Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại ngân hàng thương mại cổ phần quân đội

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại ngân hàng thương mại cổ phần quân đội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Phương Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Am Hiểu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO LÃNH THANH TOÁN VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT
• 1.1. Tổng quan về bảo lãnh
• 1.2. Khái niệm bảo lãnh
• 1.3. Đặc điểm của bảo lãnh
• 1.4. Bảo lãnh thanh toán của ngân hàng
• 1.5. Khái niệm và đặc điểm bảo lãnh thanh toán
• 1.6. Phân loại bảo lãnh thanh toán
• 1.7. Chức năng của bảo lãnh thanh toán
• 1.8. Một số vấn đề lý luận về áp dụng pháp luật
• 1.9. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật
• 1.10. Quy trình áp dụng pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH THANH TOÁN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THANH TOÁN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI
• 2.1. Tổng quan về hoạt động bảo lãnh thanh toán của Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 2.2. Tình hình triển khai hoạt động bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội (MB)
• 2.3. Quy định nội bộ của Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội về hoạt động bảo lãnh thanh toán
• 2.4. Những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện bảo lãnh thanh toán
• 2.5. Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 2.6. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật trong hoạt động bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 2.7. Các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 2.8. Một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh thanh toán của Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 3.2. Một số đề xuất hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh thanh toán nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội
• 3.3. Về ngôn ngữ trong giao dịch bảo lãnh thanh toán
• 3.4. Về thẩm quyền ký hợp đồng cấp bảo lãnh, cam kết bảo lãnh
• 3.5. Về thời hạn kiểm tra chứng từ và thông báo từ chối
• 3.6. Về hình thức bảo lãnh vô điều kiện
• 3.7. Xác định thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết tranh chấp hợp đồng cấp bảo lãnh và thư bảo lãnh
• 3.8. Điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để tránh mâu thuẫn, chồng chéo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán

Nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Hoạt động bảo lãnh thanh toán không chỉ giúp các doanh nghiệp có thêm nguồn vốn mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các giao dịch thương mại. Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này vẫn còn nhiều thách thức và bất cập cần được nghiên cứu và giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo lãnh thanh toán

Bảo lãnh thanh toán là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, trong đó bên bảo lãnh cam kết thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh khi bên này không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Vai trò của bảo lãnh thanh toán trong ngân hàng là rất quan trọng, giúp tăng cường niềm tin giữa các bên trong giao dịch.

1.2. Lịch sử phát triển của bảo lãnh thanh toán tại ngân hàng quân đội

Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội đã thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh thanh toán từ những năm đầu thành lập. Qua thời gian, hoạt động này đã trở thành một trong những dịch vụ chính của ngân hàng, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế.

II. Những thách thức trong việc áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán

Mặc dù pháp luật ngân hàng đã có những quy định rõ ràng về bảo lãnh thanh toán, nhưng trong thực tiễn vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như rủi ro trong bảo lãnh, quy trình thực hiện chưa rõ ràng, và sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật là những yếu tố gây khó khăn cho ngân hàng trong việc thực hiện nghiệp vụ này.

2.1. Rủi ro trong bảo lãnh thanh toán

Rủi ro trong bảo lãnh thanh toán có thể đến từ nhiều phía, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Việc đánh giá và quản lý các rủi ro này là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho ngân hàng và khách hàng.

2.2. Quy trình bảo lãnh thanh toán chưa rõ ràng

Quy trình thực hiện bảo lãnh thanh toán tại ngân hàng quân đội vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, dẫn đến việc thực hiện không đồng nhất và gây khó khăn cho các bên liên quan. Cần có sự cải tiến trong quy trình này để nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Phương pháp cải thiện áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán, ngân hàng cần thực hiện một số phương pháp cải thiện. Việc hoàn thiện quy trình, tăng cường đào tạo nhân viên và áp dụng công nghệ thông tin là những giải pháp cần thiết.

3.1. Hoàn thiện quy trình bảo lãnh thanh toán

Cần xây dựng một quy trình bảo lãnh thanh toán rõ ràng và minh bạch, từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến khâu giải ngân. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng của khách hàng.

