Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều tại xã yên ninh phú lương thái nguyên

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh, Phú Lương, Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Vũ
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Việt Dũng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh, Phú Lương, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu đề tài nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Khái niệm nghèo
• 2.3. Chuẩn mực xác định nghèo đói
• 2.3.1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới
• 2.3.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói ở Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu thực trạng nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh

Nghiên cứu thực trạng nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, tập trung vào việc đánh giá các chỉ số nghèo đa chiều. Các chỉ số này bao gồm giáo dục, y tế, điều kiện sống, tiếp cận thông tin và nhà ở. Kết quả nghiên cứu cho thấy, xã Yên Ninh có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là các hộ thiếu hụt nhiều chiều cơ bản. Thực trạng nghèo được phân tích dựa trên dữ liệu thu thập từ các hộ gia đình, phản ánh rõ nét sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc chuyển đổi từ phương pháp đo lường nghèo đơn chiều sang đa chiều là cần thiết để đánh giá toàn diện hơn về tình trạng nghèo.

1.1. Thực trạng nghèo đơn chiều

Thực trạng nghèo đơn chiều tại xã Yên Ninh được đánh giá dựa trên thu nhập của các hộ gia đình. Kết quả cho thấy, nhiều hộ gia đình có thu nhập dưới mức chuẩn nghèo quốc gia. Tuy nhiên, phương pháp này không phản ánh đầy đủ các khía cạnh khác của nghèo đói, như thiếu hụt về giáo dục, y tế và điều kiện sống. Điều này dẫn đến việc nhiều hộ gia đình thoát nghèo về thu nhập nhưng vẫn gặp khó khăn trong các lĩnh vực khác, làm tăng nguy cơ tái nghèo.

1.2. Thực trạng nghèo đa chiều

Thực trạng nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh được phân tích dựa trên 5 chiều cơ bản: giáo dục, y tế, điều kiện sống, tiếp cận thông tin và nhà ở. Kết quả cho thấy, nhiều hộ gia đình thiếu hụt đồng thời nhiều chiều, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục và y tế. Việc thiếu tiếp cận các dịch vụ cơ bản này làm gia tăng tình trạng nghèo đói và hạn chế khả năng phát triển bền vững của các hộ gia đình.

II. Giải pháp giảm nghèo bền vững tại xã Yên Ninh

Giải pháp giảm nghèo bền vững tại xã Yên Ninh được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng nghèo đa chiều. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, đồng thời tăng cường tiếp cận thông tin cho người dân. Giảm nghèo bền vững đòi hỏi sự kết hợp giữa các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và nỗ lực tự vươn lên của các hộ gia đình. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng tiêu chí nghèo đa chiều trong việc hoạch định chính sách giảm nghèo, nhằm đảm bảo các giải pháp được triển khai một cách toàn diện và hiệu quả.

2.1. Giải pháp cải thiện cơ sở hạ tầng

Giải pháp cải thiện cơ sở hạ tầng bao gồm việc đầu tư vào hệ thống giao thông, cấp nước sạch và điện lưới. Điều này giúp cải thiện điều kiện sống của người dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Việc xây dựng và nâng cấp các công trình công cộng cũng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm thiểu tình trạng nghèo đói.

2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục và y tế

Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục và y tế tập trung vào việc xây dựng trường học, bệnh viện và cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản. Điều này giúp cải thiện trình độ học vấn và sức khỏe của người dân, từ đó tăng cường khả năng thoát nghèo. Nghiên cứu cũng đề xuất các chương trình đào tạo nghề để giúp người dân có thêm cơ hội việc làm và tăng thu nhập.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Đánh giá nghèo theo tiêu chí đa chiều tại xã Yên Ninh cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp toàn diện. Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao, giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về tình trạng nghèo đói và đưa ra các chính sách hỗ trợ phù hợp. Phát triển bền vững tại xã Yên Ninh đòi hỏi sự kết hợp giữa các nỗ lực từ chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của người dân. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

3.1. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cái nhìn toàn diện về tình trạng nghèo đói tại xã Yên Ninh. Kết quả nghiên cứu giúp địa phương xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo và đề xuất các giải pháp cụ thể. Điều này góp phần thúc đẩy kinh tế, văn hóa và giáo dục tại địa phương, đồng thời cải thiện đời sống của người dân.

