Luận văn thạc sĩ về thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại Hưng Yên

Nghiên cứu thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại tỉnh Hưng Yên, cung cấp thông tin quan trọng cho nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Tạ Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Ngọc Châu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh cây lạc trên Thế giới và tại Việt Nam
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh cây lạc trên Thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh cây lạc tại Việt Nam
• 1.4. Tình hình sản xuất cây lạc trong những năm gần đây ở tỉnh Hưng Yên
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Dụng cụ, thiết bị nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu mẫu
• 2.3.2. Phương pháp tách tuyến trùng từ đất và mô thực vật
• 2.3.3. Phương pháp cố định, xử lý tuyến trùng và làm tiêu bản
• 2.3.4. Phương pháp đếm và kỹ thuật gắp tuyến trùng
• 2.3.5. Phương pháp phân loại tuyến trùng dựa vào hình thái
• 2.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần tuyến trùng ký sinh trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên. Phân loại các giống và loài tuyến trùng ký sinh ở cây lạc Hưng Yên
• 3.1.1. Giống Ditylenchus Filipjev, 1936
• 3.1.2. Giống Tylenchorhynchus Cobb, 1913
• 3.1.3. Giống Helicotylenchus Steiner, 1945
• 3.1.4. Giống Pratylenchus Filipjev, 1936
• 3.1.5. Giống Criconemella de Grise & Loof, 1965
• 3.2. Đặc điểm phân bố tuyến trùng ký sinh trên cây lạc ở Hưng Yên
• 3.3. Đặc điểm sinh học, sinh thái của một số loài tuyến trùng ký sinh quan trọng trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên
• 3.3.1. Nhóm tuyến trùng ngoại ký sinh ở cây lạc
• 3.3.2. Nhóm tuyến trùng nội ký sinh ở cây lạc
• 3.4. Mật độ ký sinh và tần suất hiện diện của tuyến trùng trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên. Sự tương quan tuyến trùng ký sinh đến triệu chứng hại trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tuyến trùng ký sinh trên cây lạc Hưng Yên

Nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại tỉnh Hưng Yên đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp. Cây lạc, hay còn gọi là đậu phộng, là một trong những cây trồng chủ lực tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các loài tuyến trùng ký sinh đã gây ra nhiều thiệt hại cho năng suất và chất lượng cây trồng. Việc hiểu rõ về thành phần loài và tác động của chúng là cần thiết để có những biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình hình nghiên cứu tuyến trùng ký sinh trên thế giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tuyến trùng ký sinh gây thiệt hại lớn cho cây lạc. Các loài như Meloidogyne spp. và Pratylenchus brachyurus là những tác nhân chính gây hại. Các nghiên cứu đã xác định hàng trăm loài tuyến trùng khác nhau, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

1.2. Tình hình nghiên cứu tuyến trùng ký sinh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh trên cây lạc còn hạn chế. Mặc dù đã có một số báo cáo, nhưng chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào mức độ gây hại của các loài tuyến trùng này. Điều này dẫn đến việc nông dân thường nhầm lẫn triệu chứng bệnh do tuyến trùng với các bệnh do nấm hoặc vi khuẩn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tuyến trùng ký sinh

Một trong những thách thức lớn trong nghiên cứu tuyến trùng ký sinh là việc xác định chính xác các loài gây hại. Nhiều nông dân không nhận thức được sự hiện diện của tuyến trùng và thường không có biện pháp phòng ngừa. Điều này dẫn đến thiệt hại lớn cho năng suất cây lạc. Hơn nữa, việc thiếu thông tin về tuyến trùng cũng làm khó khăn cho việc phát triển các giải pháp quản lý hiệu quả.

2.1. Thiếu thông tin về loài tuyến trùng gây hại

Nhiều loài tuyến trùng ký sinh chưa được nghiên cứu đầy đủ, dẫn đến việc khó khăn trong việc xác định và phân loại. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát hiện và quản lý bệnh hại trên cây lạc.

