UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỊ THẢO TRUYỆN NGẮN QUẾ HƯƠNG NHÌN TỪ THI PHÁP THỂ LOẠI LUẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121 BÌNH DƯƠNG – 2020 UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỊ THẢO TRUYỆN NGẮN QUẾ HƯƠNG NHÌN TỪ THI PHÁP THỂ LOẠI CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ KIM TIẾN BÌNH DƯƠNG - 2020 LỜI CAM ĐOAN Luận văn thạc sĩ Truyện ngắn Quế Hương nhìn từ thi pháp thể loại là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Kim Tiến. Các số liệu và tài liệu tôi sử dụng trong luận văn là trung thực và có xuất xứ rõ ràng.
Bình Dương, ngày 25 tháng 4 năm 2020 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của quý thầy cô, anh chị, bạn bè cùng gia đình. Với lòng kính trọng sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn: TS. Nguyễn Thị Kim Tiến, người đã trực tiếp, nhiệt tình chỉ dẫn, giúp đỡ, khuyến khích tôi hoàn thành luận văn này. Ban giám hiệu, Phòng sau Đại học, Chương trình Ngữ văn - Khoa KHXH&NV, Trường Đại học Thủ Dầu Một, đã tạo các điều kiện cho chúng tôi được học tập và làm luận văn một cách thuận lợi.
Ban Giám hiệu, tổ Ngữ văn Trường THCS - THPT Minh Hòa, huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương - nơi tôi công tác, đã tạo điều kiện thuận lợi về mặt thời gian và công việc trong quá trình tôi học tập và thực hiện luận văn. Thầy Võ Anh Tuấn, giáo viên Ngữ Văn trường THPT Bưng Riềng, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã giúp đỡ tôi trong quá trình tìm kiếm tài liệu, phục vụ quá trình làm luận văn. Gia đình, bạn bè - những người đã động viên tôi học tập, làm việc và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn! Bình Dương, ngày 25 tháng 4 năm 2020 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.
ii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đóng góp của đề tài. Phương pháp nghiên cứu của luận văn. Cấu trúc của luận văn. THI PHÁP TRUYỆN NGẮN VÀ TÁC GIẢ QUẾ HƯƠNG .Thi pháp truyện ngắn.
Khái lược về truyện ngắn. Về thi pháp và thi pháp truyện ngắn. Vị trí truyện ngắn Quế Hương trong dòng chảy văn học đương đại Việt Nam. Cuộc đời và văn chương của Quế Hương.
Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn Quế Hương. Vị trí truyện ngắn Quế Hương với các tác giả nữ cùng thời. THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN QUẾ HƯƠNG. Kiểu nhân vật trong truyện ngắn Quế Hương .1 Nhân vật đời thường.
Nhân vật tâm linh. Nhân vật loài vật, đồ vật. Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Quế Hương. Xây dựng nhân vật qua ngoại hình.
Xây dựng nhân vật qua nội tâm. Xây dựng nhân vật qua tiếp nhận “lí thuyết trò chơi”. Xây dựng nhân vật theo lối vật hóa. PHƯƠNG THỨC NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN QUẾ HƯƠNG.
Không gian nghệ thuật. Không gian cổ tích. Không gian tâm linh. Thời gian nghệ thuật.
Thời gian đồng hiện. Thời gian vĩnh cửu. Ngôn ngữ đời thường đậm chất địa phương. Ngôn ngữ giàu chất thơ.
Ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm .Giọng điệu khắc khoải, lo âu. Giọng điệu trải nghiệm, suy ngẫm .3 Giọng điệu trong sáng, nhẹ nhàng. Phương thức tổ chức kết cấu. Nghệ thuật tổ chức kết cấu.
Nghệ thuật xây dựng chi tiết. 114 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 116 iv MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Văn học Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn, ở mỗi giai đoạn, văn học đều mang những đặc điểm riêng để hoàn thành sứ mệnh của nó.
Cùng với sự biến chuyển của xã hội, văn học ngày càng phát triển và đạt được những thành tựu vô cùng rực rỡ. Nền văn học sau đổi mới với một đội ngũ nhà văn vô cùng đông đảo. Mỗi nhà văn, mỗi người một vẻ, mỗi người một phong cách đã hòa chung và làm nên sự phong phú và đa dạng của nền văn học Việt Nam hiện nay. Chúng ta có thể kể đến thế hệ tiên phong - đội ngũ những người viết truyện ngắn đương đại với những cây đại thụ như: Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Khải, Nguyễn Dậu, Vũ Bão, Nguyễn Kiên.
Điểm nổi trội của các nhà văn gạo cội này là, họ đã có ý thức đổi mới ngòi bút của mình để những đứa con tinh thần của mình bắt kịp với những biến chuyển của thời cuộc. Sau thời kì này là sự xuất hiện của những nhà văn có sự bứt phá trong cách viết: Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh, Bảo Ninh, Phạm Ngọc Tiến, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Quang Lập, Hồ Anh Thái, Ngô Tự Lập, Sương Nguyệt Minh, Phan Triều Hải. Truyện ngắn của các nhà văn này là tiếng nói của một thế hệ đã thật sự có những bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy với những khám phá sâu hơn về đời sống con người và cuộc sống với cái nhìn đa diện, đa thanh mới về hiện thực và con người. Tiếp bước thế hệ của Nguyễn Huy Thiệp, Hồ Anh Thái là những cây bút cá tính ở thế hệ 7X, 8X như Nguyễn Ngọc Thuần, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Vũ Đình Giang, Phan Việt.
và một số gương mặt mới. Những gương mặt này đầy cá tính với chất văn lạ, thể hiện qua những đứa con tinh thần gây được tiếng vang trên văn đàn. Bên cạnh những nhà văn viết truyện ngắn đương đại nam nổi bật, không thể không nhắc đến đội ngũ nhà văn nữ vừa đông đảo, vừa cá tính từ sau đổi mới. Đó là những gương mặt tạo nên dấu ấn đậm nét, không thể nhầm lẫn.
