Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của giống cua Tiwaripotamon ở miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của giống cua tiwaripotamon bott 1970 ở miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quý giá cho sinh thái học.

• Tác giả: Nguyễn Quang Thịnh
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Văn Tứ
• Trường học: Viện Sinh Thái Và Tài Nguyên Sinh Vật
• Chuyên ngành: Động Vật Học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của giống cua Tiwaripotamon Bott, 1970 ở miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu cua nước ngọt trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong khu vực Châu Á
• 1.1.1.2. Tình hình nghiên cứu cua nước ngọt ở Việt Nam
• 1.1.1.2.1. Giai đoạn trước năm 1945
• 1.1.1.2.2. Giai đoạn từ năm 1945 tới trước 1975
• 1.1.1.2.3. Giai đoạn sau năm 1975 đến nay
• 1.1.2. Các nghiên cứu về phân loại học giống cua Tiwaripotamon
• 1.1.3. Đặc điểm giải phẫu bên ngoài và một số đặc tính sinh học, sinh thái của cua nước ngọt
• 1.1.3.1. Đặc điểm giải phẫu bên ngoài của cua nước ngọt
• 1.1.3.2. Một số đặc tính sinh học, sinh thái của cua nước ngọt
• 1.1.3.2.1. Hệ hô hấp
• 1.1.3.2.2. Hệ sinh dục
• 1.1.3.2.3. Sinh thái phân bố
• 1.2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 1.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.2.1. Phương pháp kế thừa
• 1.2.2.2. Phương pháp điều tra thực địa
• 1.2.2.3. Phương pháp phân tích phân loại học
• 1.2.2.4. Phương pháp chuyên gia
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Thành phần loài giống cua Tiwaripotamon ở Việt Nam
• 1.3.1.1. Tiwaripotamon edostilus Ng & Yeo, 2001
• 1.3.1.2. Tiwaripotamon vixuyenense Shih & Do, 2014
• 1.3.1.3. Tiwaripotamon pluviosum Do, Shih & Huang, 2016
• 1.3.1.4. Tiwaripotamon xuanson Do, Nguyen & Dang, 2017
• 1.3.1.5. Tiwaripotamon hamyen Do, Nguyen & Dang, 2017
• 1.3.2. Phân bố của giống cua Tiwaripotamon ở Việt Nam
• 1.3.3. Các mối đe dọa chính đối với giống cua Tiwaripotamon ở Việt Nam
• 1.4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần cua Tiwaripotamon ở miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu về cua Tiwaripotamon ở miền Bắc Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Cua nước ngọt không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái mà còn là nguồn tài nguyên sinh vật phong phú. Tuy nhiên, thông tin về thành phần và phân bố của chúng vẫn còn hạn chế. Việc tìm hiểu về thành phần cua và phân bố cua là cần thiết để bảo tồn và phát triển bền vững.

1.1. Tình hình nghiên cứu cua nước ngọt ở Việt Nam

Nghiên cứu về cua nước ngọt ở Việt Nam đã bắt đầu từ đầu thế kỷ 20. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng cua Tiwaripotamon có sự đa dạng cao, nhưng vẫn còn nhiều loài chưa được phát hiện. Việc nghiên cứu này giúp làm rõ hơn về đặc điểm sinh học và môi trường sống của chúng.

1.2. Đặc điểm sinh thái của cua Tiwaripotamon

Cua Tiwaripotamon thường sống trong các môi trường nước ngọt như sông, suối và ao hồ. Chúng có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sống khác nhau. Nghiên cứu về môi trường sống cua giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu cua Tiwaripotamon

Mặc dù có nhiều nghiên cứu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc xác định thành phần cua và phân bố cua. Sự ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự sống còn của nhiều loài cua nước ngọt. Việc bảo tồn và nghiên cứu sâu hơn là rất cần thiết.

2.1. Các mối đe dọa chính đối với cua Tiwaripotamon

Sự suy giảm môi trường sống do ô nhiễm và khai thác tài nguyên là những mối đe dọa lớn nhất đối với cua Tiwaripotamon. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do các yếu tố này.