2.2. Nhầm lẫn triệu chứng bệnh do tuyến trùng

Triệu chứng bệnh do tuyến trùng gây ra thường tương tự như triệu chứng do nấm hoặc vi khuẩn. Điều này khiến nông dân khó phân biệt và dẫn đến việc không có biện pháp xử lý kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu tuyến trùng ký sinh trên cây lạc

Để nghiên cứu tuyến trùng ký sinh trên cây lạc, các phương pháp thu mẫu và phân tích là rất quan trọng. Việc thu thập mẫu đất và mô thực vật từ các vùng trồng lạc sẽ giúp xác định thành phần loài và mật độ tuyến trùng. Các phương pháp phân loại và xử lý số liệu cũng cần được thực hiện một cách chính xác để đảm bảo kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương pháp thu mẫu và tách tuyến trùng

Mẫu đất và mô thực vật được thu thập từ các khu vực trồng lạc. Sau đó, tuyến trùng được tách ra bằng các phương pháp hóa học và vật lý để phân tích.

3.2. Phương pháp phân loại tuyến trùng

Các loài tuyến trùng được phân loại dựa trên hình thái và đặc điểm sinh học. Việc sử dụng kính hiển vi và các kỹ thuật phân tích hiện đại sẽ giúp xác định chính xác các loài gây hại.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loài tuyến trùng ký sinh gây hại trên cây lạc tại Hưng Yên. Các loài như Meloidogyne spp. và Pratylenchus brachyurus đã được xác định là những tác nhân chính gây thiệt hại. Việc hiểu rõ về thành phần loài và mức độ gây hại sẽ giúp nông dân có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Thành phần loài tuyến trùng ký sinh

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài tuyến trùng khác nhau, trong đó có những loài gây hại nghiêm trọng cho cây lạc. Việc phân loại và xác định chính xác các loài này là rất cần thiết.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tiễn để phát triển các biện pháp quản lý và phòng ngừa tuyến trùng ký sinh. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây lạc tại Hưng Yên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại Hưng Yên đã chỉ ra tầm quan trọng của việc xác định và quản lý các loài gây hại. Tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về sinh thái học và hành vi của tuyến trùng. Điều này sẽ giúp phát triển các giải pháp bền vững cho nông nghiệp.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các loài tuyến trùng mới và đánh giá tác động của chúng đến cây lạc. Điều này sẽ giúp cải thiện các biện pháp quản lý và phòng ngừa.

5.2. Hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp

Việc áp dụng các biện pháp quản lý bền vững sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do tuyến trùng ký sinh gây ra. Điều này không chỉ nâng cao năng suất cây lạc mà còn bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lạc (Arachis hypogaea) là một trong những cây công nghiệp ngắn ngày có vai trò quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt ở tỉnh Hưng Yên – một vùng đất phù sa màu mỡ thuộc đồng bằng sông Hồng. Năm 2012 và 2013, diện tích trồng cây lạc tại tỉnh lần lượt chiếm khoảng 10,2% và 9,5% tổng diện tích đất trồng, với các huyện trọng điểm như Khoái Châu, Kim Động và thành phố Hưng Yên. Tuy nhiên, năng suất cây lạc có xu hướng giảm do ảnh hưởng của nhiều loại bệnh, trong đó tuyến trùng ký sinh là tác nhân gây hại nghiêm trọng, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Ước tính thiệt hại do tuyến trùng gây ra trên cây lạc toàn cầu khoảng 12%, tương đương thiệt hại kinh tế lên đến hơn 1 tỷ USD mỗi năm.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại tỉnh Hưng Yên, mô tả hình thái các loài tuyến trùng quan trọng và đánh giá triệu chứng bệnh liên quan mật độ tuyến trùng. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2013 tại 6 xã thuộc 3 huyện trọng điểm trồng lạc, cung cấp dữ liệu khoa học thiết thực để xây dựng các giải pháp phòng trừ hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cây lạc, đồng thời bảo vệ môi trường nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh thái và phân loại tuyến trùng ký sinh thực vật, tập trung vào bộ Tylenchida – nhóm tuyến trùng ký sinh phổ biến và có tầm quan trọng kinh tế cao trên cây lạc. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tuyến trùng ký sinh nội và ngoại ký sinh: Nội ký sinh sống trong mô rễ, củ; ngoại ký sinh sống trong đất hoặc bám ngoài rễ.
• Mật độ và tần suất xuất hiện (TSXH): Chỉ số đánh giá mức độ phổ biến và ảnh hưởng của tuyến trùng trong mẫu đất và mô thực vật.
• Công thức số đo tuyến trùng (de Man): Hệ thống chỉ số hình thái dùng để phân loại và mô tả các loài tuyến trùng dựa trên kích thước và tỷ lệ các bộ phận cơ thể.
• Ảnh hưởng sinh thái và môi trường: Nhiệt độ, độ ẩm, kết cấu đất ảnh hưởng đến sự phát triển và ký sinh của tuyến trùng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập 18 tổ hợp mẫu đất, rễ và củ lạc tại 6 xã thuộc 3 huyện trọng điểm trồng lạc tỉnh Hưng Yên trong tháng 3/2013.
• Phương pháp thu mẫu: Mỗi xã lấy mẫu đại diện từ 3 ruộng, mỗi ruộng 3 điểm, trộn đều đất và rễ, bảo quản lạnh để giữ tuyến trùng.
• Tách tuyến trùng: Áp dụng phương pháp lọc tĩnh và lọc qua rây với kích thước lỗ rây từ 5 µm đến 85 µm để tách tuyến trùng từ đất và mô thực vật.
• Cố định và xử lý mẫu: Sử dụng dung dịch TAF để cố định tuyến trùng, xử lý theo quy trình Seinhorst nhằm bảo quản hình thái chuẩn cho quan sát.
• Định loại tuyến trùng: Dựa trên công thức số đo de Man và quan sát hình thái qua kính hiển vi soi nổi và quang học, kết hợp ảnh chụp kính hiển vi.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 13, chuyển đổi dữ liệu mật độ tuyến trùng bằng log(x+1), tỷ lệ hoại tử bằng arcsin(x/100)^(1/2), tính tần suất xuất hiện theo công thức chuẩn.
• Timeline nghiên cứu: Thu mẫu và phân tích từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2013 tại Phòng Tuyến trùng học – Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài tuyến trùng ký sinh: Xác định được 11 loài tuyến trùng thuộc 5 giống và 5 họ trong phân bộ Tylenchina, bộ Rhabditida, bao gồm các giống Ditylenchus, Tylenchorhynchus, Helicotylenchus, Pratylenchus và Criconemella. Tần suất xuất hiện của các loài này dao động từ 30% đến 90% trong các mẫu thu thập.

