mở đầu gồm có các phần sau giới thiệu đề tài, vấn đề nghiên cứu, mục tiêu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa và bố cục của luận văn. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI Khi nền kinh tế các nƣớc đang phát triển theo hƣớng toàn cầu hóa, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không còn hạn chế trong một quốc gia nữa. Mức độ cạnh tranh ngày càng cao, đòi hỏi các doanh nghiệp phải trang bị những nguồn lực cạnh tranh bền vững. Trong thế kỷ 21, tri thức đƣợc xem là lợi thế cạnh tranh bền vững.
Các doanh nghiệp lớn đã nhận thấy tầm quan trọng của tri thức tạo đƣợc lợi thế cạnh tranh và tác động đến kết quả hoạt động. Tri thức giúp mang lại những ý tƣởng và thúc đẩy sự sáng tạo (Nonaka & Nishguchi, 2000; Nanoka & Tekeushi, 1995) tạo điều kiện cho sáng tạo (Hargedon, 1998, Von Krogh, Ichijo & Nonaka, 2000). Khi mà tri thức và tính ứng dụng của nó ngày càng phát triển nhanh chóng thì các doanh nghiệp càng cố gắng gia tăng tri thức (Hofer-Alfeis, 2003). Tri thức nói chung đƣợc doanh nghiệp tự tạo ra hoặc học tập từ các doanh nghiệp, tổ chức khác.
Học tập tri thức từ các doanh nghiệp thuộc các quốc gia phát triển trở thành mục tiêu quan trọng. Thông qua liên doanh quốc tế (IJVs) các doanh nghiệp đƣợc tham gia vào một môi trƣờng học tập hấp dẫn (Tsang & ctg, 2004), học tập trong liên doanh quốc tế là phƣơng tiện tiếp thu những tri thức, bí quyết cộng tác và những kinh nghiệm chung (Le. Vì vậy, mà vấn đề học tập thông qua IJVs đã trở thành mối quan tâm lớn trong học tập tổ chức. 2 Trong những năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về vấn đề chuyển giao tri thức giữa các đối tƣợng trong liên minh nội địa và quốc tế (Pérez-Nordtvedt & ctg, 2008).
Tuy nhiên kết quả về sự thành công hay thất bại của việc chuyển giao tri thức còn hạn chế (Hong & ctg, 2006). Chính vì thế, những kết quả về quá trình thu nhận tri thức của các doanh nghiệp thông qua liên doanh vẫn còn rất nhiều hạn chế. Sự cần thiết của những nghiên cứu sâu về quá trình thu nhận tri thức để biết đƣợc các doanh nghiệp thông qua IJVs có đạt đƣợc mục tiêu học tập tri thức hay không. Kế thừa những nghiên cứu trƣớc đây về thu nhận tri thức tiếp thị “Thu nhận tri thức tiếp thị tìm ẩn và tƣờng minh từ đối tác nƣớc ngoài trong liên doanh quốc tế (Le & Evangelista, 2007) và “Bối cảnh tổ chức và thu nhận tri thức trong liên doanh quốc tế” (Le & Evangelista, 2009).
Nghiên cứu đã thực hiện trên các liên doanh quốc tế tại Việt Nam, trong đó doanh nghiệp nƣớc ngoài đóng vai trò chuyển giao tri thức. Nghiên cứu năm 2007 tập trung vào loại tri thức tƣờng minh và tri thức tìm ẩn. Nghiên cứu năm 2009 đã đề cập đến yếu tố về khoảng cách văn hóa tác động đến hoạt động thu nhận tri thức từ đối tác nƣớc ngoài. Kế thừa từ 2 nghiên cứu này tác giả tiếp tục phát triển nghiên cứu về: Thu nhận tri thức thích nghi: một nghiên cứu tại các liên doanh quốc tế ở Việt Nam (IJVs).
