Khóa luận tốt nghiệp phát triển nông thôn tìm hiểu thực trạng nghèo và đề xuất tăng thu nhập góp phần giảm nghèo tại xã tam lãnh thị xã tam kỳ tỉnh quảng nam

Khóa luận tốt nghiệp phân tích thực trạng nghèo và đề xuất giải pháp tăng thu nhập, góp phần giảm nghèo tại xã Tam Lãnh, tỉnh Quảng Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thế Hùng
• Người hướng dẫn: Lê Quang Thông
• Trường học: Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Thu Nhập & Giảm Nghèo Tại Xã Tam Lãnh, Tam Kỳ, Quảng Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Địa điểm: Tam Kỳ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• NỘI DUNG TÓM TẮT
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• 1. Chương 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lý do nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Những nội dung nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Những khái niệm
• 2.1.1. Khái niệm về nghèo
• 2.1.2. Khái niệm người nghèo ở nông thôn
• 2.1.3. Khái niệm về hộ nghèo
• 2.1.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Chương 3: TỔNG QUAN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.2. Khí hậu - thời tiết
• 3.1.2.1. Nhiệt độ không khí
• 3.1.2.2. Độ ẩm không khí
• 3.1.2.3. Số giờ nắng
• 3.1.3. Tình hình thủy văn
• 3.1.4. Địa hình, địa chất
• 3.1.5. Đất đai
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Tình hình chung về kinh tế
• 3.2.2. Hệ thống cơ sở hạ tầng ở xã Tam Lãnh
• 3.2.3. Về tình hình chăm sóc sức khoẻ
• 3.2.4. Tình hình kế hoạch hoá gia đình
• 3.2.5. Giáo dục
• 3.2.5.1. Bậc tiểu học
• 3.2.5.2. Bậc THCS
• 3.2.5.3. Các cấp học có bậc học cao hơn
• 3.2.6. Thông tin liên lạc
• 3.2.7. Các điều kiện sinh hoạt khác
• 3.3. Tình hình dân số và lao động
• 3.3.1. Tình hình dân số
• 3.3.2. Tình hình lao động
• 3.4. Khó khăn và thuận lợi
• 3.4.1. Khó khăn
• 3.4.2. Thuận lợi
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng đời sống của những hộ nông dân nghèo
• 4.1.1. Những nét chung về cuộc sống
• 4.1.2. Nhận thức của người dân
• 4.1.2.1. Tác động nhận thức
• 4.1.2.2. Thực trạng nhận thức
• 4.1.3. Tình hình văn hoá
• 4.1.3.1. Những hoạt động chung của nhân dân Tam Lãnh
• 4.1.3.2. Các hoạt động tín ngưỡng tôn giáo
• 4.1.4. Trình độ học vấn của người nghèo
• 4.1.5. Các điều kiện sinh hoạt
• 4.1.5.1. Tình hình chi tiêu và các điều kiện sinh hoạt khác của nông hộ nghèo
• 4.1.5.2. Tình hình nhà ở của các hộ nghèo trong xã Tam Lãnh
• 4.1.5.3. Tình hình nước sinh hoạt của người dân nghèo
• 4.1.5.4. Nhà vệ sinh
• 4.1.6. Tình hình các hoạt động sản xuất của nông hộ nghèo
• 4.1.6.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 4.1.6.1.1. Tình hình chung
• 4.1.6.1.2. Tình hình đất nông nghiệp của hộ nghèo
• 4.1.6.1.3. Tình hình trồng trọt
• 4.1.6.1.4. Tình hình chăn nuôi
• 4.1.6.1.4.1. Tình hình nuôi bò
• 4.1.6.1.4.2. Tình hình nuôi heo
• 4.1.6.2. Các hoạt động ngoài nông nghiệp
• 4.1.6.2.1. Các hoạt động dịch vụ của những hộ nghèo
• 4.1.6.2.2. Các hoạt động buôn bán
• 4.1.6.2.3. Các hoạt động làm thuê
• 4.1.7. Các loại thu nhập khác của nông hộ nghèo
• 4.1.7.1. Thu nhập từ lương, phụ cấp của hộ nghèo
• 4.1.7.2. Các khoản thu từ tiền gởi về hàng tháng tới các hộ nghèo
• 4.1.7.3. Tổng các nguồn thu nhập của nông hộ nghèo tại Tam Lãnh
• 4.1.8. Tình hình tín dụng của nông hộ nghèo
• 4.1.9. Tổng quát các chương trình hỗ trợ
• 4.1.9.1. Những nét chung về chương trình mục tiêu quốc gia XĐGN
• 4.1.9.2. Một số chính sách về chương trình xóa đói giảm nghèo
• 4.1.9.3. Các chương trình hỗ trợ
• 4.1.10. Tổng quát về chương trình XĐGN tại Tam Lãnh
• 4.1.10.1. Hiện trạng nghèo tại xã Tam Lãnh
• 4.1.10.2. Tổng quan về chương trình XĐGN tại Tam Lãnh
• 4.1.10.2.1. Nguyên nhân hình thành
• 4.1.10.2.2. Ý nghĩa của chương trình
• 4.1.10.2.3. Mục tiêu chương trình XĐGN tại xã Tam Lãnh
• 4.1.10.2.4. Cơ cấu ban chỉ đạo XĐGN tại Tam Lãnh
• 4.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình nghèo của xã Tam Lãnh
• 4.2.1. Nguyên nhân nghèo
• 4.2.1.1. Các điều kiện tự nhiên
• 4.2.1.2. Các điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2.1.3. Các định chế
• 4.2.2. Nguyên nhân thoát nghèo
• 4.3. Đánh giá mô hình thực hiện
• 4.3.1. Khái quát về mô hình xóa đói giảm nghèo
• 4.3.2. Mục đích xây dựng mô hình xoá đói giảm nghèo
• 4.3.3. Nguyên tắc xây dựng mô hình xóa đói giảm nghèo cấp xã
• 4.3.4. Mô hình xoá đói giảm nghèo
• 4.3.4.1. Giới thiệu các mô hình chung
• 4.3.4.2. Mô hình xoá đói giảm nghèo chung tại xã Tam Lãnh
• 4.3.4.2.1. Đặc điểm
• 4.3.4.2.2. Các giải pháp thực hiện tại xã
• 4.3.4.2.3. Kết quả của mô hình
• 4.3.5. Khảo sát hiệu quả giải pháp chăn nuôi bò Laisind của một số hộ ở Tam Lãnh
• 4.3.5.1. Chi phí trong chăn nuôi bò
• 4.3.5.1.1. Chi phí đầu tư cho một bê đến lúc gieo tinh lần đầu
• 4.3.5.1.2. Chi phí đầu tư một bò từ lúc gieo tinh đến khi đẻ
• 4.3.5.1.3. Chi phí bình quân trong một năm khai thác
• 4.3.5.2. Doanh thu bò sinh sản Laisind trong một năm khai thác
• 4.3.5.3. Kết quả, hiệu quả chăn nuôi bò sinh sản Laisind
• 4.3.5.4. Nhận xét chung của việc nuôi bò sinh sản Laisind trong tổng thu nhập của nông hộ nghèo ở Tam Lãnh
• 4.4. Những đề xuất
• 4.4.1. Mục tiêu
• 4.4.2. Những đề xuất giải pháp chung trong giai đoạn hiện nay
• 4.4.3. Các giải pháp nhằm nâng cao trình độ nhận thức
• 4.4.4. Các đề xuất liên quan đến lao động việc làm
• 4.4.5. Các đề xuất liên quan đến vấn đề vốn
• 4.4.6. Các đề xuất liên quan đến y tế, giáo dục
• 4.4.7. Các đề xuất liên quan đến công tác khuyến nông & khuyến lâm
• 4.4.8. Các đề xuất liên quan đến việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng
• 4.4.9. Các đề xuất liên quan đến tình hình sản xuất chung
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Kiến nghị
• Phụ lục: Phiếu tìm hiểu nông hộ