3.2. Ứng dụng trong hoạch định chính sách

Ứng dụng trong hoạch định chính sách của nghiên cứu thể hiện qua việc đề xuất các chính sách giảm nghèo dựa trên tiêu chí đa chiều. Các chính sách này nhằm đảm bảo rằng các nguồn lực được phân bổ hiệu quả và đáp ứng đúng nhu cầu của người dân. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia, đặc biệt là trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nhiều thập kỷ, công tác đo lường và đánh giá nghèo đói tại Việt Nam chủ yếu dựa trên phương pháp đơn chiều với thước đo thu nhập hoặc mức chi tiêu quy đổi tương đương bằng tiền. Cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế thực tiễn: ranh giới giữa hộ nghèo và hộ cận nghèo rất mong manh, dẫn đến vòng luẩn quẩn "thoát nghèo - tái nghèo"; đồng thời bỏ sót những đối tượng có thu nhập trên chuẩn nghèo nhưng lại bị tước đoạt hoặc không có khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội tối thiểu. Bên cạnh đó, việc nhận diện nghèo đơn chiều khiến các chính sách hỗ trợ dễ rơi vào tình trạng cào bằng, chồng chéo nguồn lực và tạo ra tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự trợ cấp của Nhà nước. Để khắc phục triệt để các bất cập trên, việc chuyển đổi sang phương pháp đo lường nghèo đa chiều (tiếp cận theo quyền và khả năng tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản) là đòi hỏi cấp thiết nhằm định vị chính xác đối tượng và hỗ trợ giảm nghèo bền vững.

Xã Yên Ninh là một xã trung du miền núi thuộc huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, địa hình phức tạp, trình độ dân trí chưa đồng đều và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 90% dân số. Mặc dù địa phương đã nỗ lực thực hiện các chương trình giảm nghèo, song kết quả đạt được chưa thực sự vững chắc. Do đó, tác giả Nguyễn Tuấn Vũ đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh - Phú Lương - Thái Nguyên” nhằm phản ánh toàn diện thực trạng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản của người dân và cung cấp luận cứ thực tiễn cho công tác hoạch định chính sách tại cơ sở.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận:

• Mục tiêu chung: Trên cơ sở đánh giá thực trạng nghèo theo chuẩn tiếp cận đa chiều tại xã Yên Ninh, đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng nghèo đơn chiều và nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
  2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều và xác định các nguyên nhân chính tác động đến quá trình giảm nghèo đa chiều trên địa bàn xã.
  3. Đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm hỗ trợ hộ dân thoát nghèo bền vững theo các tiêu chí nghèo đa chiều tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ gia đình trong cộng đồng dân cư xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; trong đó tiến hành khảo sát thực địa chuyên sâu tại 5 xóm đại diện: Suối Bén, Đồng Danh, Đồng Kem 10, Đồng Phủ 2 và Đồng Phủ 1.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2013 - 2015; số liệu sơ cấp được điều tra khảo sát vào đầu năm 2016. Thời gian triển khai nghiên cứu từ ngày 18/02/2016 đến ngày 30/05/2016.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá tình trạng nghèo theo 5 chiều (Y tế, Giáo dục, Điều kiện sống, Nhà ở, Tiếp cận thông tin) với 10 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản theo quy định của chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 - 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập khung phân tích dựa trên hệ thống lý luận học thuật quốc tế và khung pháp lý hiện hành của Việt Nam về chuẩn nghèo đa chiều:

• Khung lý thuyết và khái niệm:
  • Khái niệm nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối và 4 khía cạnh nhận diện nghèo khổ (thời gian, không gian, giới tính, môi trường sinh thái); quan điểm của Ủy ban Kinh tế Xã hội Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP, 1993), Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển Xã hội (Copenhagen, 1995) và luận điểm của Amartya Sen về việc nghèo đói là sự thiếu hụt cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng.
  • Các chỉ số đo lường quốc tế: Chỉ số phát triển con người (HDI), Chỉ số nghèo con người (HPI của Anand & Sen, 1997), Chỉ số nghèo đa chiều (MPI của Alkire & Foster, 2007 do Đại học Oxford và UNDP phát triển).
  • Khung phân tích Sinh kế bền vững (SLA) của Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID, 1999) với 5 nhóm tài sản sinh kế: con người, tự nhiên, vật chất, tài chính và xã hội; kế thừa các nghiên cứu ứng dụng tại Việt Nam của Asselin & Vũ (2009), Trần Tiến Khai & Nguyễn Ngọc Danh (2012).
  • Cơ sở pháp lý: Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ về chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020; Nghị quyết số 15/NQ-TW; Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP; Quyết định số 587/2002/QĐ-BLĐTBXH; Quyết định 170/2005/QĐ-TTg; Quyết định số 755/QĐ-TTg; Quyết định 102/2009/QĐ-TTg; Hiến pháp 2013 cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan (Luật Giáo dục 2005, Luật BHYT 2014, Luật Nhà ở, Luật Viễn thông).

