Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI TÀNG TRỮ TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY 1. Những vấn đề lý luận về tội tàng trữ trái phép chất ma túy 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội Tàng trữ trái phép chất ma túy 1. Khái niệm về tội tàng trữ trái phép ma túy Theo từ điển Hán Việt, “ma” có nghĩa là tê liệt hoặc là “làm mê mẩn” hoặc làm cho tê liệt, “túy” có nghĩa là say hoặc là làm cho say sưa [25, tr.
“Ma túy” là một danh từ chung để chỉ chất độc hại nào đó là có khả năng làm thần kinh bị tê liệt, dùng nhiều dẫn đến bị nghiện không dứt bỏ được. Theo tác giả Nguyễn Xuân Yêm cho rằng, “Ma túy là những chất mà dùng nó một thời gian sẽ gây trạng thái nghiện hay nói cách khác là trạng thái phụ thuộc vào thuốc” [56, tr.493] Có ý kiến khác lại cho rằng: “Các chất ma túy là các chất độc có tính chất gây nghiện, có khả năng bị lạm dụng, sự nghiện ngập chính là biểu hiện của trạng thái bị ngộ độc mãn tính do các chất ma túy gây nên cho người sử dụng chúng” [58, tr.408] Tác hại khi nghiện ma túy là làm người sử dụng bị lệ thuộc vào ma túy về cả thể chất lẫn tinh thần, luôn có biểu hiện bức xúc về tâm lý. Nếu cơ thể chịu sự lệ thuộc vào ma túy, thì ma túy sẽ điều khiển toàn bộ tình cảm, hành động cũng như suy nghĩ của người nghiện. Khi ngừng sử dụng ma túy, lâu ngày người nghiện sẽ cảm thấy thèm ma túy, khó chịu kèm đau đầu vật vã.
Theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành về chất ma túy thì Ma túy bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca; Hêrôin, Côcain, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA ; Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định; Quả thuốc phiện khô, Quả thuốc phiện tươi; Các chất ma túy khác ở thể rắn và các chất ma túy khác ở thể lỏng. [36, Điều 249] 7 Cụ thể hơn, chất ma túy được Luật phòng, chống ma túy 2000 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống ma túy 2008 do Quốc hội ban hành quy định như sau: 1. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng.
Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng. [32, Điều 2] Tính đến nay, danh mục các chất ma túy do Chính phủ ban hành được quy định trong các Nghị định của Chính phủ có thể kể đến như: Nghị định số 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 của chính phủ Quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất ma túy; Nghị định 60/2020/NĐ-CP ngày 29/5/2020 sửa đổi, bổ sung danh mục các chất ma túy và tiền chất ma túy ban hành kèm theo Nghị định số 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 của Chính phủ quy định các danh mục chất ma túy và tiền ma túy. Theo đó, các chất ma túy được chia thành các danh mục sau: Danh mục I: Các chất ma túy tuyệt đối cấm sử dụng trong y học và đời sống xã hội; việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền. Danh mục II: Các chất ma túy được dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.
Danh mục III: Các chất ma túy được dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế, thú y theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. Khi đưa những chất được xem là ma túy này vào cơ thể dưới bất kỳ hình thức nào sẽ làm thay đổi tâm trạng, ý thức và hành động của người sử dụng nó. Hay nói cách khác, ma túy sẽ gây ức chế 8 hoặc kích thích hệ thần kinh, giảm đau hoặc gây ra ảo giác. Nếu sử dụng nhiều lần sẽ làm cho người sử dụng bị nghiện và lệ thuộc vào ma túy.
Việc biết được khái niệm về ma túy hay chất ma túy có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động nghiên cứu khoa học, giúp cho việc xác định chất ma túy – với tư cách là đối tượng tác động của tội phạm trong pháp luật hình sự. Để xác định được chất đó có phải là chất ma túy hay không, thì các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền phải dựa vào danh mục các chất ma túy do Chính phủ ban hành và phải thực hiện giám định tư pháp những chất đó theo đúng trình, tự thủ tục luật định. - Một số loại ma túy phổ biến hiện nay tại Việt Nam: + Cần sa: Loại ma túy này còn được biết đến với những tên khác như “cỏ”, bồ đà, tài mà, v.v… Cần sa nhìn giống như thảo cỏ, lá chè khô và có thể còn hạt hoặc còn các cành nhỏ. Khi sử dụng, người sử dụng có cảm giác sảng khoái, nhẹ nhõm, đầu óc lâng lâng nhưng chân tay nặng nề, Đồng thời xuất hiện các dấu hiệu như giảm khẩu vị, hạ huyết áp, suy giảm trí nhớ ngắn hạn, lo lắng, căng thẳng… Ở một số người còn xuất hiện các biểu hiện khác thường như vô cớ cười khúc khích hoặc nhai tóp tép.
Nếu sử dụng liều cao, sẽ xuất hiện các dấu hiệu loạn thần + Cỏ Mỹ (XLR-11): Gọi là cỏ Mỹ bởi nó có xuất xứ từ nước Mỹ. Cỏ Mỹ vốn là một hỗn hợp thực vật được sao khô, cắt nhỏ, được tẩm ướp một số hoá chất cho cảm giác giống như cần sa. Loại hỗn hợp này được cuốn vào giấy rồi hút như hút thuốc lá. Cỏ Mỹ là một loại ma túy cực mạnh, nguy hiểm hơn cả cần sa.