3.2. Đào tạo nhân viên về bảo lãnh thanh toán

Đào tạo nhân viên là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ bảo lãnh thanh toán. Nhân viên cần được trang bị kiến thức về pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo lãnh thanh toán

Nghiên cứu thực tiễn về bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Hoạt động này không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng doanh thu mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động bảo lãnh thanh toán

Hoạt động bảo lãnh thanh toán đã giúp ngân hàng tăng cường vị thế cạnh tranh trên thị trường. Doanh thu từ dịch vụ này liên tục tăng trưởng, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngân hàng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán, ngân hàng đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc nắm bắt kịp thời các thay đổi trong pháp luật và thị trường là rất cần thiết để duy trì hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của bảo lãnh thanh toán

Kết luận về nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng triển vọng phát triển của hoạt động này là rất lớn. Cần có những chính sách và giải pháp phù hợp để phát huy tối đa tiềm năng của bảo lãnh thanh toán trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển của bảo lãnh thanh toán

Với sự phát triển của nền kinh tế và hội nhập quốc tế, hoạt động bảo lãnh thanh toán sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Đề xuất chính sách cho bảo lãnh thanh toán

Cần có những chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động bảo lãnh thanh toán. Điều này sẽ giúp ngân hàng phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ khi quy mô số dư tăng từ 299.360 triệu đồng năm 2008 lên 2.547.147 triệu đồng vào năm 2011, ghi nhận mức tăng trưởng hơn 12 lần sau 4 năm. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế hậu gia nhập WTO, quan hệ trao đổi thương mại và dịch vụ mở rộng không ngừng. Điều này thúc đẩy nhu cầu sử dụng bảo lãnh ngân hàng như một công cụ bảo đảm và tài trợ vốn thiết yếu cho các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh thanh toán tại các ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội nói riêng còn đối mặt với nhiều bất cập. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước bộc lộ sự thiếu đồng bộ, mâu thuẫn giữa luật chung và luật chuyên ngành, đồng thời chưa hoàn toàn tương thích với các tập quán thương mại quốc tế như Quy tắc thực hành tín dụng dự phòng quốc tế hay Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận về bảo lãnh thanh toán, phân tích toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật và quy trình thẩm định nội bộ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội giai đoạn 2008 – 2012, từ đó nhận diện các rủi ro vận hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi tỷ trọng doanh thu phí bảo lãnh thanh toán trong tổng thu phí bảo lãnh của ngân hàng tăng từ 8% năm 2008 lên 38% năm 2011, khẳng định vai trò then chốt của nghiệp vụ này trong việc nâng cao lợi nhuận và đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên hai nhánh lý thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý kinh tế: lý thuyết bảo đảm đối nhân trong luật dân sự và lý thuyết về tính độc lập của cam kết bảo lãnh ngân hàng. Theo Điều 361 Bộ luật Dân sự 2005 và Điều 3 Thông tư 28/2012/TT-NHNN, bảo lãnh thanh toán được xác định là một biện pháp bảo đảm đối nhân và là một hình thức cấp tín dụng gián tiếp. Trong đó, bên bảo lãnh cam kết thực hiện nghĩa vụ chi trả thay cho bên được bảo lãnh nếu đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ.

Khung lý thuyết của nghiên cứu phân định rõ ba khái niệm trọng tâm:

• Hợp đồng cấp bảo lãnh: Thỏa thuận cơ sở giữa tổ chức tín dụng và khách hàng yêu cầu bảo lãnh nhằm xác lập quyền thu phí và quyền truy đòi nợ.
• Thư bảo lãnh vô điều kiện: Cam kết chi trả độc lập mà ngân hàng bắt buộc phải thực hiện ngay khi nhận được yêu cầu bằng văn bản đầu tiên của bên thụ hưởng mà không phụ thuộc vào các tranh chấp của hợp đồng gốc.
• Nghĩa vụ thứ cấp: Trách nhiệm phát sinh mang tính phụ thuộc của bên bảo lãnh so với nghĩa vụ chính của bên được bảo lãnh theo các nguyên tắc chuyển giao nghĩa vụ dân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thống kê hoạt động kinh doanh bảo lãnh tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội giai đoạn 2008 – 2011, cùng các hồ sơ giải quyết tranh chấp pháp lý thực tế có quy mô thiệt hại lên đến 67,4 tỷ đồng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 4 giai đoạn trong quy trình cấp bảo lãnh theo Quyết định 9391/NHQĐ-HS của ngân hàng, đồng thời khảo sát chuyên sâu 4 vụ việc gian lận chứng từ điển hình phát sinh tại các chi nhánh trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào những hồ sơ có dấu hiệu vi phạm pháp luật phức tạp, phản ánh trung thực rủi ro pháp lý phổ biến trong ngành ngân hàng.