2. Mật độ tuyến trùng: Mật độ trung bình tuyến trùng trong đất và mô rễ dao động từ khoảng 50 đến 200 cá thể trên 250g đất hoặc mẫu rễ, trong đó loài Pratylenchus brachyurus và Meloidogyne spp. có mật độ cao nhất, chiếm trên 60% tổng số tuyến trùng thu được.

3. Triệu chứng bệnh trên cây lạc: Cây lạc bị nhiễm tuyến trùng có biểu hiện vàng úa, còi cọc, giảm phát triển hệ rễ, xuất hiện các nốt sần và hoại tử trên rễ và củ. Mức độ tổn thương tỷ lệ thuận với mật độ tuyến trùng, với tỷ lệ hoại tử rễ lên đến 40% ở những vùng có mật độ tuyến trùng cao.

4. Phân bố địa lý: Các loài tuyến trùng phân bố không đồng đều giữa các xã, trong đó xã Chí Tân và Ông Đình (Khoái Châu) có mật độ tuyến trùng cao hơn so với các xã khác, tương ứng với mức độ thiệt hại năng suất cây lạc cũng nghiêm trọng hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự đa dạng và mật độ cao của tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại Hưng Yên là do điều kiện đất phù sa giàu dinh dưỡng, độ ẩm và nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển của tuyến trùng. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trên thế giới, trong đó tuyến trùng Meloidogyne spp. và Pratylenchus brachyurus được xem là tác nhân gây hại chính trên cây lạc tại nhiều vùng trồng khác nhau.

Biểu đồ phân bố mật độ tuyến trùng theo từng xã và bảng so sánh tỷ lệ hoại tử rễ với mật độ tuyến trùng sẽ minh họa rõ mối tương quan chặt chẽ giữa mật độ tuyến trùng và mức độ tổn thương cây lạc. So với các nghiên cứu tại Nghệ An và các vùng trồng lạc khác ở Việt Nam, thành phần loài tuyến trùng tại Hưng Yên có sự tương đồng về đa dạng nhưng mật độ tuyến trùng có xu hướng cao hơn, phản ánh mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng hơn đến sản xuất.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để nhận diện các loài tuyến trùng gây hại chính, từ đó xây dựng các biện pháp phòng trừ phù hợp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cây lạc tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện luân canh cây trồng nhằm giảm mật độ tuyến trùng trong đất, ưu tiên xen canh cây lạc với các loại cây không phải là ký chủ của tuyến trùng trong vòng 2-3 năm, áp dụng ngay trong vụ mùa tiếp theo tại các vùng trọng điểm.

