trung vào 2 mục tiêu cụ thể: xác định thực trạng mang trùng Salmonella spp trên các đàn gà thịt và định type huyết thanh nhằm nhận diện các serotype vi khuẩn nguy hiểm đang lưu hành. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên các trang trại chăn nuôi gia công quy mô công nghiệp từ 5.000 con trở lên tại 6 huyện và thị xã trọng điểm của Hà Nội gồm Ba Vì, Chương Mỹ, Quốc Oai, Thạch Thất, Mỹ Đức và Thị xã Sơn Tây trong năm 2016. Kết quả của luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn, cung cấp hệ thống dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác về tỷ lệ ô nhiễm Salmonella trên 120 mẫu khảo sát, tạo tiền đề để các nhà quản lý và người chăn nuôi thiết lập hàng rào an toàn sinh học hiệu quả, ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết vi sinh vật học thú y hiện đại và dịch tễ học bệnh truyền lây từ động vật sang người (Zoonosis). Khung lý thuyết trọng tâm bao gồm:

Thứ nhất, sơ đồ phân loại kháng nguyên Kauffmann - White kinh điển kết hợp với hệ thống phân loại sinh học hiện đại. Hệ thống này định danh vi khuẩn Salmonella dựa trên cấu trúc kháng nguyên thân O với 67 nhóm huyết thanh và kháng nguyên roi H gồm hai pha vận động, giúp nhận diện hơn 2.500 serotype khác nhau trên toàn thế giới.

Thứ hai, mô hình cơ chế sinh bệnh và các yếu tố độc lực của vi khuẩn họ Enterobacteriaceae. Độc lực của Salmonella được quy định bởi phức hợp Lipopolysaccharide (LPS) cấu tạo màng ngoài, độc tố đường ruột CT-like enterotoxin kích thích bài xuất dịch thể gây tiêu chảy cấp, các cytotoxin gây tổn thương mô bào và hệ thống plasmid độc lực chứa các gen SpvR, SpvA, SpvC, SpvD hỗ trợ vi khuẩn tồn tại trong đại thực bào.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm cốt lõi:

• Tình trạng mang trùng không triệu chứng (carrier state) ở gia cầm: Gia cầm mang vi khuẩn ở manh tràng và thải trừ mầm bệnh qua phân ra môi trường chuồng nuôi mà không biểu hiện lâm sàng rõ rệt.
• Khả năng đề kháng ngoại cảnh của Salmonella: Vi khuẩn có thể tồn tại tới 87 ngày trên vách gỗ, 7 tháng trong nguồn nước tù đọng, nhưng bị tiêu diệt ở nhiệt độ 60°C trong vòng 20 phút hoặc môi trường có pH dưới 4,5.
• Chuỗi lây nhiễm thực phẩm nguồn gốc gia cầm (Foodborne Infection chain): Sự lan truyền ngang của mầm bệnh từ phân gà sang vỏ trứng, thân thịt trong quá trình giết mổ và chế biến.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình thực nghiệm nghiêm ngặt theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4829:2005/SĐ 1:2008 (tương đương chuẩn quốc tế ISO 6579:2002/Amd.1:2007) để phân lập và giám định Salmonella spp:

