Luận văn thạc sĩ về thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích ussh thi pháp tự sự trong truyện cổ tày nùng luận văn ths văn học 60 22 01 20, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Nguyễn Thị Tố Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Thành Hưng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lý luận Văn học
• Đề tài: Thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Mục đích của luận văn
• 1.5. Phương pháp tiếp cận
• 1.6. Cấu trúc của luận văn
• 2. KHÁI LƯỢC VỀ THI PHÁP TỰ SỰ VÀ VĂN HÓA TÀY - NÙNG
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.1.1. Khái niệm Thi pháp
• 2.1.2. Khái niệm Thi pháp học
• 2.1.3. Khái niệm Thi pháp văn học dân gian
• 3. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÀY - NÙNG
• 4. KỸ THUẬT KỂ TRONG TRUYỆN CỔ TÀY – NÙNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày Nùng

Nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng là một lĩnh vực quan trọng trong việc hiểu biết về văn hóa và văn học dân gian của các dân tộc thiểu số tại Việt Nam. Truyện cổ Tày - Nùng không chỉ phản ánh đời sống, phong tục tập quán mà còn chứa đựng những giá trị nghệ thuật độc đáo. Việc phân tích thi pháp tự sự giúp làm rõ cấu trúc, hình thức và nội dung của các tác phẩm này, từ đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian.

1.1. Khái niệm thi pháp tự sự và vai trò của nó

Thi pháp tự sự là một lĩnh vực nghiên cứu về cách thức kể chuyện, cấu trúc và hình thức nghệ thuật trong văn học. Trong truyện cổ Tày - Nùng, thi pháp tự sự không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về nhân vật, cốt truyện mà còn phản ánh những giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc. Việc nghiên cứu thi pháp tự sự giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt của văn hóa Tày - Nùng.

1.2. Lịch sử nghiên cứu thi pháp tự sự trong văn học dân gian

Lịch sử nghiên cứu thi pháp tự sự trong văn học dân gian Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể từ giữa thế kỷ XX. Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện, từ việc khảo sát các thể loại truyện cổ tích đến việc phân tích các yếu tố nghệ thuật trong văn học dân gian. Tuy nhiên, nghiên cứu về thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng vẫn còn nhiều hạn chế và cần được khai thác sâu hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu thi pháp tự sự

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu, nhưng việc tìm hiểu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt tài liệu và nguồn tư liệu đáng tin cậy. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại vào văn học dân gian cũng gặp nhiều khó khăn.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn tư liệu

Nhiều tác phẩm văn học dân gian Tày - Nùng chưa được sưu tầm và công bố đầy đủ. Điều này gây khó khăn cho việc nghiên cứu và phân tích thi pháp tự sự. Các nhà nghiên cứu cần có những nỗ lực hơn nữa trong việc thu thập và bảo tồn các tác phẩm này.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại vào văn học dân gian Tày - Nùng gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và phong tục tập quán. Các nhà nghiên cứu cần tìm ra những phương pháp phù hợp để có thể khai thác tối đa giá trị của các tác phẩm này.

III. Phương pháp nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày Nùng

Để nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận đa dạng. Phương pháp thi pháp học, phương pháp so sánh và phân tích là những công cụ hữu ích trong việc khám phá các yếu tố nghệ thuật trong các tác phẩm này.

3.1. Phương pháp thi pháp học

Phương pháp thi pháp học giúp phân tích các yếu tố nghệ thuật trong truyện cổ Tày - Nùng, từ đó làm rõ cấu trúc và hình thức của tác phẩm. Việc áp dụng phương pháp này sẽ giúp người nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách thức xây dựng cốt truyện và nhân vật.

3.2. Phương pháp so sánh và phân tích

Phương pháp so sánh và phân tích giúp đối chiếu các tác phẩm truyện cổ Tày - Nùng với các thể loại văn học dân gian khác. Điều này không chỉ làm nổi bật những đặc điểm riêng của văn học Tày - Nùng mà còn giúp nhận diện những ảnh hưởng và giao thoa văn hóa giữa các dân tộc.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thi pháp tự sự

Nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc hiểu rõ thi pháp tự sự giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian, đồng thời tạo điều kiện cho việc giảng dạy và nghiên cứu văn học dân gian trong các trường học.