2. Sử dụng giống cây lạc kháng tuyến trùng đã được nghiên cứu và thử nghiệm, triển khai rộng rãi trong vòng 2 năm tới nhằm hạn chế sự phát triển của tuyến trùng và giảm thiểu thiệt hại năng suất.

3. Áp dụng biện pháp xử lý đất trước khi trồng như phơi đất, xông hơi hoặc sử dụng các chế phẩm sinh học an toàn để tiêu diệt tuyến trùng tồn tại trong đất, thực hiện định kỳ hàng năm tại các vùng có mật độ tuyến trùng cao.

4. Tăng cường công tác giám sát và đào tạo kỹ thuật cho nông dân về nhận biết triệu chứng bệnh do tuyến trùng, cách phòng trừ và quản lý dịch hại tổng hợp, triển khai trong vòng 1 năm tới do các cơ quan nông nghiệp và viện nghiên cứu chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng cây lạc: Nắm bắt kiến thức về các loài tuyến trùng ký sinh, triệu chứng bệnh và biện pháp phòng trừ hiệu quả để bảo vệ mùa vụ, nâng cao năng suất.

2. Chuyên gia và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Sử dụng dữ liệu khoa học để tư vấn, xây dựng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp, hỗ trợ nông dân trong công tác phòng trừ tuyến trùng.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Động vật học, Nông học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân loại tuyến trùng và ứng dụng trong các đề tài nghiên cứu sâu hơn về sinh thái tuyến trùng và bệnh hại cây trồng.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, hỗ trợ phát triển giống cây trồng kháng bệnh và quản lý dịch hại hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tuyến trùng ký sinh là gì và tại sao chúng gây hại cho cây lạc?
   Tuyến trùng ký sinh là các sinh vật nhỏ sống trong đất hoặc mô thực vật, hút dinh dưỡng từ rễ, củ cây lạc gây tổn thương mô, làm giảm khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng, dẫn đến cây còi cọc, giảm năng suất.

2. Loài tuyến trùng nào phổ biến nhất trên cây lạc ở Hưng Yên?
   Pratylenchus brachyurus và Meloidogyne spp. là hai loài phổ biến nhất, chiếm trên 60% tổng số tuyến trùng thu thập được, có mật độ cao và gây thiệt hại nghiêm trọng.

3. Làm thế nào để phát hiện cây lạc bị nhiễm tuyến trùng?
   Cây lạc bị nhiễm thường có biểu hiện vàng úa, còi cọc, rễ và củ xuất hiện các nốt sần, hoại tử. Quan sát kỹ rễ và củ dưới kính hiển vi có thể phát hiện tuyến trùng.

4. Phương pháp phòng trừ tuyến trùng hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Luân canh cây trồng, sử dụng giống kháng, xử lý đất trước khi trồng và áp dụng biện pháp sinh học là các phương pháp hiệu quả, an toàn và bền vững.

5. Tuyến trùng có thể lây lan như thế nào trong nông trại?
   Tuyến trùng lây lan qua đất nhiễm bẩn, dụng cụ nông nghiệp, nước tưới, vận chuyển cây trồng và đất, do đó vệ sinh và kiểm soát nguồn đất, cây giống rất quan trọng.

Kết luận

• Xác định được 11 loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc tại tỉnh Hưng Yên, trong đó Pratylenchus brachyurus và Meloidogyne spp. là tác nhân chính gây hại.
• Mật độ tuyến trùng và tần suất xuất hiện cao, gây tổn thương rõ rệt trên rễ và củ lạc, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất.
• Điều kiện đất phù sa, độ ẩm và nhiệt độ tại Hưng Yên tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của tuyến trùng.
• Cần triển khai các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm luân canh, sử dụng giống kháng và xử lý đất để giảm thiểu thiệt hại.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho quản lý dịch hại cây lạc bền vững, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường nông nghiệp.