Khung chuẩn nghèo đa chiều áp dụng cho khu vực nông thôn giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg bao gồm 5 chiều và 10 chỉ số đo lường:

Chiều nghèo	Chỉ số đo lường	Ngưỡng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản
1. Giáo dục	1.1. Trình độ giáo dục của người lớn	Hộ có ít nhất 1 thành viên từ 15 tuổi trở lên (sinh từ 1986 trở lại) chưa tốt nghiệp THCS và hiện không đi học.
	1.2. Tình trạng đi học của trẻ em	Hộ có ít nhất 1 trẻ em trong độ tuổi 5 đến dưới 15 tuổi hiện không đi học.
2. Y tế	2.1. Tiếp cận các dịch vụ y tế	Hộ có người bị ốm đau/chấn thương nặng nhưng không đi khám chữa bệnh.
	2.2. Bảo hiểm y tế	Hộ có ít nhất 1 thành viên từ 6 tuổi trở lên hiện không có bảo hiểm y tế.
3. Nhà ở	3.1. Chất lượng nhà ở	Hộ gia đình đang sinh sống trong nhà thiếu kiên cố hoặc nhà đơn sơ.
	3.2. Diện tích nhà ở bình quân	Diện tích nhà ở bình quân đầu người của hộ gia đình nhỏ hơn $8\text{ m}^2$.
4. Điều kiện sống	4.1. Nguồn nước sinh hoạt	Hộ gia đình không được tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh.
	4.2. Hố xí/nhà tiêu	Hộ gia đình không sử dụng hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh.
5. Tiếp cận thông tin	5.1. Sử dụng dịch vụ viễn thông	Hộ không có thành viên nào sử dụng thuê bao điện thoại hoặc internet.
	5.2. Tài sản phục vụ tiếp cận thông tin	Hộ không có ti vi, radio, máy vi tính và không nghe được hệ thống loa truyền thanh.

• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu:
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu từ báo cáo hành chính của UBND xã Yên Ninh, các cơ quan ban ngành huyện Phú Lương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên, Trung tâm Khuyến nông tỉnh qua các năm 2013, 2014 và 2015.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thiết kế bảng hỏi bán cấu trúc và tiến hành phỏng vấn trực tiếp chủ hộ tại địa bàn nghiên cứu. Chọn mẫu khảo sát gồm 60 hộ tại 5 xóm đại diện cho các vùng sinh thái và mức sống của xã Yên Ninh (gồm 20 hộ nghèo đa chiều, 20 hộ cận nghèo, 20 hộ không nghèo).
  • Phương pháp phân tích: Phương pháp thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) để lượng hóa mức độ thiếu hụt các chiều dịch vụ; phương pháp so sánh đối chiếu giữa nghèo đơn chiều và nghèo đa chiều nhằm làm rõ sự dịch chuyển phân loại hộ gia đình.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả phân tích tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nghịch lý giảm nghèo đơn chiều dựa trên thu nhập; khẳng định việc đo lường nghèo đa chiều là cơ sở khoa học để khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, hỗ trợ cào bằng và tâm lý ỷ lại của người thụ hưởng. Chương này xác định rõ mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu (hộ gia đình xã Yên Ninh), phạm vi không gian (5 xóm khảo sát), phạm vi thời gian (2013 - 2016) cùng ý nghĩa học thuật và thực tiễn của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương 2 hệ thống hóa các quan niệm lý luận về nghèo đói trên thế giới và chuẩn mực phân loại nghèo đói tại Việt Nam qua các giai đoạn (1993 - 1995, 1996 - 2000, 2001 - 2005, 2006 - 2010, 2011 - 2015 và 2016 - 2020). Tác giả tổng thuật các nghiên cứu về nghèo đa chiều của UNDP, Oxford (phương pháp Alkire-Foster) và khung sinh kế DFID; đúc kết bài học kinh nghiệm về phát triển nông nghiệp nông thôn gắn với xóa đói giảm nghèo của Hàn Quốc (chính sách tín dụng, giá nông sản, giống lúa mới, hợp tác xã), Trung Quốc (cải cách cơ cấu nông thôn từ năm 1984) và các chương trình mục tiêu quốc gia của Việt Nam (Nghị quyết 30a, Chương trình 135).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu: đối tượng khảo sát là hộ dân xã Yên Ninh; địa bàn nghiên cứu gồm 5 xóm (Suối Bén, Đồng Danh, Đồng Kem 10, Đồng Phủ 2, Đồng Phủ 1); thời gian thu thập thông tin sơ cấp từ 18/02/2016 đến 30/05/2016. Quy trình điều tra thực địa được thực hiện thông qua mẫu khảo sát 60 hộ (chia đều 20 hộ nghèo, 20 hộ cận nghèo, 20 hộ không nghèo). Thiết lập phương pháp đo lường nghèo đa chiều theo đúng hướng dẫn của Quyết định 59/2015/QĐ-TTg với 5 chiều nghèo và 10 chỉ số thiếu hụt.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung vào các kết quả phân tích thực chứng:

1. Đặc điểm địa bàn: Xã Yên Ninh có diện tích tự nhiên $4.751,86\text{ ha}$ (đất nông nghiệp chiếm $4.044,97\text{ ha}$, trong đó đất lâm nghiệp chiếm $3.197,25\text{ ha}$). Dân số có $1.862$ hộ, $7.093$ nhân khẩu phân bố tại 16 xóm; 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (Tày 70%, Kinh 20%, Nùng, Dao, Sán Chí, Mường 10%). Tổng số lao động là $4.586$ người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm tới 91%, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 30%.
2. Kết quả thực hiện chính sách giảm nghèo giai đoạn trước: Thực hiện cho vay vốn giảm nghèo với 324 lượt hộ (dư nợ qua Hội Phụ nữ đạt 215 hộ, Hội Nông dân quản lý vốn vay tạo việc làm); hỗ trợ tiền điện cho 310 hộ ($55.000\text{ đồng/hộ}$); hỗ trợ theo Quyết định 102/2009/QĐ-TTg cho 310 hộ ($105\text{ triệu đồng}$); hỗ trợ đất sản xuất và nước sinh hoạt theo Quyết định 755/QĐ-TTg cho 56 hộ kinh phí $91,3\text{ triệu đồng}$; cấp phát $5.395$ thẻ BHYT; đào tạo nghề và giới thiệu việc làm cho 295 lao động, đưa 03 đối tượng khuyết tật đi học nghề và 03 người đi xuất khẩu lao động.
3. Thực trạng nghèo đơn chiều (2013 - 2015): Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 19,95% (356 hộ) năm 2013 xuống 18,63% (341 hộ) năm 2014 và còn 13,99% (253 hộ) năm 2015. Tỷ lệ cận nghèo năm 2015 vẫn ở mức cao là 55,07% (1.008 hộ). Phân bố hộ nghèo năm 2015 cao nhất tại xóm Đồng Danh (23,70% - 50 hộ) và thấp nhất tại xóm Đồng Đình (3,70% - 5 hộ).
4. Thực trạng nghèo đa chiều (đầu năm 2016): Theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều (Quyết định 59/2015/QĐ-TTg), toàn xã ghi nhận 459 hộ nghèo đa chiều (chiếm 24,7%) và 409 hộ cận nghèo (chiếm 22,0%). Xóm có tỷ lệ nghèo cao nhất là Khe Khoang (71,4% - 50 hộ), Làng Muông (61,5% - 91 hộ); xóm có tỷ lệ thấp nhất là Đồng Đình (5,0% - 7 hộ).
5. Mức độ thiếu hụt 10 chỉ số xã hội cơ bản của 459 hộ nghèo đa chiều:
   • Chỉ số 5 (Chất lượng nhà ở): Thiếu hụt cao nhất với 258 hộ (chiếm 56,2%).
   • Chỉ số 8 (Hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh): Thiếu hụt 240 hộ (chiếm 52,3%).
   • Chỉ số 6 (Diện tích nhà ở bình quân): Thiếu hụt 89 hộ (chiếm 19,4%).
   • Chỉ số 10 (Tài sản tiếp cận thông tin): Thiếu hụt 72 hộ (chiếm 15,7%).
   • Chỉ số 3 (Tiếp cận dịch vụ y tế): Thiếu hụt 66 hộ (chiếm 14,4%).
   • Chỉ số 7 (Nguồn nước sinh hoạt): Thiếu hụt 38 hộ (chiếm 8,28%).
   • Chỉ số 9 (Sử dụng dịch vụ viễn thông): Thiếu hụt 29 hộ (chiếm 6,32%).
   • Chỉ số 1 (Trình độ giáo dục người lớn): Thiếu hụt 14 hộ (chiếm 3,05%).
   • Chỉ số 2 (Tình trạng đi học của trẻ em): Thiếu hụt 12 hộ (chiếm 2,61%).
   • Chỉ số 4 (Bảo hiểm y tế): Thiếu hụt 12 hộ (chiếm 2,61%).
6. Phân tích nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng: Nghèo đói bắt nguồn từ trình độ học vấn của chủ hộ thấp (chủ yếu mới hết THCS), quy mô hộ gia đình đông con, thiếu vốn sản xuất kinh doanh, thiếu đất canh tác, bệnh tật, ốm đau kéo dài, tàn tật/neo đơn, điều kiện giao thông cách trở và tâm lý ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
7. Đề xuất giải pháp: Nhóm giải pháp theo đối tượng hộ (ưu tiên vốn có điều kiện, chuyển giao kỹ thuật) và nhóm giải pháp theo từng chiều thiếu hụt (tập trung hỗ trợ xây dựng nhà ở kiên cố, hỗ trợ làm nhà tiêu hợp vệ sinh, phổ biến thông tin và đào tạo nghề phi nông nghiệp).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các phát hiện chính; khẳng định chuẩn nghèo đa chiều phản ánh sát thực tế đời sống người dân hơn chuẩn nghèo thu nhập; đề xuất các kiến nghị với UBND huyện Phú Lương và tỉnh Thái Nguyên về việc phân bổ nguồn vốn đầu tư hạ tầng thiết yếu và cơ chế hỗ trợ giảm nghèo có điều kiện.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu cung cấp số liệu so sánh toàn diện về bức tranh nghèo đói của xã Yên Ninh giữa hai phương pháp tiếp cận:

Tiêu chí so sánh	Đo lường đơn chiều (Năm 2015)	Đo lường đa chiều (Đầu năm 2016)
Quy chuẩn áp dụng	Dựa trên thu nhập quy định cũ	Quyết định 59/2015/QĐ-TTg
Tổng số hộ dân cư	$1.809\text{ hộ}$	$1.862\text{ hộ}$
Số hộ nghèo	$253\text{ hộ}$	$459\text{ hộ}$
Tỷ lệ hộ nghèo	$13,99%$	$24,70%$
Số hộ cận nghèo	$1.008\text{ hộ}$	$409\text{ hộ}$
Tỷ lệ hộ cận nghèo	$55,07%$	$22,00%$

Khi áp dụng phương pháp đo lường đa chiều, tỷ lệ hộ nghèo của xã tăng thêm $10,71%$ (tương ứng tăng thêm 206 hộ nghèo). Điều này chứng minh phương pháp nghèo thu nhập trước đây đã bỏ sót nhiều hộ gia đình có mức sống thiếu hụt nghiêm trọng về điều kiện sinh hoạt.

Thống kê mức độ thiếu hụt 10 chỉ số của $459$ hộ nghèo đa chiều trên địa bàn xã Yên Ninh:

Nhóm chiều nghèo	Chỉ số đo lường cụ thể	Số hộ thiếu hụt	Tỷ lệ thiếu hụt (%)
Giáo dục	Trình độ giáo dục người lớn (CS 1)	14	3,05%
	Tình trạng đi học của trẻ em (CS 2)	12	2,61%
Y tế	Tiếp cận dịch vụ y tế (CS 3)	66	14,40%
	Bảo hiểm y tế (CS 4)	12	2,61%
Nhà ở	Chất lượng nhà ở (CS 5)	258	56,20%
	Diện tích nhà ở bình quân (CS 6)	89	19,40%
Điều kiện sống	Nguồn nước sinh hoạt (CS 7)	38	8,28%
	Hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh (CS 8)	240	52,30%
Tiếp cận thông tin	Dịch vụ viễn thông (CS 9)	29	6,32%
	Tài sản tiếp cận thông tin (CS 10)	72	15,70%

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Chuyển đổi phương thức hỗ trợ: Giảm dần các chính sách hỗ trợ mang tính chất "cho không", chuyển sang hình thức hỗ trợ có điều kiện gắn với trách nhiệm của hộ nghèo, nhằm triệt tiêu tư tưởng ỷ lại.
• Giải pháp giải quyết hai chiều thiếu hụt nghiêm trọng nhất:
  • Về nhà ở và vệ sinh môi trường: Lồng ghép nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình 135 để hỗ trợ vật liệu xây dựng, xóa nhà tạm, nhà dột nát thiếu kiên cố; đẩy mạnh hỗ trợ xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh cho $240$ hộ đang thiếu hụt.
  • Về sinh kế và nguồn vốn: Tăng định mức vay vốn ưu đãi gắn với tập huấn kỹ thuật canh tác lúa, chè, phát triển kinh tế đồi rừng (trồng keo) và đào tạo nghề để chuyển dịch lao động nông nghiệp (hiện chiếm 91%) sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.