Tóm tắt

I. Giới thiệu và lý do nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tập trung vào việc tìm hiểu thực trạng nghèo và đề xuất các giải pháp tăng thu nhập góp phần giảm nghèo tại xã Tam Lãnh, Tam Kỳ, Quảng Nam. Nghiên cứu này được thực hiện dựa trên việc phân tích các điều kiện tổng quan của địa bàn, thực trạng sản xuất của các hộ nghèo, và nguyên nhân dẫn đến tình trạng nghèo. Mục tiêu chính là đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế nghèo thông qua các tác động chung trên khu vực nghiên cứu.

1.1. Bối cảnh và tầm quan trọng

Nghèo đói là vấn đề toàn cầu, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn như xã Tam Lãnh. Theo báo cáo của Viet Nam Development Report (2000), tỷ lệ nghèo ở Việt Nam đã giảm nhưng vẫn còn cao, đặc biệt ở các vùng miền núi và duyên hải miền Trung. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về nguyên nhân nghèo và đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện thu nhập cho các hộ nghèo.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo, từ đó đề xuất các giải pháp tăng thu nhập thông qua các mô hình sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là mô hình nuôi bò sinh sản Laisind. Mục tiêu cuối cùng là góp phần giảm nghèo và phát triển bền vững tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên 30 hộ nghèo từ danh sách của BCĐXĐGN xã Tam Lãnh. Các phương pháp phân tích, so sánh, và tổng hợp thống kê được áp dụng để thu thập và xử lý dữ liệu. Nghiên cứu cũng sử dụng phần mềm vi tính để tính toán và tổng hợp các số liệu.

2.1. Thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các hộ nghèo và các nguồn thứ cấp tại xã Tam Lãnh. Các thông tin về điều kiện sản xuất, thu nhập, và các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo được phân tích kỹ lưỡng.

2.2. Phân tích dữ liệu

Các chỉ tiêu như tỷ suất lợi nhuận và tỷ suất thu nhập được sử dụng để đánh giá hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố như giáo dục, y tế, và điều kiện sống để đánh giá toàn diện tình trạng nghèo.

III. Kết quả và đề xuất

Nghiên cứu chỉ ra rằng các hộ nghèo tại xã Tam Lãnh chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa và chăn nuôi. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất thấp do thiếu vốn, kỹ thuật, và điều kiện thị trường. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như đào tạo nghề, hỗ trợ cộng đồng, và đầu tư cộng đồng để cải thiện thu nhập và giảm nghèo.

3.1. Giải pháp tăng thu nhập

Nghiên cứu đề xuất mô hình nuôi bò sinh sản Laisind như một giải pháp hiệu quả để tăng thu nhập cho các hộ nghèo. Mô hình này kết hợp với các hình thức sản xuất khác như trồng trọt và chăn nuôi nhỏ lẻ.

3.2. Chính sách hỗ trợ

Các chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ cần được tăng cường để giúp các hộ nghèo tiếp cận vốn, kỹ thuật, và thị trường. Chính sách xã hội và phát triển bền vững cần được ưu tiên.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc giảm nghèo tại xã Tam Lãnh đòi hỏi sự kết hợp giữa các giải pháp kinh tế, xã hội, và môi trường. Các khuyến nghị bao gồm tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ cộng đồng, và đầu tư cộng đồng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Tầm quan trọng của phát triển bền vững

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển bền vững trong việc giải quyết vấn đề nghèo đói. Các giải pháp cần đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

4.2. Khuyến nghị chính sách

Các chính sách hỗ trợ cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Chương trình phát triển cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và năng lực của người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân ngành Phát triển Nông thôn và Khuyến nông của tác giả Nguyễn Thế Hùng (Khoa Kinh tế, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, khóa 2000-2004, người hướng dẫn: ThS. Lê Quang Thông) tiếp cận vấn đề đói nghèo từ bối cảnh kinh tế - xã hội đầu thập niên 2000. Theo các báo cáo phát triển quốc tế và quốc gia được tác giả trích dẫn (như Báo cáo Tình hình Phát triển Thế giới 2000/2001 và Viet Nam Development Report 2000), dù tỷ lệ nghèo chung đã có chuyển biến tích cực, khu vực nông thôn Việt Nam vẫn chiếm tới 45% dân số sống dưới ngưỡng nghèo. Trong đó, miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Duyên hải miền Trung là ba khu vực nghèo nhất cả nước; tính đến hết năm 2000, toàn quốc còn khoảng 2,8 triệu hộ nghèo (tương đương 14 triệu người, chiếm 17% tổng số hộ), với 0,8% thuộc diện thường xuyên thiếu đói.