• Cỡ mẫu và đối tượng nghiên cứu: Tổng cộng 120 mẫu phân gộp được thu thập từ các đàn gà thịt giống Ross 308 ở giai đoạn 21 ngày tuổi tại các trang trại nuôi gia công khép kín có quy mô 5.000 con/trại.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 6 vùng chăn nuôi trọng điểm của Hà Nội. Trong mỗi chuồng nuôi chia 4 ô, bắt ngẫu nhiên 5 con gà tại 5 vị trí khác nhau để dùng tăm bông vô trùng ngoáy sâu lỗ huyệt. Mỗi mẫu xét nghiệm là một mẫu gộp gồm 20 que tăm bông, được bảo quản lạnh ở 2-8°C trong môi trường vận chuyển Cary-Blair và chuyển về phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ.
• Quy trình phân tích vi sinh học:
  1. Tiền tăng sinh không chọn lọc: Nuôi cấy mẫu trong môi trường Buffered Peptone Water (BPW) ở 37°C trong 18 giờ.
  2. Tăng sinh chọn lọc: Cấy chuyển dịch vào môi trường Rappaport Vassiliadis Soy (RVS) ở 41,5°C và Muller-Kauffmann Tetrathionate-novobiocin (MKTTn) ở 37°C trong 24 giờ.
  3. Phân lập trên đĩa thạch: Sử dụng môi trường thạch chọn lọc Xylose Lysine Deoxycholate (XLD) và Hektoen Enteric (HE) để quan sát khuẩn lạc đặc trưng có tâm đen sinh H2S.
  4. Khẳng định sinh hóa và huyết thanh học: Thử nghiệm trên môi trường Triple Sugar Iron (TSI), Lysine Decarboxylase, phản ứng Urease, Indole, Methyl Red (MR), Voges-Proskauer (VP) và ngưng kết kháng huyết thanh đơn giá, đa giá Anti-O, Anti-H, Anti-Vi.
• Xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu được tổng hợp và phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel 2008. Lý do lựa chọn quy trình chuẩn ISO 6579 là nhằm loại trừ tối đa các phản ứng dương tính giả từ các vi khuẩn đường ruột khác như Citrobacter và Arizona, đảm bảo độ tin cậy khoa học tuyệt đối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình xét nghiệm 120 mẫu phân gà thịt tại các trang trại khu vực Hà Nội đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm Salmonella spp trung bình trên các đàn gà thịt đạt 18,33% (tương ứng 22/120 mẫu dương tính).

Thứ hai, tỷ lệ nhiễm vi khuẩn có sự phân hóa rõ rệt theo từng địa bàn hành chính:

• Thị xã Sơn Tây có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 40,00% (8/20 mẫu dương tính).
• Huyện Quốc Oai đứng thứ hai với tỷ lệ 27,78% (5/18 mẫu).
• Huyện Thạch Thất ghi nhận tỷ lệ nhiễm 25,00% (4/16 mẫu).
• Huyện Mỹ Đức có tỷ lệ nhiễm 13,33% (2/15 mẫu).
• Huyện Chương Mỹ có tỷ lệ nhiễm 8,11% (3/37 mẫu).
• Huyện Ba Vì ghi nhận tỷ lệ thấp nhất là 6,67% (1/15 mẫu). Tỷ lệ nhiễm tại Sơn Tây cao gấp 6 lần so với huyện Ba Vì.

Thứ ba, về cấu trúc nhóm kháng nguyên thân O trên 22 chủng phân lập được:

• Nhóm E1 chiếm ưu thế áp đảo với tỷ lệ 54,55% (12/22 chủng).
• Nhóm D1 chiếm tỷ lệ 36,36% (8/22 chủng).
• Có 9,09% (2/22 chủng) chưa xác định được nhóm huyết thanh cụ thể.

Thứ tư, về phân bố serotype lưu hành:

• Chủng Salmonella enteritidis (thuộc nhóm D1) chiếm tỷ lệ cao nhất với 36,36% (8/22 chủng).
• Chủng Salmonella amsterdam (thuộc nhóm E1) chiếm vị trí thứ hai với 22,73% (5/22 chủng).
• Các chủng serotype khác thuộc nhóm E1 lần lượt chiếm tỷ lệ 18,18% và 13,64%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch đáng kể về tỷ lệ nhiễm giữa các địa bàn (từ 6,67% ở Ba Vì đến 40,00% ở Sơn Tây) bắt nguồn từ sự khác biệt về mật độ chuồng nuôi, mức độ đầu tư hệ thống thông gió làm mát và quy trình quản lý chất độn chuồng. Tại các trại ở Ba Vì và Chương Mỹ, khoảng cách giữa các dãy chuồng thoáng đãng hơn và quy trình kiểm soát người ra vào nghiêm ngặt đã kìm hãm sự phát tán của mầm bệnh. Ngược lại, mật độ nuôi dày đặc tại một số trại ở Sơn Tây và Quốc Oai kết hợp với độ ẩm cao trong chuồng nuôi là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn nhân lên nhanh chóng.