2.2. Thiếu thông tin về phân loại học

Nhiều loài cua nước ngọt vẫn chưa được phân loại chính xác. Việc thiếu thông tin về thành phần loài và đặc điểm sinh học gây khó khăn trong việc bảo tồn và quản lý các loài này.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần cua Tiwaripotamon

Để nghiên cứu thành phần và phân bố của cua Tiwaripotamon, các phương pháp điều tra thực địa và phân tích phân loại học đã được áp dụng. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác về đặc điểm sinh thái và môi trường sống của cua.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa bao gồm việc thu mẫu tại các khu vực khác nhau. Các mẫu cua được thu thập và phân tích để xác định thành phần loài và phân bố của chúng.

3.2. Phân tích phân loại học

Phân tích phân loại học giúp xác định mối quan hệ giữa các loài cua. Việc này không chỉ giúp làm rõ thành phần cua mà còn hỗ trợ trong việc bảo tồn và phát triển các loài này.

IV. Kết quả nghiên cứu thành phần cua Tiwaripotamon

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loài cua Tiwaripotamon được phát hiện ở miền Bắc Việt Nam. Những thông tin này rất quan trọng cho việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài cua nước ngọt.

4.1. Danh sách các loài cua Tiwaripotamon

Nghiên cứu đã xác định được một số loài mới trong giống Tiwaripotamon. Danh sách này sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng tình hình đa dạng sinh học của cua nước ngọt.

4.2. Phân bố của các loài cua

Phân bố của các loài cua Tiwaripotamon rất đa dạng, từ các sông lớn đến các suối nhỏ. Việc hiểu rõ về phân bố cua giúp định hướng cho các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

V. Ứng dụng thực tiễn và bảo tồn cua Tiwaripotamon

Nghiên cứu về cua Tiwaripotamon không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong bảo tồn và phát triển bền vững. Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai để bảo vệ các loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

5.1. Các biện pháp bảo tồn hiệu quả

Các biện pháp bảo tồn như bảo vệ môi trường sống và quản lý khai thác tài nguyên là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học của cua nước ngọt.

5.2. Tương lai của nghiên cứu cua Tiwaripotamon

Nghiên cứu về cua Tiwaripotamon cần được tiếp tục để phát hiện thêm nhiều loài mới và hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh thái của chúng. Điều này sẽ góp phần vào việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài cua nước ngọt.

VI. Kết luận về nghiên cứu cua Tiwaripotamon

Nghiên cứu về cua Tiwaripotamon ở miền Bắc Việt Nam đã chỉ ra sự đa dạng và phong phú của các loài cua nước ngọt. Tuy nhiên, cần có nhiều nỗ lực hơn nữa để bảo tồn và phát triển bền vững các loài này.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu về thành phần cua và phân bố cua không chỉ giúp bảo tồn mà còn nâng cao nhận thức về giá trị của các loài này trong hệ sinh thái.

6.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tương lai

Cần có các chương trình nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự biến động của cua Tiwaripotamon và các yếu tố ảnh hưởng đến sự sống còn của chúng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho giai đoạn này, Đặng Ngọc Thanh (1975) [4] tổng hợp kết quả điều tra thống kê thành phần loài tôm, cua nước ngọt miền Bắc Việt Nam, lần đầu đưa ra một danh lục gồm 27 loài tôm, cua đã thấy trong các thuỷ vực Bắc Việt Nam, trong đó có 11 loài cua thuộc các họ Potamidae và Parathelphusidae với 2 loài mới được mô tả (Somanniathelphusa kyphuensis, Potamiscus cucphuongensis). Tiếp theo đó, Đặng Ngọc Thanh và Trần Ngọc Lân (1992) [14] đã công bố 2 loài cua mới được phát hiện ở Trung Bộ (Orientalia rubra, O. Nhờ những hoạt động khảo sát mở rộng tới các thủy vực vùng cao Tây Nguyên được thực hiện trong những năm 2000 mà trước đây chưa có được, đã mở rộng hơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 nhiều những hiểu biết về thành phần phân loại học cua nước ngọt Việt Nam, đặc biệt là về họ Potamidae đặc trưng cho các suối vùng núi. Từ những kết quả nghiên cứu này, Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải (2002, 2003, 2005, 2007, 2008) [7; 8; 9; 10; 11] đã xác lập các giống mới thuộc họ Potamidae phù hợp với những ý tưởng mới về giống cua Potamon Savigney (sensu lato) có ở Việt Nam, có thể là những giống đặc trưng cho vùng này, đó là: Vietopotamon 2002 (loài chuẩn: Vietopotamon aluoiensis Dang et Ho), Villopotamon 2003 (loài chuẩn: Villopotamon thaii Dang et Ho), Donopotamon 2005 (loài chuẩn: Donopotamon haii Dang et Ho), Dalatpotamon 2007 (Dalatopotamon sonii = Potamon loxophrys Kemp, 1923), Balssipotamon 2008 (Potamon frushtorferi Balss, 1914).

