Luận văn thạc sĩ về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích lý luận và thực tiễn về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Hồ Thanh Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và cơ sở phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.2. Khái niệm các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.3. Cơ sở phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.4. Khái niệm, nội dung và ý nghĩa của các giai đoạn trong tội phạm chưa hoàn thành
• 1.5. Khái niệm và các đặc điểm cơ bản của tội phạm chưa hoàn thành
• 1.6. Khái niệm, các đặc điểm cơ bản và ý nghĩa của chuẩn bị phạm tội
• 1.7. Khái niệm, các đặc điểm cơ bản và ý nghĩa của phạm tội chưa đạt
• 1.8. Quy định trong Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới về tội phạm chưa hoàn thành
• 1.8.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 1.8.2. Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 1.8.3. Bộ luật hình sự Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1. Một số vấn đề chung về trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.2. Khái niệm, cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.3. Các nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.4. Quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.4.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.4.2. Các căn cứ quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.4.3. Các nguyên tắc quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.5. So sánh trách nhiệm hình sự của tội phạm chưa hoàn thành với các dạng tội phạm khác
• 2.5.1. So sánh trách nhiệm hình sự của tội phạm chưa hoàn thành đối với trách nhiệm hình sự của trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
• 2.5.2. So sánh trách nhiệm hình sự của tội phạm chưa hoàn thành với trách nhiệm hình sự của tội phạm hoàn thành
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội phạm chưa hoàn thành
• 3.2. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về chuẩn bị phạm tội
• 3.3. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về phạm tội chưa đạt
• 3.4. Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội phạm chưa hoàn thành
• 3.4.1. Dưới góc độ chính trị - xã hội
• 3.4.2. Dưới góc độ lý luận - thực tiễn
• 3.4.3. Những kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội phạm chưa hoàn thành
• 3.4.4. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về chuẩn bị phạm tội
• 3.4.5. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về phạm tội chưa đạt
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam

Tội phạm chưa hoàn thành là một khái niệm quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Nó đề cập đến những hành vi mà người phạm tội đã thực hiện nhưng chưa đạt được mục tiêu cuối cùng của hành vi phạm tội. Việc nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bản chất của tội phạm mà còn có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

1.1. Khái niệm tội phạm chưa hoàn thành và các giai đoạn thực hiện

Tội phạm chưa hoàn thành được chia thành hai giai đoạn chính: chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Giai đoạn chuẩn bị là khi người phạm tội thực hiện các hành vi chuẩn bị cần thiết để thực hiện tội phạm, trong khi giai đoạn phạm tội chưa đạt là khi hành vi đã được thực hiện nhưng chưa đạt được kết quả mong muốn.

1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành

Nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành giúp xác định rõ trách nhiệm hình sự của người phạm tội, từ đó có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn. Điều này cũng góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành

Việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành gặp nhiều thách thức, từ việc xác định đúng bản chất của hành vi đến việc áp dụng các quy định pháp luật. Những khó khăn này có thể dẫn đến việc không công bằng trong xử lý tội phạm.

2.1. Khó khăn trong việc xác định hành vi tội phạm

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định rõ ràng hành vi nào được coi là tội phạm chưa hoàn thành. Điều này đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng và chính xác từ các cơ quan chức năng.

2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội phạm chưa hoàn thành

Thực tiễn cho thấy rằng nhiều vụ án liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành chưa được xử lý một cách thỏa đáng, dẫn đến sự bất bình trong xã hội. Cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả xử lý loại tội phạm này.

III. Phương pháp và giải pháp trong nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành

Để nghiên cứu hiệu quả về tội phạm chưa hoàn thành, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này không chỉ giúp làm rõ các khái niệm mà còn đưa ra các giải pháp cụ thể cho việc hoàn thiện pháp luật.

3.1. Phương pháp nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành

Các phương pháp nghiên cứu như phân tích, tổng hợp và so sánh sẽ giúp làm rõ các khía cạnh khác nhau của tội phạm chưa hoàn thành. Điều này cũng giúp xác định các yếu tố cấu thành tội phạm.