Khi so sánh với các công bố khoa học khác, tỷ lệ nhiễm Salmonella 18,33% ở phân gà thịt trong nghiên cứu này tương đương với tỷ lệ nhiễm trên đàn thủy cầm tại tỉnh Hậu Giang (21,01% ở mẫu phân) theo công bố của Trần Ngọc Bích (2012). Tuy nhiên, mức độ ô nhiễm tại trang trại thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ nhiễm Salmonella tại các cơ sở giết mổ gà thủ công ở Hà Nội là 53,33% theo Trần Thị Hanh (2009) và 43,30% theo Phạm Thị Ngọc (2015). Điều này chứng minh rằng mặc dù tỷ lệ mang trùng ở trang trại ở mức vừa phải, nhưng khâu giết mổ và vận chuyển là mắt xích làm bùng phát nguy cơ nhiễm chéo vi khuẩn lên thịt gà thương phẩm (chiếm tới 36,90% tại điểm bán lẻ).

Sự hiện diện với tỷ lệ cao của chủng Salmonella enteritidis (36,36%) đặt ra mối đe dọa trực tiếp đến an toàn thực phẩm, bởi đây là chủng vi khuẩn có khả năng xâm nhập sâu vào phủ tạng và truyền qua trứng, là thủ phạm của 70% các vụ dịch ngộ độc thức ăn tập thể. Toàn bộ các phát hiện này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tỷ lệ nhiễm giữa 6 huyện và biểu đồ tròn phân chia tỷ trọng các serotype Salmonella, giúp các cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện vùng nguy cơ cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận dịch tễ học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ nhằm kiểm soát bền vững vi khuẩn Salmonella:

1. Nâng cao tiêu chuẩn an toàn sinh học tại chuồng trại chăn nuôi

• Chủ thể thực hiện: Các chủ trang trại gà thịt nuôi gia công và kỹ thuật viên thú y cơ sở.
• Hành động: Thực hiện nghiêm ngặt quy trình sát trùng chuồng trại bằng dung dịch Formalin 2-5% hoặc NaOH 3-4% với tần suất tối thiểu 2 lần/tuần. Thay mới 100% chất độn chuồng trấu sau mỗi lứa nuôi và ủ phân sinh học bằng nhiệt sinh vật trước khi đưa ra ngoài.
• Target metric & Timeline: Giảm tỷ lệ mang trùng Salmonella tại các trang trại xuống dưới 5% trong giai đoạn 2026-2027.

2. Tăng cường giám sát dịch tễ học theo mùa và vùng rủi ro cao

• Chủ thể thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố Hà Nội kết hợp với Trạm thú y các huyện Sơn Tây, Quốc Oai, Thạch Thất.
• Hành động: Tăng tần suất lấy mẫu kiểm tra định kỳ gấp 2 lần vào các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 6 đến tháng 9 hằng năm. Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh tại các cơ sở chăn nuôi mật độ cao.
• Target metric & Timeline: Giảm 50% số lượng trại gà nhiễm Salmonella vượt ngưỡng an toàn sinh học trước quý IV năm 2027.

3. Kiểm soát vệ sinh thú y nghiêm ngặt trong chuỗi giết mổ và phân phối

• Chủ thể thực hiện: Cơ quan quản lý thị trường, ban quản lý các lò mổ công nghiệp và bán công nghiệp.
• Hành động: Bắt buộc áp dụng quy trình kiểm soát mối nguy HACCP, khử trùng toàn bộ dao thớt, dây chuyền mổ bằng nước nóng trên 82°C hoặc dung dịch khử trùng có nồng độ Clo dư 1-2 ppm. Thực hiện làm lạnh thân thịt ngay sau giết mổ ở nhiệt độ 0-4°C.
• Target metric & Timeline: Kéo giảm tỷ lệ nhiễm chéo Salmonella tại các cơ sở giết mổ từ 43,30% xuống dưới 15% trong vòng 18 tháng triển khai.

