Luận văn thạc sĩ về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật: Văn hóa và thi pháp

Khám phá luận văn thạc sĩ về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật qua góc độ văn hóa và thi pháp, phân tích sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Đặng Thị Hương Liên
• Người hướng dẫn: TS Phạm Xuân Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học
• Đề tài: Nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật từ góc độ văn hóa và thi pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật

Tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật là một phần quan trọng trong văn học Việt Nam, đặc biệt từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945. Tác phẩm của ông không chỉ phản ánh bối cảnh lịch sử mà còn thể hiện những giá trị văn hóa sâu sắc. Tiểu thuyết lịch sử của ông thường mang tính chất giáo dục, giúp người đọc hiểu rõ hơn về các sự kiện lịch sử và nhân vật nổi bật trong quá khứ. Sự kết hợp giữa văn hóa Việt Nam và nghệ thuật tiểu thuyết đã tạo nên một phong cách độc đáo cho tác phẩm của ông.

1.1. Khái niệm tiểu thuyết lịch sử và vai trò của Nguyễn Triệu Luật

Tiểu thuyết lịch sử là thể loại văn học kết hợp giữa yếu tố hư cấu và sự thật lịch sử. Nguyễn Triệu Luật đã sử dụng thể loại này để phản ánh những biến động của xã hội Việt Nam trong thời kỳ phong kiến. Ông không chỉ là một nhà văn mà còn là một nhà nghiên cứu lịch sử, điều này giúp tác phẩm của ông có chiều sâu và tính xác thực cao.

1.2. Những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Triệu Luật

Một số tác phẩm nổi bật của Nguyễn Triệu Luật bao gồm 'Bà chúa Chè', 'Hòm đựng người', và 'Rắn báo oán'. Những tác phẩm này không chỉ được yêu thích bởi cốt truyện hấp dẫn mà còn bởi cách ông khắc họa nhân vật và bối cảnh lịch sử một cách sinh động. Mỗi tác phẩm đều mang một thông điệp sâu sắc về văn hóa và lịch sử Việt Nam.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử

Mặc dù tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật đã có những đóng góp quan trọng, nhưng việc nghiên cứu về ông vẫn gặp nhiều thách thức. Nhiều tác phẩm của ông đã bị lãng quên và chưa được đánh giá đúng mức. Các nhà nghiên cứu hiện nay cần phải tìm hiểu sâu hơn về bối cảnh lịch sử và văn hóa mà ông đã sống và sáng tác.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm

Việc tiếp cận các tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật gặp khó khăn do thiếu tài liệu nghiên cứu và sự quan tâm từ giới học thuật. Nhiều tác phẩm của ông không còn được in ấn và chỉ tồn tại trong các thư viện hoặc tài liệu cũ. Điều này khiến cho việc nghiên cứu trở nên khó khăn hơn.

2.2. Đánh giá sai lệch về giá trị tác phẩm

Một số nhà phê bình đã có những đánh giá không công bằng về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật, cho rằng chúng khô khan và thiếu tính nghệ thuật. Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác lại khẳng định rằng ông đã thành công trong việc kết hợp giữa sự thật lịch sử và yếu tố hư cấu, tạo nên những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao.

III. Phương pháp nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật

Để nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phân tích văn bản, so sánh với các tác phẩm cùng thể loại và nghiên cứu bối cảnh lịch sử là những phương pháp quan trọng. Những phương pháp này giúp làm rõ hơn giá trị văn hóa và nghệ thuật trong tác phẩm của ông.

3.1. Phân tích văn bản và bối cảnh lịch sử

Phân tích văn bản giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ, hình ảnh và cấu trúc của tác phẩm. Nghiên cứu bối cảnh lịch sử giúp làm sáng tỏ những yếu tố ảnh hưởng đến nội dung và hình thức của tiểu thuyết lịch sử. Điều này tạo ra một cái nhìn toàn diện về tác phẩm.

3.2. So sánh với các tác phẩm khác

So sánh tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật với các tác phẩm của các tác giả khác trong cùng thể loại giúp làm nổi bật những điểm khác biệt và tương đồng. Điều này không chỉ giúp đánh giá giá trị của tác phẩm mà còn làm rõ vị trí của ông trong nền văn học Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Những giá trị văn hóa và lịch sử trong tác phẩm của ông có thể được sử dụng trong giáo dục và nghiên cứu văn hóa. Điều này giúp nâng cao nhận thức về văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Giá trị giáo dục của tiểu thuyết lịch sử

Các tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học và lịch sử. Chúng giúp học sinh hiểu rõ hơn về các sự kiện lịch sử và văn hóa Việt Nam, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích.