Cùng với sự tham gia của các tác giả nước ngoài, nhiều loài cua mới đã được tìm thấy ở Việt Nam. Tuerkay và Naiyanetr (1987) [167] sau khi xem xét một số mẫu thu ở miền Nam Việt Nam (được lưu giữ tại Bảo tàng lịch sử tự nhiên Paris (MNHN) đã xác lập giống mới (Neolarnaudia) và loài mới (Neolarnaudia botti). Ở Trung Bộ, một số giống cua cạn, sống trong hang được phát hiện ở vùng núi Quảng Bình Nemoronnomas (Ng, 1996) [135]. Yeo và Ng (1998) [182; 183] đã công bố một số loài cua mới thuộc nhóm cua Potamon tananti Rathbun, 1904 được phát hiện ở miền Bắc Việt Nam như Potamon jinpinense (Dai, 1995) [46; 47; 48], Potamon cua (Yeo and Ng, 1998) [182; 183].

Họ Potamidae ở Việt Nam còn được bổ sung thêm một số loài mới từ công trình của Tohru Naruse, Nguyen Xuan Quynh và Darren C. Yeo (2011) [118] đó là: Indochinamon bavi, I. Ngoài ra, một số giống, loài khác cũng được bổ sung như loài Tiwaripotamon edostilus (Ng và Yeo, 2001) [150], Laevimon kottelati (Ng và Yeo, 2005) và Hainanpotamon auriculatum (Yeo và Naruse, 2007) [172]. Cùng với họ Potamidae, cua họ Parathelphusidae cũng được bổ sung thêm một số loài mới tìm thấy ở vùng đồng bằng Bắc Bộ và vùng núi Tây Nguyên, đều thuộc giống Somanniathelphusa như S.

dangi (Yeo & Quynh, 1999) được tìm thấy ở Hà Nội, S. triangularis được mô tả từ vùng rừng Bình Phước miền Nam Việt Nam (Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải, 2005) [9]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Gần đây, trong cuốn sách chuyên khảo ―Tôm cua nước ngọt Việt Nam (Palaemonidae, Atyidae, Parathelphusiadae, Potamidae‖, hai tác giả Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải (2012) [12] đã đưa ra danh sách 34 loài cua nước ngọt của Việt Nam. Các tác giả đã thống kê tương đối đầy đủ các loài cua đã được ghi nhận ở Việt Nam cho tới thời điểm hiện tại, cũng như đưa ra một số bàn luận về phân loại học về cua nước ngọt của Việt Nam.

Tuy nhiên, do thiếu cơ sở mẫu và dẫn liệu, các tác giả trên cũng không đưa vào danh sách nhiều loài cua nước ngọt đã được ghi nhận ở Việt Nam. Các nghiên cứu về phân loại học giống cua Tiwaripotamon Giống cua Tiwaripotamon thuộc họ cua suối – Potamidae, là giống cua nước ngọt sống trong các vùng núi đá vôi ở miền Bắc Việt Nam và Tây Nam Trung Quốc. Giống cua này được xác lập bởi Bott dựa trên loài chuẩn là Geothelphusa annamensis Balss, 1914 (phân bố ở Bắc Việt Nam). Bott (1970) đã đưa vào giống này 6 loài khác nữa là T.