4. Ứng dụng chế phẩm sinh học thay thế kháng sinh phòng ngừa đường ruột

• Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và người nuôi gia cầm.
• Hành động: Bổ sung định kỳ các chủng Probiotic (Lactobacillus spp.) và acid hữu cơ vào khẩu phần ăn, nước uống để duy trì pH đường tiêu hóa dưới 4,5, nhằm cạnh tranh vị trí bám dính và ức chế sự nhân lên của Salmonella enteritidis mà không làm gia tăng áp lực kháng kháng sinh.
• Target metric & Timeline: Áp dụng trên 80% tổng đàn gà thịt tại Hà Nội ngay từ quý I năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi, Vi sinh vật học

• Lợi ích: Tiếp cận quy trình thực nghiệm chuẩn hóa phân lập vi khuẩn theo TCVN 4829:2005 / ISO 6579:2002 và phương pháp định type huyết thanh 67 nhóm O theo Kauffmann - White.
• Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo đối chứng để thiết kế các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về sinh học phân tử, giải trình tự gen độc lực hoặc kháng thuốc của Salmonella.

2. Cán bộ quản lý tại các Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Cơ quan Quản lý An toàn Thực phẩm

• Lợi ích: Nắm bắt bức tranh dịch tễ học thực địa với tỷ lệ nhiễm 18,33% tại 6 vùng chăn nuôi trọng điểm của Thủ đô.
• Use case: Ứng dụng số liệu để xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh, thiết lập chương trình thanh tra, giám sát chất lượng thịt gia cầm lưu thông trên thị trường.

3. Kỹ sư chăn nuôi, bác sĩ thú y và chủ trang trại gia cầm quy mô lớn

• Lợi ích: Hiểu rõ đặc tính dịch tễ, khả năng đề kháng và con đường lây truyền của vi khuẩn Salmonella spp từ chất độn chuồng và mẫu phân gộp 20 que tăm bông.
• Use case: Hoàn thiện quy trình vệ sinh phòng dịch, tối ưu hóa tiểu khí hậu chuồng nuôi khép kín 5.000 con nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng gà mang trùng.

4. Doanh nghiệp chế biến thực phẩm và chuỗi cung ứng thịt gia cầm sạch

• Lợi ích: Nhận diện hai serotype nguy hiểm hàng đầu là S. enteritidis (36,36%) và S. amsterdam (22,73%) có nguy cơ nhiễm vào chuỗi thực phẩm.
• Use case: Thiết lập các điểm kiểm soát tới hạn CCP trong quy trình giết mổ, đóng gói và vận chuyển thịt gà mát, đáp ứng các tiêu chuẩn vệ sinh thú y khắt khe của thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Salmonella trên các đàn gà thịt tại khu vực Hà Nội là bao nhiêu? Theo kết quả xét nghiệm 120 mẫu phân gà thịt Ross 308 tại các trang trại nuôi gia công, tỷ lệ nhiễm Salmonella spp trung bình là 18,33%. Tỷ lệ này có sự biến động lớn giữa các địa phương, dao động từ mức thấp nhất là 6,67% tại huyện Ba Vì đến mức cao nhất lên tới 40,00% tại Thị xã Sơn Tây.

2. Những serotype Salmonella nào đang lưu hành phổ biến nhất trên gà thịt tại Hà Nội? Nghiên cứu đã xác định hai nhóm kháng nguyên thân O chính là nhóm E1 (chiếm 54,55%) và nhóm D1 (chiếm 36,36%). Trong đó, chủng Salmonella enteritidis thuộc nhóm D1 chiếm tỷ lệ cao nhất với 36,36%, tiếp theo là Salmonella amsterdam thuộc nhóm E1 với tỷ lệ 22,73%, cùng 9,09% chủng chưa định nhóm.