3.2. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật

Cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành, từ đó nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành

Nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao nhận thức và cải thiện quy định pháp luật. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này đã giúp các cơ quan chức năng trong việc phòng ngừa và xử lý tội phạm.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ về tội phạm chưa hoàn thành giúp các cơ quan chức năng có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu tội phạm trong xã hội.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành, nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành

Nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành là một lĩnh vực quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này cần được tiếp tục phát triển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và cải thiện hệ thống pháp luật.

5.1. Tương lai của nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tội phạm chưa hoàn thành để có thể đưa ra các giải pháp pháp lý phù hợp, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất các cải cách cần thiết để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm theo tinh thần Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu kiểm soát tội phạm ngay từ giai đoạn chuẩn bị nhằm triệt tiêu mầm mống nguy hiểm cho xã hội. Để thực hiện định hướng sửa đổi Bộ luật hình sự tại Đề cương số 7724/ĐC-BSTBLHS ngày 24/9/2012 và Quyết định số 1236/QĐ-TTg ngày 10/9/2012 của Thủ tướng Chính phủ, việc làm sáng tỏ cơ sở pháp lý của hành vi phạm tội chưa hoàn thành là nhiệm vụ trọng tâm. Trong khoa học luật hình sự, các công trình nghiên cứu thường tập trung vào tội phạm hoàn thành vốn chi phối toàn bộ 276 tội danh tại Phần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 1999, khiến chế định tội phạm chưa hoàn thành chưa được nhận thức và áp dụng đồng bộ.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, phân tích các dấu hiệu pháp lý đặc thù của giai đoạn chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 17 và phạm tội chưa đạt quy định tại Điều 18 Bộ luật hình sự năm 1999. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật thông qua 200 vụ án hình sự thực tế (bao gồm 100 bản án sơ thẩm và 100 quyết định giám đốc thẩm) trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2012 tại Tòa án nhân dân các cấp. Kết quả nghiên cứu góp phần giảm thiểu 15-20% các sai sót trong phân loại tội phạm tại giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử, đồng thời bảo đảm chuẩn hóa 100% việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên học thuyết về các giai đoạn thực hiện tội phạm và lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự trong khoa học luật hình sự hiện đại, kế thừa quan điểm nghiên cứu của Giáo sư Lê Văn Cảm và Tiến sĩ Trịnh Tiến Việt. Đồng thời, mô hình nghiên cứu tích hợp lý luận cấu thành tội phạm bốn yếu tố (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan) để làm rõ bản chất hành vi chưa hoàn thành. Năm khái niệm nền tảng được chuẩn hóa bao gồm:

• Các giai đoạn thực hiện tội phạm: Những bước phát triển kế tiếp nhau trong quá trình thực hiện tội phạm do lỗi cố ý trực tiếp, phản ánh mức độ nguy hiểm tăng dần của hành vi.
• Tội phạm chưa hoàn thành: Hành vi chuẩn bị phạm tội hoặc phạm tội chưa đạt, diễn ra trước thời điểm tội phạm hoàn thành và chưa thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm tương ứng.
• Chuẩn bị phạm tội: Giai đoạn người phạm tội tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra các điều kiện cần thiết khác nhưng chưa bắt tay thực hiện hành vi khách quan do nguyên nhân ngoài ý muốn.
• Phạm tội chưa đạt: Giai đoạn người phạm tội đã trực tiếp bắt đầu thực hiện hành vi khách quan nhưng không thực hiện được đến cùng vì nguyên nhân khách quan.
• Cấu thành tội phạm bổ sung: Khái niệm khoa học do Giáo sư Nguyễn Ngọc Hòa đề xuất nhằm xác định cơ sở pháp lý độc lập để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị và chưa đạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ 200 hồ sơ án hình sự được lưu trữ tại hệ thống Tòa án nhân dân, kết hợp với các văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1985 đến năm 2012 và luật hình sự của 3 quốc gia (Liên bang Nga, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Nhật Bản). Cỡ mẫu 200 vụ án được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (100 bản án sơ thẩm và 100 quyết định giám đốc thẩm) đại diện cho các nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe và sở hữu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê mô tả định lượng và luật học so sánh là nhằm bảo đảm tính khách quan, đối chiếu chính xác giữa quy định pháp điển hóa với thực tiễn xét xử trong suốt mười năm thi hành Bộ luật hình sự năm 1999. Quá trình thu thập, xử lý và tổng hợp dữ liệu được thực hiện xuyên suốt timeline từ tháng 10/2012 đến tháng 4/2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn xét xử qua 200 bản án và quyết định hình sự đem lại 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn, chỉ đạt khoảng 3% đến 5% trong tổng số các vụ án hình sự được xét xử hàng năm. Ngược lại, tội phạm hoàn thành chiếm tới hơn 95% do khó khăn trong việc phát hiện và chứng minh chứng cứ ở giai đoạn tạo điều kiện ban đầu.
• Trong số 100 bản án sơ thẩm và 100 quyết định giám đốc thẩm được phân tích, các vụ án phạm tội chưa đạt chiếm tỷ trọng 14% tổng số án thụ lý. Trong đó, dạng phạm tội chưa đạt đã hoàn thành chiếm 68%, cao gấp hơn 2 lần so với dạng phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành (chiếm 32%), chủ yếu tập trung ở nhóm tội giết người và tội cướp tài sản.
• Thực tiễn áp dụng Điều 17 Bộ luật hình sự năm 1999 cho thấy phạm vi xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội còn quá hẹp khi chỉ giới hạn ở các tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng (mức hình phạt trên 7 năm tù), bỏ sót khoảng 70% các tội phạm ít nghiêm trọng và nghiêm trọng nhưng có tính chất nguy hiểm cao trong hành vi chuẩn bị.
• Tồn tại tỷ lệ sai sót khoảng 8% trong tổng số quyết định giám đốc thẩm liên quan đến việc nhầm lẫn giữa phạm tội chưa đạt với trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, dẫn đến việc áp dụng sai khung hình phạt và giảm sút tính nghiêm minh của pháp luật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trên bắt nguồn từ việc thiếu vắng điều luật định nghĩa tổng quát về tội phạm chưa hoàn thành trong Phần chung Bộ luật hình sự, tạo ra khoảng trống lý luận khi phân định ranh giới giữa hành vi chuẩn bị và hành vi bắt đầu thực hiện tội phạm. So sánh quốc tế cho thấy, Điều 30 và Điều 66 Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định rõ việc không áp dụng hình phạt tử hình và tù chung thân đối với phạm tội chưa đạt, đồng thời khống chế mức phạt tối đa không quá 1/2 với chuẩn bị phạm tội và không quá 3/4 với phạm tội chưa đạt. Trong khi đó, Điều 22 và Điều 23 Bộ luật hình sự Trung Quốc quy định chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt là các trường hợp đương nhiên được xem xét giảm nhẹ, giảm khung hoặc miễn hình phạt dưới mức tối thiểu của khung hình phạt.

Toàn bộ dữ liệu thực chứng trong luận văn được hệ thống hóa trực quan thông qua Bảng 3.1 (So sánh tỷ lệ chuẩn bị phạm tội và tội phạm hoàn thành qua 100 bản án sơ thẩm, 100 quyết định giám đốc thẩm) và Bảng 3.2 (Cơ cấu phân loại phạm tội chưa đạt theo từng nhóm tội danh cụ thể). Sự chênh lệch tỷ lệ hơn 80% giữa các nhóm tội cho thấy việc lượng hóa mức độ nguy hiểm là cơ sở quyết định để Hội đồng xét xử cá thể hóa hình phạt chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn xét xử, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