Tác giả kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp luật học so sánh giữa pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế, cùng phương pháp phân tích định lượng số liệu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách toàn diện mối quan hệ biện chứng giữa quy định pháp luật thực định và thực tế xử lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng trong mốc thời gian từ năm 2008 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và cơ cấu số dư bảo lãnh thanh toán có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Số dư bảo lãnh trong nước tăng từ 203.147 triệu đồng năm 2008 lên 2.547.147 triệu đồng năm 2011, tương ứng mức tăng trưởng gấp 12 lần. Đáng chú ý, tỷ trọng bảo lãnh nước ngoài trong tổng danh mục tăng liên tục từ 32% vào năm 2008 lên 39% năm 2009 và đạt 48% vào năm 2011, thể hiện sự mở rộng nhanh chóng của phân khúc tài trợ xuất nhập khẩu.

Thứ hai, doanh thu từ phí dịch vụ bảo lãnh thanh toán tăng trưởng vượt bậc, góp phần tối ưu hóa cơ cấu thu nhập ngoài lãi. Doanh thu phí bảo lãnh toàn hệ thống tăng từ 76.347 triệu đồng năm 2008 lên 110.718 triệu đồng năm 2009 và chạm mốc 208.000 triệu đồng năm 2010. Tỷ trọng đóng góp của phí bảo lãnh thanh toán trong tổng thu phí bảo lãnh ngân hàng tăng từ 8% năm 2008 lên 29% năm 2010 và đạt mức đỉnh 38% vào năm 2011.

Thứ ba, sự lạm dụng hình thức bảo lãnh vô điều kiện đi kèm lỗ hổng trong khâu thẩm định chứng từ tạo ra các rủi ro gian lận nghiêm trọng. Thực tế đã ghi nhận vụ việc doanh nghiệp lập hợp đồng mua bán nội thất khống trị giá 4,8 tỷ đồng để lừa đảo chi nhánh ngân hàng, hoặc vụ việc làm giả hồ sơ bảo lãnh thanh toán chiếm đoạt 67,4 tỷ đồng của 17 tổ chức và cá nhân trong giai đoạn 2009 – 2010.

Thứ tư, phát sinh xung đột pháp lý lớn liên quan đến ngôn ngữ cam kết và thẩm quyền tài phán. Phần lớn thư bảo lãnh phát hành cho đối tác ngoại thương đều lập bằng tiếng Anh và dẫn chiếu luật nước ngoài, tạo rào cản phức tạp khi Tòa án Việt Nam thụ lý các vụ tranh chấp phát sinh.

Thảo luận kết quả

Diễn biến quy mô số dư và cơ cấu doanh thu phí bảo lãnh có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng, làm nổi bật bước nhảy vọt của tỷ trọng bảo lãnh nước ngoài từ 32% lên 48% bên cạnh bảng đối chiếu 4 chỉ tiêu tài chính then chốt. Sự gia tăng này phản ánh nhu cầu hội nhập kinh tế vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, nhưng đồng thời làm gia tăng áp lực kiểm soát rủi ro pháp lý.

Nguyên nhân của các vụ việc tổn thất xuất phát từ việc cán bộ tín dụng chưa thực hiện nghiêm ngặt quy trình kiểm tra tài sản bảo đảm định kỳ và sự thiếu cảnh giác trước các hồ sơ công chứng khống. So với các nghiên cứu lý luận truyền thống vốn chỉ nhìn nhận bảo lãnh như một hợp đồng phụ thuần túy, kết quả thực tiễn tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội chứng minh bảo lãnh thanh toán mang tính độc lập tương đối cao, đòi hỏi cơ chế quản trị rủi ro chứng từ tương đương chuẩn mực tín dụng quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về bảo lãnh ngân hàng nhằm xóa bỏ sự chồng chéo giữa Bộ luật Dân sự và Luật Các tổ chức tín dụng. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tư pháp cần ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể về tính chất độc lập của bảo lãnh vô điều kiện, đặt mục tiêu cắt giảm 50% thời gian xử lý tranh chấp thư bảo lãnh tại Tòa án trong lộ trình 2014 – 2016.