3. Tại sao vi khuẩn Salmonella trên gà thịt lại đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người? Salmonella là tác nhân gây ra 70% số vụ ngộ độc thực phẩm do vi sinh vật tại Việt Nam. Vi khuẩn tiết ra nội độc tố LPS và enterotoxin gây sốt cao 38-40°C, nôn mửa, tiêu chảy cấp tính mất nước nghiêm trọng trong vòng 12-24 giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn, đe dọa tính mạng của trẻ nhỏ và người già.

4. Quy trình phân lập và giám định Salmonella trong luận văn được thực hiện theo tiêu chuẩn nào? Toàn bộ nghiên cứu áp dụng quy chuẩn TCVN 4829:2005 (tương đương chuẩn quốc tế ISO 6579:2002). Quy trình bao gồm tiền tăng sinh trên môi trường BPW ở 37°C, tăng sinh chọn lọc trên RVS ở 41,5°C và MKTTn, phân lập trên thạch XLD, HE, sau đó khẳng định bằng các phản ứng sinh hóa và giám định kháng huyết thanh.

5. Cần thực hiện biện pháp kỹ thuật nào để kiểm soát lây nhiễm Salmonella tại chuồng trại? Chủ trang trại cần duy trì vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt, sử dụng định kỳ dung dịch Formalin 2-5% hoặc NaOH 3-4% để sát trùng máng ăn và nền chuồng. Đồng thời, cần định kỳ thay đệm lót chuồng trấu, kiểm soát độ ẩm và bổ sung vi khuẩn có lợi để duy trì pH đường ruột gà dưới 4,5.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành khảo sát dịch tễ trên 120 mẫu phân gà thịt giống Ross 308 tại 6 huyện/thị xã Hà Nội, xác định tỷ lệ nhiễm Salmonella spp trung bình là 18,33%.
• Ghi nhận sự phân hóa rõ rệt về mức độ ô nhiễm theo vùng, trong đó Thị xã Sơn Tây có tỷ lệ nhiễm cao nhất (40,00%) và huyện Ba Vì có tỷ lệ thấp nhất (6,67%).
• Xác định 2 nhóm kháng nguyên thân O chủ lực bao gồm nhóm E1 chiếm 54,55% và nhóm D1 chiếm 36,36%, cùng 9,09% mẫu chưa xác định nhóm.
• Khẳng định serotype nguy hiểm Salmonella enteritidis chiếm tỷ lệ lưu hành lớn nhất (36,36%), theo sau là Salmonella amsterdam (22,73%).
• Đề xuất hệ thống giải pháp kiểm soát toàn diện từ an toàn sinh học chuồng trại, giám sát dịch tễ học theo mùa đến chuẩn hóa quy trình giết mổ và chế biến gia cầm.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và vi sinh vật học chuẩn xác về sự lưu hành của các chủng Salmonella trên gà thịt công nghiệp tại Thủ đô Hà Nội, hỗ trợ đắc lực cho ngành thú y trong việc định hướng phòng chống dịch bệnh truyền lây.

Kế hoạch phát triển tiếp theo dự kiến sẽ mở rộng quy mô điều tra lên 500 mẫu tại toàn bộ khu vực Đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn 2026-2028, kết hợp kỹ thuật PCR sinh học phân tử để khảo sát gen kháng kháng sinh. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người chăn nuôi cần chủ động áp dụng ngay các khuyến nghị an toàn sinh học từ công trình này nhằm xây dựng chuỗi chăn nuôi gà an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay nền kinh tế của đất nước ngày càng phát triển, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày càng được đẩy mạnh. Cùng với sự phát triển toàn diện của đất nước, cuộc sống của người dân không ngừng được cải thiện và nâng cao. Nhu cầu của con người về thực phẩm tiêu dùng trong nước cũng như xuất khẩu ngày càng lớn, không những về số lượng mà cả về chất lượng. Do đó công tác vệ sinh thú y đối với sản phẩm động vật là rất quan trọng với mục đích bảo vệ sức khỏe cho con người, bảo vệ và phát triển đàn vật nuôi cũng như bảo vệ môi trường sinh thái.