Khuyến khích các cơ quan chức năng và nông dân áp dụng các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về sinh thái và kiểm soát tuyến trùng trên cây lạc tại các vùng khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong các cây công nghiệp ngắn ngày đang đƣợc sản xuất ở Việt Nam thì cây Lạc có một vị trí rất quan trọng. Cây Lạc, còn đƣợc gọi là Đậu phộng hay Đậu phụng (tên khoa học là Arachis hypogaea), là một loài cây thực phẩm thuộc họ Đậu có nguồn gốc tại Trung và Nam Mỹ. Sản phẩm của cây lạc rất giàu lipit, protein dùng làm thức ăn cho ngƣời và gia súc, dầu lạc cũng đƣợc sử dụng trong công nghiệp.

Ngoài tiêu dùng nội địa, sản phẩm của cây lạc còn là mặt hàng xuất khẩu có giá trị kinh tế cao, mỗi năm Việt Nam xuất khẩu 100.000 tấn thu về 65-120 triệu USD[26]. Cây lạc đƣợc trồng khá phổ biến tại Việt Nam, trong đó tỉnh Hƣng Yên là một trong những tỉnh trồng nhiều nhất. Nằm gọn trong một ô trũng thuộc đồng bằng sông Hồng, đƣợc cấu tạo bằng các trầm tích thuộc kỷ Đệ Tứ, với chiều dài 150m - 160m và đất đai trong tỉnh đƣợc hình thành do phù sa sông Hồng bồi đắp. Thành phần cơ giới của đất khá đa dạng từ đất thịt nhẹ đến đất thịt pha nhiễm chua.

Bên cạnh tài nguyên đất đai, tỉnh Hƣng Yên còn có nguồn tài nguyên nƣớc khá phong phú, có thể cung cấp nƣớc trực tiếp cho nông nghiệp qua các hệ thống sông ngòi tự nhiên và hệ thống trung đại thuỷ nông Bắc - Hƣng - Hải. Với những ƣu thế đó thì cây lạc đƣợc chú trọng quan tâm đặc biệt bởi nó phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh Hƣng Yên. Thành phần sinh hoá của hạt lạc có thể thay đổi phụ thuộc vào giống, vào sự biến động các điều kiện khí hậu giữa các năm, vào vị trí của hạt ở quả, các yếu tố không bình thƣờng nhƣ: sâu bệnh hại, và phƣơng pháp phân tích khác nhau cũng ảnh hƣởng đến thành phần sinh hoá của hạt lạc [1]. Các loại bệnh hại trên cây lạc chủ yếu do các loài sâu, rệp, vi khuẩn.

gây ra và còn một loại bệnh nữa do tuyến trùng gây ra cũng gây hại không kém tới năng suất cây trồng. Tuyến trùng gây thiệt hại ở tất cả các khu vực trồng cây lạc trên thế giới. Theo khảo sát của các nhà tuyến trùng học, tổn thất hàng năm gây ra bởi các loài 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tuyến trùng trên cây lạc đƣợc ƣớc tính khoảng 12% và thiệt hại ƣớc tính khoảng 1,03 tỷ USD [26]. Trong những năm gần đây, năng suất cây lạc tại tỉnh Hƣng Yên có sự suy giảm bởi một số bệnh hại, trong đó phải kể đến bệnh do tuyến trùng ký sinh gây ra.

Chúng làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hƣớng tới chất lƣợng củ lạc và có thể lây nhiễm ở trong đất rất lâu với điều kiện thuận lợi. Nhƣng hiện nay ở Việt Nam vẫn chƣa có một báo cáo khoa học cụ thể nào về mức độ gây hại của tuyến trùng trên cây lạc hay những loài tuyến trùng ký sinh gây hại chính, đôi khi ngƣời nông dân vẫn bị nhầm lẫn bệnh do tuyến trùng gây ra có thể là do nấm và vi khuẩn vì biểu hiện bệnh của chúng tƣơng đối giống nhau. Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Nghiên cứu thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên cây lạc ở tỉnh Hưng Yên” nhằm bƣớc đầu xác định về thành phần loài tuyến trùng ký sinh trên lạc, mô tả hình thái của một số loài tuyến trùng ký sinh quan trọng cũng nhƣ triệu chứng bệnh gây ra trên cây lạc bởi chúng. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định thành phần loài tuyến trùng ký sinh gây hại trên cây lạc ở Hƣng Yên.