Thứ hai, chuẩn hóa quy định về ngôn ngữ và nguyên tắc áp dụng tập quán quốc tế. Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy chế công nhận giá trị pháp lý của thư bảo lãnh phát hành bằng tiếng Anh có dẫn chiếu các quy tắc quốc tế phổ biến như URDG 758, giúp triệt tiêu 100% rủi ro cam kết bị tuyên vô hiệu do bất đồng ngôn ngữ trong thời gian 12 tháng tới.

Thứ ba, tái cấu trúc quy trình kiểm soát nội bộ 4 bước và nâng cao tỷ lệ ký quỹ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội. Hội đồng quản trị và Ban Điều hành cần áp dụng tỷ lệ ký quỹ bắt buộc từ 10% đến 30% giá trị bảo lãnh đối với các khách hàng có mức độ xếp hạng tín nhiệm trung bình, nhằm giảm thiểu 90% nguy cơ mất vốn do gian lận chứng từ, triển khai ngay trong quý 1 năm tiếp theo.

Thứ tư, thiết lập cơ sở dữ liệu tra cứu chứng thư bảo lãnh điện tử liên ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước chủ trì phối hợp với các ngân hàng thương mại số hóa 100% việc xác thực thư bảo lãnh, giúp ngăn chặn triệt để các hành vi làm giả con dấu và tài liệu bảo lãnh có quy mô hàng chục tỷ đồng trong thời hạn 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và cán bộ pháp chế ngân hàng thương mại: Tham khảo bộ quy chế mẫu theo Quyết định 9391/NHQĐ-HS cùng bài học xử lý các vụ việc gian lận chứng từ trị giá 67,4 tỷ đồng để rà soát, chuẩn hóa quy trình cấp bảo lãnh nội bộ.
• Chuyên viên thẩm định tín dụng và thanh toán quốc tế: Nắm vững quy trình nghiệp vụ 4 giai đoạn, nâng cao kỹ năng phát hiện hồ sơ mua bán khống và phương án kinh doanh giả mạo trong các thương vụ tài trợ thương mại trị giá hàng tỷ đồng.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà làm luật: Sử dụng số liệu thực chứng về tốc độ tăng trưởng số dư từ 299 tỷ đồng lên 2.547 tỷ đồng để làm căn cứ sửa đổi Thông tư 28/2012/TT-NHNN và hoàn thiện các quy định về giao dịch bảo đảm.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng công trình như một tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về bảo đảm đối nhân, cơ chế giải quyết tranh chấp bảo lãnh vô điều kiện và thực tiễn xét xử tại Tòa án.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất pháp lý cốt lõi của bảo lãnh thanh toán ngân hàng là gì? Bảo lãnh thanh toán là hình thức cấp tín dụng gián tiếp mang tính chất đối nhân và có tính độc lập tương đối với hợp đồng gốc theo Điều 3 Thông tư 28/2012/TT-NHNN. Ngân hàng cam kết chi trả thay khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội giai đoạn 2008 – 2011, nghiệp vụ này đóng góp tới 38% tổng doanh thu phí bảo lãnh.

Thư bảo lãnh vô điều kiện khác gì so với bảo lãnh có điều kiện? Thư bảo lãnh vô điều kiện buộc ngân hàng thanh toán ngay khi nhận văn bản đòi tiền đầu tiên mà không cần chứng minh vi phạm thực tế từ hợp đồng gốc. Dù bảo đảm quyền lợi tối đa cho bên thụ hưởng, hình thức này dễ bị lạm dụng nếu đối tác không trung thực, dẫn tới các vụ gian lận chứng từ giao hàng trị giá hàng tỷ đồng trong thực tế.

Ngân hàng thường đối mặt với những phương thức gian lận bảo lãnh nào? Các hành vi gian lận phổ biến gồm lập hợp đồng mua bán khống, thành lập công ty ma hoặc làm giả con dấu chứng thư bảo lãnh. Điển hình tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội là vụ án doanh nghiệp dựng hồ sơ giả chiếm đoạt 4,8 tỷ đồng và vụ án làm giả giấy tờ bảo lãnh chiếm đoạt 67,4 tỷ đồng của 17 tổ chức, cá nhân.