Tại tỉnh Quảng Nam (được tách lập địa giới hành chính từ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng năm 1997), thị xã Tam Kỳ dù là trung tâm kinh tế nhưng vẫn tồn tại nhiều xã miền núi có điều kiện kinh tế khó khăn. Xã Tam Lãnh là một địa bàn miền núi cách trung tâm thị xã Tam Kỳ 30 km, có xuất phát điểm hạ tầng thấp, tỷ lệ hộ nghèo năm 2003 ở mức gần 11,19%, người dân chủ yếu canh tác nương rẫy, làm củi hoặc khai thác khoáng sản tự do tại bãi vàng Bồng Miêu với sinh kế bấp bênh. Xuất phát từ thực tế đó, nghiên cứu được triển khai nhằm làm rõ thực trạng nghèo và tìm giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là thông qua việc khảo sát thực trạng nghèo và công tác xóa đói giảm nghèo tại xã Tam Lãnh, làm rõ các nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây ra nghèo đói; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp khả thi, đặc biệt là các mô hình sản xuất nông nghiệp cụ thể nhằm cải thiện thu nhập cho nông hộ nghèo, cung cấp căn cứ thực tiễn cho cán bộ làm công tác xóa đói giảm nghèo tại địa phương.

Khóa luận xác định 4 mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu thực trạng các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tổng quan trên địa bàn xã Tam Lãnh;
2. Khảo sát, phân tích thực trạng đời sống và sản xuất của các nông hộ nghèo tại địa phương;
3. Xác định các nhân tố và nguyên nhân tác động, chi phối tình trạng đói nghèo trên địa bàn;
4. Đề xuất các giải pháp phát triển chung và đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình sản xuất điển hình (chăn nuôi bò Laisind sinh sản) nhằm nâng cao thu nhập cho hộ nghèo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ gia đình thuộc diện nghèo theo danh sách quản lý của Ban Chỉ đạo Xóa đói Giảm nghèo (BCĐXĐGN) xã Tam Lãnh; các hộ gia đình có chăn nuôi bò sinh sản Laisind trên địa bàn xã.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Tam Lãnh, thị xã Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam (khảo sát trên địa bàn 11 thôn của xã).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực địa thu thập số liệu sơ cấp diễn ra từ ngày 22/02/2004 đến ngày 20/04/2004 (thời gian sinh viên thực tập tại địa phương theo xác nhận của UBND xã từ ngày 01/03/2004 đến ngày 01/04/2004; nghiệm thu tháng 5/2004); các chuỗi số liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2001 - 2003.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về nghèo đói dựa trên các quan điểm quốc tế và chuẩn mực văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam:

• Định nghĩa của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP): Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn 8 nhu cầu cơ bản của con người, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội và phong tục tập quán được xã hội công nhận.
• Quan điểm của Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổng cục Thống kê: Xác định ngưỡng nghèo dựa trên mức tiêu dùng năng lượng tối thiểu 2.100 Kcal/người/ngày; trong đó nông hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người ở nông thôn dưới 78.500 đồng/tháng (mức rất nghèo là dưới 52.000 đồng/tháng); cơ cấu chi tiêu gồm 70% cho nhu cầu lương thực, thực phẩm và 30% cho các nhu cầu thiết yếu phi lương thực.
• Chuẩn nghèo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTBXH): Trích dẫn chuẩn mực giai đoạn 1997-1998 (khu vực miền núi, hải đảo là hộ có thu nhập dưới 15 kg gạo/tháng, tương đương 55.000 đồng; vùng đồng bằng trung du dưới 20 kg gạo/tháng, tương đương 70.000 đồng). Áp dụng chính thức Quyết định số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH ngày 01/11/2000 của Bộ trưởng Bộ LĐTBXH ban hành chuẩn nghèo giai đoạn 2001-2005: vùng nông thôn miền núi và hải đảo có thu nhập bình quân đầu người dưới 80.000 đồng/tháng (960.000 đồng/năm); vùng nông thôn đồng bằng dưới 100.000 đồng/tháng (1.200.000 đồng/năm); vùng thành thị dưới 150.000 đồng/tháng (1.800.000 đồng/năm). Đây cũng là chuẩn nghèo tỉnh Quảng Nam áp dụng trong giai đoạn khảo sát.

Hệ thống chỉ tiêu kinh tế hộ được tác giả xây dựng phục vụ đánh giá:

• Thu nhập của hộ trong năm = Thu nhập nông nghiệp trong năm + Thu nhập phi nông nghiệp trong năm;
• Thu nhập bình quân người/năm = Tổng thu nhập của hộ trong năm / Tổng số nhân khẩu;
• Thu nhập từ nông nghiệp của hộ nghèo = Doanh thu - (Chi phí vật chất + Chi phí thuê lao động) = Lợi nhuận + Công lao động nhà;
• Lợi nhuận = Thu nhập - Công lao động nhà;
• Tỷ suất lợi nhuận = Lợi nhuận / Chi phí sản xuất;
• Tỷ suất thu nhập = Thu nhập / Tổng chi phí đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên 30 hộ nghèo trên tổng số các hộ nghèo tại 11 thôn trong xã theo danh sách do Ban Chỉ đạo Xóa đói Giảm nghèo xã Tam Lãnh cung cấp, sử dụng bảng câu hỏi cấu trúc (Phiếu tìm hiểu nông hộ); khảo sát thực nghiệm các hộ chăn nuôi bò Laisind sinh sản trên địa bàn để thu thập dữ liệu đầu vào - đầu ra. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê của UBND xã Tam Lãnh, Phòng Địa chính, Ban Thống kê và Trạm Y tế xã.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh kinh tế hộ và xử lý số liệu thông qua các công cụ phần mềm vi tính.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Đặt vấn đề

Chương mở đầu phân tích tính cấp bách của công tác xóa đói giảm nghèo trên quy mô quốc tế và trong nước. Sau khi tỉnh Quảng Nam được tái lập năm 1997, thị xã Tam Kỳ dù phát triển nhưng còn nhiều xã khó khăn, trong đó xã miền núi Tam Lãnh đối mặt với địa hình phức tạp và thu nhập bấp bênh. Tác giả xác định rõ lý do chọn đề tài, mục đích nghiên cứu, 4 mục tiêu cụ thể, nội dung nghiên cứu cùng đối tượng (30 hộ nghèo và các hộ nuôi bò Laisind) và phạm vi nghiên cứu thực địa từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2004.

