Chương 1 tổng quan tài liệu nghiên cứu về du lịch và du lịch bền vững, xác định cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Chương 2 phác họa lịch sử, làm rõ thực trạng sinh kế du lịch ở xã Tả Phìn của huyện Sa Pa. Trên cơ sở đó, Chương 3 xem xét tính bền vững và thách thức của sinh kế du lịch, từ đó và đề xuất một số gợi ý chính sách cho phát triển sinh kế du lịch bền vững ở Tả Phìn. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu về du lịch bền vững 1. Nghiên cứu về du lịch bền vững ở trên thế giới Thứ nhất, chủ đề nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững đã có một số lượng đáng kể các công trình nghiên cứu. Theo thống kê tài liệu nghiên cứu của tôi cho thấy đã có nhiều cuốn sách và bài báo về nghiên cứu về chủ đề du lịch bền vững. Một trong số các nghiên cứu đáng chú ý là của các tác giả Ruth McAreavey và John McDonagh (2011): “Sustainable Rural Tourism: Lessons for Rural Development” (Du lịch nông thôn bền vững: Bài học cho phát triển nông thôn).
Công trình nghiên cứu xem xét một số trường hợp điển hình du lịch nông thôn ở vùng Bắc Ireland, tập trung vào một hình thức du lịch cụ thể, với đặc thù của các hoạt động du lịch gắn với điểm đến là vùng nông thôn; đánh giá các yếu tố bền vững từ góc độ văn hóa, xã hội của hình thức du lịch này. Bốn chủ đề được phân tích trong bài viết là (i) năng lực thể chế, (ii) tính hợp pháp của cộng đồng địa phương trong hoạt động du lịch, (iii) sự điều hướng quan hệ lợi ích giữa các bên liên quan, (iv) du lịch nông thôn bền vững trong thực tế nhằm trả lời cho các câu hỏi: Những khả năng mà du lịch nông thôn bền vững có thể đem lại cho phát triển nông thôn? Ngược lại, khu vực nông thôn phát triển hỗ trợ gì cho phát triển du lịch bền vững ở điểm đến của khu vực nông thôn đó? Kết quả nghiên cứu của công trình này đãn góp phần làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa du lịch nông thôn bền vững và phát triển nông thôn, ý nghĩa của phát triển du lịch nông thôn bền vững đối với phát triển nông thôn, và của phát triển nông thôn với du lịch nông thôn bền vững. Một nghiên cứu khác là của các tác giả Valeriu và Elena-Manuela (2007): “Cultural tourism and sustainable development”(Du lịch văn hóa và phát triển bền vững). Các tác giả tập trung phân tích những tác động ảnh hưởng của các loại hình du lịch văn hóa đối với sự phát triển của một vùng, miền, khu vực kinh tế, xã hội.
Những tác động, ảnh hưởng đó theo hướng tích cực hay hạn chế, đóng góp ở mức độ nào cho sự phát triển bền vững của một vùng còn tùy thuộc vào việc loại hình du lịch văn hóa cụ thể có được tổ chức tốt và được quản lý khoa học, cân đối giữa khai thác và bảo tồn giá trị văn hóa, phát huy được yếu tố tích cực của giá trị văn hóa và huy động được sự tham gia tích cực của cộng đồng trong các hoạt động du lịch hay không. Khi các khía cạnh bền vững được thể hiện trong du lịch văn hóa thì sự đóng góp của du lịch văn hóa đó cho sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương mang tính bền vững. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, một số công trình nghiên cứu nhấn mạnh đến du lịch ở nông thôn như một phần quan trọng trong chiến lược sinh kế của hộ. Tác giả Monica Ioriom Andrea Corse, 2010.
“Rural tourism and livelihood strategies in Romania”, đã xem xét những biến đổi mạnh mẽ ở nông thôn Rumani đi kèm với với nhu cầu tăng cường các hoạt động kinh tế từ đó dẫn tới một số hộ tham gia vào các hoạt động du lịch như một hình thức đa dạng chiến lược sinh kế của họ. Nghiên cứu có tính định lượng của họ về một số doanh nghiệp du lịch nông thôn cho thấy những trải nghiệm tích cực về kinh tế và những khía cạnh khác của cuộc sống. Tuy nhiên, phát triển du lịch trong trường hợp này còn chứa đựng sự phát triển không đồng đều về không gian và đề xuất rằng chính phủ nên có những hành động mạnh mẽ hơn nữa để hỗ trợ các hộ xây dựng nhà trọ. Thứ ba, bên cạnh các công trình nghiên cứu hàn lâm còn có một số lượng đáng kể tài liệu hướng dẫn thực hành du lịch bền vững hoặc đánh giá tính bền vững của phát triển du lịch.