Đề tài phát triển nghiên cứu trên đối tƣợng là tri thức thích nghi với các yếu tố đầu vào ảnh hƣởng đến hoạt động thu nhận tri thức nhƣ là văn hóa đổi mới doanh nghiệp, ý định học tập, nỗ lực quan sát, kiểm soát học tập tổ chức. Thông qua nghiên cứu này, sẽ biết đƣợc rằng ngoài yếu tố về khoảng cách văn hóa giữa hai đối tƣợng trong IJVs thì đâu sẽ là yếu tố có ảnh hƣởng đến hoạt động thu nhận tri thức. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung những hiểu biết về hoạt động học tập tổ chức thông qua IJVs. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Học tập thông qua liên doanh quốc tế đã trở thành vấn đề đang đƣợc quan tâm trong học tập tổ chức và ngày càng trở nên quan trọng trong thời đại toàn cầu hóa.
Nghiên cứu này xem xét việc học tập của các doanh nghiệp khi tham gia vào liên doanh và sự di chuyển tri thức từ doanh nghiệp mẹ nƣớc ngoài về liên doanh. Liên doanh có thu nhận đƣợc những tri thức chuyển giao từ công ty mẹ và kết quả hoạt động của 3 doanh nghiệp có đƣợc cải thiện nhờ vào tri thức đã thu nhận. Bằng nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam, nghiên cứu sẽ xem xét các yếu tố tác động đến việc thu nhận tri thức và những kết quả mà doanh nghiệp có đƣợc từ tri thức này. Đối với những tri thức mà doanh nghiệp thu hoạch đƣợc có thể chia thành hai cấp độ mà doanh nghiệp thu nhận đƣợc là “tri thức thích nghi” và “tri thức sáng tạo” (Senge, 1990).
Trong khi, “tri thức thích nghi” sẽ giúp doanh nghiệp tồn tại trong môi trƣờng kinh doanh thì “tri thức sáng tạo” giúp cho doanh nghiệp có những thay đổi đáng kể trong hoạt động. Khi các doanh nghiệp tham gia vào IJVs sẽ thu nhận những tri thức đƣợc chuyển giao từ doanh nghiệp mẹ và sử dụng những tri thức đó để tồn tại. Sau đó doanh nghiệp mới tiếp tục thu nhận những “tri thức sáng tạo” giúp doanh nghiệp phát triển. Học tập “tri thức thích nghi” đƣợc xem là bƣớc cơ bản trong quá trình học tập của tổ chức.
Chính vì thu nhận tri thức thích nghi chính là bƣớc cơ bản trong thu nhận tri thức thông qua liên doanh, và điều này chƣa đƣợc kiểm chứng bằng thực nghiệm là có thành công tại Việt Nam hay không. Nên đề tài nghiên cứu này tập trung đi sâu vào việc nghiên cứu quá trình thu nhận “tri thức thích nghi” của các IJVs tại Việt Nam. Tri thức tiếp thị đƣợc lựa chọn để tập trung nghiên cứu vì đây là một trong những loại tri thức đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp gia tăng lợi thế cạnh tranh (Hanvanich & ctg, 2003). Hiện nay, cũng có rất ít nghiên cứu về quản trị tiếp thị (Tsai & Shih, 2004).
Cũng chính vì vậy, đề tài tiến hành nghiên cứu sự thu nhận tri thức tiếp thị thích nghi của các công ty liên doanh quốc tế tại Việt Nam. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Học tập tổ chức ngày càng trở nên quan trọng và đang là vấn đề đƣợc nhiều học giả quan tâm nguyên cứu. Kế thừa những nghiên cứu trƣớc của các học giả trên thế giới về học tập tổ chức thông qua IJVs, đề tài tiếp tục xem xét các yếu tố liên quan đến việc thu nhận tri thức tiếp thị thích nghi. Các yếu tố nhƣ là văn hóa đổi mới doanh nghiệp, ý định học tập, nỗ lực quan sát và kiểm soát học tập tổ chức đƣợc đƣa vào nghiên cứu này.
Tính đến thời điểm hiện tại, chỉ có hai nghiên cứu của Le & 4 Evangelista (2007), Le & Evangelista (2009) là nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam về vấn đề học tập tổ chức thông qua IJVs. Nguyên cứu hiện tại với các mục tiêu cụ thể nhƣ sau: - Xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thuộc đối tác trong nước (Văn hóa nghiệp chủ, ý định học tập, nỗ lực quan sát, kiểm soát học tập tổ chức) lên việc thu nhận tri thức tiếp thị thích nghi. - Ước lượng ảnh hưởng của việc thu nhận tri thức tiếp thị thích nghi lên kết quả hoạt động tiếp thị. - Hàm ý lý thuyết và ứng dụng cho các công ty liên doanh tại Việt Nam.