Từ đó đội ngũ nhà văn nữ này đã tạo nên diện mạo mới cho văn xuôi với những cây bút như Đoàn Lê, Lê Minh Khuê, Dạ Ngân, Trần Thùy Mai, Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh, 1 Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Nguyễn Thị Ấm, Y Ban, Lý Lan… và gần đây là Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Ngọc Tư, Phong Điệp, Di Li, Nguyễn Quỳnh Trang, Nguyễn Thị Cẩm, Từ Nữ Triệu Vương, Cấn Vân Khánh, Niê Thanh Mai, Ái Duy. và trong đó có cả Quế Hương. Mỗi nhà văn một sắc điệu thẩm mỹ, một lối đi riêng và chính điều đó đã tạo nên sự đa sắc cho nền văn học đương đại. Trong các nhà văn nữ đầy sắc sảo và cá tính, tôi đặc biệt chú ý đến Quế Hương, một nhà văn của xứ Huế với giọng văn đầy chất thơ chất chứa những nỗi buồn nặng trĩu nhưng đã tái hiện đầy đủ, sinh động và chân thật về cuộc sống của con người với tất cả các cung bậc cảm xúc, với những khát vọng của con người vô cùng mãnh liệt.
Quế Hương từng viết tản văn, làm thơ nhưng tài năng của Quế Hương được biết đến trên văn đàn với thể loại truyện ngắn và có những truyện ngắn của bà đã được chuyển thể thành phim như truyện Một cuộc đua, Phố Hoài. Đọc truyện ngắn của Quế Hương để thấy được cái quen mà lạ trong quan niệm nghệ thuật về con người của bà đến cách xây dựng một thế giới nhân vật đa dạng và sống động, ở đó không chỉ có con người mà có cả con vật, có cả những đồ vật vô tri vô giác như những con búp bê, những viên gạch đá, những mảng rêu phơi cũ kĩ. Không những thế, truyện ngắn của Quế Hương còn đặc biệt trong cách tổ chức cốt truyện với những truyện ngắn truyện lồng trong truyện, ngôn ngữ mang hơi thở Huế - Quảng Nam - Đà Nẵng đậm chất trữ tình, triết lí mà nên thơ. Có những truyện ngắn liên văn bản, có truyện mang yếu tố tâm linh, những hình ảnh mang tính biểu tượng và ngoài ra truyện ngắn của Quế Hương chứa đựng bề sâu văn hóa xứ Huế, vùng đất cố đô trầm mặc cổ kính với những món ăn, con đường, khúc hát, câu ngâm, bản đàn.
và đặc biệt là những cơn mưa rất Huế. Cơn mưa là chất xúc tác, là cảm hứng cho bà và cho chính nhân vật của bà những trải nghiệm, trăn trở, suy tư để trang viết của bà trở nên sâu hơn, nặng hơn, chạm khắc sâu hơn vào độc giả, để lại trong lòng độc giả những dư âm, cùng với Quế Hương trăn trở về kiếp nhân sinh, từ đó hướng đến những giá trị nhân văn cao đẹp. Không chỉ thế, qua những truyện ngắn của mình, Quế Hương còn bộc lộ sự xót xa trước sự xuống cấp của đạo đức con người, sự tàn lụi dần của các 2 di sản dân tộc như văn hóa Chăm với các tháp Chàm đổ nát, phố cổ Hội An, Lăng tẩm Huế. Chính vì thế, truyện ngắn của Quế Hương là một vùng đất tuy đã mang dấu chân người khám phá nhưng vẫn ẩn chứa nhiều điều mới lạ để cho chúng ta khai thác để nghiên cứu.
Tuy nhiên, đến nay chưa có một công trình nghiên cứu một cách toàn diện về truyện ngắn Quế Hương dưới góc nhìn thi pháp thể loại. Chính vì vậy chúng tôi chọn đề tài Truyện ngắn Quế Hương nhìn từ thi pháp thể loại nhằm nghiên cứu một cách toàn diện những đặc điểm về thi pháp thể loại truyện ngắn trong sáng tác của Quế Hương. Qua đó thấy được sự đóng góp của nữ nhà văn trong nền văn học đương đại, một tiếng nói của một nhà văn nữ đầy cá tính nhưng không kém phần dịu dàng, cẩn trọng và đằm thắm được gói gọn trong một thể loại cho thấy sức sáng tạo ở lối viết của bà - truyện ngắn. Lịch sử vấn đề Quế Hương là một trong những gương mặt khá mới của nền văn học Việt Nam đương đại nhưng mang một giọng văn rất riêng.
Chính vì thế còn khá ít những nghiên cứu về truyện ngắn của bà. Trong các bài nghiên cứu về Quế Hương, nổi bật nhất là công trình nghiên cứu của Võ Anh Tuấn với đề tài Phương thức tự sự trong truyện ngắn Quế Hương. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống về phương thức tự sự trong truyện ngắn của Quế Hương ở các phương diện như người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật, cốt truyện và kết cấu tự sự, diễn ngôn nghệ thuật và giọng điệu trần thuật trong truyện ngắn Quế Hương.