4.2. Tác động đến nghiên cứu văn hóa hiện đại

Nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật có thể góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa Việt Nam hiện đại. Những giá trị văn hóa trong tác phẩm của ông có thể được khai thác để phát triển các chương trình văn hóa và nghệ thuật.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử

Nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật mở ra nhiều hướng đi mới cho các nhà nghiên cứu. Việc đánh giá đúng mức giá trị của ông sẽ giúp khôi phục lại vị trí của ông trong nền văn học Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này cần được tiếp tục phát triển để làm sáng tỏ hơn nữa những giá trị văn hóa và nghệ thuật trong tác phẩm của ông.

5.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu văn học

Cần có nhiều nghiên cứu sâu hơn về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật để làm rõ hơn những giá trị nghệ thuật và văn hóa. Các nhà nghiên cứu cần tiếp cận tác phẩm từ nhiều góc độ khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn.

5.2. Khôi phục giá trị văn hóa trong tác phẩm

Việc khôi phục giá trị văn hóa trong tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật không chỉ giúp nâng cao nhận thức về văn học mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam. Điều này cần sự hợp tác từ các nhà nghiên cứu, giáo viên và các tổ chức văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Mục đích nghiên cứu.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Cấu trúc luận văn. 16 Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ VÀ TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ CỦA NGUYỄN TRIỆU LUẬT .1 Khái lƣợc về tiểu thuyết lịch sử.

Khái quát về tiểu thuyết lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945 .2 Khái lƣợc về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật .1 Quan niệm về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật. Nguyên nhân lựa chọn thể tài tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật. Tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật trong bối cảnh chung của tiểu thuyết lịch sử giai đoạn những năm đầu thế kỷ XX đến 1945. 27 Chƣơng 2: TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ NGUYỄN TRIỆU LUẬT TỪ GÓC ĐỘ VĂN HÓA……………………………………………………….

Giới thuyết về khái niệm văn hóa và mối quan hệ giữa văn hóa và văn học 34 2. Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học. Các thành tố văn hóa trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật. Không gian văn hóa miền Bắc Việt Nam thời Lê mạt.

Con ngƣời trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật – những chủ thể văn hóa. Hình tƣợng vua chúa. Hình tƣợng ngƣời phụ nữ. Hình tƣợng những trung thần.

63 Chƣơng 3: TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ NGUYỄN TRIỆU LUẬT TỪ GÓC ĐỘ THI PHÁP………………………………………………………………. Giới thuyết về khái niệm thi pháp và thi pháp học. Các yếu tố thi pháp của tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật. Mối quan quan hệ giữa tính chân sử và hƣ cấu nghệ thuật.

Hƣ cấu từ những sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử. Hƣ cấu hoàn toàn. Nghệ thuật kết cấu. Nghệ thuật xây dựng nhân vật.

Khắc họa tính cách nhân vật thông qua giới thiệu tiểu sử và miêu tả ngoại hình. Khắc họa tính cách nhân vật thông qua miêu tả hành động. Khắc họa tính cách nhân vật qua độc thoại nội tâm và miêu tả tâm lý nhân vật. 94 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài Trong suốt thế kỷ XX, tiểu thuyết lịch sử đƣợc đánh giá là một trong số ít các bộ phận tiểu thuyết có sự phát triển liên tục qua nhiều thời kỳ mà mỗi thời kỳ đều gặt hái đƣợc thành tựu. Tiểu thuyết lịch sử từ đầu thế kỷ XX đến trƣớc năm 1945 nở rộ các tên tuổi Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Triệu Luật, Lan Khai, Ngô Tất Tố, Nguyễn Huy Tƣởng… với số lƣợng lớn các tác phẩm giá trị đóng góp không nhỏ vào sự nghiệp hiện đại hóa văn học Việt Nam. Mặc dù trong giai đoạn 1945 – 1950, các sáng tác tiểu thuyết lịch sử có chiều hƣớng tạm lắng nhƣng ngay sau đó từ những năm 50, 60 trở đi tiểu thuyết lịch sử đã phát triển trở lại. Đặc biệt là từ sau Đổi mới tới nay, thể tài này phát triển rầm rộ với đông đảo các tác giả, nổi bật trong đó là Nguyễn Quang Thân, Hoàng Công Khanh, Nguyễn Mộng Giác, Nguyễn Xuân Khánh, Hàn Thế Dũng, Lê Đình Khanh, Võ Thị Hảo… Cho nên, việc tìm hiểu thể tài có sự phát triển liên tục nhƣ vậy sẽ có những đóng góp hữu ích vào việc làm sáng tỏ quy luật phát triển của văn học Việt Nam thế kỷ XX.