PHẠM VI NGHIÊN CỨU Phạm vi nghiên cứu là các công ty liên doanh giữa Việt Nam và các công ty mẹ từ các nƣớc phát triển với số lƣợng ƣớc tính khoảng 180 doanh nghiệp ở Việt Nam. Do số lƣợng doanh nghiệp liên doanh quốc tế tại Việt Nam khá ít (khoảng 1300 doanh nghiệp) và không phổ biến nhƣ các loại hình doanh nghiệp khác. Đó cũng là một trong những khó khăn lớn nhất của tác giả khi thực hiện nghiên cứu này. Mặt khác đối tƣợng tiếp cận để phỏng vấn bảng câu hỏi là các lãnh đạo hoặc nhân viên nhiều năm kinh nghiệm về tiếp thị trong doanh nghiệp thì đây cũng chính là thách thức đối với tác giả.
Đơn vị phân tích là tổ chức, tức là các công ty liên doanh quốc tế tại Việt Nam. Do đó yêu cầu thu thập dữ liệu của đề tài là mỗi mẫu tƣơng ứng một công ty. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI Nghiên cứu góp phần bổ sung kiến thức về học tập tổ chức thông qua IJVs, xác định các yếu tố tác động lên việc thu nhận “tri thức thích nghi”. Kết quả nghiên cứu giúp xác định đƣợc những thay đổi trong hoạt động tiếp thị của liên doanh nhờ vào tri thức thu nhận đƣợc.
Đối với một quốc gia đang phát triển nhƣ Việt Nam, các doanh nghiệp tham gia vào liên quốc tế càng ngày gia tăng. Theo số liệu thống kê của Tổng Cục thống kê năm 2008, số lƣợng các doanh nghiệp liên doanh nƣớc ngoài tại Việt Nam khoảng 1000 5 doanh nghiệp, đến năm 2011 con số lên khoảng 1300 doanh nghiệp. Mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam đƣợc tiếp cận và học tập những tri thức của doanh nghiệp đến từ các nƣớc phát triển. Chính vì vậy, mà nghiên cứu này còn mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.
Kết quả của nghiên cứu sẽ trở thành căn cứ để các doanh nghiệp hiểu đƣợc vai trò của học tập tri thức giúp cải thiện kết quả hoạt động. Ngoài ra, kết quả còn giúp doanh nghiệp biết đâu là yếu tố tác động mạnh đến việc học tập của tổ chức. Đặc biệt đối với 1300 doanh nghiệp liên doanh sẽ là đối tƣợng sử dụng kết quả nghiên cứu này một cách hữu dụng nhất. BỐ CỤC LUẬN VĂN Nghiên cứu đƣợc tác giả trình bày qua năm chƣơng.
Chƣơng 1 giới thiệu tổng quan về nghiên cứu. Chƣơng 2 trình bày cơ sở lý thuyết bao gồm lý thuyết về quản lý tri thức, học tập tổ chức, liên doanh quốc tế (IJV), tri thức tiếp thị, lý thuyết về chuyển giao và thu hoạch tri thức, mô hình nghiên cứu. Chƣơng 3 giới thiệu phƣơng pháp nghiên cứu sử dụng đánh giá thang đo các khái niệm và kiểm định mô hình lý thuyết cùng các giả thuyết đề ra. Chƣơng 4 trình bày kết quả đánh giá mô hình thang đo bằng phân tích nhân tố CFA và kiểm định mô hình lý thuyết và các giả thuyết thông qua mô hình cấu trúc tuyến tính SEM.
Chƣơng 5 trình tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu, đóng góp của nghiên cứu vào thực tiễn cũng nhƣ những hạn chế và định hƣớng những nghiên cứu tiếp theo. 6 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này trình bày các lý thuyết sử dụng trong đề.