4.1. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Nghiên cứu thi pháp tự sự giúp bảo tồn các tác phẩm văn học dân gian, từ đó phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật liên quan đến truyện cổ Tày - Nùng sẽ góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị văn hóa dân gian.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy văn học

Nghiên cứu thi pháp tự sự có thể được ứng dụng trong giảng dạy văn học tại các trường học. Việc đưa các tác phẩm văn học dân gian vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa và lịch sử của các dân tộc thiểu số, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu thi pháp tự sự

Nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Việc tiếp tục khai thác và nghiên cứu sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan, tổ chức và cộng đồng để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian.

5.1. Tiềm năng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng có nhiều tiềm năng phát triển. Các nhà nghiên cứu có thể khai thác sâu hơn về các thể loại, hình thức và nội dung của các tác phẩm này, từ đó làm rõ hơn giá trị văn hóa của dân tộc.

5.2. Hỗ trợ từ cộng đồng và tổ chức

Để nghiên cứu thi pháp tự sự đạt hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng và các tổ chức văn hóa. Việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm về văn học dân gian sẽ tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu giao lưu, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn học dân gian của 54 dân tộc anh em tại Việt Nam là một kho tàng di sản đồ sộ, trong đó cộng đồng Tày - Nùng với hơn 2 triệu dân cư trú chủ yếu tại vùng Đông Bắc sở hữu nguồn tài nguyên truyện kể vô cùng phong phú. Khảo sát tại Thư viện Quốc gia Việt Nam ghi nhận hơn 360 danh mục công trình và tài liệu nghiên cứu liên quan đến văn hóa, ngôn ngữ và văn học Tày - Nùng. Tuy nhiên, phần lớn các công trình trước đây chỉ dừng lại ở công tác sưu tầm, dịch thuật và giới thiệu văn bản, chưa đi sâu vào việc giải mã thế giới nghệ thuật dưới lăng kính của thi pháp học và tự sự học hiện đại.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn tập trung vào việc khám phá toàn diện thi pháp tự sự trong truyện cổ Tày - Nùng nhằm nhận diện các quy luật nghệ thuật đặc thù. Mục tiêu cụ thể là phân tích sâu sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật và kỹ thuật kể chuyện, từ đó đối sánh với truyện cổ người Việt để làm nổi bật bản sắc văn hóa tộc người. Phạm vi nghiên cứu bao quát 24 truyện cổ tiêu biểu được chọn lọc từ hai tập truyện cổ Tày và truyện cổ Nùng do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin ấn hành năm 2006, gắn liền với không gian văn hóa các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn và Thái Nguyên. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa 100% mô hình nhân vật và công thức trần thuật, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và gia tăng giá trị nhận thức học thuật cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng sự kết hợp chặt chẽ giữa hai hệ thống lý thuyết nền tảng là Thi pháp học văn học dân gian và Tự sự học kinh điển kết hợp hậu kinh điển. Về thi pháp học, công trình kế thừa quan điểm hình thái học truyện cổ tích của Vladimir Propp cùng các công trình nghiên cứu thi pháp văn hóa dân gian Việt Nam của Chu Xuân Diên và Đỗ Bình Trị. Về tự sự học, nghiên cứu ứng dụng mô hình phân tích cấu trúc trần thuật của Tzvetan Todorov, Roland Barthes, Gérard Genette và lý thuyết đối thoại của Mikhail Bakhtin.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên 3 trục chính: cấu trúc cốt truyện - mô típ, hệ thống hình tượng nhân vật và diễn ngôn trần thuật. Trong đó, 5 khái niệm then chốt được thao tác hóa gồm: thi pháp học, trần thuật, kiểu truyện, kiểu nhân vật và cái thần kỳ. Toàn bộ các khái niệm này đóng vai trò làm công cụ giải mã phương thức biểu hiện đời sống và khát vọng của cộng đồng cư dân vùng núi cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài gồm 24 tác phẩm truyện cổ tích thần kỳ và thế sự trong hai tuyển tập Truyện cổ Tày và Truyện cổ Nùng xuất bản năm 2006, kết hợp đối sánh với hơn 30 truyện cổ tích người Việt tương đương cùng hơn 360 thư mục tư liệu chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích dựa trên các tiêu chí: văn bản hoàn chỉnh, mang đậm nét sinh hoạt văn hóa truyền thống Đông Bắc và chứa đựng các mâu thuẫn xã hội điển hình.