Ngoài ra, tiếp cận tiểu thuyết lịch sử trên nhiều khía cạnh còn giúp chúng ta có đƣợc những hiểu biết về các vấn đề văn học đƣơng đại và có đƣợc cái nhìn sâu sắc hơn về lịch sử và cuộc sống hiện tại. Có một thực tế là việc nghiên cứu văn học nói chung, nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử Việt Nam nói riêng (cho đến nay) còn tồn tại một số bộ phận tác giả, tác phẩm ít đƣợc nhắc tới, thậm chí còn bị bỏ quên, vì thế, tiếp cận, tìm hiểu các tác giả, tác phẩm này sẽ chúng ta ngày một hoàn chỉnh bức tranh chung về tiểu thuyết lịch sử, về nền văn học nƣớc nhà. Xuất hiện vào những năm 30 của thế kỷ trƣớc, nhà văn Nguyễn Triệu Luật đã để lại cho chúng ta một gia tài văn chƣơng, trong đó có đến 8 tiểu thuyết lịch sử hoàn chỉnh đƣợc lƣu lại đến nay: Hòm đựng người (in từng kỳ trên báo Nhật Tân vào năm 1936, thành sách năm 1938), Bà chúa Chè (1938), Loạn kiêu binh (1939), Ngược đường Trường thi (Phổ thông bán nguyệt san số 46, 1939), Chúa Trịnh Khải (1940), Rắn báo oán (1941), Thiếp 5 chàng đôi ngả (in chung với Rắn báo oán, 1941), Bốn con yêu và hai ông đồ (1943). Các tác phẩm này đƣợc nhiều nhà phê bình, nhà văn đƣơng thời nhƣ Lan Khai, Trúc Khê, Nguyễn Nhất Lang, Hiên Chy đánh giá cao và đƣợc dƣ luận thời bấy giờ ƣu ái, ủng hộ, tuy nhiên sau khi ông mất, những tác phẩm trên cũng không xuất hiện và không đƣợc đề cập đến nữa.

Vì thế, cho đến thời điểm hiện tại, số lƣợng nghiên cứu về tác giả này vẫn còn thƣa thớt, chƣa thực sự đánh giá đƣợc đầy đủ và thuyết phục các giá trị của tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật, đồng thời chƣa định hình rõ nét đƣợc vị trí, vai trò của tác giả Nguyễn Triệu Luật trong dòng chảy lịch sử phát triển của tiểu thuyết lịch sử nƣớc nhà. Tiếp cận và tìm hiểu một tác giả nhƣ Nguyễn Triệu Luật không chỉ giúp chúng ta có cơ hội nhìn nhận lại phong cách, tài năng của tác giả, mà còn giúp ta hoàn chỉnh bức tranh chung về tiểu thuyết lịch sử nƣớc nhà. Ngoài ra, đối với việc phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học, hoặc một bộ phận tác phẩm văn học thì việc tìm hiểu từ góc độ văn hóa và thi pháp sẽ giúp chúng ta có đƣợc một cái nhìn khái quát hơn về tác phẩm cả về tƣ tƣởng lẫn nghệ thuật. Tiếp cận tác phẩm dƣới góc độ văn hóa và thi pháp không chỉ cho ta một hình dung tổng thể về tác phẩm văn học, tránh đƣợc việc nhìn nhận một cách phiến diện, khiên cƣỡng, từ đó còn giúp chúng ta thấy đƣợc chân dung hoàn chỉnh về tài năng cũng nhƣ tâm hồn của tác giả.

Những lý do trên đây đã cho tôi thấy đƣợc sự cấp thiết của một công trình lần đầu tiên nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật từ góc độ văn hóa và thi pháp. Lịch sử vấn đề Sinh thời, Nguyễn Triệu Luật là một tác giả tiểu thuyết lịch sử nổi tiếng trên văn đàn. Đời viết văn của ông đã thu hoạch đƣợc số lƣợng các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử không nhỏ (gồm tám cuốn tiểu thuyết hoàn thiện) và luôn đƣợc các nhà nghiên cứu đƣơng thời đánh giá cao, song sau khi ông mất, ông và các tác phẩm của mình trong một thời gian dài hầu nhƣ không đƣợc nhắc tới. Các công trình 6 nghiên cứu về tác phẩm mà cụ thể là tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật không nhiều, chỉ lẻ tẻ các bài viết đăng trên một số tạp chí, sách, báo, nhất là những bài phê bình về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật trƣớc năm 1945 thì còn lại rất ít.