- Mô tả hình thái của các loài tuyến trùng ký sinh quan trọng. - Triệu chứng bệnh gây ra bởi mật độ và số lƣợng của tuyến trùng ký sinh. Ý nghĩa của đề tài - Cung cấp thông tin về tuyến trùng gây hại trên cây lạc, cụ thể tại tỉnh Hƣng Yên. - Đánh giá mức độ gây hại trên cây lạc của tuyến trùng, từ đó chúng ta có thể tìm hiểu để đƣa ra các giải pháp phòng bệnh và hạn chế sự lây nhiễm của chúng.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh cây lạc trên Thế giới và tại Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu về tuyến trùng ký sinh cây lạc trên Thế giới Tuyến trùng ký sinh thực vật là nhóm tuyến trùng chủ yếu sống trong đất và có qua hệ chặt chẽ với thực vật đang phát triển. Chúng sống và ký sinh ở tất cả các phần của thực vật, bao gồm rễ, thân, lá và các hoa của thực vật đang phát triển.

Do quá trình sống và sinh sản trên hoặc trong cơ thể thực vật, tuyến trùng có thể gây ra nhiều biến đổi theo chiều hƣớng bất lợi đối với thực vật-cây chủ nhƣ phá hủy mô thực vật, tạo các vết thƣơng, các biến đổi về sinh lý…Ngoài tác hại trực tiếp trên, chúng còn có mối quan hệ với các tác nhân gây bệnh khác, từ đó làm giảm khả năng miễn dịch của thực vật [4]. Tuyến trùng thực vật gồm các loài tuyến trùng ở 4 bộ, khác nhau về cấu tạo hình thái, giải phẫu và tính chất ký sinh ở thực vật. Bộ Tylenchida: bao gồm hầu hết các loài tuyến trùng là đại diện cho các nhóm ký sinh ở các phần khác nhau của thực vât. Bộ Aphelenchida: gồm một số loài tuyến trùng ký sinh ở các phần trên mặt đất của cây nhƣ lá, hoa.

Bộ Dorylaimida: gồm các loài họ Longidoridae là nhóm tuyến trùng ngoại ký sinh thực vật, một số loài có khả năng mang truyền virus. Bộ Triplonchida: gồm các loài của 2 họ Trichodoridae và Diphterophoridae là nhóm ngoại ký sinh thực vật, nhiều loài có khả năng mang truyền virus. Trong đó bộ Tylenchida là nhóm tuyến trùng ký sinh đông đảo nhất và có tầm quan trọng nhất trên phạm vi toàn thế giới [4]. Theo báo cáo tổng quan của các nhà nghiên cứu về tuyến trùng học, cho đến nay đã xác định hàng trăm loài tuyến trùng ký sinh, gây thiệt hại trên cây lạc tại nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, trong đó phổ biến nhất là các loài hoặc nhóm loài sau: Meloidogyne spp., Pratylenchus brachyurus, Belonolaimus longicaudatus, Criconemella ornata, Aphelenchoides arachidis, Aphasmatylenchus straturatus, 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Scutellonema cavenessi, Tylenchorhynchus brevilineatus và Ditylenchus destructor [26].

Tuyến trùng sần rễ Meloidogyne spp. Giống tuyến trùng sần rễ Meloidogyne có 3 loài ký sinh trên cây lạc là: M. Ba loài này đƣợc biết đến rộng rãi ở cả 3 vùng bắc, trung và nam nƣớc Mỹ, Châu Phi, Ấn Độ, Châu Âu bao gồm cả Địa Trung Hải, Nhật Bản, Úc và đảo Fiji. Các yếu tố sinh học và môi trƣờng thuận lợi có liên quan chặt chẽ tới sự phân bố và tầm quan trọng của chúng, cụ thể tuyến trùng M.

javanica thƣờng tập trung ở vùng ấm và nóng trên thế giới còn loài M. hapla thì đƣợc tìm thấy ở vùng lạnh [13]. Theo báo cáo gần đây, loài M. arenari đặc biệt chiếm ƣu thế khi ký sinh trên cây lạc ở vùng Alabama, Georgia, Texas và Arkansas và M.