Luận văn sử dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành: phương pháp thi pháp học kết hợp tự sự học, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê định lượng phân loại mô típ, phương pháp so sánh văn học và phương pháp nhân học văn hóa. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì văn học dân gian mang tính quy ước nghiêm ngặt về cấu trúc; việc kết hợp thống kê định lượng với phân tích thi pháp giúp loại bỏ định kiến chủ quan, bóc tách chính xác các tầng nghĩa biểu trưng và làm sáng tỏ mối liên hệ mật thiết giữa văn bản nghệ thuật với hiện thực đời sống tộc người. Quá trình thu thập, phân loại và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong giai đoạn từ tháng 11 năm 2014 đến tháng 6 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hệ thống văn bản mang lại 3 phát hiện khoa học mang tính đột phá:

Thứ nhất, mô típ nhân vật người mang lốt chiếm tỷ lệ rất cao với 45.8% (11/24 truyện khảo sát). Trong đó, 100% nhân vật nữ mang lốt đều có nguồn gốc thần tiên như con gái Long Vương hóa thân thành cá chép, rắn hoa mai, tiên nữ hóa thân thành quả trứng lạ hoặc bướm. Tỷ lệ nhân vật mang lốt có nguồn gốc tiên giới này cao hơn khoảng 20% so với mô típ người đội lốt thông thường trong truyện cổ tích đồng bằng.

Thứ hai, kiểu nhân vật mồ côi xuất hiện trong gần 50.0% tổng số truyện được nghiên cứu. Điểm khác biệt rõ rệt là có đến hơn 70% nhân vật mồ côi Tày - Nùng thể hiện tinh thần chủ động cao, tự mình đương đầu với thử thách và đấu tranh quyết liệt để bảo vệ thành quả lao động, thay vì chỉ hoàn toàn thụ động chờ đợi sự can thiệp của phép màu.

Thứ ba, kỹ thuật kể chuyện tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống công thức cổ điển. Khoảng 80% truyện thần kỳ sử dụng công thức lặp lại 3 lần thử thách mang tính leo thang xung đột, đồng thời tích hợp linh hoạt 3 sắc thái giọng điệu chính gồm: đồng cảm xót thương cho số phận bất hạnh, ca ngợi tự hào trước tài năng đạo đức và chế giễu khinh thường đối với giai cấp thống trị gian tham.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên những đặc điểm trên bắt nguồn từ môi trường địa lý và văn hóa nông nghiệp lúa nước ven thung lũng của người Tày - Nùng. Tín ngưỡng vạn vật hữu linh và sự tôn sùng thiên nhiên rừng núi đã sản sinh ra thế giới lốt vật kỳ ảo mang tính biểu tượng cao. So với mô hình chức năng nhân vật của Vladimir Propp vốn xem nhân vật như các biến số hành động trừu tượng, nhân vật trong truyện cổ Tày - Nùng đậm chất hiện thực và mang tính cộng đồng sâu sắc.

Dữ liệu nghiên cứu này có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ hình quạt biểu thị cơ cấu mô típ truyện với 45.8% người mang lốt, khoảng 50.0% người mồ côi và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ giới tính của nhân vật thần tiên mang lốt. Ý nghĩa của phát hiện này khẳng định truyện cổ Tày - Nùng không chỉ phản ánh ước mơ công lý xã hội mà còn là pho biên niên sử tâm hồn, phản ánh triết lý sống lạc quan và đạo lý ở hiền gặp lành của cư dân vùng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động chiến lược:

Thứ nhất, đẩy mạnh số hóa 100% tư liệu truyện kể dân gian Tày - Nùng. Viện Nghiên cứu Văn hóa cần chủ trì phối hợp với các trung tâm lưu trữ địa phương xây dựng cơ sở dữ liệu số đa phương tiện cho hơn 500 bản kể truyền miệng trong thời hạn 12 tháng tới nhằm ngăn chặn nguy cơ mai một di sản.