Trong việc xác lập giống này, Bott chú thích rằng tất cả các loài này có mai tương đối phẳng, mép trán ngắn, các chân bò tương đối dài và mảnh, và quan trọng nhất là đốt ngọn của G1 con đực cong lên phía trên rõ. Sau đó, ba loài nữa từ Tây Nam Trung Quốc được thêm vào giống này là: T. depressum Dai, Song, Li, & Liang, 1980; T. glabrum Dai, Song, Li, & Liang, 1980; T.

Turkay và Naiyanetr (1987) và Ng (1992) nhận thấy Tiwaripotamon, theo nghĩa (sensu) của Bott, 1970, là không đồng nhất. austenianum, và Potamon whiteheadi Parisi, 1916 (được xem là tên đồng danh của T. araneum bởi Bott (1970) [32], hiểu theo nghĩa hẹp (sensu stricto); ii) T. artifron được đưa vào một giống riêng biệt (sau này được mô tả là Ovitamon Ng & Takeda, 1992); iii) T.

adiatretum, Potamon adiatretum lophocarpus Kemp, 1913, Potamon superciliosum Kemp, 1913 [được coi là tên đồng danh của T. adiatretum bởi Bott (1970)], Potamon loxophrys Kemp, 1923, và Potamon dehaani laevior Kemp, 1923; và iv) T. pusillum trong Larnaudia cùng với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dai và Naiyanetr (1994) [41] sau đó đã đánh giá lại các loài Trung Quốc trước đó được xem là Tiwaripotamon và thiết lập hai giống mới là Neotiwaripotamon Dai & Naiyanetr, 1994, bao gồm P.

whiteheadi; và Chinapotamon Dai & Naiyanetr, 1994, bao gồm T. Trong giống Tiwaripotamon được xác định lại, Dai & Naiyanetr (1994) chỉ công nhận ba loài: T. pingguoense Dai & Naiyanetr, 1994, và T. xiurenense Dai & Naiyanetr, 1994.

Các tác giả này nhận xét rằng phân loại của các loài khác trong Bott (1970) và Ng (1992) là không chắc chắn. Ng & Yeo (2001) đã kiểm tra lại các mẫu vật (bao gồm các mẫu chuẩn) của T. dehaanilaevior và khẳng định 5 loài sau không liên quan đến giống Tiwaripotamon như đã được xác định. Những loài này có các chân bò dài bình thường (không kéo dài), khác về các đặc điểm mai và bụng con đực, cũng như khác về cơ bản trong cấu trúc của G1.

Potamon simulum cũng như Telphusa austeniana, có hình dáng ngoài tương tự như Tiwaripotamon hiểu theo nghĩa hẹp (sensu stricto), tuy nhiên khác về một số đặc điểm quan trọng trong chuẩn loại giống, và như vậy, phải được loại trừ khỏi giống Tiwaripotamon. Potamon simulum nên được đưa vào giống Kanpotamon Ng và Naiyanetr, 1993, trong khi vị trí giống của T. austeniana là không chắc chắn (incerta sedis) cho đến thời điểm này. Phân loại loài Telphusa austeniana Wood- Mason, 1871 có rắc rối hơn bởi vì mẫu chuẩn đã không còn tồn tại.

Yeo và các nhà quản lý ZSI cũng không thể tìm thấy mẫu vật của loài này trong chuyến thăm vào năm 1999. Mô tả và hình ảnh tốt của Wood- Mason (1871: 203, pl. 13) cho thấy loài này không thuộc về giống Kanpotamon. Do đó vị trí giống của loài này phải được coi là không chắc chắn cho đến khi các loài Potamon của Ấn Độ, hiểu theo nghĩa rộng, được xem xét lại (Ng & Yeo, 2001) [150].