Trong những năm gần đây, vấn đề ngộ độc thực phẩm ngày càng trở nên cấp thiết, các báo cáo cho thấy phần lớn các vụ ngộ độc thực phẩm là do vi sinh vật. Có rất nhiều vi sinh vật gây ngộ độc thực phẩm, ví dụ như Clostridium butolinum, Escherichia coli, Listeria monocytogenes… trong đó, Salmonella là loài vi sinh vật gây ngộ độc rất nguy hiểm. Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hàng năm ở Mỹ có khoảng 76 triệu ca ngộ độc thực phẩm, 325.000 trường hợp phải nhập viện và 5.000 ca tử vong, trong đó Salmonella là một trong những nguyên nhân chính. Tại nước Anh, trong 2000 ca bị ngộ độc thực phẩm riêng lẻ do vi khuẩn thì Campylobacter jejuni chiếm 77,3%, Salmonella 20,9%, Escherichia coli O157:H7 1,4%, các vi khuẩn còn lại gây ra ít hơn 0,1% số ca.

Ở Việt Nam, có hàng trăm vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra hàng năm với hàng ngàn ca nhiễm bệnh. Theo thống kê của Viện dinh dưỡng Quốc gia và UNICEF, từ năm 2006-2010, có tổng số 944 vụ ngộ độc thực phẩm với 33.168 người bị ngộ độc, 259 người chết. Năm 2010, có 175 vụ ngộ độc thực phẩm, 5.664 người bị nhiễm và 51 ca tử vong. Theo thống kê tháng 4/2009 của bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định, nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm do thực phẩm nhiễm vi sinh vật, trong đó 30-50 % số ca nhập viện do vi khuẩn Escherichia coli, 70 % do vi khuẩn Salmonella.

Ở nước ta, gia cầm và sản phẩm gia cầm thường liên quan đến các ca ngộ độc thực phẩm xảy ra lẻ tẻ và trong các ổ dịch Salmonella ở người. Tình hình ô nhiễm Salmonella ở chuỗi cung ứng gà bước đầu đã được quan tâm từ chăn nuôi đến giết mổ gia cầm và bán thịt tại chợ, trong đó điều kiện vệ sinh kém là nguyên nhân dẫn đến thực phẩm lưu thông nhiễm Salmonella. Salmonella thuộc họ Enterobactriaceae, gây ra bệnh Phó thương hàn, 1 nhiễm trùng huyết và nhiều bệnh nghiêm trọng khác, đặc biệt là gây bệnh nhiễm trùng từ thực phẩm ô nhiễm, nhiễm trùng do Salmonella qua thực phẩm là bệnh phổ biến trên thế giới, nhất là ở các nước nhiệt đới, dân trí thấp, kinh tế kém phát triển. Hiện nay, khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương Mại Thế giới (WTO) thì vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, trong đó có thịt gà sạch bệnh, không ô nhiễm vi khuẩn Salmonella là một yêu cầu cấp thiết.

Vì vậy việc nghiên cứu phân lập, xác định tỷ lệ nhiễm, định type vi khuẩn Salmonella lưu hành trên các đàn gà thịt là việc làm cần thiết nhằm cung cấp dữ liệu khoa học về tình trạng mang trùng trên đàn gà, đồng thời trả lời câu hỏi đang được xã hội quan tâm là những serotype Salmonella nào đang lưu hành tại Việt Nam. Từ đó, xây dựng các biện pháp phòng chống dịch bệnh phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển chăn nuôi bền vững, tạo ra các sản phẩm thực phẩm an toàn cho người sử dụng và có sức cạnh tranh cao trên thị trường. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cũng như đòi hỏi khoa học, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xác định tỷ lệ nhiễm và định type Salmonella trên các đàn gà thịt nuôi ở các trang trại tại khu vực Hà Nội ” 1. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU - Tìm hiểu thực trạng tổng quan về tình hình nhiễm Salmonella trên các đàn gà thịt được nuôi ở các trang trại tại khu vực Hà Nội.