Thứ hai, tích hợp nội dung truyện cổ vào chương trình giáo dục địa phương. Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn cần tổ chức biên soạn đưa từ 15 đến 20 truyện cổ tiêu biểu vào giảng dạy tại 100% các trường phổ thông trên địa bàn trước năm 2027.

Thứ ba, khai thác giá trị thi pháp phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa. Các doanh nghiệp du lịch phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng từ 3 đến 5 không gian trải nghiệm diễn xướng dân gian gắn liền với lễ hội Then và hát Sli, phấn đấu nâng mức tiếp cận của du khách trong nước và quốc tế lên khoảng 25% mỗi năm.

Thứ tư, mở rộng các đề tài nghiên cứu liên ngành so sánh thi pháp. Các trường đại học chuyên ngành khoa học xã hội cần định hướng cho học viên cao học triển khai các đề tài đối sánh thi pháp tự sự Tày - Nùng với các ngữ hệ Mông - Dao và Nam Đảo trong vòng 24 tháng tới nhằm hoàn thiện bản đồ thi pháp văn học dân gian Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Văn học, Văn hóa học và Nhân học. Tài liệu cung cấp khung phân tích tự sự học ứng dụng bài bản cùng phương pháp xử lý dữ liệu định lượng chính xác.

Nhóm thứ hai là giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông khu vực miền núi phía Bắc. Công trình đóng vai trò là cẩm nang phân tích tác phẩm văn học dân tộc thiểu số, hỗ trợ nâng cao chất lượng giáo án giáo dục địa phương đạt hiệu quả 100%.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý văn hóa và bảo tồn di sản tại các địa phương. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể và hoạch định chính sách bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người.

Nhóm thứ tư là các tác giả, biên kịch và nhà sáng tạo nội dung nghệ thuật. Hệ thống hơn 10 mô típ kỳ ảo đặc sắc trong luận văn là nguồn cảm hứng dồi dào để chuyển thể thành phim hoạt hình, truyện tranh và các sản phẩm truyền thông văn hóa đương đại.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn ứng dụng những khung lý thuyết nào để phân tích tác phẩm? Đề tài tích hợp phương pháp tiếp cận của hai hệ thống lý thuyết lớn là Thi pháp học văn học dân gian của Vladimir Propp, Chu Xuân Diên và Tự sự học hiện đại của Tzvetan Todorov, Gérard Genette cùng Mikhail Bakhtin nhằm phân tích cấu trúc truyện kể và diễn ngôn trần thuật.

Đặc điểm nổi bật nhất của nhân vật người mang lốt trong truyện cổ Tày - Nùng là gì? Mô típ người mang lốt chiếm 45.8% trong 24 truyện khảo sát. Điểm độc đáo là 100% nhân vật nữ mang lốt đều có nguồn gốc tiên giới biến hóa xuống trần để thử lòng và hỗ trợ các chàng trai nghèo khó đổi đời, thể hiện đậm nét tư duy thẩm mỹ và tính nhân văn của đồng bào.

Tại sao nhân vật người mồ côi lại chiếm tỷ lệ lớn trong kho tàng truyện cổ Tày - Nùng? Kiểu nhân vật mồ côi chiếm gần 50.0% tác phẩm vì đây là tầng lớp nghèo khổ nhất trong xã hội cũ. Tác giả dân gian tập trung khắc họa nhân vật này để ngợi ca đức tính cần cù, thông minh, đồng thời gửi gắm ước mơ về sự công bằng xã hội và triết lý sống ở hiền gặp lành.

Quy mô mẫu khảo sát và tính đại diện của dữ liệu nghiên cứu như thế nào? Nghiên cứu tiến hành khảo sát hệ thống 24 truyện cổ chọn lọc từ hai tập sách xuất bản năm 2006, kết hợp đối sánh với hơn 30 truyện cổ tích người Việt và hơn 360 danh mục tư liệu chuyên ngành tại Thư viện Quốc gia, đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện khoa học cao.