Cho tới nay chƣa thực sự có một công trình nào nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật từ góc độ văn hóa và thi pháp, cũng chƣa hề có một công trình nghiên cứu về ông với một dung lƣợng thích đáng. Chúng tôi xin đƣợc tổng hợp tóm lƣợc một vài ý kiến đánh giá xung quanh tiểu thuyết lịch sử của ông dựa vào hai nguồn tƣ liệu: đó là Phụ lục các bài viết, phê bình, nghiên cứu trong tuyển tập Tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật do ông Nguyễn Triệu Căn, con trai nhà văn sƣu tập và các bài viết tham luận tham dự Hội thảo Nguyễn Triệu Luật (1903 - 1946) Con người và sự nghiệp của Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức vào ngày 23/8/2012 đã đƣợc hợp in trong cuốn Nguyễn Triệu Luật – Con người và tác phẩm, Nxb Lao động, Hà Nội, năm 2013. Bàn về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật có những ý kiến trái ngƣợc nhau. Một số nhà nghiên cứu khi tiếp cận các tác phẩm của Nguyễn Triệu Luật cho rằng: chúng “khô khan, dài dòng, mải khoe kiến thức” [38], nhiều khi giảm bớt tính văn chƣơng do các đoạn trữ tình ngoại đề, thuyết minh về lịch sử quá nhiều.

Tiểu thuyết lịch sử của ông khi vừa mới ra đời đã ngay lập tức bị nhắc lên bàn cân để soi xét xem tác phẩm của ông có thực sự là tiểu thuyết lịch sử không? Dẫn theo nhà văn Trúc Khê thì trên tờ Pháp Việt tạp chí số 254 ra ngày 16/1/1939, Vũ Ngọc Phan đã có bài viết phê bình quyển Bà chúa Chè của Nguyễn Triệu Luật. Trong bài viết đó, Vũ Ngọc Phan khẳng định tính chất quyển Bà chúa Chè là của một quyển lịch sử ký sự, bởi vì viết Bà chúa Chè Nguyễn Triệu Luật đã hết sức chú ý vào việc sử dụng các sử liệu, chỉ muốn có thế nào thì nên thế ấy. Vũ Ngọc Phan thậm chí còn kết luận: ông Luật đề lịch sử tiểu thuyết ở bìa ngoài là sai [19, tr. Sau này, chính Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại, đã xếp Nguyễn Triệu Luật vào nhóm " Những nhà viết lịch sử ký sự và truyện ký" gồm Đào Trinh Nhất, Trần Thanh Mại, Phan Trần Chúc, Ngô Văn Triện [17].

7 Ngay sau đó, Trúc Khê đã có bài bút chiến nêu ra quan điểm ngƣợc chiều với Vũ Ngọc Phan mang tên: Bà chúa Chè có phải là cuốn lịch sử ký sự không, trong đó Trúc Khê đã lên tiếng bảo vệ Nguyễn Triệu Luật với những lập luận khá đanh thép. Bài viết Trúc Khê không hoàn toàn bác bỏ lập luận của Vũ Ngọc Phan (tiểu thuyết của Nguyễn Triệu Luật là lịch sử ký sự) nhƣng cho rằng tuy có chỗ hợp lý song không đầy đủ và sâu sắc dẫn đến đánh giá không chính xác. Ông khẳng định Bà chúa Chè “vẫn là cuốn tiểu thuyết chứ không nên coi là lịch sử ký sự” và nêu ra quan điểm rằng một cuốn lịch sử ký sự phải nêu toàn bộ sự thực, không đƣợc bịa đặt, đƣợc ghi chép những chuyện tỉ mỉ của cá nhân dù không ảnh hƣởng đến quần chúng, miễn là có “hứng vị”, nhƣng sự tƣởng tƣợng phải trong khuôn khổ. Cuốn Bà chúa Chè tuy chuyên về sự thực nhƣng trong đó đã có nhiều chỗ đƣợc “tiểu thuyết hóa”, thêm thắt một số chi tiết không có trong sách sử, thậm chí sai so với sách sử, ví dụ nhƣ Đặng Thị cầm dao tự đâm vào cổ mình chết trƣớc bàn thờ Tĩnh Vƣơng thì trong sách sử nói rằng nàng uống thuốc độc.