• Bổ sung điều luật định nghĩa khái quát về Tội phạm chưa hoàn thành tại Phần chung Bộ luật hình sự sửa đổi nhằm chuẩn hóa 100% nhận thức lý luận cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Ban soạn thảo Luật sửa đổi Bộ luật hình sự trong lộ trình 2015-2017.
• Sửa đổi Điều 17 Bộ luật hình sự theo hướng bổ sung các hành vi chuẩn bị phổ biến như tìm kiếm người đồng phạm, bàn bạc kế hoạch phạm tội, đồng thời quy định cụ thể danh mục các tội danh bắt buộc phải chịu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị. Chủ thể thực hiện: Cơ quan chủ trì soạn thảo luật, mục tiêu giảm thiểu 30% vướng mắc trong việc khởi tố điều tra giai đoạn 2015-2018.
• Hoàn thiện nguyên tắc quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành theo hướng khống chế mức trần: Hình phạt tù có thời hạn đối với chuẩn bị phạm tội không quá 1/2 và phạm tội chưa đạt không quá 3/4 mức hình phạt quy định trong khung hình phạt; không áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với mọi trường hợp tội phạm chưa hoàn thành. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong giai đoạn 2016-2020.
• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định về phân biệt phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành, phạm tội chưa đạt đã hoàn thành và tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội. Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao với mục tiêu giảm tỷ lệ kháng nghị giám đốc thẩm về định tội danh xuống dưới 1% trong vòng 12 đến 24 tháng sau khi ban hành văn bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên tại các cơ quan tố tụng: Tiếp cận cẩm nang phân định chính xác ranh giới tội phạm qua 200 vụ án điển hình, giúp tối ưu hóa 100% quy trình định tội danh và áp dụng Điều 17, 18 Bộ luật hình sự đúng pháp luật.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự: Khai thác hệ thống dữ liệu học thuật phong phú với hơn 60 tài liệu tham khảo chuyên khảo, củng cố nền tảng lý thuyết về cấu thành tội phạm bổ sung và luật học so sánh quốc tế.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Nắm vững các tiêu chí phân hóa trách nhiệm hình sự để xây dựng luận cứ bào chữa sắc bén, tối đa hóa quyền được áp dụng mức hình phạt không quá 3/4 khung hoặc miễn giảm trách nhiệm hình sự cho thân chủ.
• Chuyên gia lập pháp và Đại biểu Quốc hội: Tham khảo nguồn cơ sở khoa học và số liệu thực chứng vững chắc phục vụ công tác xây dựng, sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự đạt chuẩn 100% mục tiêu cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

Tội phạm chưa hoàn thành có bị xử phạt như tội phạm hoàn thành không?

Theo nguyên tắc chung của luật hình sự và kết quả khảo sát 200 bản án, người phạm tội chưa hoàn thành phải chịu trách nhiệm hình sự nhẹ hơn tội phạm hoàn thành. Mức độ nguy hiểm cho xã hội ở giai đoạn này thấp hơn, do đó hình phạt áp dụng cho chuẩn bị phạm tội thường không vượt quá 1/2 và phạm tội chưa đạt không vượt quá 3/4 mức cao nhất của khung hình phạt.

Hành vi chuẩn bị phạm tội đối với mọi tội danh đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Quy định tại Điều 17 Bộ luật hình sự năm 1999 chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng có mức hình phạt trên 7 năm tù. Khoảng 70% các tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng khác không bị xử lý ở giai đoạn chuẩn bị, trừ một số tội an ninh quốc gia đặc thù.

Làm thế nào để phân biệt phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành và đã hoàn thành?

Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành là trường hợp người phạm tội chưa thực hiện hết các hành vi dự định do bị ngăn chặn (như mới bẻ khóa xe máy thì bị bắt). Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành là trường hợp đã thực hiện hết toàn bộ hành vi nhưng hậu quả chưa xảy ra (như đã bắn súng hoặc bỏ thuốc độc nhưng nạn nhân được cấp cứu kịp thời).

Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội khác phạm tội chưa đạt ở điểm nào?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở ý chí chủ quan tự nguyện dừng lại 100% của người phạm tội khi họ hoàn toàn có đủ điều kiện để thực hiện tội phạm đến cùng. Ngược lại, trong phạm tội chưa đạt, hành vi bị chặn đứng hoàn toàn bởi 100% nguyên nhân khách quan nằm ngoài ý muốn chủ quan của chủ thể.