Vì sao tỷ trọng bảo lãnh nước ngoài tại ngân hàng gia tăng nhanh chóng? Tỷ trọng bảo lãnh nước ngoài tại ngân hàng tăng từ 32% năm 2008 lên 48% năm 2011 nhờ sự bùng nổ của hoạt động ngoại thương sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Doanh nghiệp trong nước cần chứng thư bảo lãnh bằng USD hoặc EUR từ ngân hàng uy tín để thực hiện các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế trả chậm.

Quy trình phát hành bảo lãnh thanh toán chuẩn gồm những bước nào? Quy trình gồm 4 giai đoạn: Thẩm định phương án, Hoàn thiện hồ sơ ký hợp đồng, Phát hành thư bảo lãnh, và Theo dõi bảo lãnh. Khâu thẩm định năng lực tài chính và định giá tài sản bảo đảm là chốt chặn quyết định, giúp ngân hàng phòng ngừa nguy cơ nhận nợ bắt buộc từ các hồ sơ công chứng giả mạo.

Kết luận

• Số dư bảo lãnh thanh toán tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội tăng trưởng vượt bậc hơn 12 lần, từ 299.360 triệu đồng năm 2008 lên 2.547.147 triệu đồng năm 2011.
• Cơ cấu thu nhập chuyển biến tích cực khi tỷ trọng doanh thu phí bảo lãnh thanh toán trong tổng phí bảo lãnh tăng từ 8% lên 38%.
• Tỷ trọng bảo lãnh ngoại thương tăng từ 32% lên 48%, khẳng định vai trò là công cụ tài trợ không thể thiếu trong thương mại quốc tế.
• Khung pháp lý xuất hiện nhiều khoảng trống và xung đột giữa Bộ luật Dân sự 2005 với tập quán quốc tế URDG 758, làm gia tăng nguy cơ rủi ro gian lận chứng từ với thiệt hại ghi nhận lên đến 67,4 tỷ đồng.
• Nhu cầu cấp bách đặt ra là phải hoàn thiện quy chế bảo lãnh vô điều kiện và số hóa 100% cơ sở dữ liệu xác thực thư bảo lãnh.

Luận văn là công trình chuyên khảo tiên phong hệ thống hóa toàn diện thực tiễn áp dụng pháp luật bảo lãnh thanh toán tại một ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn. Trong 12 tháng tới, các cơ quan ban ngành cần đẩy nhanh tiến độ sửa đổi Thông tư 28/2012/TT-NHNN để hoàn thiện hành lang pháp lý. Các chuyên gia pháp chế và nhà quản trị ngân hàng hãy chủ động nghiên cứu, áp dụng những giải pháp từ luận văn để tối ưu hóa quy trình kiểm soát rủi ro bảo lãnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO LÃNH THANH TOÁN VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT 1. TỔNG QUAN VỀ BẢO LÃNH 1. Khái niệm bảo lãnh Trong giao dịch dân sự, để đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ theo thỏa thuận và để tránh các thiệt hại do sự vi phạm nghĩa vụ gây ra, các bên tham gia giao dịch thường đặt ra các yêu cầu với bên có nghĩa vụ để đảm bảo họ thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ của mình. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được quy định trong Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 bao gồm: cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh.

Các biện pháp bảo đảm này có nội dung và yêu cầu khác nhau, tùy từng giao dịch cụ thể mà các bên lựa chọn sử dụng các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ sao cho phù hợp và hợp lý. Bảo lãnh là một biện pháp bảo đảm truyền thống, sớm được sử dụng rộng rãi. Trong mỗi quốc gia, khái niệm bảo lãnh được quy định cũng có những nét riêng biệt. Trong luật La Mã: bảo lãnh được hiểu là hợp đồng, theo đó bên thứ ba với mục đích bảo đảm quyền lợi của bên có quyền đã cam kết thực hiện thay nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ khi bên này không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ của mình.