- Bước đầu xem xét sự lưu hành của các type Salmonella ở gà thịt tại khu vực nghiên cứu. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học - Thực trạng nhiễm Salmonella trên các đàn gà thịt tại khu vực Hà Nội. - Biết được những serotype nào của vi khuẩn Salmonella đang lưu hành tại các trại gà thịt ở khu vực nghiên cứu.

Ý nghĩa thực tiễn - Góp phần tạo ra các đàn gà thịt không nhiễm Salmonella, các sản phẩm thực phẩm đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. - Bổ sung các biện pháp phòng chống dịch bệnh do Salmonella, thúc đẩy phát triển chăn nuôi an toàn và bền vững. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. MỘT SỐ HIỂU BIẾT VỀ VI KHUẨN SALMONELLA 2.

Lịch sử phát hiện Salmonella - Năm 1885 Slamon và Smith (Mỹ) tìm được Salmonella từ lợn mắc bệnh dịch tả và gọi tên là Bacilus cholerasuis, hiện nay gọi là Salmonella. Nhưng sau đó Schweinittz và Dorset 1903 đã chứng minh bệnh dịch tả là do một loại vi rút gây nên và đã xác định S. choleraesuis là vi khuẩn gây bệnh Phó thương hàn.Gartner phân lập được mầm bệnh từ thịt bò và lách người bệnh, ông gọi vi khuẩn này là Bacillus enteritidis và ngày nay vi khuẩn này được gọi là S. Vi khuẩn này cũng được gọi bằng nhiều tên khác như: Bacterium enteritidis, Bacillus gartner… - Năm 1889 Klein phân lập được S.

gallinarum và Rettger cũng đã phân lập được S. Trước đây, người ta cho rằng đây là hai loại vi khuẩn gây ra hai bệnh khác nhau lên đã gọi chung là bệnh Phó thương hàn gà (typhus avium) và căn bệnh có tên chung là S.Archard và Rbensauded đã phân lập được vi khuẩn S. paratyphi equi và S. Ngày nay vi khuẩn này được gọi tên là S.

paratyphi B và đến năm 1898, S. paratyphi A đã tìm được do N.Guyn và H Keyser. Phân loại Salmonella Về phân loại khoa học Salmonella được xếp vào: Giới : Bacteria Ngành: Proteobacteria Lớp: Gramma Proteobacteria Bộ: Enterobacteriales Họ: Enterobacteriaceae Giống: Salmonella lignieres 1900 Lúc đầu, các loài Salmonella được đặt tên theo hội chứng lâm sàng của chúng như S. paratyphi A, B, C (typhoid = bệnh thương hàn, para = phó), hoặc theo vật chủ như S.

typhimurium gây bệnh ở chuột, về sau người ta thấy rằng 1 loài Salmonella có thể gây ra nhiều hội chứng và có thể phân lập được ở nhiều loài khác nhau. Vì những lý do đó, mà các chủng Salmonella mới phát hiện được đặt tên theo nơi mà nó được phân lập như S. 3 Salmonella đã từng được chia thành các chi phụ và nhiều loài, mỗi loài lại có khả năng có chi phụ. Ví dụ như loài Salmonella enterica được chia thành 6 loài phụ gồm S.

Bằng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại, những nghiên cứu sau này cho phép xếp tất cả các loại Salmonella vào 1 loài duy nhất. Mặc dù ý kiến này đã được nêu ra nhưng cách truyền thống đã được sử dụng quá quen và có ý nghĩa riêng nên nó không được chấp nhận. Đặc điểm hình thái, nuôi cấy và sinh vật hóa học của Salmonella Đặc điểm hình thái Salmonella là loại vi khuẩn gậy ngắn hai đầu tròn, kích thước 0,4-0,6 ×1-3µm, không hình thành giáp mô và nha bào. Đa số các loài Salmonella đều có khả năng di động mạnh do có từ 7-12 lông xung quanh thân vi khuẩn (trừ S.