Đóng góp của tác giả

Khóa luận là một trong những công trình nghiên cứu sớm ở cấp độ cơ sở tại tỉnh Thái Nguyên áp dụng trực tiếp Bộ công cụ đo lường chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg. Tác giả đã định lượng chi tiết ma trận thiếu hụt 10 chỉ số dịch vụ xã hội tại từng xóm của xã Yên Ninh, chỉ rõ hai nút thắt lớn nhất của địa phương là chất lượng nhà ở (56,2%) và công trình vệ sinh (52,3%), tạo cơ sở dữ liệu thực chứng cho chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch can thiệp trúng đích.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Quy mô khảo sát dữ liệu sơ cấp còn hạn chế ở mức 60 hộ gia đình trên 5 xóm (trong tổng số 16 xóm của xã) do giới hạn về thời gian thực tập tốt nghiệp (hơn 3 tháng, từ 18/02/2016 đến 30/05/2016).
  • Phương pháp phân tích số liệu chủ yếu dừng lại ở thống kê mô tả, phân tổ và so sánh tỷ lệ; chưa xây dựng được mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến (như Logit/Probit) để kiểm định định lượng mức độ tác động của từng biến số sinh kế (đất đai, nhân khẩu, vốn, học vấn) đến xác suất rơi vào nghèo đa chiều.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng quy mô điều tra chọn mẫu đại diện trên toàn bộ 16 xóm của xã Yên Ninh hoặc mở rộng phạm vi so sánh liên xã trong huyện Phú Lương.
  • Theo dõi biến động nghèo đa chiều theo chuỗi thời gian (panel data) để đánh giá tính bền vững và tác động can thiệp của các chính sách giảm nghèo có điều kiện.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế, Xã hội học và Công tác xã hội cần tài liệu tham khảo về phương pháp luận và quy trình điều tra thực địa đo lường nghèo đa chiều cấp xã.
• Cán bộ quản lý và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ chuyên trách Lao động - Thương binh & Xã hội, cán bộ khuyến nông cấp xã, huyện tham khảo cách thức lập bảng ma trận rà soát 10 chỉ số thiếu hụt để thiết kế các can thiệp hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế của từng nhóm hộ.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Bảng chỉ số chuẩn nghèo đa chiều kèm căn cứ pháp lý tại Chương 2 và Bảng phân tích chi tiết mức độ thiếu hụt 10 chỉ số của 459 hộ nghèo tại 16 xóm thuộc Chương 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận sự thay đổi như thế nào về quy mô hộ nghèo tại xã Yên Ninh khi chuyển từ chuẩn nghèo đơn chiều sang chuẩn nghèo đa chiều? Theo chuẩn nghèo đơn chiều dựa trên thu nhập năm 2015, toàn xã Yên Ninh có $253\text{ hộ}$ nghèo (tỷ lệ $13,99%$). Khi chuyển sang rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg vào đầu năm 2016, số hộ nghèo tăng lên $459\text{ hộ}$ (tỷ lệ $24,70%$), tức tăng thêm 206 hộ nghèo do không đạt các chuẩn tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

2. Hai chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản nào có tỷ lệ thiếu hụt cao nhất ở các hộ nghèo xã Yên Ninh? Trong số $459$ hộ nghèo đa chiều của xã, hai chỉ số có tỷ lệ thiếu hụt lớn nhất là:

• Chỉ số 5 - Chất lượng nhà ở: $258\text{ hộ}$ thiếu hụt, chiếm tỷ lệ $56,20%$ (hộ sống trong nhà thiếu kiên cố hoặc nhà đơn sơ).
• Chỉ số 8 - Hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh: $240\text{ hộ}$ thiếu hụt, chiếm tỷ lệ $52,30%$ (hộ không có nhà tiêu hợp vệ sinh).

3. Mẫu khảo sát sơ cấp của nghiên cứu được thiết kế với dung lượng và cơ cấu ra sao? Tác giả đã chọn mẫu khảo sát gồm $60\text{ hộ}$ gia đình phân bố tại 5 xóm đại diện (Suối Bén, Đồng Danh, Đồng Kem 10, Đồng Phủ 2, Đồng Phủ 1) trong tổng số 16 xóm của xã Yên Ninh. Cơ cấu mẫu được chia đều thành 3 nhóm đối tượng: $20\text{ hộ}$ nghèo đa chiều, $20\text{ hộ}$ cận nghèo và $20\text{ hộ}$ không nghèo.

4. Đặc điểm nhân khẩu và cơ cấu lao động của xã Yên Ninh có điểm gì đáng chú ý? Xã Yên Ninh có $1.862\text{ hộ}$ với $7.093$ nhân khẩu; trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới $90%$ dân số (người Tày chiếm $70%$, người Kinh chiếm $20%$, còn lại là Nùng, Dao, Sán Chí, Mường chiếm $10%$). Toàn xã có $4.586$ lao động thì có tới $91%$ làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp ($4.173\text{ người}$), và tỷ lệ lao động qua đào tạo còn rất thấp, chỉ đạt $30%$ ($1.375\text{ người}$).