Công trình “The handbook on sustainable tourism development” (Cẩm nang phát triển du lịch bền vững) của UNWTO và UNEP được phát hành năm 2005 đã hệ thống một số nội dung lý thuyết về du lịch và phát triển bền vững của UNWTO và UNEP, đồng thời tổng kết thực tiễn từ các cuộc khảo sát và nghiên cứu ở các quốc gia thành viên của UNWTO. Từ đó, cuốn Cẩm nang đã cung cấp các chỉ dẫn cho các Chính phủ và giới thiệu một khuân khổ để xây dựng các chính sách hướng tới tăng cường bền vững du lịch. Cuốn Cẩm nang cũng đưa ra khái niệm về phát triển bền vững trong du lịch; các nguyên tắc chỉ đạo và phương pháp tiếp cận hiệu quả để xây dựng các định hướng, chiến lược và chính sách nhằm tăng cường bền vững du lịch; đánh giá tác động chính sách của chương trình du lịch bền vững; phân tích vai trò của Chính phủ, doanh nghiệp, du khách, cộng đồng, các tổ chức phi chính phủ, sự tác động của thị trường và các yếu tố văn hóa, xã hội, môi trường liên quan đến phát triển du lịch bền vững. Đồng thời cuốn Cẩm nang cũng đề xuất một bộ công cụ khá chi tiết với các nhóm công cụ đo lường bao gồm các chỉ số bền vững, giám sát bền vững và xác định giới hạn; công cụ chỉ đạo và kiểm soát bao gồm pháp luật, quy định, quy hoạch; công cụ kinh tế bao gồm thuế, phí, các chính sách khuyến khích và thỏa thuận tài chính, các công cụ hỗ trợ khác…, để thực thi chiến lược và chính sách, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.
Một nghiên cứu khác nhấn mạnh đến sinh kế trong hoạt động du lịch là của Teresa C. Tao, Geoffrey Wall, 2009. “Tourism as a sustainable livelihood strategy”. Theo nghiên cứu này, phát triển bền vững và phát sinh của nó là du lịch bền vững đều có những thiếu hụt cả về khái niệm và thực tiễn làm cho tính ứng dụng trở nên khó khăn.
Cách tiếp cận sinh kế bền vững cho thấy trong những tình huống thông thường các cá nhân và cộng đồng sẽ đa dạng các hoạt động sinh kế hơn là chỉ bám lấy một nghề nào đó. Khi du lịch được du nhập vào một cộng đồng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thì điều quan trọng là nó bổ sung hơn là thay thế các hoạt động sinh kế hiện có. Nghiên cứu trường hợp ở một cộng đồng bản địa ở Đài Loan đã làm sáng tỏ mối quan hệ giữa du lịch và các chiến lược sinh kế khác. Một ấn phẩm khác là “Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations” (Bộ chỉ số phát triển bền vững cho các điểm đến du lịch) do UNWTO ấn hành năm 2004.
Đây là kết quả của một nghiên cứu sâu rộng về các sáng kiến chỉ số du lịch toàn thế giới, tài liệu được UNWTO xác định là chìa khóa cho sự phát triển du lịch và quản lý một điểm đến nhất định đồng thời khuyến nghị các quốc gia thành viên lựa chọn thường xuyên như một công cụ cần thiết cho quá trình lập kế hoạch và quản lý hoạch định chính sách phát triển bền vững tại các điểm đến du lịch. Nội dung tài liệu phân tích về sự cần thiết xây dựng và ứng dụng chỉ số phát triển bền vững cho các điểm đến du lịch; hướng dẫn một quy trình để có thể xác định các chỉ số đáp ứng tốt nhất các vấn đề của điểm du lịch cụ thể; đề xuất một bộ 13 nhóm với trên 40 chỉ số cụ thể phát triển bền vững tại các điểm đến du lịch, bao gồm các nhóm chỉ số liên quan đến an sinh, duy trì bản sắc văn hóa, sự hài lòng và tham gia của cộng đồng bản địa trong du lịch, yếu tố sức khỏe và an toàn, khả năng nắm bắt lợi ích kinh tế từ du lịch, công tác giám sát sử dụng tài nguyên và quản lý năng lượng, việc hạn chế tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch, trình độ kiểm soát và quản lý, việc thiết kế sản phẩm và dịch vụ,tính bền vững của các hoạt động và dịch vụ du lịch. Nghiên cứu này đã hướng dẫn việc sử dụng các chỉ số cho việc lập kế hoạch, quản lý và các mục đích khác nhằm hỗ trợ việc hình thành và thực hiện chính sách du lịch bền vững; đưa ra các ví dụ tham chiếu cụ thể về ứng dụng bộ chỉ số ở các mức độ và cấp độ khác nhau, tương ứng với đó là những kết quả phát triển bền vững điểm đến khác nhau, từ đó khuyến nghị các vấn đề cần thiết cho việc áp dụng bộ chỉ số. Bộ tài liệu rất có ý nghĩa tham khảo thiết thực cả về lý thuyết cũng như cho công tác hoạch định chính sách và thực hành phát triển bền vững du lịch của các quốc gia, khu vực, địa phương.
Công trình “Sustainable Tourism for Development Guidebook” (Sách hướng dẫn du lịch bền vững cho sự phát triển) được UNWTO phát hành năm 2013, có mục đích nâng cao sự hiểu biết chung và cam kết của EU về phát triển du lịch bền vững, khuyến nghị các giải pháp vận dụng để du lịch thực sự là một phương tiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực về xã hội, văn hóa và môi trường. Nội dung tài liệu khái quát, hệ thống các vấn đề lý luận chung về phát triển du lịch bền vững như quan niệm, định nghĩa, nguyên tắc chung liên quan đến du lịch bền vững; cung cấp một khuân khổ có tính chất phương pháp luận cho việc đánh giá về sự phát triển của du lịch ở các quốc gia và mức độ hiệu quả mà du lịch đó cần đạt được với ý nghĩa như một công cụ để phát triển bền vững, với 5 nhóm nội dung đánh giá: Chính sách du lịch và quản trị; trách nhiệm kinh tế, sự đầu tư và năng lực cạnh tranh; việc làm và nguồn lực con người; giảm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.