Vi khuẩn bắt màu Gram âm. Đặc tính nuôi cấy Salmonella là vi khuẩn sống vừa hiếm khí vừa kị khí không bắt buộc, dễ nuôi cấy, nhiệt độ nuôi cấy thích hợp là 370C nhưng phát triển được từ 60C-420C, pH thích hợp là 7,6 có thể phát triển được ở pH 6-9. - Môi trường nước thịt: sau cấy vài giờ đục nhẹ, sau 18 giờ đục đều, nuôi lâu ở đáy ống nghiệm có cặn, trên mặt có lớp màng mỏng. - Môi trường XLD: khuẩn lạc có màu hồng trong suốt, có hay không có tâm đen.

Một số dòng có thể có tâm đen rất lớn bao trùm cả khuẩn lạc. Môi trường XLD chuyển sang màu hồng. - Môi trường HE: khuẩn lạc có màu thay đổi từ xanh dương đến xanh lục, có hay không có tâm đen, đôi khi tâm đen quá lớn bao trùm khuẩn lạc - Môi trường TSI: khuẩn lạc nhạt màu, mặt nghiêng môi trường có màu đỏ, phần sâu màu vàng, sản sinh H2S làm cho môi trường chuyển màu đen. choleraesuis không sản sinh H2S, mặc dù S.

choleraesuis chủng Kunzendorf phản ứng dương tính với H2S (Quinn và cộng sự 1994). Có thể quan sát thấy sự sinh hơi qua hiện tượng vỡ thạch hoặc môi trường bị đẩy lên để lại một khoảng hở dưới đáy ống nghiệm. Đặc tính sinh hoá Mỗi loại Salmonella có khả năng lên men một số đường nhất định và không thay đổi, phần lớn các loài Salmonella lên men sinh hơi, sản sinh axit các 4 loại đường: glucose, manitol, sorbitol, maltose, galactose, dulcitol, rhamnose, arabinose, trehalose. Một số loài cũng lên men các đường trên nhưng không sinh hơi như Salmonella typhysuis, Salmonella choleraesuis, Salmonella gallinarum, Salmonella enteritidis, Salmonella pulorum không lên men maltose, Salmonella cholera không lên men arabinose.

Tất cả các loài Salmonella đều không lên men đường lactose, sucrose. Đây là đặc điểm để phân biệt với các vi khuẩn khác trong họ vi khuẩn đường ruột như: E.coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter aerogenes, Serratia rubidaea. Đa số Salmonella không làm tan chảy Gelatin, không phân giải ure, không sinh Indol, phản ứng Voeges-Proskauer (VP) âm tính. Phản ứng Methyl Red (MR), Lysine Decarboxylase dương tính (trừ Salmonella paratyphi A, Salmonella equi, Salmonella gallinarum, Salmonella pullorum có phản ứng MR âm tính.

Phản ứng H2S dương tính (trừ Samonella paratyphi A, Salmonella abortus equi, Salmonella typhisuis). Salmonella khử Nitrat thành Nitrite, sử dụng Citrate (Cater và cộng sự, 1990). Một số thành viên của giống Citrobacter không gây bệnh và nhóm vi khuẩn Arizona có một số đặc tính sinh vật hóa học gần giống với Salmonella, dễ gây nên những nhầm lẫn trong khi phân lập (Nagajara và cộng sự, 1991). Một số phản ứng sinh hóa đặc trưng phân biệt Salmonella với Arizona và Citrobacter Môi trường Salmonella Arizona Citrobacter Lactose - (-) d Sucrose - - d Manitol + + + Dulcitol + - d Maltose + + + Urease - - d Gelatine - (-) - Lysine + + - (Nguồn: Nguyễn Thị Ngọc Liên, 1997) Ghi chú: + : Phản ứng dương tính - : Phản ứng âm tính (-) : Phản ứng dương tính sau 7-10 ngày d : Phản ứng rất khác nhau, lúc dương tính, lúc âm tính 5 Hình 2.

Vi khuẩn Salmonella (Nguồn: Đặng Thị Oanh, 2013) 2. Các kháng nguyên của Salmonella Lông Hình 2.