5. Tác giả đề xuất định hướng đổi mới quan trọng nào đối với các chính sách trợ cấp giảm nghèo? Tác giả đề xuất cần giảm dần các chính sách hỗ trợ mang tính chất "cho không" thuần túy vì dễ gây ra tâm lý trông chờ, ỷ lại; thay vào đó, cần chuyển mạnh sang các chính sách hỗ trợ có điều kiện (ràng buộc trách nhiệm tham gia sản xuất, học nghề, đối ứng lao động) nhằm nâng cao tính chủ động tự vươn lên thoát nghèo bền vững của người dân.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Tuấn Vũ đã phản ánh khách quan bức tranh kinh tế - xã hội và thực trạng đói nghèo tại xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn chuyển giao chuẩn nghèo quốc gia. Nghiên cứu khẳng định việc áp dụng chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 đã bộc lộ rõ các chiều thiếu hụt cốt lõi về chất lượng nhà ở và điều kiện vệ sinh môi trường của địa phương mà thước đo thu nhập trước đây đã bỏ qua. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hỗ trợ có điều kiện, phát triển sinh kế đồi rừng và hoàn thiện hạ tầng an sinh xã hội cơ bản mang tính thực tiễn cao đối với công tác giảm nghèo bền vững tại các xã miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Nghèo là một hiện tượng kinh tế xã hội mang tính chất toàn cầu. Nghèo là nỗi bất hạnh của nhiều người, là nghịch lý trên con đường phát triển chung của xã hội. Đói nghèo xuất hiện và tồn tại như một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia nếu không giải quyết được nạn nghèo đói đất nước sẽ rơi vào cảnh lạc hậu, tụt dần so với các nước trên thế giới.

Do đó công cuộc xoá đói giảm nghèo là vấn đề cấp thiết cần được giải quyết hàng đầu của mỗi quốc gia. Tuy nhiên những năm qua, nghèo đói tại Việt Nam được đo lường thông qua thu nhập. Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền. Người nghèo hay hộ nghèo là những đối tượng có mức thu nhập thấp hơn chuẩn nghèo.Với cách xác định hộ nghèo dựa trên thu nhập như hiện nay thì các hộ cận nghèo được xem như thoát nghèo, tuy nhiên, trên thực tế thì các hộ này vẫn còn rất nhiều khó khăn như việc làm không ổn định, thu nhập bấp bênh, rủi ro về bệnh tật, tai nạn, thiên tai, mất mùa.

đa phần họ mới thoát nghèo vẫn chưa thực sự bền vững nên khả năng tái nghèo cao. Thậm chí còn có những người tuy không nghèo về thu nhập nhưng lại không tiếp cận được một số nhu cầu cơ bản về y tế, giáo dục, thông tin. Một phần vì khoảng cách giữa nghèo và cận nghèo khá mong manh nên thoát nghèo và tái nghèo như một vòng luẩn quẩn. Bên cạnh đó, thì vẫn còn tồn tại một bộ phận người dân có tư tưởng không muốn thoát nghèo trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước, sự giúp đỡ của cộng đồng, chưa thực sự phấn đấu nỗ lực vươn lên đó là một nghịch lý giảm nghèo.

Càng nhiều chính sách hỗ trợ thì tỉ lệ giảm nghèo càng thấp do nhiều chính sách khiến nguồn lực bị phân tán, hiệu quả tác động đến đối n 2 tượng thụ hưởng chưa cao. Vì vậy, nếu chỉ dùng thước đo duy nhất dựa vào thu nhập sẽ dẫn đến tình trạng bỏ sót đối tượng, nhận diện nghèo và phân loại đối tượng chưa chính xác, từ đó chính sách hỗ trợ mang tính cào bằng và chưa phù hợp với nhu cầu. Đồng thời các chương trình và chính sách hỗ trợ giảm nghèo bị chồng chéo về đối tượng và nội dung hỗ trợ, phân tán và manh mún, gây kém hiệu quả. Để khắc phục những nhược điểm đó Việt Nam đã nghiên cứu và áp dụng phương pháp đo lường nghèo đa chiều và chuẩn nghèo mới áp dụng dựa trên 5 chiều gồm: Y tế, giáo dục, điều kiện sống, tiếp cận thông tin và nhà ở.

Kết quả đo lường nghèo đa chiều này sẽ cho thấy sự thiếu hụt các chiều của từng cộng đồng, khu vực để các nhà hoạch định chính sách có thể thiết lập thứ tự ưu tiên trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục, điều kiện sống, tiếp cận thông tin nhằm đáp ứng những nhu cầu cơ bản của con người. Các nhu cầu cơ bản này được coi là quan trọng ngang bằng nhau và con người có quyền được đáp ứng tất cả các nhu cầu này để có thể đảm bảo một cuộc sống bình thường và các chính sách đưa ra hỗ trợ nghèo sẽ chính xác hơn đối với từng đối tượng. Hiện nay Yên Ninh là một xã nghèo của huyện Phú Lương với tỉ lệ hộ nghèo còn cao, các điều kiện cơ sở vật chất và cơ sở hạ tầng còn gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí cò thấp, tài chính thiếu thốn… Qua đó việc nghiên cứu, chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều dựa vào thu nhập sang đa chiều để đáp ứng các nhu cầu cơ bản tối thiểu của người dân là một đòi hỏi mang tính khách quan để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tới. Xuất phát từ thực tiễn trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh - Phú Lương - Thái Nguyên”.