Chương 2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Tác giả trình bày các khái niệm về nghèo, người nghèo ở nông thôn và hộ nghèo; đối chiếu chuẩn nghèo quốc tế của WB, chuẩn nghèo của ESCAP, Tổng cục Thống kê và chuẩn nghèo quốc gia theo Quyết định số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH của Bộ LĐTBXH (ngưỡng 80.000 đồng/người/tháng đối với miền núi). Chương này thiết lập hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế hộ (thu nhập, lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận, tỷ suất thu nhập) và trình bày phương pháp điều tra chọn mẫu 30 nông hộ nghèo tại 11 thôn của xã Tam Lãnh.

Chương 3. Tổng quan

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa bàn xã Tam Lãnh:

• Điều kiện tự nhiên: Xã nằm cách trung tâm thị xã Tam Kỳ 30 km; phía Đông giáp huyện Núi Thành, phía Tây giáp xã Tiên Lập (huyện Tiên Phước), phía Nam giáp xã Trà Cót (huyện Trà My), phía Bắc giáp xã Tam Dân (thị xã Tam Kỳ). Khí hậu nhiệt đới gió mùa chia làm 2 mùa rõ rệt (mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau, mùa khô từ tháng 2 đến tháng 8); nhiệt độ không khí trung bình năm là 26,1°C (tháng 1 thấp nhất khoảng 21°C, tháng 7 cao nhất 30,3°C); độ ẩm trung bình 83 - 84%; tổng số giờ nắng trong năm là 2.076 giờ; lượng mưa bình quân đạt 2.463 mm (tập trung 75,6% vào mùa mưa, tháng 11 cao nhất đạt 644 mm, tháng 4 thấp nhất chỉ 6 mm). Thủy văn có sông Tiên 1, sông Tiên 2 chảy qua và phía Đông Bắc tiếp xúc lòng hồ Phú Ninh (thuộc thôn 1, 2, 3, 4); nguồn nước ngầm mạch rừng nông từ 5-6 m. Địa hình bán sơn địa đồi núi dốc bazan xen kẽ thung lũng hẹp, trên 80% diện tích là đất đỏ bazan và phù sa cổ.
• Hiện trạng đất đai: Tổng diện tích tự nhiên là 6.921 ha. Trong đó, đất lâm nghiệp chiếm 4.768,26 ha (68,90%), đất chuyên dùng 1.404,55 ha (20,30%), đất nông nghiệp 489,09 ha (7,10%), đất chưa sử dụng 230,88 ha (3,30%) và đất ở 27,50 ha (0,40%). Trong diện tích đất nông nghiệp (489,09 ha), đất trồng cây hàng năm chiếm 240,02 ha (lúa màu 192,83 ha, cây hàng năm khác 47,19 ha), đất vườn tạp chiếm 221,19 ha, đất cây lâu năm 28,20 ha, đất nuôi trồng thủy sản 0,40 ha. Biến động đất đai giai đoạn 2002-2003 cho thấy đất chuyên dùng tăng 7,68 ha do mở rộng hạ tầng và hoạt động mỏ vàng Bồng Miêu; đất nông nghiệp giảm 2,73 ha và đất lâm nghiệp giảm 4,16 ha do chuyển đổi mục đích và khai thác trắng rừng keo lai.
• Dân số và lao động: Dân số toàn xã là 6.695 người với 1.370 hộ, mật độ dân số 97 người/km² (thuộc hàng thấp nhất thị xã Tam Kỳ). Xã có 18 hộ người dân tộc Kor (75 nhân khẩu) và 1 hộ người dân tộc Tày (3 nhân khẩu). Khoảng 95% dân số làm nông - lâm nghiệp. Lực lượng trong độ tuổi lao động có 4.025 người (nữ chiếm 2.018 người, tương đương gần 50%), chiếm 60% dân số. Tuy nhiên, số người không có khả năng lao động là 2.670 người; bình quân 1 lao động phải nuôi 1,5 người phụ thuộc.
• Hạ tầng - xã hội: Trạm y tế xã có 1 trạm chính tại thôn 5 và 1 phân trạm tại vùng hồ Phú Ninh (phục vụ thôn 1, 2, 3, 4), toàn xã có 5 cán bộ y tế (duy nhất 1 bác sĩ), bình quân trên 1.300 dân mới có 1 nhân viên y tế, trạm chỉ có 1 giường bệnh; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng năm 2003 là 27,2% (163/599 trẻ dưới 5 tuổi). Về KHHGĐ, năm 2003 có 286 người áp dụng các biện pháp tránh thai (tỷ lệ phụ nữ có chồng 15-49 tuổi sử dụng biện pháp tránh thai đạt 90,9%). Về giáo dục, trường tiểu học có 780 học sinh (30 lớp, 1 cơ sở chính tại thôn 5 và 4 cơ sở phụ tại thôn 1, 2, 6, 10; 19 phòng học gồm 11 phòng bán kiên cố và 8 phòng tạm bợ); trường THCS có 623 học sinh (16 lớp); xã chưa có trường THPT (học sinh phải ra thị xã Tam Kỳ cách 30 km trọ học). Toàn xã có 650 tivi (chủ yếu trắng đen), 42 máy điện thoại cố định; khoảng 70% hộ dùng điện lưới 3 pha; 80% hộ có hố xí tự tạo nhưng chỉ 10% hợp vệ sinh.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của luận văn:

• Thực trạng đời sống hộ nghèo: Nhà ở của các hộ nghèo phần lớn là nhà tạm bợ vách tre nứa, mái lợp lá hoặc tole cũ, nền đất (chiếm đa số trong mẫu 30 hộ); bữa ăn thường xuyên thiếu thốn, chủ yếu ăn cơm độn sắn (khoai mì) và rau xào nước mắm. Nhận thức của người dân về nghèo đói còn hạn hẹp (chỉ 10% hộ phỏng vấn hiểu nghèo là thiếu ăn mặc, thiếu tiền, phần lớn chưa hiểu nguyên nhân sâu xa và còn tâm lý ỷ lại vào hỗ trợ). Do áp lực mưu sinh, hơn 80% số hộ nghèo điều tra tham gia đốn củi, phá rừng làm nương rẫy, gây suy thoái tài nguyên.
• Hoạt động sản xuất và thu nhập: Có 23/30 hộ nghèo tham gia trồng lúa nhưng diện tích canh tác rất manh mún, chi phí cao dẫn đến tỷ suất lợi nhuận thấp; chăn nuôi gia súc chủ yếu là bò địa phương và nuôi heo quy mô nhỏ lẻ. Nguồn thu ngoài nông nghiệp gồm buôn bán nhỏ, làm thuê phổ thông và đào đãi vàng trái phép tại các bãi vàng Bồng Miêu với rủi ro cao, tai nạn rình rập và thu nhập bấp bênh. Hộ nghèo tiếp cận vốn tín dụng chủ yếu qua Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp nhưng dư nợ hạn chế.
• Nguyên nhân nghèo và thoát nghèo: Tác giả tổng hợp các nguyên nhân chính gồm: điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thiếu tư liệu sản xuất (đất nông nghiệp bình quân rất thấp), thiếu vốn, thiếu kiến thức kỹ thuật, gia đình đông con, bệnh tật, lao động không có tay nghề và giao thông cách trở. Ngược lại, các hộ thoát nghèo tại xã trong năm 2003 chủ yếu nhờ có lao động đi làm việc ngoài địa phương, được vay vốn kịp thời và áp dụng mô hình chăn nuôi hiệu quả.
• Đánh giá mô hình nuôi bò Laisind sinh sản: Tác giả tiến hành tính toán chi tiết hiệu quả kinh tế nuôi bò Laisind:
  • Chi phí đầu tư nuôi một bê con đến lúc gieo tinh lần đầu;
  • Chi phí đầu tư từ lúc gieo tinh đến khi đẻ;
  • Chi phí bình quân trong một năm khai thác (thức ăn, thú y, công lao động);
  • Doanh thu từ bê con giống Laisind và phân bón trong một năm khai thác;
  • So sánh với nuôi bò địa phương cho thấy bò Laisind sinh sản có giá bán con giống cao hơn, tầm vóc lớn, tận dụng được nguồn cỏ đồi tự nhiên, mang lại tỷ suất lợi nhuận và thu nhập vượt trội, chứng minh tính khả thi trong việc đưa vào làm đòn bẩy kinh tế cho hộ nghèo.
• Hệ thống đề xuất: Tác giả xây dựng các nhóm giải pháp: nâng cao nhận thức tự lực thoát nghèo của người dân; đào tạo nghề và giải quyết việc làm; mở rộng nguồn vốn vay ưu đãi qua các tổ chức đoàn thể; đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông và trường lớp; tăng cường công tác khuyến nông - khuyến lâm chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi bò Laisind và trồng rừng keo lai.

Chương 5. Kết luận và kiến nghị

Chương tổng kết khẳng định tình trạng nghèo tại Tam Lãnh chịu tác động tổng hợp của hạ tầng yếu kém, thiếu đất lúa, tập quán sản xuất lạc hậu và tỷ lệ phụ thuộc cao. Khóa luận đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với UBND tỉnh Quảng Nam, UBND thị xã Tam Kỳ và các phòng ban liên quan trong việc ưu tiên đầu tư hoàn thiện tuyến giao thông Tiên Thọ - Tam Lãnh và tuyến Tam Dân - Phú Ninh; hỗ trợ vốn nhân giống bò Laisind và quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác tại mỏ vàng Bồng Miêu nhằm bảo đảm an ninh trật tự và giải quyết việc làm cho lao động địa phương.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã trích xuất và tổng hợp được hệ thống số liệu toàn diện về hiện trạng tài nguyên đất đai và cơ cấu nông nghiệp tại xã Tam Lãnh:

Loại đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
Đất lâm nghiệp	4.768,26	68,90
Đất chuyên dùng	1.404,55	20,30
Đất nông nghiệp	489,09	7,10
Đất chưa sử dụng	230,88	3,30
Đất ở	27,50	0,40
Tổng diện tích tự nhiên	6.921,00	100,00

Trong diện tích đất nông nghiệp (489,0883 ha), tác giả làm rõ sự bất hợp lý trong phân bổ cơ cấu:

Loại đất nông nghiệp	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)	Ghi chú
Đất trồng cây hàng năm	240,0194	49,07	Lúa, màu chiếm 192,83 ha (80,34%); cây hàng năm khác 47,19 ha
Đất vườn tạp	221,1943	45,23	Trồng hồ tiêu, quế, cây ăn trái hiệu quả thấp
Đất trồng cây lâu năm	28,1990	5,77	Diện tích còn rất nhỏ so với tiềm năng đất đồi
Đất nuôi trồng thủy sản	0,3956	0,08	Tận dụng nhỏ lẻ tại khe suối
Tổng cộng	489,0883	100,00

Kết quả khảo sát đời sống nông hộ nghèo và hạch toán kinh tế:

• Xác lập tỷ lệ hộ nghèo toàn xã năm 2003 là 11,19%. Trong mẫu 30 hộ nghèo điều tra, có 23 hộ tham gia sản xuất lúa nước nhưng diện tích manh mún, năng suất bấp bênh; trên 80% hộ nghèo phải kiếm thêm thu nhập từ việc chặt củi và khai thác lâm sản tự nhiên.
• Dữ liệu hạch toán thực nghiệm của tác giả chứng minh mô hình chăn nuôi bò sinh sản Laisind có khả năng tạo ra nguồn thu nhập ổn định hàng năm từ việc bán bê con lai F1 và tận dụng công lao động nhàn rỗi, vượt trội so với chăn nuôi giống bò vàng địa phương thoái hóa.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp tập dữ liệu thực địa có hệ thống đầu tiên về thực trạng đói nghèo, điều kiện hạ tầng và cơ cấu kinh tế hộ tại một xã miền núi bán sơn địa đặc thù (xã Tam Lãnh, thị xã Tam Kỳ) ngay sau giai đoạn chia tách tỉnh Quảng Nam;
• Chứng minh tính khả thi về mặt kỹ thuật và tài chính của việc chuyển đổi cơ cấu vật nuôi từ bò địa phương sang bò sinh sản Laisind gắn với diện tích đất lâm nghiệp và đồi gò sẵn có tại địa phương;
• Phân tích rõ nét mối tương quan giữa sự thiếu hụt đất sản xuất nông nghiệp, trình độ học vấn thấp với tình trạng khai thác kiệt quệ tài nguyên rừng và lao động tự phát tại mỏ vàng Bồng Miêu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận được xác định dựa trên văn bản:

• Quy mô mẫu khảo sát trực tiếp nông hộ nghèo còn hạn chế (n = 30 hộ trên địa bàn 11 thôn) do hạn chế về thời gian thực tập và nguồn lực tài chính của sinh viên;
• Chỉ tiêu nghiên cứu đánh giá đói nghèo của đề tài mới tập trung chủ yếu vào chỉ tiêu thu nhập cổ điển của kinh tế hộ, chưa lượng hóa đầy đủ các chỉ tiêu nghèo đa chiều hiện đại (như mức độ dễ bị tổn thương, rủi ro xã hội, chỉ số tiếp cận các quyền văn hóa và tiếng nói của người nghèo) như tác giả đã tự nhận xét trong phần cơ sở lý luận;
• Do tính chất nhạy cảm và điều kiện an ninh phức tạp tại địa phương, tác giả chưa thể khảo sát sâu và định lượng chi tiết nguồn thu nhập từ hoạt động khai thác gỗ rừng trái phép và đãi vàng sa khoáng của người nghèo.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát trên toàn bộ các thôn có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là nhóm đồng bào dân tộc thiểu số Kor tại thôn 9;
• Theo dõi dài hạn hiệu quả kinh tế và khả năng hoàn vốn thực tế của mô hình chăn nuôi bò Laisind sinh sản sau khi được giải ngân các nguồn vốn vay ưu đãi;
• Đánh giá tác động xã hội và môi trường của việc triển khai dự án khai thác mỏ vàng công nghiệp Bồng Miêu đối với việc chuyển dịch cơ cấu việc làm và thu nhập của nông hộ nghèo địa phương.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển Nông thôn, Khuyến nông, Kinh tế Nông nghiệp và Xã hội học Nông thôn tham khảo về phương pháp xây dựng phiếu điều tra hộ nghèo, phương pháp xử lý số liệu sơ cấp và khung lý thuyết đánh giá nghèo đói cấp xã;
• Cán bộ làm công tác xóa đói giảm nghèo, cán bộ khuyến nông tại các địa phương miền núi, vùng bán sơn địa có điều kiện tương tự tham khảo mô hình hạch toán chi phí - doanh thu nuôi bò sinh sản Laisind để xây dựng các dự án sinh kế giảm nghèo;
• Phần đáng tham khảo nhất của văn bản là Chương 3 (hệ thống dữ liệu chi tiết về biến động đất đai, dân số, hạ tầng y tế, giáo dục) và Phần III của Chương 4 (các bảng tính chi phí đầu tư từng giai đoạn từ bê con đến bò sinh sản Laisind trong 1 năm khai thác).

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hộ nghèo tại xã Tam Lãnh vào năm 2003 là bao nhiêu và được xác định theo tiêu chuẩn nào?

Tỷ lệ hộ nghèo của xã Tam Lãnh tại thời điểm khảo sát năm 2003 là gần 11,19%. Tỷ lệ này được xác định theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2001-2005 do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành theo Quyết định số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH ngày 01/11/2000; đối với khu vực nông thôn miền núi và hải đảo, ngưỡng nghèo là những hộ có thu nhập bình quân đầu người dưới 80.000 đồng/tháng (tương đương 960.000 đồng/người/năm).

2. Hiện trạng phân bổ đất đai xã Tam Lãnh có đặc điểm gì nổi bật tác động đến sản xuất của nông hộ nghèo?

Đặc điểm nổi bật nhất là đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 4.768,26 ha (chiếm 68,90% tổng diện tích tự nhiên 6.921 ha, gần gấp 10 lần diện tích đất nông nghiệp). Đất nông nghiệp chỉ có 489,09 ha (chiếm 7,10%), trong đó diện tích lúa màu chỉ đạt 192,83 ha và phân bố manh mún. Do quỹ đất canh tác cây lương thực hạn hẹp, người dân nói chung và hộ nghèo nói riêng gặp rất nhiều khó khăn trong việc tự bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ, buộc phải phụ thuộc vào kinh tế đồi rừng và chăn nuôi.

3. Vì sao tác giả luận văn đề xuất mô hình nuôi bò Laisind sinh sản làm giải pháp trọng tâm tăng thu nhập?

Tác giả đề xuất mô hình này vì xã Tam Lãnh có diện tích đất đồi gò, đất lâm nghiệp rất lớn (chiếm gần 69%) với nguồn phụ phẩm nông nghiệp và bãi chăn thả phong phú. Giống bò vàng địa phương vốn có tầm vóc nhỏ, thoái hóa, giá trị thương phẩm thấp; trong khi bò lai Laisind sinh sản có ưu thế sinh trưởng nhanh, khả năng thích nghi cao, cho ra bê con lai F1 bán được giá cao, tận dụng được tối đa công lao động nhàn rỗi trong nông hộ nghèo để nâng cao tỷ suất lợi nhuận trên đồng vốn đầu tư.

4. Hệ thống y tế và giáo dục tại xã Tam Lãnh năm 2003 đối mặt với những thiếu thốn hạ tầng cụ thể nào?

Về y tế, toàn xã 6.695 dân chỉ có 2 trạm (1 trạm chính tại thôn 5, 1 phân trạm vùng hồ Phú Ninh) với 5 cán bộ y tế (duy nhất 1 bác sĩ, tỷ lệ trên 1.300 dân/y bác sĩ) và trạm xá chỉ có vỏn vẹn 1 giường bệnh. Về giáo dục, trường tiểu học có 19 phòng học thì có tới 8 phòng tạm bợ và hơn 8 phòng xuống cấp nặng; xã có trường THCS nhưng hoàn toàn chưa có trường THPT, học sinh muốn học cấp 3 phải ra trung tâm thị xã Tam Kỳ cách 30 km và phải thuê nhà trọ, khiến con em hộ nghèo có nguy cơ bỏ học rất cao.