Yeo & Ng (2001) đã đưa ra đặc điểm chuẩn loại của giống Tiwaripotamon, mô tả lại hai loài T. araneum dựa trên mẫu chuẩn và mô tả mới loài T. edostilus thu ở Cát Bà, Hải Phòng. Các tác giả trên cũng đã xây dựng một khóa phân loại cho giống này, bao gồm 3 loài nói trên của Việt Nam và 2 loài có phân bố ở LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Quảng Tây, Trung Quốc (T.

xiurenense Dai & Naiyanetr, 1994; T. pingguoense Dai & aiyanetr, 1994). Đặng Ngọc Thanh và cs. (1980), Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải (2001) [6] chỉ ghi nhận một loài duy nhất T.

annamense trong giống này ở Việt Nam. Các tác giả cũng cho rằng loài này có phân bố rộng ở suối, sông vùng núi và trung du giáp núi Chi Nê – Hòa Bình, Ký Phú – Bắc Thái, Phúc Sơn – Nam Trung Bộ. Đặng Ngọc Thanh & Hồ Thanh Hải (2002) [7] đã mô tả loài mới Geothelphusa vietnamica thu ở Cúc Phương, Ninh Bình. Sau đó, loài này được xem là thuộc giống Tiwaripotamon bởi Yeo & Naruse (2007) [172] và Hainanpotamon Dai, 1995 trong công trình nghiên cứu của Ng et al.

Trong Sách chuyên khảo về tôm, cua nước ngọt Việt Nam, Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải (2012) [12] đã ghi nhận 3 loài cua thuộc giống Tiwaripotamon, đó là: T. Các tác giả trên cũng cho rằng giống cua này có phân bố ở Ấn Độ, Nam Trung Quốc tới các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan, Philippin. Gần đây các nghiên cứu của Shih & Do (2014) [162], Do et al., (2016) đã mô tả thêm 2 loài mới thuộc giống này T. vixuyenense Shih & Do, 2014 và T.

pluviosum Do, Shih & Huang, 2016. Đặc biệt là, các nghiên cứu này đã tiến hành phân tích gen ty thể cytochrome oxidase subunit I (COI) để khẳng định sự tách biệt của các loài trong giống. Đặc điểm giải phẫu bên ngoài và một số đặc tính sinh học, sinh thái của cua nƣớc ngọt 1. Đặc điểm giải phẫu bên ngoài của cua nƣớc ngọt.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Hình thái mai (1) : lưng; (2): trán; (3): trán nhìn chếch từ dưới của họ Potamidae 1: rãnh trung vị; 2a: thùy thượng vị; 2b: rãnh chữ H; 3: rãnh ruột; 4: vùng sau dưới; 5a: vùng bên trước; 5b: vùng bên; 5c: vùng bên sau; 6: rãnh mang; 7: vùng tim; 8: gờ thượng vị; 9: gờ sau ổ mắt; 10: cạnh trước trán; 11: mắt; 12: răng gốc ổ mắt; 13: răng bên trước; 14: cạnh bên trước; 15: cạnh bên sau; 16: cạnh sau; 17: gốc anten; 18: cuống mắt; 19: thùy trên miệng; 20: Ischium chân hàm III; 21: vùng dưới ổ mắt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các tấm giáp ngực cua nước ngọt họ Potamidae I-VIII: các tấm giáp ngực; 3,4: rãnh giữa các tấm giáp; 5: rãnh trung vị. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Cơ quan giao phối con đực họ Potamidae Gonopod 1: chân sinh dục 1; Gonopod 2: chân sinh dục 2; Subterminal segment of Gonopod 1: đốt trước ngọn của chân sinh dục 1; Terminal article of Gonopod 1: đốt ngọn của chân sinh dục 1; Terminal article of Gonopod 2 (flagellum): đốt ngọn của chân sinh dục 2 (roi). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các đốt bụng: I-VII (đốt VII = đốt telson) cua nước ngọt họ Potamidae (1): đốt bụng con đực họ Potamidae; (2): đốt bụng con cái. Một số đặc tính sinh học, sinh thái của cua nƣớc ngọt.

Hệ hô hấp Ở cua nước ngọt, mang nằm trong buồng mang, được tạo thành bởi các mảnh nắp mang của vỏ giáp ngực. Cua nước ngọt có 9 đôi mang điển hình (giống như cua biển). Cua nước ngọt có phần lớn thời gian là hô hấp ở trong nước.