Mục tiêu đề tài nghiên cứu * Mục tiêu chung: Trên cơ sở đánh giá thực trạng nghèo đa chiều tại địa bàn xã Yên Ninh, theo tiêu chí tiếp cận nghèo đa chiều. Từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm giảm nghèo bền vững tại xã Yên Ninh - huyện Phú Lương- tỉnh Thái Nguyên. * Mục tiêu cụ thể: - Đánh giá thực trạng nghèo đơn chiều và đa chiều tại xã Yên Ninh - huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều trong địa bàn xã Yên Ninh và nguyên nhân ảnh hưởng đến giảm nghèo đa chiều.

- Đề xuất được các giải pháp nhằm thoát nghèo bền vững theo tiêu chí tiếp cận nghèo đa chiều tại xã Yên Ninh 1. Ý nghĩa của đề tài *Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế. - Nghiên cứu đề tài nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên. Nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế.

- Có được cái nhìn tổng thể về tình trạng nghèo đói của cả nước nói chung và riêng xã Yên Ninh trên cơ sở đánh giá các chỉ số nghèo đa chiều. - Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu khoa học sau này. n 4 * Ý nghĩa thực tiễn - Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo đánh giá thực trạng nghèo của địa phương thông qua phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều và giải pháp giảm nghèo bền vững của xã Yên Ninh. Ngoài ra, từ những phát hiện trong quá trình nghiên cứu có thể cho địa phương có một cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết hơn về thực trạng nghèo của xã.

Qua đó, phần nào giúp định hướng những kiến nghị lên cơ quan quản lý cấp trên kịp thời đưa ra những giải pháp nhằm giúp địa phương giảm nghèo bền vững. - Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng đến nghèo của các hộ trong xã. Từ đó, nắm bắt được nhu cầu, mong muốn của các hộ và đề ra các giải pháp giải quyết các nhu cầu trước mắt của người dân. Góp phần thúc đẩy kinh tế, văn hóa, giáo dục, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống người dân trên địa bàn xã.

n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm nghèo * Trên thế giới có nhiều khái niệm khác nhau về nghèo nhưng phổ biến hơn cả là “nghèo tuyệt đối” và “nghèo tương đối”. “Theo nghĩa tuyệt đối, nghèo khổ là một trạng thái mà các các nhân thiếu những nguồn lực thiết yếu để có thể tồn tại”.

“Theo nghĩa tương đối, là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương xem xét”. Những định nghĩa về nghèo đói được thay đổi nhiều lần theo thời gian và không gian khác nhau. Bởi ranh giới của nghèo đói là không được hưởng hoặc được hưởng rất ít và không được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người. Do vậy để đánh giá đúng mức độ của nghèo đói, thế giới thường dùng khái niệm “nghèo khổ” và nhận định nghèo khổ theo 4 khía cạnh sau: Về thời gian: phần lớn người nghèo khổ là những người sống dưới mức “chuẩn” trong suốt một thời gian dài để phân biệt với số người nghèo khổ “tình thế” như những người thất nghiệp, hoặc do khủng hoảng kinh tế, thiên tai, chiến tranh, tệ nạn xã hội, rủi ro.

Về không gian: về mặt này thì nghèo đói diễn ra chủ yếu ở khu vực nông thôn, miền núi, nơi có nhiều người sinh sống. Về giới: theo thống kê thì những người nghèo đói là phụ nữ đông hơn là nam giới, Trong những hộ nghèo nhất thì đa phần là do người phụ nữ là chủ n 6 hộ hay chủ gia đình, Còn trong những hộ nghèo đó do người đàn ông làm chủ hộ thì người phụ nữ lại khổ hơn nam giới. Về môi trường: đối với những nước ở vùng sinh thái khắc nghiệt thì tỷ lệ người nghèo khá đông, ở những nước này tình trạng nghèo đói và sự xuống cấp về môi trường sinh thái ngày một trầm trọng thêm. Tại hội nghi về chống nghèo đói do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc - Thái Lan vào tháng 9 năm 1993 các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cho rằng “Nghèo đói là tình trạng của một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và phong tục ấy được xã hội thừa nhận”.

Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội Tổ chức tại Copenhagen Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Nghèo đói là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho một người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”. Tuy vậy, cũng có quan niệm khác về nghèo đói mang tính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hang đầu của tổ chức lao động quốc tế (ILO) ông Abaplaen, người được giải thưởng Nobel về kinh tế năm 1997 cho rằng: “Nghèo đói là sự tiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng”. Xét cho cùng sự tồn tại của con người nói chung và người giàu, người nghèo nói riêng sự khác nhau để phân biệt giữa họ chính là cơ hội lựa chọn của mỗi người trong cuộc sống và thông thường người giàu có cơ hội lựa chọn nhiều hơn người nghèo.