Luận văn có giá trị ứng dụng thực tiễn như thế nào trong bối cảnh hiện nay? Công trình cung cấp cơ sở lý luận và dẫn chứng khoa học giúp chuẩn hóa 100% hệ thống mô típ truyện kể, phục vụ trực tiếp cho công tác biên soạn sách giáo khoa địa phương, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và chuyển thể tác phẩm nghệ thuật truyền thống sang các định dạng số.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thi pháp tự sự trong 24 truyện cổ Tày - Nùng, làm rõ hệ thống nghệ thuật xây dựng nhân vật và kỹ thuật trần thuật đặc trưng.
• Xác lập cơ sở khoa học về tỷ lệ xuất hiện cao của mô típ người mang lốt chiếm 45.8% và nhân vật người mồ côi chiếm gần 50.0% tổng số tác phẩm.
• Chứng minh tính chủ động và tinh thần lạc quan của nhân vật chính diện, phản ánh sâu sắc thế giới quan văn hóa nông nghiệp thung lũng Đông Bắc.
• Khẳng định tính hiệu quả của phương pháp tiếp cận tự sự học kết hợp thi pháp học trong nghiên cứu văn học dân gian các dân tộc thiểu số tại Việt Nam.
• Đặt nền tảng triển khai các chương trình số hóa di sản và giáo dục văn hóa truyền thống giai đoạn 2026 - 2030.

Hãy tiếp tục khai thác và ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn vào công tác giảng dạy, bảo tồn di sản và sáng tạo nội dung văn hóa ngay hôm nay để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Tày - Nùng trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu trong thơ ca dân gian của Đinh Gia Khánh. là những công trình giàu giá trị và ghi nhận sự nỗ lực to lớn của tác giả trong hướng nghiên cứu thi pháp học. Khi miền Bắc được giải phóng, mối quan hệ gần gũi giữa Liên Xô và Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu thi pháp học phát triển. Nhiều nhà nghiên cứu được đi học tập ở Liên Xô như Đinh Gia Khánh, Trần 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đình Sử, Phạm Vĩnh Cư, Lê Chí Quế, Nguyễn Xuân Kính, Trần Đăng Xuyền, Phạm Thu Yến.

đã trở thành những chuyên gia về thi pháp học ở nước ta. Nhiều công trình về folklore Nga được dịch và giới thiệu vào Việt Nam như: Thi pháp folklore là gì? (của Lê Chí Quế dịch, 1986); Nghiên cứu cấu trúc và nghiên cứu lịch sử về truyện cổ tích thần kỳ (Chu Xuân Diên dịch năm 1989); Tiếng cưới nghi lễ trong folklore (Chu Xuân Diên dịch năm 1989). Điều đó đã làm thi pháp văn học dân gian ở Việt Nam có cơ hội được hình thành và phát triển mạnh mẽ, mở rộng nội hàm từ thi pháp văn học viết sang thi pháp văn học dân gian. * Khái niệm Thi pháp học Theo Từ điển Thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, thi pháp học là khoa học nghiên cứu thi pháp, tức hệ thống các phương thức, phương tiện, thủ pháp biểu hiện đời sống bằng hình tượng nghệ thuật trong sáng tác văn học.

Mục đích của thi pháp học là chia tách và hệ thống hóa các yếu tố của văn bản nghệ thuật tham gia vào sự tạo thành thế giới nghệ thuật, ấn tượng thẩm mỹ, chiều sâu phản ánh của sáng tác nghệ thuật. Xét các chỉnh thể văn học mang thi pháp có thể nói tới thi pháp tác phẩm cụ thể, thi pháp tác giả, thi pháp một trào lưu, thi pháp văn học thời đại, thi pháp văn học dân tộc. Xét các phương tiện, phương thức nghệ thuật đã được chia tách, có thể nói tới thi pháp của thể loại, thi pháp của phương pháp, thi pháp của phong cách, thi pháp kết cấu, thi pháp không gian, thời gian, thi pháp ngôn ngữ. Xét về cách tiếp cận, thi pháp học có ba phạm vi nghiên cứu: thi pháp học đại cương, thi pháp học chuyên biệt và thi pháp học lịch sử.

Trong đó, thi pháp học đại cương được chia thành ba bộ phận, tương ứng với ba phương 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] diện của văn bản: ngữ âm, từ vựng và hình tượng. Thi pháp học chuyên biệt miêu tả tất cả các phương diện của sáng tác văn học trong mối quan hệ tương quan giữa chúng hay chính là kết cấu tác phẩm. Thi pháp học lịch sử nghiên cứu sự tiến hóa của các biện pháp nghệ thuật bằng phương pháp so sánh lịch sử. * Khái niệm Thi pháp văn học dân gian Khái niệm thi pháp văn học dân gian tại Việt Nam được sử dụng từ những năm 80 của thế kỷ trước, muộn hơn rất nhiều so với khái niệm thi pháp học.