Trách nhiệm của bên thứ ba là trách nhiệm bổ sung với trách nhiệm của bên có nghĩa vụ và nó chỉ tồn tại khi nghĩa vụ nó đảm bảo tồn tại trên thực tế [36]. Trong Bộ luật Dân sự Pháp, bảo lãnh thanh toán được quy định tại điều 2288 đến 2320 của luật này. Về nguyên tắc, bảo lãnh thanh toán là một biện pháp bảo đảm đối nhân theo đó, người bảo lãnh cam kết với bên thứ ba 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là người thụ hưởng sẽ trả nợ cho con nợ gốc (người được bảo lãnh) nếu người này vi phạm nghĩa vụ đó cam kết. Điều 2011 Bộ luật Dân sự Pháp qui định: "Người nhận bảo lãnh một nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ đó với người có quyền nếu chính người có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ" [24].

Tại Việt Nam, theo Bộ luật Dân sự Sài Gòn: Khế ước bảo chứng là những khế ước có mục đích bảo đảm quyền lợi cho chủ nợ trong trường hợp trái hộ lâm vào tình trạng vô tư lực không trả được nợ.; Người nào nhận bảo lãnh một nghĩa vụ tức là cam kết với trái chủ sẽ thi hành nghĩa vụ ấy, nếu chính trái hộ không thi hành [34]. Trong lĩnh vực pháp lý Việt Nam hiện đại, bảo lãnh được quan niệm là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Khái niệm về bảo lãnh cũng được quy định rõ trong Bộ luật Dân sự năm 2005 của nước ta: Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây được gọi là bên được bảo lãnh) khi đến thời hạn mà bên bảo lãnh không thực hiện hoặc không thực đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thỏa thuận về việc bên bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình [27, Điều 361].

Cũng như theo Bộ luật Dân sự này thì: "Người bảo lãnh có thể cam kết bảo lãnh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ cho người được bảo lãnh" [27]. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của bảo lãnh Hầu hết các định nghĩa về bảo lãnh đều có những điểm chung cơ bản là: (i) cam kết của bên thứ ba (bên bảo lãnh) với bên có quyền (bên nhận bảo lãnh) về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ (nghĩa vụ được bảo lãnh) của bên có nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (bên được bảo lãnh); (ii) có sự thực hiện thay nghĩa vụ của bên được bảo lãnh; (iii) sự vi phạm nghĩa vụ (nghĩa vụ được bảo lãnh) của bên được bảo lãnh là điều kiện cho việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Tuy nhiên trên thực tế có không ít trường hợp có sự tham dự của bên thứ ba vào việc thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ đối với bên có quyền song không phải là bảo lãnh.

Ví dụ như: - Trong việc thực hiện nghĩa vụ liên đới, khi bên thứ khác không phải bên được bảo lãnh có nghĩa vụ đối với bên có quyền - bên nhận bảo lãnh nhưng liên đới chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ cùng với bên có nghĩa vụ thì bên thứ ba sẽ phải cùng với bên có nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ với bên có quyền. Trong trường hợp này, khi đến hạn, bên có quyền có thể yêu cầu bên liên đới chịu trách nhiệm trực tiếp thực hiện toàn bộ nghĩa vụ đối với mình mà không nhất thiết phải yêu cầu từng bên thực hiện phần nghĩa vụ của họ. Đây là điểm khác biệt với hình thức bảo lãnh. - Trong việc thực hiện nghĩa vụ thông qua bên thứ ba: khi bên có nghĩa vụ ủy quyền cho bên thứ ba thực hiện nghĩa vụ đối với bên có quyền và được bên có quyền chấp nhận thì bên có quyền có quyền trực tiếp yêu cầu bên thứ ba thực hiện nghĩa vụ với bên có quyền khi nghĩa vụ đến hạn mà không cần đợi có sự vi phạm của bên có nghĩa vụ.

Điều này cũng có khác biệt với hình thức bảo lãnh, trong hình thức bảo lãnh, bên có quyền có thể yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh nhưng vẫn có quyền đồng thời yêu cầu bên được bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ. Rõ ràng, sự cam kết của bên thứ ba vào việc thực hiện nghĩa vụ của người khác là một trong những yếu tố cơ bản để xác định bản chất đích thực 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của bảo lãnh. Tuy nhiên yếu tố đó phải kết hợp với việc điều kiện bên được bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ là căn cứ để bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh mới là căn cứ đầy đủ để xác định một cam kết có phải là cam kết bảo lãnh hay không. Từ đó có thể rút ra một số đặc điểm của bảo lãnh, cụ thể như sau: - Bảo lãnh là biện pháp bảo đảm mang tính chất đối nhân: Để nhận định biện pháp bảo đảm mang tính đối vật (vật quyền) hay đối nhân (trái quyền) phải dựa trên tiêu chí có hay không có tài sản được đưa ra để đảm bảo và bên có quyền có quyền nào đối với tài sản dùng để đảm bảo hay không.