Do đó Bộ Y tế đã đưa cỏ mỹ vào danh mục các chất ma túy từ ngày 1-2-2016. + Côcain: Là một loại axit amin có trong lá cây côca, được trồng nhiều ở nước Nam Mỹ, nhìn bên ngoài, côcain có dạng bột trắng hoặc kết tinh. Khi sử dụng, người sử dụng cảm thấy sảng khoái, tự tin, tỉnh táo hơn; kèm theo các dấu hiệu tim đập nhanh, tăng thân nhiệt, giảm khả năng tập trung, buồn nôn, ham muốn tình dục. Ở liều cao, xuất hiện các rối loạn tâm thần như bồn chồn, lo lắng, có thể dẫn đến cao huyết áp, xuất huyết não, suy thận, nhồi máu cơ tim, trụy tim mạch, đặc biệt là đối với những người mắc các bệnh mạn tính về hệ tim mạch.
+ Thuốc phiện (Anh túc): Cây thuốc phiện (cây Anh túc) là loại cây thân cỏ, thân thẳng đứng, cao từ 1 – 1,5m. Nếu sử dụng quá nhiều sẽ bị suy sụp, mất hết 9 nghị lực, ý chí, mất ham muốn tình dục và cả cảm giác không còn. Hơn thế, ở người sử dụng ma tuý hút thuốc phiện còn xuất hiện các biến chứng như: Viêm dạ dày, viêm ruột mãn tính, rối loạn tiêu hóa, táo bón dai dẳng, phát ban ngoài da, tiểu tiện ra albumin, thường hay bị sưng phổi, mạch đập chậm và không đều. + Hêrôin: Là chất được tổng hợp từ móc-phin có trong nhựa thuốc phiện.
Hêrôin tinh khiết thường có dạng bột màu trắng hoặc vàng nhạt như đường hoặc caphein. khi sử dụng, người ta có cảm giác êm ái, dễ chịu, quên hết buồn phiền, đau đớn. Theo thời gian, mức độ lệ thuộc vào hêrôin ngày càng tăng lên, buộc người nghiện phải tăng liều mới đáp ứng nhu cầu tạo khoái cảm. + Ma tuý đá (Methamphetamine, Amphetamine): là loại ma tuý tổng hợp.
Dân chơi hay gọi là “hàng đá”, “chấm đá”, “pha lê” trông giống đá. Khi sử dụng sẽ cảm thấy lâng lâng sung sướng, tinh thần khỏe khoắn, tỉnh táo hơn và tràn đầy sinh lực, ham muốn tính dục tăng lên. Tuy nhiên, sau đó họ sẽ bị rơi vào trạng thái suy nhược cả về thể xác lẫn tinh thần. Người sử dụng thấy mệt mỏi, chán nản, dễ cáu giận và trầm cảm.
Nếu sử dụng thường xuyên hoặc sử dụng liều cao sẽ nhanh chóng xuất hiện các rối loạn như mất ngủ hoặc ngủ li bì, rối loạn hệ thần kinh, loạn thị, suy nhược cơ thể, giảm sức đề kháng. Thuốc được sản xuất dưới dạng viên nén, viên nang, bột trắng hay màu. Khi sử dụng sẽ gây ảo giác làm biến dạng nhận thức của con người, thường bị kích động, hoang tưởng, ảo giác, không làm chủ được hành vi và thời gian sinh hoạt bị đảo lộn. Nhiều bệnh nhân la hét, chửi bới, trời lạnh đòi tằm nước lạnh, trời nóng đắp chăn, đưa tay vào lửa… không nhận ra bố, mẹ đẻ, nghĩ là kẻ thù đang chuẩn bị sát hại mình.
- Ketamin: Là chất hướng thần đang bị lạm dụng. Người nghiện ma túy này (chủ yếu là giới trẻ) sử dụng Ketamin thay thế thuốc lắc (Ecstacy). Sử dụng sẽ tạo cảm giác lâng lâng, sảng khoái tương tự khi sử dụng Ecsatcy và nếu sử dụng cùng với Ecstacy sẽ cho cảm giác “phê” kéo dài hơn. 10 Tội phạm về ma túy có đối tượng là các chất ma túy và các vật dụng phục vụ sản xuất và sử dụng các chất ma túy, người được người khác tổ chức, cưỡng bức, lôi kéo sử dụng trái phép chất ma túy [18, tr.448] Hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ trái phép chất ma túy trong người, trong nhà, hoặc nơi ở nào khác, không kể thời gian bao lâu.473] Người nào tàng trữ trái phép chất ma túy mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển, sản xuất trái phép chất ma túy thì phạm tội Tàng trữ trái phép chất ma túy.
[36, Điều 249] Tàng trữ trái phép chất ma túy là cất giữ, cất giấu bất hợp pháp chất ma túy ở bất cứ nơi nào (như trong nhà, ngoài vườn, chôn dưới đất, để trong vali, cho vào thùng xăng xe, cất giấu trong quần áo, tư trang mặc trên người hoặc theo người…) mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất trái phép chất ma túy. Thời gian tàng trữ dài hay ngắn không ảnh hưởng đến việc xác định tội này.