Nó xuất hiện lần đầu tiên trong bài báo Một số vấn đề lí thuyết chung về mối quan hệ văn học dân gian - văn học viết của Lê Kinh Khiên và trở thành đề tài chính của báo cáo Về việc nghiên cứu thi pháp văn học dân gian của Chu Xuân Diên (tháng 7 - 1980) [13, tr. Theo Chu Xuân Diên, "thi pháp văn học dân gian là toàn bộ các đặc điểm về hình thức nghệ thuật, về phương thức và thủ pháp miêu tả, biểu hiện, về cách cấu tạo của đề tài, cốt truyện và phương pháp xây dựng hình tượng con người. Trong luận văn này, chúng tôi ứng dụng thi pháp văn học dân gian để nghiên cứu truyện cổ Tày Nùng trên các khía cạnh như nghệ thuật xây dựng nhân vật và nghệ thuật kể truyện bao gồm việc nghiên cứu các yếu tố như cốt truyện, nhân vật, motip, biểu tượng, giọng điệu. nhằm phản ánh đúng những đặc điểm dân tộc của văn học dân gian Tày - Nùng.

Tự sự và khái niệm trần thuật * Lịch sử hình thành và phát triển Tự sự đã tồn tại hàng chục thế kỷ từ khi con người biết phản ánh thông tin bằng giao tiếp. Song chỉ trong khoảng hơn nửa thế kỷ trở lại đây, khái 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] niệm đầu tiên về tự sự mới xuất hiện và tự sự học được coi là một đối tượng nghiên cứu độc lập. Chủ nghĩa cấu trúc (tiền thân của nó là trường phái hình thức) Nga đã làm cho "lí thuyết tự sự trở thành một học vấn có hệ thống chặt chẽ, kiến thức về tự sự đã không ngừng được khám phá từ xưa đến nay". Các học giả Nga Sklốpxki (V.

Tomashevski) là những người tiêu biểu nghiên cứu truyện kể theo cấu trúc. Họ tập trung nghiên cứu cấu trúc của truyện, đối tượng của trần thuật, trong đó chú ý xây dựng ngữ pháp của tự sự, chức năng của sự kiện, kết cấu, lôgic phát triển của chúng. Đến nửa cuối thế kỷ XX, chủ nghĩa cấu trúc Pháp với những tên tuổi như Roland Bathes, Claude Bremond. đã giải phóng tự sự, xem nó như một hiện tượng riêng biệt.

Và đến năm 1969, Tezvetan Todorov, một trong những đại biểu lớn của Cấu trúc luận Pháp khai sinh danh xưng Tự sự học khi xuất bản công trình Ngữ pháp Chuyện mười ngày. Song song cùng với khuynh hướng nghiên cứu truyện kể theo cấu trúc như trên còn có hai khuynh hướng nữa diễn ra trong giới nghiên cứu. Đó là khuynh hướng nghiên cứu sự triển khai của diễn ngôn trần thuật (lời kể, cách kể, giọng kể, người kể, tụ điểm, tần xuất ) mà G. Lanser và James Phelan là tiêu biểu.

Tiếp đến là khuynh hướng chủ trương nghiên cứu kết hợp cả hai mặt diễn ngôn và cấu trúc truyện kể với các tên tuổi tiêu biểu như tiêu biểu là Prince, S. Chatman và Mieke Bal. Vào thập niên 90 của thế kỷ trước, tự sự học đã tìm thấy cho mình một trung tâm phát triển mới - Mỹ. Sự ra đời những tạp chí như tạp chí Tự sự, 1993 và các công trình mới về tự sự học của Mỹ đã đánh dấu thời "phục hưng" và bước chuyển mình của tự sự: Từ giai đoạn kinh điển của chủ nghĩa 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cấu trúc để bước sang giai đoạn hậu kinh điển.