Bảo đảm đối nhân là bên có quyền (bên nhận bảo lãnh) được quyền yêu cầu đối với chính bên cam kết thực hiện nghĩa vụ thực hiện thay nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ (bên bảo lãnh) chứ không được quyền ưu tiên thu nợ từ một tài sản cụ thể nào của bên có nghĩa vụ. Khác với các biện pháp bảo đảm đối vật là bên bảo đảm trao cho bên có quyền (bên nhận bảo đảm) quyền đối với tài sản bảo đảm và quyền ưu tiên thu nợ từ tài sản bảo đảm, cho dù tài sản đó đang nằm trong tay ai và tình trạng thực tế như thế nào. Các biện pháp bảo đảm của Bộ luật Dân sự Pháp cũng được thiết kế theo triết lý trái quyền và vật quyền và được chia thành hai loại là vật quyền bảo đảm và trái quyền bảo đảm. Trong đó biện pháp bảo lãnh tiêu biểu cho loại trái quyền bảo đảm - bảo đảm theo đó một trái quyền được tăng cường bởi một trái quyền khác.

Tuy nhiên Bộ luật Dân sự Việt Nam 2005 hiện nay không có sự phân định rõ ràng về biện pháp bảo đảm đối vật và đối nhân. Đối với hình thức cầm cố, thế chấp tài sản, một số quyền đối với tài sản của bên có nghĩa vụ (bên cầm cố, thế chấp) được tạm thời chuyển giao cho bên có quyền (bên nhận cầm cố, thế chấp, ví dụ như: bên có quyền tạm thời nắm giữ nguyền chiếm hữu, quyền sử lý tài sản bảo đảm của bên có nghĩa vụ để thu hồi nợ. Do đó, về bản chất hình thức cầm cố, thế chấp là một biện pháp bảo đảm đối vật. Ngược lại, trong hình thức bảo lãnh, bên có quyền (bên nhận bảo 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lãnh) không được trao bất cứ quyền nào đối với bất kỳ tài sản nào của bên bảo lãnh nhưng bên nhận bảo lãnh chỉ có quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

Xét dưới góc độ này, hình thức bảo lãnh theo quy định của Pháp luật Việt Nam là biện pháp bảo đảm đối nhân. - Nghĩa vụ theo bảo lãnh là nghĩa vụ thứ cấp theo nghĩa vụ của bên được bảo lãnh Trong lĩnh vực luật học trên thế giới, nghĩa vụ nói chung và nghĩa vụ theo hợp đồng nói riêng được phân làm nhiều loại và theo các tiêu chí khác nhau. Trong đó có sự phân loại nghĩa vụ thành nghĩa vụ chính (primary obligation) và nghĩa vụ thứ cấp (secondary obligation). Nghĩa vụ chính là nghĩa vụ phải được thực hiện vì đó chính là mục đích chính của hợp đồng, có nghĩa là hợp đồng được các bên tạo ra để thực hiện nghĩa vụ đó và nghĩa vụ chính phải được thực hiện trước nhất [5].

Trong khi đó nghĩa vụ thứ cấp là nghĩa vụ phái sinh từ nghĩa vụ chính, xuất hiện khi nghĩa vụ chính không được thực hiện. Theo thực tiễn và quy định của rất nhiều quốc gia trên thế giới, đặc điểm cơ bản của hình thức bảo lãnh đó là bảo lãnh là nghĩa vụ thứ cấp, lệ thuộc theo nghĩa vụ của bên được bảo lãnh, theo đó bên bảo lãnh không có nghĩa vụ gì trừ khi nghĩa vụ chính của bên được bảo lãnh không được thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ. Theo quy định của hệ thống luật Anh Mỹ (common law) khi bên có nghĩa vụ vi phạm trong việc thực thi nghĩa vụ thì bên có quyền được quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện thay nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ [35].