5. Cơ cấu lao động và gánh nặng phụ thuộc của người dân xã Tam Lãnh trong văn bản được ghi nhận ra sao?

Toàn xã có 6.695 nhân khẩu thì lực lượng trong độ tuổi lao động là 4.025 người (chiếm 60% dân số, trong đó lao động nữ là 2.018 người). Tuy nhiên, số người không có khả năng lao động lên tới 2.670 người. Do đó, bình quân 1 người lao động tại xã phải nuôi dưỡng tới 1,5 người phụ thuộc (ăn theo). Phần lớn lao động là lao động phổ thông nông nghiệp, thiếu kỹ thuật và tay nghề chuyên môn, tạo áp lực lớn lên việc làm và thu nhập của hộ gia đình.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thế Hùng đã phản ánh toàn diện bức tranh kinh tế - xã hội và thực trạng nghèo đói tại xã miền núi Tam Lãnh (thị xã Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam) vào đầu năm 2004 thông qua các số liệu thống kê địa phương kết hợp điều tra thực địa 30 nông hộ nghèo. Nghiên cứu đã bóc tách các nguyên nhân cốt lõi gây nghèo gồm quỹ đất lúa manh mún, tỷ lệ phụ thuộc cao, hạ tầng y tế - giáo dục thiếu thốn và nhận thức sản xuất lạc hậu. Đóng góp nổi bật của tác giả là việc hạch toán chi tiết hiệu quả kinh tế của mô hình chăn nuôi bò Laisind sinh sản, cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để địa phương chuyển đổi cơ cấu vật nuôi nhằm tạo sinh kế bền vững cho người nghèo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 DAT VAN DE I. Lý do nghiên cứu dé tài Nghèo đới là vấn đề mang tính toàn câu, cấp bách trong công cuộc phát triển kinh tế — xã hội của toàn thể nhân loại, cho từng khu vực, cho từng quốc gia và cho từng người chung sống trên hành tinh này. Trong thế kỷ trước chúng ta đã có những tiến bộ vượt bật trong công tác xóa đới giảm nghèo và cải thiện phúc lợi. Báo cáo về Tình Hình Phát Triển Thế Giới (2000/2001) về Tấn Công Nghèo Doi thì trong những thập niên qua tuổi thọ trung bình của các nước đang tăng lên 13%, từ 1965-1998 thu nhập bình quân tăng gấp hai lần ở các nước đang phát triển, trong giai đoạn 1990 -1998 số người sống trong cảnh nghèo cùng cực giảm 78 triệu người.

Tuy vậy, bước sang thế kỷ này, nghèo đói vẫn tiếp tục theo đuổi loài người và chúng cũng còn là vấn để của toàn cầu: Có tới 1,2 tỷ người sống dưới 1 USD/ngày, có 2,8 tỷ người sống dưới mức 2 USD/ngày, cứ 100 trẻ sơ sinh thì có đến 6 chưa sống đến lúc đẩy năm và có 8 trẻ không sống đến 5 tuổi. Còn cứ 100 trẻ sống đến tuổi đi học thì có 9 bé trai và 14 bé gái không được cắp sách đến trường tiểu học. Theo Viet Nam Development Report (2000), thì tại Việt Nam tỷ lệ nghèo đói đã được giảm trong những năm qua thể hiện bằng việc tăng thu nhập, tiêu dùng va cải thiện các điều kiện xã hội. Tuy nhiên nghèo đói vẫn còn rất nhiễu, đặc biệt là khu vực nông thôn chiếm tới 45% sống dưới ngưỡng nghèo.

Trong đó khu vực miền núi phía bắc, tây nguyên và duyên hải miễn trung là ba khu vực nghèo nhất. Theo chuẩn mới, đến hết năm 2000, cả nước còn khoảng 2,8 triệu hộ nghèo (khoảng 14 triệu người), chiếm khoảng 17%. Trong đó hộ thường xuyên thiến đói chiếm 0,8 % tổng số hộ trong cả nước. Trong những năm qua, những chính sách chủ trương nhằm phát triển kinh tế — xã hội, xóa bổ nghèo đói của chính phủ đã mang lại một số chuyển biến tích cực, cuộc sống của đại bộ phận nhân dân được nâng lên, các điều kiện về y tế giáo dục được cải thiện dang kể, chiến lược xóa đói giảm nghèo tới năm 2005 nước ta phấn đấu theo bầy mục tiêu sau: Mỗi năm phấn đấu giảm 2 - 3% hộ nghèo, đến năm 2010 còn 5%, không còn hộ đói, hộ du canh du cư; có đủ nước sinh hoạt; không còn nhà đột nát; có đủ lớp học; có nơi khám chữa bệnh; có đường 6 tô tới xã; bảo dam an ninh lương thực tại chỗ.

Năm 1997 tỉnh Quảng Nam được tách ra thành đơn vị hành chính riêng từ tỉnh Quảng Nam Đà Nẵng cũ, Tam Kỳ được chọn là trung tâm tỉnh, trong những năm đầu thành lập còn nhiều yếu kém về kinh tế, đời sống của nhân dân có nhiều khó khăn về vật chất lẫn tinh than, thị xã Tam Kỳ có 21 xã phường nhưng hiện nay vẫn còn > ờ; nhiều xã nghèo như : Tam phú, phường An Phú.trong tình hình đời sống của nhiều người dân trong tỉnh nói chung, tại thị xã Tam Kỳ nói riêng và cụ thể là tại xã Tam Lãnh còn nghèo, để góp một phần nhỏ bé của mình vào việc nghiên cứu, tìm hiểu nhằm tìm ra những phương hướng tích cực hơn vào công tác giảm nghèo tại xã Tam Lãnh nên tôi quyết định chon dé tài nghiên cứu này. Mục đích nghiên cứu Thông qua việc nghiên cứu thực trạng nghèo và công tác xóa đói giảm nghèo của xã Tam Lãnh, tác giả tìm ra những nguyên nhân của nghèo và từ đó nêu một số biện pháp nhằm khắc phục tình trạng nghèo, đưa công tác xoá đói giảm nghèo của xã có hiệu quả hơn. Qua những nghiên cứu này, có thể giúp cho những bên, những người có liên quan nhất là cán bộ làm về công tác này có cách nhìn sâu sắc hơn trong công tác xóa đói giảm nghèo của địa phương mình, từ đó có những hành động đúng hơn đối những hộ nghèo tại xã mà chủ yếu là trong hoạt động sản xuất nhằm cải thiện thu nhập của họ. Mục tiêu nghiên cứu Tác giả từng bước nghiên cứu thực trạng nhiều vấn đề tổn tại đối với đời sống sản xuất của người dân nông thôn, chúng trực tiếp hay gián tiếp tác động đến họ như thế nào, xác định những nhân tố tác động, ảnh hưởng đến cái nghèo, nắm bắt được những nguyên nhân và nhân tố đó, từ đó có dé xuất những giải pháp chung cũng như loại hình sản xuất cụ thể, điển hình của dé tài là nâng cao hơn hiệu quả thu nhập cho nông hộ nghèo thông qua sản xuất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu .N6i dung nghiên cứu Gém những phần sau: Tìm biểu thực trạng của các diéu kiện tổng quan trong địa ban xã Tam Lãnh, thực trạng sản xuất của hộ nghèo tại xã, xác định nguyên nhân, các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo và nghiên cứu những để xuất nhằm tăng thu nhập cho nông hộ thông qua mô hình nuôi bò.

ei = =tp= <2 ee —- —= —-: som V. Pham vi và đối tượng nghiên cứu - Phạm vi: Nghiên cứu này được thực hiện trên địa bàn của một xã miền núi, thuộc thị xã Tam kỳ, tỉnh Quảng Nam; thời gian nghiên cứu từ ngày 22/2/2004- 20/4/2004. - Đối tượng: Những hộ nằm trong diện nghèo của theo danh sách của xã, những hộ có chăn nuôi bò sinh san Laisind. Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU I.