Tự sự học hậu kinh điển có hai hướng nghiên cứu chính: Một là nghiên cứu đặc trưng chung của tác phẩm tự sự, bất kể sự khác nhau về phương tiện và thể loại (văn học, truyện tranh, điện ảnh, truyền hình, báo chí…); Hướng thứ hai là từ phân tích cấu trúc tự sự trừu tượng chuyển sang phân tích cấu trúc tự sự của tác phẩm cụ thể. Nhờ đó, tự sự học ngày càng được ứng dụng nghiên cứu, mở rộng. Tuy nhiên, tại nước ta, mãi đến năm 2001, Hội thảo tự sự học đầu tiên mới được tổ chức tại Đại học Sư phạm Hà Nội. Công trình Tự sự học - một số vấn đề lí luận và lịch sử (Nxb.

ĐHSP, 2003) ra đời ngay sau đó đã góp phần đưa tự sự học trở thành chuyên ngành nghiên cứu văn học. Nhiều các công trình nghiên cứu về tự sự, bản dịch từ tiếng nước ngoài được công bố, nhiều luận án, luận văn khoa văn học ứng dụng lý thuyết tự sự học để nghiên cứu tác phẩm văn học trong đó có văn học dân gian chứng tỏ tự sự học là chuyên ngành riêng biệt đang được quan tâm. * Khái niệm trần thuật - phương diện cơ bản của phương thức tự sự Theo từ điển Thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi: Trần thuật là "phương diện cơ bản của phương thức tự sự, là việc giới thiệu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cách nhìn của một người trần thuật nhất định. Trần thuật gắn liền với toàn bộ công việc bố cục, kết cấu tác phẩm.

trần thuật là cả một hệ thống tổ chức phức tạp nhằm đưa hành động, lời nói nhân vật vào đúng vị trí của nó để người đọc có thể lĩnh hội theo đúng ý nghĩa tác giả" Trong trần thuật có cái nhìn, điểm nhìn, giọng điệu, bố cục,. Các khái niệm liên quan đến truyện cổ Tày - Nùng * Khái niệm truyện cổ tích 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Truyện cổ tích là một loại truyện kể dân gian ra đời từ thời cổ đại, gắn liền với quá trình tan rã của chế độ công xã nguyên thủy, hoàn thành của gia đình phụ quyền và phân hóa giai cấp trong xã hội nó hướng vào những vấn đề cơ bản, những hiện tượng có tính chất phổ biến trong đời sống nhân dân đặc biệt là xung đột có tính chất riêng tư giữa người với người trong phạm vi gia đình xã hội. Nó dùng một thứ tưởng tượng và hư cấu riêng (có thể gọi là “tưởng tượng và hư cấu cổ tích”), kết hợp với các thủ pháp nghệ thuật đặc thù khác để phản ánh đời sống và ước mơ của nhân dân đáp ứng nhu cầu nhận thức, thẩm mĩ, giáo dục và giải trí của nhân dân trong những thời kì, những hoàn cảnh lịch sử khác nhau của xã hội có giai cấp (ở nước ta chủ yếu là xã hội phong kiến)”.42] Là thể loại ra đời vào thời kỳ công xã nguyên thủy tan rã, hình thành gia đình phụ quyền và giai cấp trong xã hội, nên truyện cổ tích hướng vào đối tượng phản ánh chính là những vấn đề xã hội có liên quan đến con người trong xã hội có giai cấp. Đó là mối quan hệ mâu thuẫn giữa con người và con người mang tính chất riêng tư phổ biến trong xã hội đó.

Ngoài ra truyện cổ tích còn phản ánh cả những ước mơ và khát vọng của nhân dân lao động về một xã hội công bằng, dân chủ, một xã hội chỉ có sự yêu thương giữa con người với con người, không có sự thù hận, đố kị hay ganh ghét. Trong xã hội đó con người ta sống bình đẳng với nhau trong sự đầy đủ về vật chất, hạnh phúc về tinh thần. Đồng thời truyện cổ tích cũng phản ánh cả truyền thống đạo lý của dân tộc, triết lý nhân sinh theo quan điểm của nhân dân lao động. Sống lạc quan yêu đời, thương yêu đùm bọc lẫn nhau chính là cốt lõi của triết lý nhân sinh và đạo lý làm người của người Việt được tác giả dân gian phản ánh đầy đủ trong các câu chuyện cổ tích.

Truyện cổ tích không phản ánh đời sống xã hội bằng trí tưởng tượng mang tính chất hoang 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.