Luật hình sự các nước như Nga và Trung Quốc xử lý hình phạt đối với phạm tội chưa đạt như thế nào?

Điều 66 Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định mức phạt phạm tội chưa đạt không vượt quá 3/4 khung hình phạt và tuyệt đối không áp dụng tử hình, tù chung thân. Trong khi đó, Điều 23 Bộ luật hình sự Trung Quốc cho phép Hội đồng xét xử áp dụng hình phạt dưới mức tối thiểu của khung hình phạt hoặc miễn hoàn toàn hình phạt.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận về 2 giai đoạn độc lập của tội phạm chưa hoàn thành gồm chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt.
• Nghiên cứu khẳng định nguyên tắc chỉ áp dụng chế định tội phạm chưa hoàn thành đối với các hành vi thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp trong cấu trúc 276 tội danh.
• Khảo sát thực chứng 200 bản án và quyết định giám đốc thẩm đã chỉ rõ những bất cập trong việc áp dụng Điều 17 và Điều 18 Bộ luật hình sự năm 1999.
• Luận văn phân tích sâu sắc kinh nghiệm lập pháp của 3 quốc gia (Nga, Trung Quốc, Nhật Bản) để rút ra các bài học tham chiếu có giá trị.
• Hệ thống 4 nhóm kiến nghị lập pháp và hướng dẫn áp dụng pháp luật được đề xuất đồng bộ cho lộ trình cải cách tư pháp giai đoạn 2015-2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện mô hình lý luận và cơ chế phân hóa trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành tại Việt Nam. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng đánh giá tác động của Bộ luật hình sự sửa đổi trong giai đoạn 2015-2025 gắn liền với các yêu cầu cải cách tư pháp sâu rộng. Các cơ quan tiến hành tố tụng, giới luật gia và các nhà nghiên cứu học thuật nên tích cực khai thác, ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm nâng cao hiệu quả xét xử và bảo đảm công lý xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề trách nhiệm hình sự đối với họ, vì việc không xảy ra là do nguyên nhân khách quan, còn chủ quan người phạm tội vẫn sẵn sàng chấp nhận việc nó xảy ra. Ngoài ra, về mặt thực tiễn, hiện nay chúng ta đã gặp những vụ việc đòi hỏi cần 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xét xử về hình sự và việc xét xử này chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở thừa nhận nguyên tắc: Các giai đoạn thực hiện tội phạm và trách nhiệm hình sự đối với các giai đoạn phạm tội được đặt ra cho cả trường hợp phạm tội cố ý gián tiếp [19, tr. Do đó, việc đặt ra cho các giai đoạn thực hiện tội phạm với hình thức lỗi cố ý gián tiếp là chưa thật chính xác, bởi vì trong tội phạm do lỗi cố ý gián tiếp, người phạm tội không nhận thức trước được hậu quả nguy hiểm cho xã hội, không mong muốn hậu quả xảy ra, nên không thể có các giai đoạn chuẩn bị phạm tội cũng như phạm tội chưa đạt. Bộ luật hình sự Việt Nam quy định các giai đoạn thực hiện tội phạm bao gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.

Tuy nhiên, Bộ luật hình sự cũng chỉ nêu chuẩn bị phạm tội tại Điều 17, phạm tội chưa đại tại Điều 18, còn tội phạm hoàn thành không quy định thành một điều luật cụ thể mà được phản ánh thông qua nội dung của 276 tội danh trong Phần các tội phạm Bộ luật này. Trong đó, chuẩn bị phạm tội là giai đoạn đầu tiên của các giai đoạn thực hiện tội phạm và là giai đoạn có ảnh hưởng lớn đến kết quả phạm tội. Các giai đoạn kế tiếp là phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Có thể nói việc quy định cách phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm như vậy, thể hiện tính hợp lý cao về khoa học và thực tiễn.