Khái niệm về nghèo Nghèo là tình trạng của một bộ phận dân cư chỉ có các điều kiện vật chất và tỉnh thần để duy trì cuộc sống của gia đình họ ở mức sống tối thiểu trong điều kiện của cộng đồng. Uỷ ban kinh tế — xã hội khu vực Châu A Thái Bình Dương cho rằng: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người ( 8 nhu cầu cơ ban), mà những nhu cầu phụ thuộc vào điều kiện kinh tế — xã hội và phong tục, tập quán của từng vùng và những phong tục, tập quán đó được xã hội thừa nhận. Việt Nam cũng thừa nhận quan niệm này. Quan niệm của cộng đồng quốc tế cho rằng: Nghéo đói là sự thiếu hụt trầm trọng các cơ hội lựa chọn và khả năng tham dự vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia.

Khái niệm người nghèo ở nông thôn Người nghèo là những ngưới nằm trong hộ nghèo. Tuy nhiên theo cách nhìn nhận rộng hơn của cộng đồng quốc tế thì người nghèo là những người thiếu một cách rất trầm trọng các cơ hội lựa chọn và kha năng tham gia vào cuộc sống kinh tế - xã hội của đất nước. Người nghèo nông thôn, có thể hiểu là người sống ở khu vực nông thôn sống dưới ngưỡng nghèo nông thôn do cơ quan có thẩm quyển của nước đó xác định. Khái niệm về hộ nghèo: e Theo bộ lao động thương binh xã hội: Hộ nghèo là tình trạng một bộ phận gia đình có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng (Hộ nghèo là hộ thiếu ăn nhưng không đứt bữa, mặc không lành, không đủ điều kiện phát triển sản xuất ).

e Theo tổng cục thống kê: Chọn mức tiêu dùng tối thiểu là 2.100 calo/ngudi/ngay, hộ nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân đầu người ở nồng thôn dưới 78.500đ/tháng (rất nghèo dưới 52. e Theo ngân hàng thế giới : Chọn mức tiêu dùng năng lượng tối thiểu là 2.100 calo/người /ngày và chiếm 10% nhu cầu chỉ tiêu, còn lại 3% chỉ các nhu cầu khác ngoài lương thưc, thực phẩm, ăn mặc, học tập văn hoá, đi lại). Trên đây là những quan niệm về hộ nghèo, để có thể hiểu thêm về chuẩn nghèo chung của cả nước để tài xin giới thiệu lại như thế nào là hộ nghèo theo bộ lao động và thương binh xã hội trong giai đoạn hiện nay từ 2001-2005: e Theo chuẩn mực đói nghèo năm (1997-1998) qui định như sau: Hộ nghèo phân theo hai mức khư vực: - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo: là hộ có thu nhập dưới 15 kg gạo/tháng tương ứng với 55. - Vùng nông thôn đồng bằng trung du: là hộ có thu nhập bình quân đầu người dưới 20kg gạo/tháng tương ứng với 70.

Quyết định số 1143/2000/QD - LDTBXH ngày 01/11/2000 của bộ trưởng bộ Lao Động Thương Binh Xã Hội qui định chuẩn nghèo theo mức thu nhập bình quân đầu người trong từng vùng lần lượt như sau: - Vùng nông thôn miền núi và hải đảo: 80.000 đồng /tháng, 960. - Vùng nông thôn đồng bằng: 100.000 đồng /tháng, 1. - Vùng thành thị: 150.000 đồng /tháng, 1. e Chuẩn đánh giá nghèo của tỉnh Quảng Nam: Lấy chuẩn đói nghèo của bộ Lao Động — Thương binh xã hội làm chuẩn.

e Tuy nhiên, cần nhìn nhận về những quan điểm mới về các tiêu chuẩn đánh giá nghèo, nó không chỉ là sự bao hàm về sự khốn cùng về vật chất (được đo lường theo khả năng về thu nhập hay tiêu dùng) mà còn là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục, y tế, dinh dưỡng và các yếu tố khác. Trình độ thụ hưởng giáo dục và y tế thấp là những vấn dé thuộc về bản thân từng người, nhưng nó đáng được quan tâm khi nó đi kèm với sự khốn cùng về vật chất. Đói nghèo theo quan điểm mới là tính đến cả những nguy cơ dé bị tổn thương và dé gặp rủi ro, không có tiếng nói và quyền lực. Chỉ tiêu nghiên cứu Đánh giá nghèo đói theo quan điểm mới thì không thể chỉ dùng một chỉ tiêu cụ thể nào, mà phải là sự tổng hợp của tất cả các chỉ tiêu liên quan đến toàn bộ đời sống của hộ nghèo như ngoài chỉ tiêu mang tính cổ điển là về thu nhập, chỉ tiêu của người nghèo và thì còn có các chỉ tiêu liên quan đến y tế, giáo dục, các yếu tố và tuổi thọ, sự bất bình đẳng, tiếng nói của người nghèo,.Tuy nhiên, với khả năng han chế của dé tài nên tác giả không thể tập trung nghiên cứu tất cả các chỉ tiêu trên được mà tác giả chỉ theo chỉ tiêu cổ điển là về thu nhập của người nghèo trên địa bàn nghiên cứu.

-Thu nhập của hộ trong năm: Thu nhập của hộ dan = Thu nhập từ phi nông nghiệp trong năm + Thu nhập phi nông nghiệp trong năm. -Thu nhập bình quân người /năm = Thu nhập của hộ dân trong một năm / Tổng số nhân khẩu.