hapla có mức độ gây hại lớn nhất tại các vùng Bắc Carolina, Virginia và Oklahoma [41]. hapla đều đƣợc xác định là nguyên nhân gây hại cho cây lạc ở các bang Georgia, Bắc Carolina và Oklahoma của Mỹ. javanica cũng đƣợc tìm thấy tại một số vùng trồng lạc ở bang Georgia [43]. Tại một số nơi khác trên thế giới, M.

arenaria cũng đã đƣợc tìm thấy nhƣ ở Zimbamwe (Martin, 1958), Isarel (Orion & Cohn, 1975), Ấn Độ (Sharma & cs., 1978; Dhruj & Vaishnav, 1981; Sakhuja & Sethi, 1985c). Một báo cáo từ Senegal (Châu Phi) cho biết đã tìm thấy 2 loài tuyến trùng sần rễ M. javanica, nhƣng chúng đều không gây hại nhiều trên cây lạc (Netscher, 1975). Trƣớc đó, Martin (1958) là ngƣời đầu tiên nghiên cứu và thông báo về loài M.

javanica ký sinh trên cây lạc ở Zimbabwe [11]. Biểu hiện gây bệnh: Ấu trùng của Meloidogyne thƣờng xâm nhập gây hại đối với rễ và củ lạc. Chúng đi vào phần đầu của rễ và làm hỏng cấu trúc mỏng manh của rễ khi có một số lƣợng lớn đi vào diện tích giới hạn của rễ. Minton (1963) đã nghiên cứu sự lây nhiễm và mô bệnh học của M.

arenania trên cây lạc. Chúng gây nhiễm vào rễ lạc với ấu trùng tuổi 2 của M. arenania thì sẽ phát 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] triển rất nhanh sau 2 ngày. Chỉ sau 8 ngày các tế bào phát triển lớn, đa nhân và mật độ dày đặc.

Các tế bào gần chỗ tuyến trùng xâm nhập bắt đầu phân chia nhanh chóng và tăng về kích thƣớc rồi phình to ra dẫn đến mất tổ chức của mô mạch. Sự xuất hiện các nốt sần ở rễ giống nhƣ các u mô nhỏ của tế bào có liên quan tới tuyến trùng bao bên ngoài của trụ rễ, chúng đƣợc nhân rộng và phát triển ra ngoài vỏ. Các tế bào lân cận của vỏ tế bào cũng đã bị phá hủy bởi sự nhân lên nhanh chóng của mật độ tuyến trùng và các mô tế bào bắt đầu bị hoại tử, sự phát triển về chiều dài của rễ bị hạn chế bởi những u nốt trên rễ, chức năng vận chuyển nƣớc và chất dinh dƣỡng của rễ cũng bị phá hủy [26]. Tất cả sự thay đổi về cấu tạo giải phẫu bởi M.

javanica trên các tế bào rễ cây lạc chính là sự tăng nhanh và phình to ra của các tế bào mà kết quả là do sự hình thành của các tế bào khổng lồ đa nhân ở vỏ và thân của rễ. Các nốt sần trên rễ và củ lạc do M. javanica thƣờng giống nhau và lớn hơn so với các nốt sần do M. Các nốt sần đƣợc tạo ra bởi M.

javanica có thể có đƣờng kính lớn gấp vài lần so với các rễ bên cạnh, do đó nó ít mở rộng hơn so với các rễ nhánh không bị nhiễm. Sakhuji và Sethi (1985) quan sát ở các rễ bị nhiễm bởi M. javanica thì chúng tăng lên nhanh chóng từ 2 đến 5 lần so với các rễ bên cạnh ở tất cả vị trí. Nốt sần tạo ra do Rhizobium trên rễ cây lạc có thể đƣợc chẩn đoán nhầm giống nhƣ nốt sần do tuyến trùng gây ra nhƣng thực tế chúng lại rất khác nhau [32].

Machmer (1951) đã mô tả các triệu chứng trên cây lạc bị nhiễm bởi M. arenaria nhƣ sau: sự sây sát xảy ra trên tất cả các phần dƣới của cây lạc kể cả vỏ lạc cũng xuất hiện các nốt mụn. Thân củ lạc thƣờng rất nhiều nốt mụn và dễ dàng bị cắt đứt nếu củ lạc bị nhiễm sớm từ đó sẽ ảnh hƣởng tới phôi thai hạt giống.