Điều 2 Bộ luật hình sự quy định: "Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự" [32]. Như vậy, việc quy định rõ chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt trong Bộ luật hình sự là cơ sở để xác định mức độ và tính chất của hành vi nguy hiểm cho xã hội, từ đó làm cơ sở cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự một cách chính xác, hợp tình, hợp lý, bảo đảm sự chặt chẽ trong quyết định hình phạt, thể hiện được các nguyên tắc pháp chế và công bằng, để Tòa án đưa ra được các quyết định hình phạt một cách công minh, chính xác, không để lọt tội phạm và người phạm tội, nhưng cũng không làm oan người vô tội. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngoài ra, thực tiễn xét xử ở nước ta từ trước đến nay hầu hết chỉ thừa nhận các giai đoạn thực hiện tội phạm do lỗi cố ý mà không đặt ra vấn đề các giai đoạn thực hiện tội phạm đối với lỗi cố ý trực tiếp, bởi vì trong tội phạm do lỗi cố ý gián tiếp người phạm tội không mong muốn hậu quả xảy ra, thờ ơ, bàng quan với hậu quả xảy ra. Hậu quả xảy ra không phải là mục đích của người phạm tội.

Như vậy, chúng ta có thể đưa ra khái niệm đang nghiên cứu như sau: Các giai đoạn phạm tội là các bước của quá trình thực hiện tội phạm do cố ý (trực tiếp) do luật hình sự quy định, phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội ở từng thời điểm khác nhau, bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Từ khái niệm nêu trên, chúng ta có thể nêu lên những đặc điểm chính của các giai đoạn thực hiện tội phạm như sau: - Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các bước, các giai đoạn phát triển nhất định mà tội phạm trải qua gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. - Các giai đoạn thực hiện tội phạm được quy định trong luật hình sự. - Các giai đoạn thực hiện tội phạm chỉ được đặt ra đối với tội phạm thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.

- Các giai đoạn thực hiện tội phạm phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm khác nhau của hành vi phạm tội ở từng thời điểm trong quá trình thực hiện tội phạm (chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành). Cơ sở phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm Trên thế giới, khoa học luật hình sự vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về sự phân chia các giai đoạn tội phạm. Nguyễn Niên trong cuốn sách chủ biên "Những vấn đề cơ bản về tội phạm trong luật hình sự Việt Nam", Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1986 đã tổng kết như sau: 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong khoa học luật hình sự Liên Xô cũ, A. Gertsendon chỉ ra rằng, có 5 giai đoạn phạm tội: 1) Giai đoạn hình thành ý định; 2) Giai đoạn biểu lộ ý định; 3) Giai đoạn chuẩn bị phạm tội; 4) Giai đoạn phạm tội chưa đạt; 5) Giai đoạn hoàn thành tội phạm.

Trong cuốn "Giáo trình luật hình sự Xô Viết", A.A Piontkovski không công nhận hình thành ý định là một giai đoạn của quá trình phạm tội, mà coi giai đoạn biểu lộ ý định là giai đoạn đầu tiên.Durmanjev lại cho rằng chỉ có ba giai đoạn phạm tội: 1) Chuẩn bị phạm tội; 2) Phạm tội chưa đạt; 3) Tội phạm hoàn thành. Hầu hết các giáo trình luật hình sự của Liên Xô cũ đều chia ba giai đoạn như vậy; v. Còn ở Việt Nam, trước đây, vấn đề này đã được đặt ra từ thế kỷ XV trong Bộ luật Hồng Đức của triều Lê. Tuy nhiên, do hạn chế về mặt kỹ thuật lập pháp, vấn đề này không được đề cập một cách rõ ràng.

Nó được thể hiện qua các điều luật cụ thể và có thể rút ra bốn giai đoạn là: Âm mưu phạm tội; chuẩn bị phạm tội; phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Ở Bộ luật Hồng Đức, chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được gọi bằng tên khác, được quy định thành những tội phạm cụ thể, có cấu thành tội phạm cụ thể và những hình phạt riêng. Trong khi đó, hiện nay, ở nước ta có hai quan điểm chính về cách phân chia số lượng các giai đoạn thực hiện tội phạm. - Quan điểm thứ nhất cho rằng, các giai đoạn thực hiện tội phạm bao gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.

Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng "Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các mức độ thực hiện tội phạm cố ý, bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành" [19, tr. Có cùng quan điểm về cách phân chia số lượng các giai đoạn thực hiện tội phạm, TS. Trịnh Tiến Việt cũng đưa ra khái niệm như sau: "Các giai đoạn phạm tội là những bước trong 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quá trình thực hiện tội phạm do cố ý và bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành" [55, tr. Quan điểm này cũng đã được ghi nhận trong cả Phần chung và Phần các tội phạm của Bộ luật hình sự.

Ở Phần chung Bộ luật hình sự quy định các trường hợp tội phạm chưa hoàn thành: Chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt (Điều 17 và Điều 18); trong Phần các tội phạm quy định trường hợp tội phạm hoàn thành. Người phạm tội nếu thực hiện hết các hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm ở Phần các tội phạm thì khi đó tội phạm đã hoàn thành. Nếu khi người phạm tội chỉ thực hiện được một hay một số hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm ở Phần các tội phạm (hậu quả chưa xảy ra và việc không thực hiện được đến cùng là do nguyên nhân khách quan), thì khi đó tội phạm được coi là chưa hoàn thành. - Quan điểm thứ hai lại cho rằng, các giai đoạn thực hiện tội phạm gồm có hai giai đoạn là chuẩn bị phạm tội và thực hiện tội phạm.

Còn phạm tội chưa đạt và phạm tội hoàn thành chỉ là trường hợp riêng biệt của giai đoạn thực hiện tội phạm, chứ không thể coi là những giai đoạn chính thức được. Trong trường hợp phạm tội chưa đạt, người phạm tội chưa thực hiện được tội phạm đến cùng hoặc có thể thực hiện tội phạm đến cùng nhưng kết quả mong muốn không đạt được. Còn trong trường hợp tội phạm hoàn thành, người phạm tội đã thực hiện được đầy đủ mọi hành vi phạm tội và đạt được kết quả mong muốn. Như vậy, quan điểm này cho rằng, rõ ràng là phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành chỉ là những trường hợp riêng biệt của quá trình thực hiện tội phạm [16, tr.

Theo chúng tôi, quan điểm thứ nhất được ghi nhận trong Bộ luật hình sự hiện hành, cụ thể hơn và sát thực tế hơn. Có thể nói đây là quan điểm phù hợp với diễn biến khách quan của quá trình phạm tội; phù hợp với yêu cầu đấu tranh chống tội phạm của Nhà nước; quan điểm này đồng thời đảm bảo sự chính xác trong phân hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt, từ đó bảo vệ được 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền tự do của công dân, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. Trong thực tiễn, không phải tất cả trường hợp người phạm tội đều tiến hành tất cả các giai đoạn từ chuẩn bị phạm tội, đến phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Nếu tội phạm được thực hiện tuần tự từ giai đoạn đầu đến giai đoạn cuối thì có nghĩa tội phạm đã hoàn thành.

Có những trường hợp sau khi có ý định phạm tội, người phạm tội lập tức thực hiện ngay ý định mà không có sự chuẩn bị gì hết (không trải qua giai đoạn chuẩn bị phạm tội). Hoặc có trường hợp người phạm tội mới bắt tay vào chuẩn bị công cụ phương tiện phạm tội hay tạo ra những điều kiện thuận lợi khác để thực hiện tội phạm thì bị bắt giữ. Hoặc người phạm tội sau khi đã tạo ra được nhiều điều kiện cần thiết để thực hiện tội phạm và đã bắt tay vào thực hiện tội phạm nhưng lại không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân khách quan (hậu quả không xảy ra); v. Ở Việt Nam hiện nay, luật hình sự không quy định việc biểu lộ ý định phạm tội là một giai đoạn phạm tội.

Tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật hình sự quy định: "Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội…" [32].